THUYẾT TRÌNH văn học THIẾU NHI THẦN THOẠI

Sự nhận thức và lí giải sai lầm, ảo tưởng về thế giới ở trong thần thoại là điều tất yếu không thể tránh khỏi” [1] đện cụ thể cu4a như'ng nha# nghiện cư+u sau na#y: Trống cuốn Lươc kha4

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA SƯ PHẠM

BỘ MÔN GIÁO DỤC TIỂU HỌC – MẦM NON

Trang 2

BẢNG PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ 3

NỘI DUNG THUYẾT TRÌNH 4

I VÀI VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THẦN THOẠI 4

1 Khái niệm thần thoại 4

2 Phân loại 4

3 Quá trình thần thoại ra đời 5

II PHÂN TÍCH NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA THẦN THOẠI 5

1 Nội dung 5

2 Nghệ thuật 6

3 So sánh giữa thần thoại, truyền thuyết và cổ tích 7

4 Minh họa tác phẩm 7

III KẾT LUẬN 9

1 Vai trò, ý nghĩa của thần thoại 9

2 Ứng dụng trong việc dạy học Tiểu học 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

Trang 3

THUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAITHUYET.TRINH.van.hoc.THIEU.NHI.THAN.THOAI

Trang 4

BẢNG PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ

thuật

phẩm, thuyết trình phần so sánh

Trang 5

Trang 6

NỘI DUNG THUYẾT TRÌNH

1 VÀI VÀN ĐỀ CHUNG VỀ THÀN THOÀI

2 Khái niệm thần thoại

Việt Nam ta suốt hơn nghì#n na$m va$n hiện đa' hì#nh tha#nh nện mốt nệ(n va$n hốc dan

tốc vơ+i hai thệ, lốai lơ+n đố+ la# va$n hốc dan gian va# va$n hốc việt Nhan đinh “Văn học dân

gian là cội nguồn, là bầu sữa mẹ nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc Việt Nam" la# hốa#n tốa#n

đu+ng đa.n, trươ+c khi cố+ chư' việt, va$n hốc dan gian đa' đố+ng vai trố# rat quan trống trống đơ#i sống tinh tha(n cu4a ngươ#i Việt cố, Lau đơ#i nhat cu4a thệ, lốai va$n hốc dan gian pha4i kệ,đện tha(n thốai - mốt trống như'ng thệ, lốai cu4a va$n hốc dan gian đươc đưa va#ố gia+ố duc thiệu nhi Vì# nố+ đa+p ư+ng đu4 yệu ca(u gia+ố duc baố gố(m nhan thư+c, tì#nh ca4m va# gia4i trì+ chố trệ4 Khống chì4 trệ4 ệm, tha(n thốai cu'ng đươc ca+c lư+a tuố,i kha+c ưa chuống Ma$c du# la# mốt tiệ,u lốai đươc nhiệ(u ngươ#i ơ4 mối lư+a tuố,i biệt đện va# yệu thì+ch nhưng that sư cố+ baố nhiệu ngươ#i cố+ đa(y đu4 kha+i niệm vệ( tha(n thốai?

Đệ, gia4i đa+p van đệ( na#y, nhiệ(u nha# nghiện cư+u đa' đưa ra như'ng kha+i niệm tư# trừu tượng như Ma+c việt “Thần thoại nào cũng chinh phục, chi phối và nhào nặn những sức mạnh tự nhiên ở trong trí tưởng tượng và bằng trí tưởng tượng Không thể nào hiểu đúng được thần thoại nếu tách nó ra khỏi xã hội nguyên thủy, nơi mà nhu cầu lí giải, chinh phục tự nhiên và xã hội của con người thời cổ đại gắn liền với thế giới quan thần linh hay cũng gọi là thế giới quan thần thoại…” hay ngươ#i cống sư cu4a ống, À=ng-ghện:

“Thần thoại là sản phẩm tinh thần của người nguyên thủy, nội dung của nó mang nặng tính chất hoang đường ảo tưởng nhưng trong đó cũng chứa đựng nhiều yếu tố có giá trị quan trọng về nhiều mặt Sự nhận thức và lí giải sai lầm, ảo tưởng về thế giới ở trong thần thoại là điều tất yếu không thể tránh khỏi” [1] đện cụ thể cu4a như'ng nha# nghiện

cư+u sau na#y: Trống cuốn Lươc kha4ố vệ( tha(n thốai Việt Nam, NguyệAn Đố,ng Chi nố+i raBng:

“Thần thoại là một truyện cổ tích Trong các truyện cổ tích có thể chia làm hai thứ: một thứ nội dung hoàn toàn nói về người hoặc về vật mà ta có thể gọi là nhân thoại, vật thoại, trong đó không có sức thần phép tiên len vào; một thứ trái lại, bao hàm ít nhiều chất hoang đường quái đản Thần thoại thuộc về thứ sau” [2] rố(i đện Lai Nguyện ÀDn lai

khaEng đinh tha(n thốai la# “Sáng tạo của trí tưởng tượng tập thể toàn dân, phản ánh khái

quát hiện thực dưới dạng những vị thần được nhân cách hóa hoặc những sinh thể có linh hồn mà dù là quái tượng, phi thường đến mấy cũng vẫn được đầu óc người nguyên thủy nghĩ và tin là hoàn toàn có thực…” [3] Nha# nghiện cư+u ngươ#i Nga, Ề.M Mệlệtinski

cu'ng gia4i thì+ch ca$n kệ' nguố(n gốc cu4a tư# tha(n thốai: “Từ thần thoại có nguồn gốc từ

tiếng Hy Lạp, nghĩa đen là truyền thuyết, truyện thoại Thường người ta hiểu nó là truyện về các vị thần, các nhân vật được sùng bái hoặc có quan hệ nguồn gốc với các vị thần ” [4]

Dưa trện như'ng kiện thư+c đa' đươc hốc va# biệt qua như'ng trang sa+ch, chu+ng ta cố+ thệ, hiệ,u tha(n thốai thệố mốt ca+ch đơn gia4n la# mốt tiệ,u lốai trống phan nga#nh va$n hốc dan gian, thươ#ng đươc biệt đện qua phương thư+c truyệ(n miệng, đươc đống đa4ố ngươ#i ơ4 mối lư+a tuố,i tiệp nhan Tha(n thốai thươ#ng kệ, vệ( nguố(n gốc vu' tru, ca+c hiện tương tư nhiện, ca+c lốa#i sinh vat hốa$c ca+c vi tha(n, nhan vat anh hu#ng, ngươ#i sa+ng taố va$n hố+a Tha(n thốai la# minh chư+ng chố trì+ tươ4ng tương vố han cu4a cốn ngươ#i vơ+i mống ươ+c mốtcuốc sống tốt đệp hơn va# kha+t khaố chinh phuc tư nhiện

3 Phân loại

Trang 7

Trang 8

Việc đươc truyệ(n miệng suốt mốt thơ#i gian da#i chố đện khi cố+ chư' việt thì# đươc ngươ#i đơ#i sau ghi chệ+p lai nện tha(n thốai thươ#ng cố+ nhiệ(u sư pha trốn dệA gay nha(m laAnvơ+i ca+c thệ, lốai như truyệ(n thuyệt hay cố, tì+ch Dố đố+ nhiệ(u ta+c gia4 đa' du#ng đệ( ta#i trống như'ng truyện tha(n thốai đệ, la#m tiệu chua,n chố sư phan biệt giư'a ca+c thệ, lốai na#y Cu thệ,:

Chu Xuan Diện chố raBng tha(n thốai gố(m hai nhố+m chì+nh la#: [5]

o Tha(n thốai suy nguyện luan: la# như'ng truyện kệ, vệ( nguố(n gốc vu' tru va# cuốc sống muốn lốa#i ỞL thệ, lốai na#y mốt số truyện cố+ thệ, kệ, đện như Tha(n Tru Trơ#i, Nư' tha(n Ma$t Tra$ng, ca+c truyện vệ( Phống Tha(n, Lối Tha(n,… hay Sơn Tinh – Thu4y Tinh

o Tha(n thốai lich sư4 la# như'ng cau truyện vệ( nguố(n gốc ca+c dan tốc như Cốn Rố(ng cha+u Tiện, vệ( sư nghiệp dưng nươ+c va# giư' nươ+c buố,i đa(u khai hốang như truyện ODng Giố+ng hay Àn Dương Vương

Mốt ca+ch phan chia kha+c cố+ pha(n cu thệ, hơn cu4a ống Hốa#ng Tiện Tưu thì# tha(n thốai đươc phan tha#nh bốn lốai:

o Tha(n thốai vệ( nguố(n gốc vu' tru va# ca+c hiện tương tư nhiện Như la# truyện “Nư' tha(n Ma$t Trơ#i va# Ma$t Tra$ng” gia4i thì+ch vì# saố nga#y da#i đệm nga.n va# ca+c hiện tương tra$ng raBm hay lu+c thương huyệ(n, ha huyệ(n

o Tha(n thốai vệ( nguố(n gốc ca+c lốa#i sinh vat Cố+ thệ, kệ, đện la# “Cuốc tu bố, ca+c giống vat”, truyện lì+ gia4i thố+i quện cu4a ca+c cốn vat như chố+, vit khi ngu4 thì# thươ#ng giơ mốt chan lện trơ#i, ca+c lốa#i chim trươ+c khi đau lện cay sệ' chơ+i vơ+i trươ+c khi đau

o Tha(n thốai vệ( nguố(n gốc cốn ngươ#i va# nguố(n gốc ca+c dan tốc Vì+ du như trống tha(n thốai “Qua4 ba(u Tiện” kệ, vệ( sư ra đơ#i cu4a ca+c dan tốc như ngươ#i Xa+, ngươ#i Tha+i, ngươ#i La#ố, ngươ#i Kinh…

o Tha(n thốai vệ( ca+c vi anh hu#ng sa+ng taố va$n hố+a, thu4y tố, ca+c nghệ( Truyện “Tha(n Nống Việm Đệ” la# ống tố, nga#nh nống nghiệp, ống day cốn ngươ#i ca+ch trố(ng trốt, cha$n nuối

4 Quá trình thần thoại ra đời

"Thần thoại chỉ có thể xuất hiện vào lúc mà trình độ nhận thức của con người đã sáng sủa, óc trừu tượng và suy đoán đã nảy nở, sinh hoạt tình cảm đã khá dồi dào Nhờ đó

họ đã biết sắp xếp cho có hệ thống những ý nghĩ và tình cảm của mình để xây dựng thành những câu chuyện Thần thoại cũng chỉ có thể xuất hiện vào lúc mà tiếng nói của con người

đã phát triển Ngữ vựng tuy còn nghèo nàn, ngữ pháp còn đơn giản nhưng đã đủ cho xã hội dùng vào phô diễn sự việc" [2] Thật vậy, bơ4i vì# thơ#i gian ma# cốn ngươ#i chưa cố+ tư duy

lốgic thì# tha(n thốai chưa thệ, ra đơ#i Tha(n thốai chì4 ra đơ#i lu+c cốn ngươ#i đa' biệt laố đống, biệt suy nghì', biệt mống ươ+c nhơ# đố+ tư duy vệ( ngốn ngư' mơ+i pha+t triệ,n Cốn ngươ#i lu+c ay mơ+i cố+ thệ, tư đa$t cau hố4i vệ( ba4n than va# mối vat xung quanh như “Mì#nh sinh ra tư# đau?” “Tai saố trơ#i lai cố+ mưa, cố+ na.ng,cố+ nga#y, cố+ đệm?”…

Tha(n thốai ra đơ#i giu+p cốn ngươ#i gia4i thì+ch đươc ca+c hiện tương tư nhiện va# ca4 chì+nh ba4n than mì#nh qua đố+ cố+ thệ, thay bện canh y+ muốn chinh phuc tư nhiện, mống muốn mốt cuốc sống tốt đệp thì# cốn ngươ#i vaAn cố+ tham vống muốn “chinh phuc” chì+nh ba4n than mì#nh

Khốa4ng thệ kì4 sa+u, ba4y TCN đện như'ng na$m đa(u CN, va$n hố+a Đống Sơn la# nệ(n va$n hốa+ tiệu biệ,u nhat Vì# va$n hố+a Đống Sơn naBm trện nư4a nươ+c Việt Nam phì+a Ba.c nệnchaEng như'ng giaố lưu vơ+i va$n hố+a Sa Huy#nh ơ4 phì+a Nam ta ma# cố#n giaố lưu vơ+i khu vưc Nam va# Đống Nam Trung Quốc nện như'ng truyện tha(n thốai nươ+c ta nệu xuat hiệnthơ#i gian na#y sệ' ì+t nhiệ(u bi a4nh hươ4ng va# pha trốn Thơ#i kì# na#y, tha(n thốai trơ4 tha#nh mốt trống hai thệ, lốai đa+ng chu+ y+ nhat cu#ng vơ+i sư4 thi [6]

Trang 9

Trang 10

5 PHÀDN TIXCH NHỮZNG ĐÀ=C ĐIỀ[M CULÀ THÀN THOÀI

6 Nội dung

Tha(n thốai thường là những câu truyện về các vị thần, điệ(u na#y cố+ thệ, thay trống

ha(u hệt ca+c truyện tha(n thốai phố, biện, nệu cố+ xuat hiện lốa#i ngươ#i thì# cốn ngươ#i cu'ng trơ4 nện nhố4 bệ+ trươ+c ca+c vi tha(n, thươ#ng la# tha(n taố ra cốn ngươ#i hốa$c giu+p đơ' cốn

ngươ#i taố lap sư nghiệp,…tư# như'ng cau truyện đố+ giu+p ta giải thích sự hình thành của

thế giới, nguồn gốc của con người ta cố+ thệ, kệ, đện như trống “Thần Nữ Oa đắp đất tạo người” kể về việc nữ thần này tạo ra con người bằng bùn sau đó lại thổi hơi vào để tạo sự sống cho con người làm cho con người biết chạy nhảy, nói cười,…

Thần thoại còn phản ánh những hiện tượng đời sống của con người và còn thể hiện

được những hiểu biết, kinh nghiệm của con người về các hiện tượng tự nhiên xã hội Ví dụ

như qua truyện kể “Cóc kiện trời”, ta biết được trời sẽ mưa khi cóc nghiến răng, hay dựa vào hướng cây ngải gió, nhân dân ta biết được hướng gió thổi từ đó giúp ích cho các công việc hằng ngày trong đời sống của con người

Khát khao chinh phục tự nhiên của con người cũng được thể hiện thông qua thần thoại

như ở truyện “Nữ Oa nương nương đội đá vá trời” qua các chi tiết vá trời bằng đá, giết rồng

và những con vật hung dữ để có được một cuộc sống an bình

Tuy có khao khát và mong muốn to lớn là vậy nhưng trong mỗi con người của chúng ta

đều một lòng tôn kính thần linh, nhiều truyện kể luôn ca ngợi công lao của các vị thần đã

giúp đỡ cuộc sống nhân dân tốt đẹp hơn Những nội dung đó thường có trong các truyện thần thoại nổi tiếng như “Thần núi Tản Viên” dùng phép cứu người hay “Thánh Gióng” nhổ tre đánh đuổi giặc ngoại xâm

7 Nghệ thuật

Trong thần thoại không có quá nhiều biện pháp nghệ thuật cao cấp như ẩn dụ hay hoán

dụ mà cốt truyện lại thường đơn giản, ít chi tiết, lí giải còn thô sơ vì với tư duy lúc đó của

con người việc có thể giải thích một cách khoa học vấn đề hay hiện tượng đơn giản như là sinh đẻ thì là không thể nào Như tại sao lại có nghề mộc thì được lí giải qua câu truyện “Nữthần nghề mộc”, bà đã hóa xuống trần để dạy cho con người cách cắt gỗ dựng nhà , làm thuyền đang vật dụng cho sinh hoạt

Thần thoại thường có những motif lặp lại xuyên suốt như thần – người – hành động

hoặc thần – hành động như trong “Sự tích cây lúa” thì nó trở thành nữ thần lúa – người dân

– nữ thần lúa giúp dân trồng lúa

Vì thường là những câu truyện về các vị thần nên việc xây dựng hình tượng các vị thần

thường được xây dựng to lớn, có sức mạnh rung chuyển đất trời Không chỉ trong thần thoại

Việt Nam, thần thoại Hy Lạp cũng xuất hiện những chi tiết như thế này: “Thần lửa

Hephaestus” qua những miêu tả “hai cánh tay khoẻ mạnh và một bộ ngực rắn chắc, vạm vỡ

vô cùng khéo léo mà nhờ nó chàng đã chế tạo và dạy cho con người làm ra những đồ kim khí

Vì chúng đều sinh ra từ trí tưởng tượng của con người nên thần thoại mới trở thành

những câu truyện có các yếu tố kì ảo như các chi tiết về chốn địa phủ và cõi thần tiên, Tây

phương Cực Lạc trong “Thần thoại về cõi Cực Lạc”

Yếu tố kì ảo này lại sinh ra nghệ thuật phóng đại – nghệ thuật chủ yếu xuất hiện trong

thần thoại như cách người ta miêu tả Lạc Long Quân là “Thần mình rồng, thường ở dưới nước, thỉnh thoảng lên sống trên cạn, sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ Thần giúp nhân dân diệt trừ Ngư tinh, Hồ tinh, Mộc tinh là những loài yêu quái bấy lâu làm hại dân lành

Kì ảo là vậy, tưởng tượng là vậy nhưng trong thần thoại cũng có tính hiện thực, tức dựa

trên thực tế mà có như trong truyện “Sơn Tinh – Thủy Tinh” thì Sơn Tinh là hình ảnh của nhân dân chống lụt hằng năm

Trang 11

Trang 12

 Tat ca4 ca+c yệu tố trện giu+p như'ng cau chuyện tha(n thốai trơ4 nện hap daAn, sinh đống, phu# hơp mối lư+a tuố,i, việc cốt truyện va# nhan vat cố+ ca+c yệu tố kì# a4ố, phố+ng đai nhưng vaAn dưa trện hiện thưc khiện tha(n thốai cố+ sư+c sống vươt thơ#i gian, sống ma'i trống tuố,i thơ, cuốc đơ#i cu4a mốAi ngươ#i chu+ng ta.

8 So sánh giữa thần thoại, truyền thuyết và cổ tích

Vì# giống nhau ga(n như ca4 vệ( ma$t thơ#i gian xuat hiện, nguyện nhan ra đơ#i, chu4 đệ( laAnva$n phống trống ca+ch kệ, nện nhiệ(u ngươ#i vaAn thươ#ng nha(m laAn hai thệ, lốai la# tha(n thốai va# truyệ(n thuyệt Ba#n vệ( điệ,m giống thì# chu+ng đệ(u la# như'ng tiệ,u lốai cu4a va$n hốc dan gian da#nh chố mối lư+a tuố,i, tư# thiệu nhi đện ngươ#i lơ+n Đố+ la# như'ng ta+c pha,m truyệ(n miệng, cố+ như'ng tì#nh huống hư cau hốa$c nhan vat hư cau vơ+i chư+c na$ng gia4i thì+ch nguố(n gốc cu4a ca+c sư vat, hiện tương ma# trống thơ#i xưa vơ+i hiệ,u biệt han hệp cu4amì#nh ngươ#i ta khống thệ, na#ố lì+ gia4i đươc Ma$c du# vay giư'a tha(n thốai va# truyệ(n thuyệt vaAn tố(n tai như'ng điệ,m kha+c biệt:

Vệ( nhan vat:

- Nhan vat trống truyệ(n thuyệt thươ#ng dưa trện như'ng sư kiện cố+ that rố(i sau đố+ nhan dan thệm tha.t va#ố như'ng yệu tố kì# a4ố đệ, cau chuyện trơ4 nện hap daAn hơn Nhan vat trống truyệ(n thuyệt cố+ khi la# như'ng sinh vat hư cau, siệu nhiện hốa$c như'ng cốn ngươ#i đa' that sư tố(n tai trện thệ giơ+i

- Trống khi đố+ tha(n thốai la# như'ng ta+c pha,m đươc taố nện cống phu vơ+i chat liệu hốa#n tốa#n la# hư cau Đện ca4 nhan vat trống tha(n thốai cu'ng la# như'ng vi tha(n, như'ng anh hu#ng dan tốc, thệ lưc siệu nhiện.Bối ca4nh khống gian va# thơ#i gian:

- Truyệ(n thuyệt đươc đa$t trống mốt thơ#i gian cu thệ, cu4a lich sư4, trống mốt hốa#n ca4nh cố+ that

- Tha(n thốai thì# kha+c, thơ#i gian va# đia điệ,m trống tha(n thốai như naBm ngốa#i thệ giơ+i thưc

Sư kha+c biệt tha(n thốai va# truyệ(n thuyệt tuy chì4 mang tì+nh tương đối vì# chu+ng cố+ nhiệ(u điệ,m chung nhưng y+ kiện cu4a PGS ĐốA Bì#nh Trinh đa' chố raBng chu+ng la# như'ng thệ,lốai va$n hốc dan gian kha+c nhau, khống nện trì#nh ba#y trống cu#ng mốt chương sa+ch, trống khi mốAi thệ, lốai truyện cố, tì+ch, truyện cươ#i, truyện ngu ngốn lai đệ(u đươc kha4ố sa+t trống tư#ng chương đốc lap [7]

Ma$c du# cố+ như'ng đa$c điệ,m dệA phan biệt hơn số vơ+i truyệ(n thuyệt nhưng giư'a cố, tì+ch va# tha(n thốai vaAn mang như'ng yệu tố giống nhau khiện ngươ#i đốc nệu khống đệ, y+ kì' sệ' bi nha(m laAn vệ( hai thệ, lốai na#y Vệ( điệ,m giống như đa' nệu ơ4 pha(n tha(n thốai vơ+i truyệ(n thuyệt nhưng ơ4 cố, tì+ch điệ,m kha+c biệt số vơ+i tha(n thốai chì+nh la# vệ( hệ thống nhan vat: Nhan vat trống cố, tì+ch thươ#ng la# như'ng dang ngươ#i quện thuốc như ngươ#i bat hanh (ngươ#i mố( cối, cốn riệng, hì#nh da+ng xau xì+,…) hay như'ng nhan vat thống minh(ngốc nghệch) cố+ khi la# đống vat

9 Minh họa tác phẩm

THÀN TRU TRỞITruyện thần thoại về nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng tự nhiên hay còn biết đến

Tiêu đề	Thần Thoại
Tác giả	Đặng Trúc Vy, Phan Ngọc Phụng, Lê Thị Phương Nhung, Trần Thị Huyền My
Người hướng dẫn	ThS. Lữ Hùng Minh
Trường học	Trường Đại Học Cần Thơ
Chuyên ngành	Giáo Dục Tiểu Học – Mầm Non
Thể loại	thuyết trình
Năm xuất bản	2022
Thành phố	Cần Thơ

Định dạng
Số trang	22
Dung lượng	321,26 KB