NHỮNG mặt TÍCH cực và NHỮNG mặt TRÁI TRONG PHÁT TRIỂN KINH tế THỊ TRƯỜNG ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Vì vậy vấn đề nghiên cứu lý luận về tính hai mặt của nền kinh tế thị trường là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết để có thể phát triển nền kinh tế nước ta một cách hoàn thiện nhất,

NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ NHỮNG MẶT TRÁI TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

GVHD: Phùng Thế Anh SVTH: Nguyễn Thành Hiếu

Phan Ngọc Đức

Võ Ngọc Như Anh Nguyễn Công Chính Nguyễn Lê Trường Phát

2 Khái niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 4

CHƯƠNG 2 NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ MẶT TRÁI TRONG

PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 5

CHƯƠNG 3 CÔNG TÁC NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở

triển nền kinh tế thị trường ở nước ta 12

nghệ hiện đại góp phần phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta 14

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài Cùng với sự phát triển và hội nhập của nền kinh tế Việt Nam trong những năm gần đây Nước ta đã thành công trong việc chuyển từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước mà vẫn bảo đảm tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống của nhân dân Tuy nhiên nền kinh tế thị trường nước ta mới ở giai đoạn sơ khai, chưa đạt tới trình độ một nền kinh tế hiện đại Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng như bất kì một vấn đề nào cũng luôn tồn tại tính hai mặt tức là vừa có những mặt tích cực đáng kể và cũng vừa có những mặt trái cần khắc phục Tích cực chính là những thành tựu mà ta và đang có được trong quá trình phát triển kinh tế, cũng như sẽ

là tiền đề để có thể tiến xa hơn, còn mặt trái đi song song đó sẽ là những vấn đề tiêu cực mà nền kinh tế hội nhập đem lại cần phải giải quyết Kể từ năm 1986 khi nước ta quyết định chuyển hướng sang phát triển kinh tế thị trường thì việc đặt ra các vấn đề để giải quyết là hoàn toàn cần thiết Vì vậy vấn đề nghiên cứu

lý luận về tính hai mặt của nền kinh tế thị trường là việc làm hết sức quan trọng

và cần thiết để có thể phát triển nền kinh tế nước ta một cách hoàn thiện nhất, và

từ đó các doanh nghiệp Việt Nam ta đưa nền kinh tế ngày càng vững mạnh hơn trong tương lai

2 Mục tiêu nghiên cứu

Để có thể hiểu rõ hơn về tính hai mặt của nền kinh tế thị trường cũng như củng cố kiến thức cho bản thân để có được một cách nhìn toàn diện, sâu sắc hơn

về những vấn đề tồn tại xung quanh nền kinh tế thị trường, nhóm chúng em đã chọn chủ đề Những mặt tích cực và mặt trái trong phát triển kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

1 Khái niệm về kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế trong đó các yếu tố đầu vào và đầu

ra đều phải thông qua thị trường, nghĩa là kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà sản phẩm sản xuất ra là để bán, trao đổi trên thị trường Trong kiểu tổ chức này toàn

bộ quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi tiêu dùng mua bán và hệ thống thị trường do thị trường quyết định

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời đảm bảo định hướng XHCN phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

2 Khái niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, một mặt vừa có những tính chất chung của nền kinh tế thị trường:

- Các chủ thể kinh tế có tính độc lập, có quyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh

và nó có tác dụng làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn lực kinh tế vào trong các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế

quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh Sự tác động của các quy luật đó hình thành cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế

nước thông qua pháp luật kinh tế, kế hoạch hoá, các chính sách kinh tế

Mặt khác, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam dựa trên cơ sở và được dẫn dắt, chi phối bởi nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội

3 Tầm quan trọng của nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường là quy luật sở hữu, sở hữu của chính mình, sở hữu vật dụng và sở hữu trí tuệ, quyền được hưởng thụ ích lợi từ việc trồng trọt và cải

tạo đất là động lực phát triển nông nghiệp, quyền được hưởng thụ những điều mình làm là động lực phát triển thị trường lao động

Quyền được hưởng trực tiếp thành quả của vốn sản xuất thúc đẩy đầu tư vào nhà máy và trang thiết bị, quyền được bảo đảm cư trú một địa điểm cố định thúc đẩy đầu tư cá nhân vào nhà ở Hơn nữa , quyền chuyển nhượng tài sản có tầm quan trọng thiết yếu đói với việc sử dụng hữu hiện đại hóa, lao đông vốn Chỉ có thông qua chyển nhượng thì của cải các loại mới có thể sử dụng đúng giá trị của nó

Khi chuyển sang kinh tế thị trường thì cạnh tranh chính là cơ chế bảo đảm cho nền kinh tế phát triển năng động và sử dụng các nguồn nhân lực của xã hội

có hiệu quả Nhưng cạnh tranh chỉ nảy sinh trong môi trường có những chủ sở hữu khác nhau Vì vậy việc chuyển nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường là tất yếu phaỉ xây dựng các quan hệ hình thức sở hữu Bản chất của việc này là thay thế các quan hệ và các hình thức sở hữu chỉ tồn tại trên danh nghiã bằng các quan hệ và các hình thức có ý nghĩa kinh tế thực sự có chủ thể cụ thể, đó là những người sản xuất hàng hoá tự do

Từ đó, ta thấy được tầm quan trọng của nền kinh tế thị trường trong công xây dựng phát triển kinh tế phát triển xã hội, tạo động lực nhờ sự cạnh tranh của những chủ sở hửu khác nhau mà càng ngày càng phát triển kinh tế

CHƯƠNG 2 NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ MẶT TRÁI TRONG PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

1 Những mặt tích cực của nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay

Mọi nền kinh tế thị trường đều có các yếu tố cấu thành cơ bản là các thị trường, bao gồm các thị trường yếu tố, các thị trường đầu vào như thị trường đất đai, thị trường sức lao động, thị trường tài chính (thị trường tiền tệ, thị trường vốn, thị trường chứng khoán), thị trường hàng hoá, thị trường khoa học – công nghệ và thị trường hang hóa và dịch vụ tiêu dùng

Kinh tế thị trường góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống nhân dân:

Vấn đề xóa đói giảm nghèo ở nước ta đã có những chuyển biến tích cực từ khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường Có được điều này là vì kinh tế thị trường là nền kinh tế nhiều thành phần hay còn gọi là nền kinh tế mở, cho phép huy động mọi nguồn lực trong xã hội, từ đó tạo ra cơ hội việc làm cho mọi người Chính vì vậy, sự phát triển của kinh tế thị trường đã tạo một bước chuyển lớn giúp cải thiện đời sống của họ, mở rộng cơ hội việc làm ngoài làm nông còn

có thể làm việc trong các cơ quan xí nghiệp hay nhà máy,… Vào những năm

1986 tỷ lệ hộ nghèo của Việt Nam khoảng 50,8% so với cả nước Tuy nhiên từ khi tiến lên kinh tế thị trường, hơn 30 triệu người Việt Nam đã thoát khỏi đói nghèo trong hai thập kỷ qua Tỷ lệ nghèo cả nước đến cuối năm 2016 còn 8,38 – 8,58%, giảm khoảng 1,3-1,5% so với cuối năm 2015 Thu nhập bình quân ở nông thôn đã đạt 24,4 triệu đồng/người/năm (2015), tăng 1,9 lần so với năm

2010 Có thể nói rằng Việt Nam là nước có tốc độ xóa đói giảm nghèo nhanh nhất ở Đông Nam Á

Kinh tế thị trường là nền kinh tế mang tính cạnh tranh:

Có thể nói rằng cạnh tranh là linh hồn của kinh tế thị trường bởi đây là nền kinh tế mở mà mà mục đích cuối cùng là để hàng hóa được tiêu thu nhiều và lợi nhuận cao Kinh tế thị trường có cạnh tranh cùng với sự thay đổi liên tục về nhu cầu của con người đối với lợi nhuận của nhà kinh doanh sẽ mau chóng trở thành động lực thúc đẩy các doanh nghiệp sáng tạo không mệt mỏi Đổi mới mô hình kinh tế, việc sản xuất lương thực nước ta không chỉ đủ cho tiêu dùng, dự trữ, mà còn tham gia xuất khẩu lương thực (gạo) trên thị trường thế giới

Ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất:

Từ khi tiến lên nền kinh tế thị trường, khoa học và công nghệ luôn đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng xuất lao động và hiệu quả sản xuất So với nền kinh tế lạc hậu trước đây vừa tốn nhiều sức người nhưng hiệu quả lao động không cao thì các máy móc thiết bị được áp dụng kỹ thuật hiện đại

sẽ cho được năng suất cao hơn rất nhiều, chất lượng cũng được nâng cao hơn và

qua đó giúp các doanh nghiệp, người dân giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cũng như tạo ra được những sản phẩm có uy tín không chỉ trong nước mà còn vươn ra thế giới Bên cạnh đó, vì những yêu cầu về bảo vệ môi trường cũng như tiết kiệm chi phí thì việc ứng dụng khoa học kỹ thuật chính là cơ hội lớn để giải quyết những vấn đề đó

Chính vì vậy nền kinh tế nếu càng muốn phát triển thì việc phát triển khoa học kỹ thuật cũng sẽ theo đó mà ưu việt, tiên tiến hơn

Cho phép đào tạo đội ngũ có năng lực đáp ứng nhu cầu phát triển:

Vì yêu cầu càng cao của nền kinh tế thị trường nên cần có đội ngũ nhân lực

có vốn kiến thức về khoa học công nghệ trình độ cao, có khả năng tiếp nhận, chuyển giao và ứng dụng những thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến của thế giới để từ đó làm chủ và phát triển được nền kinh tế mới, đẩy mạnh đào tạo, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài, vừa chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chung, vừa chú trọng xây dựng nguồn nhân lực còn thiếu

Về trình độ chuyên môn kỹ thuật, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo trong toàn

bộ lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên là 17,9%, trong đó ở thành thị là 33,7%, gấp 3 lần tỷ lệ này ở khu vực nông thôn là 11,2%, phân theo giới tính tỷ lệ này là 20,3% đối với nam và 15,4% đối với nữ; tỷ lệ nhân lực được đào tạo trình độ cao (từ đại học trở lên) năm 2010 là 5,7%, năm 2012 là 6,4%, năm 2013 là 6,9%, so với tổng số lao động trên cả nước Nền kinh tế càng phát triển thì tri thức của con người cũng ngày một được nâng cao và hoàn thiện hơn

Kinh tế thị trường vận hành theo quy luật cung cầu, cạnh tranh, giá trị:

Cung phản ánh khối lượng sản phẩm hàng hoá được sản xuất và đưa ra thị trường để thực hiện, Cầu phản ánh nhu cầu tiêu dùng có khả năng thanh toán của xã hội Do đó, cầu không đồng nhất với tiêu dùng, vì nó không phải là nhu cầu tự nhiên, nhu cầu bất kì theo nguyện vọng tiêu dùng chủ quan của con người, mà phụ thuộc vào khả năng thanh toán, Nếu nhận thức được chúng thì chúng ta vận dụng để tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh theo chiều

hướng có lợi cho quá trình tái sản xuất xã hội Nhà nước có thể vận dụng quy luật cung – cầu thông qua các chính sách, các biện pháp kinh tế như: giá cả, lợi nhuận, tín dụng, hợp đồng kinh tế, thuế, thay đổi cơ cấu tiêu dùng Để tác động vào các hoạt động kinh tế theo quy luật cung – cầu, duy trì những tỷ lệ cân đối cung – cầu một cách lành mạnh và hợp lý

Trong cơ chế thị trường, quy luật cạnh tranh như một công cụ, phương tiện gây áp lực cực mạnh thực hiện yêu cầu của quy luật giá trị, cạnh tranh trong một

cơ chế vận động chứ không phải cạnh tranh nói chung

Tác dụng của quy luật giá trị: quy luật giá trị tự phát điều tiết việc sản xuất

và lưu thông hàng hóa thông qua sự biến động của cung – cầu thể hiện qua giá

cả trên thị trường

2 Những mặt trái của nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay Tác động của kinh tế thị trường đến tư tưởng, đạo đức cán bộ:

Theo đuổi và xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, là cơ sở hiện thực hóa mục tiêu: "xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới" như dòng cuối cùng trong Di Chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh Kinh tế thị trường cũng giúp nhân cách người cán bộ, đảng viên ngày càng bộc lộ điểm tích cực như: tính quyết đoán, năng động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm Đây cũng là điều kiện thuận lợi để mỗi cán bộ, đảng viên rèn luyện, hoàn thiện về phẩm chất đạo đức, lối sống

Bên cạnh mặt tích cực, kinh tế thị trường cũng tạo ra nhiều tác động tiêu cực đến nhân cách của đội ngũ cán bộ, đảng viên như: phân hóa giàu - nghèo; tham nhũng, tội phạm; chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, lối sống chạy theo đồng tiền bất chấp đạo lý… Những tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường càng làm cho nhận định về bốn nguy cơ mà Hội nghị giữa nhiệm kỳ khóa 7 năm 1994 nêu ra đến nay vẫn còn nguyên giá trị, thậm chí có mặt trở nên nghiêm trọng, như là tình trạng quan liêu, tham nhũng, hối lộ, sự suy thoái về đạo đức, lối sống trong một số cán bộ có chức, có quyền

Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”, nhận định: “Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong

đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau

về sự phai nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng, lãng phí, tùy tiện, vô nguyên tắc…”

Trong hai năm qua tính từ 10/2016 đến nay, đã có hơn 63 cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý vi phạm nguyên tắc, điều lệ Đảng và pháp luật của Nhà nước, trong đó có cả những ủy viên Bộ Chính Trị, ủy viên Trung ương Đảng

Nguyên nhân:

Nguyên nhân khách quan là do tác động mặt trái của kinh tế thị trường tới

phát triển nhân cách người cán bộ, đảng viên, do việc thực hiện đổi mới kinh tế phải vừa làm, vừa rút kinh nghiệm, chưa lường hết được những tác động của mặt trái cơ chế thị trường, hội nhập quốc tế; chưa có sự chuẩn bị tốt về lập trường, tư tưởng và cả cách thức tiếp cận mới cho cán bộ, đảng viên Trong khi

đó, các thế lực thù địch không từ bỏ âm mưu “diễn biến hòa bình” và hoạt động thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, tăng cường hoạt động chống phá cách mạng nhằm làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Đảng ta…

Nguyên nhân chủ quan là do một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên

thiếu tu dưỡng, rèn luyện, giảm sút ý chí chiến đấu, quên đi trách nhiệm, bổn phận trước Đảng, trước Nhân dân Thực hiện các nguyên tắc tập trung dân chủ,

tự phê bình và phê bình ở nhiều nơi bị buông lỏng, hình thức Việc nghiên cứu, sửa đổi, ban hành cơ chế, chính sách, pháp luật thích ứng với quá trình vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN chưa kịp thời Đánh giá, sử dụng,

bố trí cán bộ, đảng viên còn nể nang, cục bộ; không kiên quyết thay thế người vi phạm, uy tín giảm sút, năng lực yếu kém, bố trí cán bộ nặng về cơ cấu mà chưa chú tâm đến sử dụng người tài Công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống còn hình thức; một số nơi có tình trạng cán bộ, đảng viên tốt không được bảo vệ, nêu gương; người vi phạm phẩm chất đạo đức, lối sống không bị lên án và xử lý nghiêm minh, kịp thời…

Giải pháp:

Để phát huy những mặt tích cực, khắc phục những hạn chế, yếu kém của kinh tế thị trường tới nhân cách người cán bộ, đảng viên cần thực hiện một số giải pháp chủ yếu sau:

Một là, thường xuyên tự phê bình và phê bình trong cán bộ, đảng viên

nhằm phát triển nhân cách của đội ngũ cán bộ, đảng viên

Tự phê bình và phê bình là một trong những quy luật phát triển của Đảng

ta, nhất là trước yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp đổi mới

Thực tế hiện nay một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên suy thoái về

tư tưởng chính trị và đạo đức, lối sống trong cơ chế thị trường Vì vậy, người cán bộ, đảng viên muốn có nhân cách tốt, có uy tín trước quần chúng, cần phải nêu cao tự phê bình và phê bình, nhất là cán bộ chủ chốt, những cán bộ, đảng viên giữ cương vị lãnh đạo, quản lý phải làm gương cho cấp dưới noi theo

Phải nhìn thẳng vào sự thật, dũng cảm tự phê bình và phê bình, xem đó là cách tốt nhất để sửa mình, phát triển nhân cách, không để những tiêu cực của cơ chế thị trường len lỏi, tấn công đạo đức, lối sống của người cán bộ, đảng viên Đồng thời, phải xử lý nghiêm và kịp thời những cán bộ, đảng viên suy thoái về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, sa vào chủ nghĩa cá nhân, quan liêu, tham nhũng

Hai là, đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong cán bộ, đảng

viên về kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

Công tác chính trị, tư tưởng là một trong những công tác quan trọng của xây dựng Đảng và có ý nghĩa quan trọng hàng đầu đến xây dựng, phát triển nhân cách người cán bộ, đảng viên trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Khi cán bộ, đảng viên hiểu rõ những mặt tích cực và các mặt tiêu cực của kinh tế thị trường sẽ tạo sự đồng thuận, nhất trí cao trong tìm cách phát huy ưu điểm, hạn chế mặt trái của kinh tế thị trường trong xây dựng nhân cách của mỗi cán bộ, đảng viên

Muốn vậy, cấp ủy các cấp, nhất là người đứng đầu phải thấm nhuần sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế thị trường ở nước ta; xác định các phương pháp, hình thức phù hợp để tuyên truyền, vận động cán bộ, đảng viên phát huy mặt tích cực, đấu tranh với các mặt tiêu cực không để ảnh hưởng đến phát triển nhân cách của mình