TIỂU LUẬN môn học KINH tế VI mô đề tài NGOẠI tác và các GIẢI PHÁP

3 NGOẠI TÁC VÀ SỰ KHÔNG HIỆU QUẢ CỦA THỊ TRƯỜNG 3.1 Khái niệm ngoại tác - là tác động của một đối tác làm ảnh hưởng đến đối tác khác, dù có lợi hay có hại thì đối tác ban đầu cũng không

  



BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ VI MÔ

ĐỀ TÀI: NGOẠI TÁC VÀ CÁC GIẢI PHÁP

Giáo viên hướng dẫn:

TRẦN BÁ THỌ

LỚP: KẾ TOÁN – AC007

1.1 Khái niệm ngoại tác 2

1.2 Đặc điểm: 2

1.3 Phân loại: 2

1.3.1 Ngoại tác tiêu cực 2

1.3.2 Ngoại tác tích cực 4

2 CHÍNH SÁCH CÔNG ĐỐI VỚI NGOẠI TÁC 6

2.1 Chính sách mệnh lệnh và kiểm soát: Luật điều chỉnh: 7

2.1.1 Chính sách dựa vào thị trường 1: Thuế và trợ cấp hiệu chỉnh: 8

2.1.2 Chính sách dựa vào thị trường 2: Giấy phép gây ô nhiễm có thể chuyển nhượng: 9

2.2 Những bất bình đối với phân tích kinh tế về ô nhiễm: 11

3 GIẢI PHÁP TƯ ĐỐI VỚI NGOẠI TÁC 11

3.1 Các nhóm giải pháp tư:Xử lí bằng những quy chuẩn đạo đức và trừng phạt xã hội 11

3.1.2 Các tổ chức từ thiện 12

3.1.3 Thị trường tư 13

3.2 Định lý Coase 13

3.3 Các giải pháp tư không phải luôn thành công 15

LỜI MỞ ĐẦU

Cuộc sống của chung ta đang bị ảnh hưởng bởi những chất thải hóa học nguy hiểm của những doanh nghiệp, vì lợi nhuận cá nhân cao nên đã không xử lí những chất thải nguy hiểm mà xả thẳng ra môi trường sống của người dân Khi họ phải chịu đựng những nguy hiểm có hậu quả hết sức quan trọng nhưng họ không được nhận bất kì khoản chi trả hay bồi thường nào Những ảnh hưởng này trong kinh tế học gọi là ngọai tác

Ngoại tác là những vấn đề gây ra ảnh hưởng thị trường, khi ngoại tác xuất hiện dù

nó tích cực hay tiêu cực thì đều gây ra tính phi hiệu quả Bài tiểu luận sau đây sẽ giải thích rõ hơn về ngoại tác tích cực, tiêu cực và các chính sách công đã tác động đến xã hội cũng như các giải pháp của chính phủ để có thể giải quyết vấn đề này, bảo vệ cho đất nước của chúng ta

Bài tiểu luận được làm dựa trên sự tìm tòi, học hỏi những thông tin tài liệu trong thực tiễn Nhằm nêu lên vấn đề hiện trạng của môi trường và những biện pháp khắc phục được thực hiện từ cá nhân, từ nhà nước chúng ta Bài làm sẽ có những sai sót không đáng có, hi vọng rằng sẽ phù hợp với yêu cầu của giảng viên, giúp đỡ được ý tưởng cho nghiên cứu trong tương lai từ góc nhìn của sinh viên

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

- PRINCIPLES OF MICROECONOMICS – N.GREGORY MANKIW

- Web: Moitruonghopnhat.com

NGƯỜI THỰC HIỆN :

1 CHEN SHWU SHIUAN – AC007

2 HUỲNH THỊ YẾN VY – AC007

3 ĐÀO NGUYỄN THÙY NGÂN – AC007

5.

6

3 NGOẠI TÁC VÀ SỰ KHÔNG HIỆU QUẢ CỦA THỊ TRƯỜNG

3.1 Khái niệm ngoại tác

- là tác động của một đối tác làm ảnh hưởng đến đối tác khác, dù có lợi hay có hại thì đối tác ban đầu cũng không gánh chịu chi phí hay nhận được lợi ích từ hành động đó

3.2 Đặc điểm:

- Ngoại tác xuất hiện cả trong hoạt động sản xuất hàng hóa lẫn tiêu dùng cá nhân

- Quá trình đánh giá giữa ngoại tác tích cực và tiêu cực cũng không phải dễ dàng, chỉ có thể nhìn nhận với mức độ tương đối, để phân biệt được giữa 2 trường hợp trên cũng phải dựa vào cá nhân của những người chịu ảnh hưởng

từ những ngoại tác đó mà có thể đánh giá chính xác được vấn đề

- Những ngoại tác trên đều mang tính phi hiệu quả đối với nhu cầu của xã hội

Vì vậy mức sản xuất hoặc quá nhiều hoặc quá ít so với mức tiêu thụ hiệu quả của xã hội gây nên những ảnh hưởng đối với chi phí sản xuất, chi phí trong ngoài và các chi phí ẩn khác tạo nên sự thất bại của thị trường

- Khi có ngoại tác thì những lợi ích và chi phí tư nhân biên không tương đồng với những lợi ích và chi phí xã hội biên

3.3 Phân loại:

7 1.3.1 Ngoại tác tiêu cực

- Là những tác động đến người ngoài cuộc có tính chất bất lợi

- Sự không hiệu quả của ngoại tác tiêu cực

- Hậu quả: Nhà máy sản xuất với sản lượng vượt quá nhu cầu của xã hội

9 Ví dụ: Công ty sản xuất gang thép thải khói đen, bụi bẩn của gang thép ra môi trường, những tiếng ồn của động cơ máy móc vận hành và mùi khí thải nồng nặc gây hại cho sức khỏe của người dân sinh sống xung quanh khu vực nhà máy công ty đó Đôi lúc còn nhìn thấy bụi bẩn bay khắp nơi, bám lại trên

quần áo, cây cối và thức ăn ở phía ngoài Dần dần những điều này trở thành

ám ảnh đối với các người dân ở đây

10

- Trục hoành : là sản lượng được nhà máy sản xuất

- Trục tung : là giá của sản phẩm

- PMB: Lợi ích biên thu về từ những sản phẩm được sản xuất thêm

- PMC: Chi phí biên của cá nhân, là chi phí để làm ra thêm một sản phẩm

chi phí biên của nhà máy ( PMC) và tổn thất xã hội ( MD )

PMB Vì lợi ích biên nên nhà máy sẽ sản xuất tại điểm B với mức sản lượng đạt được là Q1 và đó cũng là mức tối ưu của thị trường

giữa đường SMC và PMB tại điểm A với sản lượng được sản xuất là Q2

Q2 Sự không hiệu quả xảy ra vì cân bằng thị trường chỉ nói lên được chi phí

tư nhân của nhà sản xuất

 Vì vậy nhà máy sản xuất đã vượt quá nhu cầu sản lượng của xã hội

sản phẩm là phần dọc giữa đường cung và cầu nên phần lợi ích tổng được tăng thêm sau khi tăng lượng sản phẩm từ Q2 lên Q1 là tam giác ABE Với mỗi sản

phẩm tăng thêm từ nhà máy sản xuất phải gây thiệt hại cho người dân là MD

vì tổng thiệt hại phải gánh chịu khi tang từ Q2 lên Q1 là diện tích hình EbQ1Q2 Vì hình này có diện tích bằng với hình ACBE và đã bù đắp khoảng lợi nhuận tăng thêm của nhà sản xuất và tổn thất mà xã hội gánh chịu vẫn là tam giác ABC Nếu nhà máy sản xuất ra sản phẩm được cắt từ Q1 xuống Q2 thì sẽ giảm thiểu được phần tổn thất xã hội này

 Mức sản phẩm đạt hiệu quả xã hội là một mức mà có thể chấp nhận được và mức lợi ích sản xuất mang lại có thể bù đắp được phần thiệt hại

mà xã hội phải chịu bao gồm cả những chi phí trong ngoài

 Tổ chức đánh thuế trên mỗi sản phẩm được bán ra thị trường Nhờ

đó thuế sẽ làm đường cung ( PMB ) dịch chuyển lên phía trên một khoảng bằng với mức thuế đưa ra, nếu mức thuế đưa ra phản ánh đúng với chi phí ngoại tác gây ra các loại ô nhiễm thải ra môi trường thì đường cung mới sẽ trung với đường đường chi phí xã hội ( SMC ) Khi đó ở mức cân bằng mới thì các nhà sản xuất sẽ sản xuất lượng ứng với nhóm tối ưu của xã hội

 …

khác:

- Chất thải y tế khó phân hủy gây ra tình trạng ô nhiễm nặng nề tại các khu vực quanh bệnh viện

- Khi máy bay cất và hạ cánh gây tiếng ồn ảnh hưởng đến cuộc sống của khu vực dân cư xung quanh

- Những gia đình tiệc tùng đã mở nhạc quá lớn khiến cho xung quanh

bị ảnh hưởng vào ban đêm

- Khí thải của các loại phương tiện giao thông xả ra khói gây ảnh hưởng đến những người tham gia giao thông

18

1.3.2 Ngoại tác tích cực

- Là những tác động đến người ngoài cuộc mang tính có lợi

- Sự không hiệu quả của ngoại tác tích cực

- Hậu quả: Nhà tiêu dùng quá mức cho phép của xã hội gây nên những tổn thất

20

21

22

doanh về gỗ, nhưng rừng lại mang đến lợi ích khác cho xã hội như hạn chế xói mòn đất khi có lũ, làm xanh bầu không khí, giảm hạn hán, lũ lụt, bảo vệ sông, bảo

vệ nguồn sinh học,… nhờ có rừng đã bảo vệ được mùa màn, cải thiện được đời sống người dân, làm tang thu nhập và ổn định đời sống cho các hộ sử dụng nước sông để sinh sống…

24

rằng khi ta trồng thêm một đơn vị rừng cũng không làm thay đổi chi phí ban đầu Nhà nước sẽ quyết định trồng thêm rừng ở vị trí QE là giao điểm của đường MC

và đường chi phí biên cũng là chi phí xã hội biên MSC Việc trồng thêm rừng là một ngoại tác tích cực, nó được thể hiện qua đường lợi ích ngoại tác biên MEB

ngoại tác tăng ít hơn mức độ mà khối lượng rừng tăng

27 Đường lợi ich xã hội biên MSB được tính bằng tổng lợi ích biên của ngành lâm nghiệp vởi lợi ích biên của ngoại tác tại mỗi mức sản lượng rừng:

trường

1 Khi lợi ích xã hội biên (MSB ) khác với lợi ích biên thị trường ( MB )và được tác động từ ngoại ứng nên cần lợi ích biên ngoại ứng ( MEB ) để tạo sự chênh lệch của hiệu quả thị trường ( E ) với hiệu quả

xã hội ( E ‘ )

34 E < E’

2 Ngoại tác tích cực tác động đến thị trường khiến cho sản lượng được sản xuất ra thấp hơn sản lượng mong muốn của xã hội

3 Do là khuynh hướng sản xuất của thị trường sản xuất quá sản lượng nhu cầu của xã hội nên dẫn đến việc gây tổn thất kinh tế là phần tam giác EBE’ Chúng ta cần đảm bảo hiệu quả chung của xã hội giảm thiểu lượng tổn thất để cải thiện đời sống, môi trường làm việc

- Chính phủ trồng cây xanh ở những ven đường, những vỉa hè mới tạo nên cảnh quan đẹp hơn cho khu phố

- Cầu Rồng đi vào hoạt động thu hút đông đảo khách du lịch đến tham quan

- Sử dụng xe đạp hay phương tiện công cộng để giảm thiểu lượng khí thải

- Nâng cao nền giáo dục hiệu quả để xóa bỏ nạn mù chữ

- Cải thiện những kho tàng di tích lịch sử sẽ mang đến những điều cũ, điều hay từ xa xưa đến gần hơi với thế hệ trẻ hiện nay

- Nghiên cứu khoa học mới để góp phần xây dựng đội ngũ nghiên cứu vững mạnh, mang nguồn tri thức trẻ đến cho xã hội

36.

37.

4 CHÍNH SÁCH CÔNG ĐỐI VỚI NGOẠI TÁC

38

39 Như đã trình bày, ngoại tác ở đây có thể tiêu cực, cũng có thể tích cực Đối với một hoạt động mang lại ngoại tác tích cực, lợi ích xã hội sẽ có phần cao hơn lợi ích cá nhân Còn với hoạt động chứa đựng ngoại tác tiêu cực, chi phí

xã hội hẳn sẽ cao hơn chi phí cá nhân Nói cách khác, các ngoại tác khác nhau sẽ gây ra các mức chênh lệch khác nhau đối với chi phí hay lợi ích của một cá nhân hay toàn xã hội Ngoài ra, chúng ta đã có phần bàn luận nguyên nhân tại sao ngoại tác lại khiến cho nguồn lực của thị trường được phân bố một cách phi hiệu quả nhưng lại chỉ đề cập ngắn gọn cách thức để khắc phục sự kém hiệu quả này Cụ thể hơn hết, mọi người dân cùng với chính phủ đã và đang đối phó với ngoại tác bằng nhiều cách khác nhau, mà tất cả những biện pháp được đề ra đều cùng đi tới mục tiêu cuối cùng chính là dịch chuyển sự phân bố các nguồn lực gần với mức tối

ưu xã hội nhất có thể

40

41 Sau đây ta sẽ bàn luận về các giải pháp của chính phủ đã đưa ra Cụ thể là một trong hai cách: Chính sách mệnh lệnh và kiểm soát nhằm trực tiếp hiệu chỉnh các hành vi hoặc Chính sách dựa vào thị trường sẽ khuyến khích để các chủ thể ra quyết định cá nhân sẽ tự động giải quyết vấn đề

42

4.1 Chính sách mệnh lệnh và kiểm soát: Luật điều chỉnh:

- Các nhà chức trách hoàn toàn có thể nội hóa các ngoại tác bằng các chính sách hoặc quy định nhằm cho phép hoặc ngăn cấm một số hành vi nhất định Ví dụ, những cá nhân có hành vi xả rác bừa bãi nơi công cộng là phạm luật Khi đó, chi phí ngoại tác đối với xã hội sẽ cao hơn hẳn lợi ích của người gây ô nhiễm Chính vì điều đó, ta mới có thể nhờ vào cơ chế mệnh lệnh và kiểm soát để ngăn cấm các việc làm tiêu cực này

- Tuy nhiên, trong hầu hết các hành vi gây ô nhiễm, vấn đề không đơn giản như thế

Dù các nhà môi trường đã khẳng định rằng việc bảo vệ môi trường, ngăn chặn ô nhiễm là điều tối cần thiết nhưng dường như việc ngăn cấm tất cả các hoạt động gây hại đến môi trường là không thể Trong cuộc sống hằng ngày, hầu hết các hoạt động giao thông đi lại

từ các loại xe hai bánh, bốn bánh hay thậm chí là di chuyển bằng động vật, sẽ đều thải ra môi trường các sản phẩm phụ ô nhiễm không mong muốn Nhưng xét cho cùng, nếu chính phủ ra luật cấm tất cả các hoạt động giao thông là bất khả thi Chính vì vậy, thay vì vẫn luôn ra sức khắc phục vấn đề ô nhiễm môi trường, thì xã hội cần phải cân tính lại lợi ích và chi phí để đi đến quyết định về các lượng và loại ô nhiễm được phép Tại Hoa Kỳ,

Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) là đại diện cho cơ quan nhà nước với vai trò phát triển và đảm bảo thực thi các điều luật bảo vệ môi trường

- Bên cạnh đó, các điều luật bảo vệ môi trường có thể có nhiều hình thức khác nhau Thỉnh thoảng EPA sẽ đưa ra một mức ô nhiễm tối đa mà một nhà máy có thể phát thải Đối với một số trường hợp khác, EPA yêu cầu các công ty hay doanh nghiệp áp dụng kỹ thuật công nghệ nhằm cắt giảm chất thải cụ thể Để thiết kế được những điều luật tốt và tối ưu, các nhà xây dựng luật điều chỉnh cần nắm rõ chi tiết về các ngành cụ thể và về những công nghệ khác nhau mà các ngành đó có thể áp dụng vào Tuy nhiên, việc thu thập những thông tin này là một việc hết sức khó khăn đối với các nhà làm luật điều chỉnh

43

1.1.1 Chính sách dựa vào thị trường 1: Thuế và trợ cấp hiệu chỉnh:

- Bên cạnh việc ra luật điều chỉnh hành vi nhằm đối phó với ngoại tác, chính quyền

vẫn còn một cách khác chính là dùng các chính sách dựa vào thị trường để giúp hiệu quả

xã hội và mục đích cá nhân có thể liên kết với nhau Xét ví dụ như trên, chính phủ hoàn toàn có thể khắc phục ngoại tác bằng việc trợ cấp các hoạt động tích cực và đánh thuế các hoạt động có ngoại tác tiêu cực Thuế hiệu chỉnh còn gọi là thuế Pigou – là loại thuế được ban hành nhằm xử lý các tác động xuất phát từ ngoại tác tiêu cực Chúng được lấy tên theo nhà kinh tế Arthur Pigou (1877-1959), người đã sớm tạo nên và khuyến khích sử dụng loại thuế này

- Thông thường các nhà kinh tế sẽ có xu hướng sử dụng thuế hiệu chỉnh hơn bởi hai

lí do: hạn chế ô nhiễm môi trường và cắt giảm chi phí xã hội Để làm rõ tại sao lại như vậy, ta đi đến ví dụ sau: Giả định rằng có hai nhà máy – nhựa và sắt – mỗi nhà máy thải vào dòng sông 600 tấn chất thải mỗi năm Để cắt giảm số lượng ô nhiễm EPA xem xét hai lựa chọn sau:

còn 300 tấn mỗi năm

mỗi tấn chất thải mà nhà máy đó thải ra

hiệu chỉnh lại sẽ tạo nên những động lực kinh tế cho các nhà máy để họ có thể giảm thiểu ô nhiễm Vậy lựa chọn nào sẽ tối ưu hơn?

45

ô nhiễm, nhưng có lẽ thuế sẽ giúp chúng ta thực hiện được mục tiêu này một cách hiệu quả hơn hết Ta sẽ thấy rằng luật điều chỉnh sẽ bắt buộc các nhà máy giảm một lượng chất thải như nhau Mặt khác, một lượng giảm như nhau không nhất thiết là cách thức ít tốn kém nhất để bảo vệ môi trường Có nhiều trường hợp có thể xảy ra như nhà máy nhựa có thể cắt giảm lượng chất thải với chi phí thấp hơn nhà máy sắt Từ đó, nhà máy nhựa sẽ giảm lượng chất thải một cách đáng kể để khi có thuế họ có thể tránh phải nộp thuế, trong khi nhà máy sắt sẽ giảm ô nhiễm ít hơn và phải trả thuế

nhiễm Cụ thể ở đây, sự ô nhiễm sẽ được phân phối bởi thuế hiệu chỉnh cho các công ty phải đối mặt với việc giảm lượng phát thải với mức chi phí tối đa Qua đó EPA sẽ đều có thể đạt được bất kể lượng chất thải nào mà họ muốn với chi phí thấp nhất bằng cách buộc các công ty ấy phải trả thuế tương ứng

49

50 Đối với chính sách mệnh lệnh và kiểm soát, một khi đã đạt đến tối

đa lượng ô nhiễm được phép thì các công ty sẽ không còn một lý do gì khác để họ phải giảm lượng ô nhiễm hơn nữa Mặt khác, thuế hiệu chỉnh sẽ càng khích lệ các công ty cố gắng nâng cao các công nghệ hiện đại để có thể từ đó sẽ làm giảm mức thuế mà công ty ấy phải nộp một cách đáng kể

- Từ những bàn luận trên, ta rút ra được rằng thuế hiệu chỉnh hoàn toàn khác biệt so với những loại thuế khác Ở Chương 8 - Ứng dụng: Chi phí của thuế, ta nhận thấy hầu như các loại thuế đều ngày một khiến cho sự phân bố nguồn lực càng lệch ra xa mức tối

ưu xã hội Đồng thời, xuất hiện sự giảm sút trong phúc lợi kinh tế đồng nghĩa rằng thặng

dư tiêu dùng và sản xuất đã vượt quá mức doanh thu mà chính phủ thu được, từ đó gây nên một tổn thất vô ích không đáng có Nhờ vào thuế hiệu chỉnh, mà đã có thể thay đổi khuyến khích để tính toán đến ngoại tác và dịch chuyển sự phân bổ nguồn lực tiến đến gần hơn với điểm tối ưu xã hội Vì thế, ngoài lợi ích đem lại doanh thu cho chính phủ, thuế hiệu chỉnh còn có thể gia tăng hiệu quả kinh tế

51

2.1.2 Chính sách dựa vào thị trường 2: Giấy phép gây ô nhiễm có thể chuyển nhượng:

- Ta quay lại với ví dụ về nhà máy nhựa và sắt đã được nói đến ở phần trước, và giả

sử rằng, bỏ qua mọi lời khuyên từ các nhà nghiên cứu kinh tế, EPA vẫn ban hành bộ luật điều chỉnh và bắt buộc các nhà máy đều phải làm giảm lượng ô nhiễm xuống còn 300 tấn mỗi năm Nhận thấy có một đề án muốn trình bày với EPA, rằng nhà máy sắt muốn tăng mức phát thải tạp chất của họ lên 150 tấn Nhà máy nhựa đã đồng ý thoả thuận sẽ giảm phát thải của nó bằng một lượng tương ứng nếu nhà máy sắt trả cho họ 7 triệu đô la Thử hỏi rằng, giao dịch giữa hai nhà máy này có nên được EPA chấp nhận?

52

dịch trên là một chính sách có lợi Giao dịch này chắc chắn khiến cho doanh nghiệp càng có lợi hơn bởi lẽ họ đã tự nguyện đồng ý đồng thời nó không bị ngoại tác nào ảnh hưởng bởi lượng chất thải là vẫn như cũ Do đó, lợi nhuận kinh tế sẽ được cải thiện bằng việc chấp nhận để nhà máy nhựa bán lại quyền gây ô nhiễm của họ cho bên còn lại

54

55 Sự suy luận tương đương cũng sẽ dùng cho bất kỳ sự tự nguyện giao quyền được phát thải của một doanh nghiệp này đối với một doanh nghiệp khác