Thảo luận nhóm TMU sự vận DỤNG QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH của PHỦ ĐỊNH vào THỰC TIỄN

Nội dung quy luật phủ định của phủ định  Tính chu kỳ của sự phát triển: - Phủ định biện chứng chỉ là một giai đoạn trong quá trình phát triển vì chỉ thông qua phủ định của phủ định mới

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA MARKETING

-BÀI THẢO LUẬN MÔN: TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Giảng viên : TS Đặng Minh Tiến

Mục lục

Lời mở đầu 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

1.1 Vị trí và một số khái niệm cơ bản 4

1.2 Nội dung quy luật phủ định của phủ định 5

1.3 Ý nghĩa của phương pháp luận 5

CHƯƠNG 2: SỰ VẬN DỤNG QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH VÀO THỰC TIỄN 6

2.1 Sự vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào thực tiễn xây dựng đất nước hiện nay 6

2.1.1 Tính tất yếu khách quan việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc 6 2.1.2 Những thành tựu và hạn chế xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc 7 2.1.3 Một số vấn đề đặt ra trong quá trình toàn cầu hóa và hội nhập hiện nay 10

2.2 Vận dụng quy luật phủ định của phủ định trong học tập và rèn luyện của sinh viên hiện nay 17

CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN 17

Lời mở đầu

Những thành tựu mà dân tộc Việt Nam đạt được trong chiến tranh giữ gìn độc lập, trong hòa hình, xây dựng và trong sự nghiệp đổi mới đều bắt nguồn từ chủ nghĩa Mác - Lênin Nhận định rằng chỉ có chủ nghĩa Mác – Lênin mới là học thuyết khoa học nhất, chắc chắn nhất và chân chính nhất để thực hiện lý tưởng tiến lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là khá chính xác Các quan điểm, nhận định hay phương pháp luận đều xuất phát từ thực tế khách quan của thực

tế và có tính áp dụng cao

Vấn đề chung ta phân tích là quy luật phủ định của phủ định, một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật Quy luật nói lên khuynh hướng cơ bản, phổ biến của mọi vận động phát triển diễn ra trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Bên cạnh đó việc áp dụng quy luật này vào nền kinh tế nước ta là rất thực tiễn Nhận thức đúng đắn về quy luật phủ định của phủ định dựa trên những quan niệm khách quan của chủ nghĩa Mác – Lênin, chúng ta sẽ vận dụng được mối quan hệ này vào công cuộc đổi mới đất nước cũng như liên hệ đến thế hệ sinh viên hiện nay

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Vị trí và một số khái niệm cơ bản



 Vị trí của quy luật phủ định của phủ định trong phép biện chứng:

- Phủ định của phủ định là một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật Quy luật này chỉ ra khuynh hướng phát triển của sự vật, hiện tượng bằng tiến lên, nhưng không theo đường thẳng mà quanh co, phức tạp theo những chu kỳ của phủ định



 Một số khái niệm về quy luật:

- Phủ định là sự thay thế sự vật này bằng sự vật khác trong quá trình vận động và phát

triển

- Phủ định biện chứng:

+ Là khái niệm dùng để chỉ sự phủ định làm tiền đề, tạo điều kiện cho sự phát triển Phủ định biện chứng làm cho sự vật, hiện tượng mới ra đời thay thế sự vật, hiện tượng cũ và là yếu

tố liên hệ giữa sự vật, hiện tượng cũ với sự vật, hiện tượng mới

+ Là sự “tự thân phủ định”, tức là sự phủ định xuất phát từ nhu cầu tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng; là “mắt xích” trong “sợi dây chuyền” dẫn đến sự ra đời của sự vật, hiện tượng mới, tiến bộ hơn, cao hơn, phức tạp hơn, hoàn thiện hơn so với sự vật, hiện tượng cũ

- Đặc trưng của phủ định biện chứng:

+ Tính khách quan: Vì nguyên nhân của phủ định nằm bên trong bản thân sự vật, hiện

tượng, đó là kết quả tất yếu của quá trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn bên trong, nội tại của bản thân nó, tạo ra khả năng “cái mới” thay thế “cái cũ” Vì vậy phủ định biện chứng là sự “tự thân phủ định”

+ Tính kế thừa:

 “Cái mới” là phủ định của “cái cũ” nhưng không phủ định sạch trơn mà nó luôn kế thừa,

là điều kiện cho sự phát triển, đồng thời có chọn lọc những yếu tố tinh hoa, lưu giữ nội dung tích cực của “cái cũ”

 Những yếu tố được kế thừa từ “cái cũ” sẽ được lặp lại và cải tạo lại trên cơ sở mới cao hơn nhằm phù hợp với “cái mới”

 Trong cái mới, những yếu tố được kế thừa không giữ vai trò chủ đạo Chủ đạo trong “cái mới” là những nhân tố mới cao hơn, phức tạp hơn được sinh ra trong quá trình đấu tranh

+ Tính phổ biến: phủ định biện chứng có ở mọi sự vật, hiện tượng trên thế giới, diễn ra

trong mọi lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy

+ Tính đa dạng phong phú: thể hiện ở nội dung, hình thức của phủ định

Đặc điểm cơ bản của phủ định biện chứng là sau một số lần phủ định, có tính chu kỳ theo đường xoáy ốc, trong đó giai đoạn sau không chỉ phát huy những gì tích cực, khắc phục hạn chế của sự vật, hiện tượng cũ mà còn gắn chúng với sự vật

1.2 Nội dung quy luật phủ định của phủ định

 Tính chu kỳ của sự phát triển:

- Phủ định biện chứng chỉ là một giai đoạn trong quá trình phát triển vì chỉ thông qua phủ

định của phủ định mới dẫn đến sự ra đời của sự vật, hiện tượng mới, và như vậy, phủ định của phủ định, mới hoàn thanh được một chu kỳ phát triển, đồng thời lại tạo ra điểm xuất phát của chu kỳ phát triển tiếp theo Cứ như vậy cho đến vô cùng Tuy nhiên quá trình đó không phải đi theo đường thẳng, mà quanh co, phức tạp theo những chu kỳ phủ định của phủ định

- Một chu kỳ có ít nhất hai lần phủ định (tùy theo tính chất của quá trình phát triển cụ

thể) Lần phủ định thứ nhất gọi là “phủ định”, lần phủ định thứ hai gọi là “phủ định của phủ định” Mỗi lần phủ định biện chứng thực hiện xong sẽ mang thêm những yếu tố tích cực mới Sau ít nhất 2 lần phủ định, sự vật và hiện tượng dường như trở về cái ban đầu, nhưng đã ở trên

cơ sở mới cao hơn, phức tạp hơn

 Con đường “xoáy trôn ốc” của sự phát triển:

- Đường xoáy ốc là khái niệm dùng để chỉ sự vận động của những nội dung mang tính kế

thừa có trong sự vật, hiện tượng mới nên không thể đi theo đường thẳng, mà diễn ra theo đường tròn không nằm trên một mặt phẳng tựa như đường xoáy trôn ốc

- Mỗi vòng mới của của đường xoáy ốc thể hiện trình độ phát triển cao hơn và sự nối tiếp

nhau các vòng của đường xoáy ốc thể hiện tính vô tận của sự phát triển từ cao đến thấp Đường xoáy ốc cũng rất phức tạp, tùy theo lĩnh vực và trình độ phát triển của các sự vật, hiện tượng

1.3 Ý nghĩa của phương pháp luận

- Thứ nhất, quy luật này chỉ ra khuynh hướng tiến lên của sự vận động của sự vật, hiện

tượng; sự thống nhất giữa tính tiến bộ và tính kế thừa của sự phát triển; sau khi đã trải qua các mắt xích chuyển hóa, có thể xác định được kết quả cuối cùng của sự phát triển

- Thứ hai, quy luật này giúp nhận thức đúng về xu hướng của sự phát triển, đó là quá trình

diễn ra quanh co, phức tạp, không hề đều đặn thẳng tắp, không va vấp, không có những bước thụt lùi Trái lại là không biện chứng, không khoa học, không đúng về mặt lý luận (V.I Lênin)

- Thứ ba, quy luật này giúp nhận thức đầy đủ hơn về sự vật, hiện tượng mới ra đời phù hợp

với quy luật phát triển, biểu hiện giai đoạn cao về chất trong sự phát triển Trong tự nhiên, sự

xuất hiện của sự vật, hiện tượng mới diễn ra tự phát; nhưng trong xã hội, sự xuất hiện mới gắn với nhận thức và hành động có ý thức của con người

- Thứ tư, tuy sự vật, hiện tượng mới thắng sự vật, hiện tượng cũ, nhưng trong thời gian nào

đó, sự vật, hiện tượng cũ còn mạnh hơn; vì vậy, cần ủng hộ sự vật, hiện tượng mới, tạo điều kiện cho nó phát triển hợp quy luật; biết kế thừa có chọn lọc những yếu tố tích cực và hợp lý của sự vật, hiện tượng cũ làm cho nó phù hợp với xu thế vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng mới

CHƯƠNG 2: SỰ VẬN DỤNG QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH VÀO THỰC TIỄN

2.1 Sự vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào thực tiễn xây dựng đất nước hiện nay

2.1.1 Tính tất yếu khách quan việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, quy mô lớn, tác động tới tất

cả mọi lĩnh vực: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa… đã và đang tạo điều kiện cho các quốc gia, dân tộc xích lại gần nhau, hiểu biết, bổ sung, làm phong phú và hỗ trợ lẫn nhau trên lĩnh vực văn hoá Thực tế cho thấy, tác động của quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế có thể khiến một quốc gia vươn lên chiếm lĩnh những đỉnh cao kinh tế, kỹ thuật, công nghệ trong vòng vài

ba chục năm; tuy nhiên, để trở thành một quốc gia phát triển về văn hoá thì lại khác Một quốc gia giàu có về kinh tế, trong khoảng một thập kỷ có thể đổi mới, nâng cấp toàn bộ hạ tầng cơ

sở, vật chất, kỹ thuật, nhưng cũng trong khoảng thời gian đó rất khó thậm chí là không thể -thiết lập được một cơ sở hạ tầng văn hoá tiến bộ và phát triển, nếu quốc gia đó thiếu một nền tảng văn hóa làm “bệ đỡ” Và tính tất yếu đó được thể hiện qua những quan điểm sau:

Một là, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy

sự phát triển kinh tế - xã hội Quan điểm chỉ rõ vai trò to lớn của văn hóa trong tiến trình lịch

sử dân tộc và tương lai đất nước văn hóa không phải là kết quả thụ động, yếu tố đứng bên ngoài, bên cạnh hoặc đi sau kinh tế, phụ thuộc hoàn toàn vào trình độ phát triển kinh tế mà văn hóa vừa là mục tiêu, vừa động lực thúc đẩy kinh tế “Văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân

cư, vào mọi sinh hoạt và quan hệ con người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp"

Hai là, nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Tiên tiến là yêu nước và tiến bộ, trong đó, cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH theo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm mục tiêu tất cả vì con người, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa

cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị truyền

thống tốt đẹp, bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, được vun đắp qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là, lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; cần cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong cuộc sống; dũng cảm, kiên cường, bất khuất trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm …

Ba là, nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các

dân tộc Việt Nam Đây là tư tưởng tiến bộ và nhân văn, phù hợp với thực tiễn của cộng đồng 54 dân tộc đang sinh sống ở Việt Nam và xu thế chung của cộng đồng quốc tế đang hướng tới xây dựng một công ước quốc tế về đa dạng văn hóa hiện nay

Bốn là, xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong

đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng Quan điểm xác định trách nhiệm của mọi người dân Việt Nam đều tham gia sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa nước nhà; công nhân, nông dân, trí thức là nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời là nền tảng của sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa dưới sự lãnh đạo của Đảng Đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ gắn bó với nhân dân, giữ vai trò quan trọng, là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa

Năm là, văn hóa là một mặt trận Xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách

mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì thận trọng Quan điểm chỉ rõ: Cuộc đấu tranh giai cấp trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa hiện nay đang diễn ra hết sức nóng bỏng, quyết liệt, phức tạp Văn hóa là một lĩnh vực hết sức nhạy cảm và khác với các hoạt động kinh

tế Tuy không trực tiếp tạo ra của cải vật chất, nhưng các hoạt động văn hóa luôn mang ý nghĩa chính trị - xã hội, có tác động sâu sắc đối với đời sống tư tưởng, tình cảm, tâm lý, tập quán cộng đồng Vì vậy, cần phải tiến hành một cách kiên trì, thận trọng, tránh nóng vội, chủ quan, duy ý chí; phát huy tinh thần tự nguyện, tính tự quản và năng lực làm chủ của nhân dân trong xây dựng và phát triển văn hóa; đẩy mạnh phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động của xã hội, vào từng con người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, cũng như mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan

hệ con người trong xã hội

2.1.2 Những thành tựu và hạn chế xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

2 1 2.1.Những thành tựu đạt được:

Trong điều kiện như hiện nay đất nước ta đi lên xã hội chủ nghĩa, trải qua 10 năm đổi mới cùng những thay đổi tích cực của nền văn hóa xã hội, nền văn hóa nước ta đạt được những thành tựu đáng kể:

- Về tư tưởng:

Trước hết, phải xét đến lĩnh vực tư tưởng, đạo đức và lối sống, đây là những lĩnh vực then chốt của một nền văn hóa Trong lĩnh vực tư tưởng, chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh được vận dụng và phát triển sáng tạo, ngày càng tỏ rõ giá trị vững bền làm nền tảng tư tưởng của Việt Nam Đây chính là con đường đúng đắn mà từ đây để vận dụng và phát triển sáng tạo cho nền văn hóa dân tộc Nhờ đó mà ý thức rèn luyện phấn đấu cho lý tưởng của Đảng được nâng cao lên Nhiều nhân tố mới về giá trị văn hóa và chuẩn mực đạo đức được hình thành, không khí dân chủ ra tăng nhiều việc làm hướng về cội nguồn trở thành việc làm của quần chúng

- Về giáo dục:

Sự nghiệp giáo dục, khoa học kỹ thuật, văn hóa nghệ thuật thu được rất nhiều thành quả Trình độ dân chúng nâng cao, học vận của thế hệ trẻ mở rộng, các hành động sáng tạo có bước phát triển mới Nhiều bộ môn nghệ thuật truyền thống được giữ gìn như: hội họa, sơn mài, tuồng, cả lương… ngoài ra còn thêm nhiều tác phẩm về đề tài cách mạng kháng chiến hay công cuộc đổi mới

Số lượng và chất lượng văn nghệ sĩ ngày một nâng cao và có những sáng tác phục vụ cho đông đảo quần chúng nhân dân, văn học nghệ thuật cho dân tộc thiểu số cũng được quan tâm Đời sống văn hóa cơ sở đã có bước phát triển phong trào sinh hoạt văn hóa, văn nghệ như văn nghệ quần chúng, thể dục thể thao… rộng khắp sôi nổi cùng với xây dựng các thiết chế văn hóa như nhà văn hóa xã, tụ điểm sinh hoạt văn hóa gia đình, phương tiện thông tin đại chúng phát triển… đã làm cho đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân thêm đa dạng, phong phú

- Về lễ hội:

Các hoạt động lễ hội như: Hội Lim (Bắc Ninh) diễn ra vào tháng giêng âm lịch, giỗ Tổ Hùng Vương (Phú Thọ) diễn ra ngày 10/3 thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” trở thành bản sắc văn hóa, đạo lý, truyền thống của người Việt Nam, thể hiện lòng biết ơn ân đức của tổ tiên trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, các lễ hội tôn giáo, lễ kỷ niệm các sự kiện của quốc gia, tôn vinh danh nhân, festival… được nhà nước, các cơ sở tổ chức trang nghiêm, trọng thể và tiết kiệm, được đông đảo các tầng lớp nhân dân tự nguyện tham gia

Nhận thức về giá trị di sản và truyền thống văn hóa ngày càng được nâng cao, tạo được sự đồng thuận và nguồn lực xã hội trong việc bảo vệ và phát huy di sản văn hóa, giữ gìn bản sắc dân tộc, nhận thức về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của lãnh đạo các cấp, của nhân dân

có sự chuyển biến tích cực Nhiều công trình văn hóa, khu di tích được đầu tư tôn tạo

Hoạt động phi vật thể được đầu tư, nghiên cứu ở các lĩnh vực như ẩm thực, lễ hội, các hình thức diễn xướng dân gian… Hệ thống bia, tượng đài được quan tâm xây dựng để ghi công và giáo dục truyền thống cho các thế hệ

- Về giao lưu:

Giao lưu văn hóa nước ngoài từng bước được mở rộng Chúng ta có dịp tiếp xúc rộng rãi với những thành tựu văn hóa nhân loại Quan hệ hợp tác quốc tế được chú trọng, thông tin đại chúng phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng như: đài, báo, tivi, internet… điều này khẳng định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, nền văn hóa trong nước càng có điều kiện tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới Đồng thời ta cũng có cơ hội để giới thiệu với bạn bè quốc tế những giá trị tốt đẹp, độc đáo về nền văn hóa của dân tộc ta

Di sản văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy nhằm phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân Nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được Unesco công nhận Nhiều giá trị văn hóa

và sản phẩm văn hóa mới được hình thành, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân

2 2.21 Một số hạn chế:

- Hạn chế trong việc bảo tồn di sản văn hóa:

Nhịp sống tất bật của công nghiệp hóa, hiện đại hóa dẫn đến tình cảm mặn mà trong mỗi gia đình dần mất đi Vì lợi nhuận lớn nên nhiều kẻ đã phát sinh hành vi coi nhẹ pháp luật, bỏ qua danh dự và phẩm chất con người Chưa khai thác, phát huy đầy đủ di sản văn hóa vật thể

và phi vật thể Di sản văn hóa đang đứng trước nhiều thách thức, chưa giải quyết tốt mối quan

hệ giữa bảo tồn và phát triển, việc bảo tồn di sản văn hóa chưa được triển khai theo một quy hoạch, kế hoạch lâu dài nên thường bị động, chưa có sự phối hợp đồng bộ giữa quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội

- Hạn chế trong giáo dục:

Trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, văn học nghệ thuật xuất hiện nhiều tiêu cực, sự suy thoái đạo lý quan hệ thầy trò, bạn bè, lối sống thiếu lý tưởng, thiếu hoài bão, xa rời giá trị truyền thống chạy theo lối sống thực dụng, ích kỷ, thiếu trách nhiệm với cộng đồng, với gia đình và với cả bản thân mình, ứng xử kém văn hóa, thiếu bản lĩnh chính trị, không chịu khó rèn luyện, vấn đề thanh niên vi phạm pháp luật, sa vào các loại tội phạm, tệ nạn xã hội, văn hóa tham gia giao thông đang là một vấn đề nhức nhối của xã hội hiện nay Ở một số học sinh, sinh viên, coi nhẹ một số môn thẩm mỹ và chính trị

- Hạn chế trong xã hội: