Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa

Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

TRỊNH THỊ THÚY KHUYÊN

DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIẾT VỀ THANH HÓA CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC THANH NHẠC

GIỌNG SOPRANO TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA,

THỂ THAO VÀ DU LỊCH THANH HÓA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ÂM NHẠC

Khóa 4 (2016 - 2019)

Hà Nội, 2023

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

TRỊNH THỊ THÚY KHUYÊN

DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIẾT VỀ THANH HÓA CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC THANH NHẠC

GIỌNG SOPRANO TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA,

THỂ THAO VÀ DU LỊCH THANH HÓA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Âm nhạc

Mã số: 9140111

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Đăng Nghị

Hà Nội, 2023

LỜI CAM ĐOAN

Xin cam đoan, đây là luận án do tôi nghiên cứu Các kết quả nghiêncứu và kết luận trong luận án hoàn toàn trung thực, không sao chép từ bất

cứ nguồn nào khác Việc tham khảo và trích dẫn tài liệu được thực hiệnđúng quy định Nếu có gì sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Ngày tháng năm 2023

Tác giả luận án

Trịnh Thị Thúy Khuyên

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 10

1.1 Một số công trình nghiên cứu về ca khúc Việt Nam và ca khúc viết về Thanh Hóa 10

1.1.1 Nghiên cứu về ca khúc Việt Nam 10

1.1.2 Nghiên cứu ca khúc viết về Thanh Hóa 16

1.2 Nghiên cứu về phương pháp dạy học và dạy học âm nhạc 23

1.2.1 Về phương pháp dạy học 23

1.2.2 Phương pháp về dạy học âm nhạc và dạy học thanh nhạc 26

1.3 Nhận xét tình hình nghiên cứu và hướng đi của luận án 42

1.3.1 Nhận xét 42

1.3.2 Hướng nghiên cứu của luận án 44

Kết luận chương 1 44

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIẾT VỀ THANH HÓA CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC THANH NHẠC GIỌNG SOPRANO 46

2.1 Cơ sở lý luận 46

2.1.1 Các khái niệm công cụ 46

2.1.2 Đặc điểm của sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano 53

2.1.3 Quan điểm về dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa 56

2.1.4 Các thành tố của dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng lirico soprano 58

2.2 Thực trạng dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học thanh nhạc giọng soprano 61

2.2.1 Khái quát về Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa 61

2.2.2 Khảo sát thực trạng dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên giọng soprano 67

2.2.3 Đánh giá thực trạng dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh

viên thanh nhạc giọng soprano 83

Kết luận chương 2 84

Chương 3: ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ CỦA CA KHÚC VIẾT VỀ THANH HÓA ĐỐI VỚI DẠY THANH NHẠC CHO SINH VIÊN GIỌNG SOPRANO 86

3.1 Đặc điểm lời ca trong ca khúc viết về Thanh Hóa 86

3.1.1 Tính địa phương 86

3.1.2 Đề tài 90

3.1.3 Các thể thơ hay dùng 93

3.1.4 Cảnh đẹp quê hương 95

3.2 Đặc điểm về âm nhạc trong ca khúc viết về Thanh Hóa 96

3.2.1 Hình thức, cấu trúc 96

3.2.2 Giai điệu, âm vực và các quãng đặc trưng 100

3.2.3 Thang âm, điệu thức 108

3.3 Giá trị của ca khúc viết về Thanh Hóa 110

3.3.1 Lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống 110

3.3.2 Giá trị về giáo dục 113

3.3.3 Đóng góp cho sự phát triển của âm nhạc Việt Nam 117

Kết luận chương 3 118

Chương 4: BIỆN PHÁP DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIẾT VỀ THANH HÓA CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC THANH NHẠC GIỌNG SOPRANO 119 4.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 119

4.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 119

4.1.2 Đảm bảo phù hợp với khả năng của sinh viên 119

4.1.3 Đảm bảo tính nghệ thuật, tính thẩm mỹ và cấu trúc rõ ràng 120

4.1.4 Đảm bảo tính lan tỏa sâu rộng trong công chúng 121

4.1.5 Đảm bảo tính kế thừa, sự đa dạng hài hòa giữa các loại ca khúc trong chương trình 121

4.2 Một số biện pháp dạy học hát 122

4.2.1 Xây dựng tiêu chí lựa chọn ca khúc đưa vào chương trình 122

4.2.2 Rèn luyện kỹ thuật thanh nhạc trong dạy học hát ca khúc 124

4.2.3 Sử dụng một số phương pháp dạy học hiện đại 143

4.2.4 Đổi mới thiết kế, kế hoạch bài dạy, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên 149

4.3 Hướng dẫn dạy mẫu một số ca khúc viết về Thanh Hóa 152

4.3.1 Dạy ca khúc mang phong cách dân gian 153

4.3.2 Dạy ca khúc mang phong cách thính phòng 157

4.4 Thực nghiệm sư phạm 162

4.4.1 Mục đích và nội dung thực nghiệm 162

4.4.2 Đối tượng, hình thức, thời gian và giảng viên thực nghiệm 163

4.4.3 Tiến hành thực nghiệm 163

4.4.4 Đánh giá thực nghiệm 167

4.4.5 Kết quả thực nghiệm 169

4.4.6 So sánh kết quả trước và sau thực nghiệm 170

Kết luận chương 4 171

KẾT LUẬN 173

TÀI LIỆU THAM KHẢO 176

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 193

PHỤ LỤC 194

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Kết quả khảo sát về mức độ cần thiết của việc rèn luyện

kỹ thuật thanh nhạc 80

Bảng 2.2: Kết quả khảo sát tinh thần, thái độ của với môn học 81

Bảng 2.3: Kết quả khảo sát phong cách âm nhạc của SV giọng soprano 81

Bảng 4.1: Mức độ thích học hát ca khúc viết về Thanh Hóa 164

Bảng 4.2: Mức độ cảm nhận độ khó về kỹ thuật hát ca khúc viết về Thanh Hóa 164

Bảng 4.3: Mức độ cần thiết của việc kết hợp giữa kỹ thuật bel canto với kỹ thuật hát truyền thống vào học ca khúc viết về Thanh Hóa 166

Bảng 4.4: Tiêu chí đánh giá khả năng hát ca khúc viết về Thanh Hóa của sinh viên giọng lirico soprano 165

Bảng 4.5: Kết quả kiểm tra, đánh giá trước thực nghiệm 167

Bảng 4.6: Kết quả kiểm tra, đánh giá sau thực nghiệm 169

Bảng 4.7: Bảng so sánh kết quả kiểm tra, đánh giá thực nghiệm 171

Với địa hình thiên nhiên sông núi phong phú, đa dạng, Thanh Hóa cócác di tích lịch sử nổi tiếng, danh lam thắng cảnh rất thơ mộng, đây lànguồn cảm hứng vô tận cho nhà thơ, nhà văn, họa sĩ và nhạc sĩ sáng tácnhững tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị Chỉ riêng với âm nhạc, ởlĩnh vực ca khúc, đến nay đã có số lượng hàng trăm ca khúc viết về ThanhHóa với các thể loại khác nhau cho các loại giọng, và được trình diễn bằngnhững phương thức khác nhau Các ca khúc viết về Thanh Hóa là nhữngthanh âm thể hiện tiếng lòng, nỗi khát vọng, niềm tự hào của người dânThanh Hóa.

Những năm tháng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước củadân tộc ở thế kỷ XX, ca khúc viết về Thanh Hóa, đã phát huy được vai tròtrong việc động viên, thôi thúc quân, dân hăng hái lên đường tham giachiến đấu bảo vệ nền độc lập của dân tộc Khi đất nước thống nhất, ca khúcviết về Thanh Hóa lại có những bước chuyển mình để phù hợp với côngcuộc phục hồi, hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng lại quê hương, đấtnước Số lượng ca khúc ngày càng nhiều thêm và đối tượng phản ánh cũng

đa dạng hơn Âm hưởng chủ đạo của ca khúc trong giai đoạn này là tiếng

ca reo vui, niềm tự hào về lịch sử, con người, cảnh đẹp của quê hươngThanh Hóa

Ngày nay vai trò của ca khúc viết về Thanh Hóa vẫn luôn đồng hànhcùng nhân dân bước vào giai đoạn mới, giai đoạn xây dựng và đổi mới.Những bài ca đã phản ánh cuộc sống, lao động, sinh hoạt của nhân dân ởcác ngành nghề, các lĩnh vực ở khắp vùng, miền của Thanh Hóa Bên cạnh

là những bài ca, ca ngợi danh lam, thắng cảnh huyền ảo mộng mơ của TừThức gặp tiên, của Bến En xanh biếc, của Sầm Sơn lộng gió… Những

cảnh/ tình này được thể hiện trong các ca khúc: Đường về Thanh Hóa,

Khúc tình ca Thanh Hóa của Nguyễn Trọng; Nhớ mãi một miền quê của

Nguyễn Tiến; Tiếng cồng hội mùa của Cao Văn Anh; Khúc hát làng Dao của Mai Kiên; Chuyện tình Pha Dua của Nguyễn Liên…

Theo khảo sát sơ bộ, cho tới nay ca khúc viết về Thanh Hóa đã có sốlượng hơn đã có hơn 500 bài Tuy nhiên, những ca khúc được mọi ngườibiết đến Nhiều ca khúc do thiếu nguồn kinh phí hòa âm, phối khí, đầu tưthu âm, làm MV quảng cáo, nên không có cơ hội được trình diễn trướccông chúng Mặt khác, có lẽ là do ảnh hưởng của sự giao lưu văn hóa, sựtác động mạnh mẽ cơ chế thị trường, nên nhiều thể loại âm nhạc của cácnước trên thế giới có cơ hội du nhập vào Việt Nam, đã góp phần vào việcđẩy số lượng không nhỏ công chúng xa dần với các ca khúc viết về cácmiền quê, trong đó có ca khúc viết về Thanh Hóa Thời đại ngày nay, việcgiáo dục, bồi dưỡng cho thể hệ trẻ có những phẩm chất: chân - thiện - mỹ,luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm Có nhiều cách giáo dục, mà âmnhạc cũng là một trong những kênh có thể mang lại hiệu quả cao

Trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóa có bề dày về đào tạo thanhnhạc Hơn 10 năm trở lại đây, ngành thanh nhạc đã được đào tạo ở bậc đạihọc Những tác phẩm thanh nhạc đưa vào chương trình giảng dạy được xâydựng phong phú và đa dạng về thể loại như: Aria Romance, ca khúc nghệthuật, dân ca, ca khúc Việt Nam (trong đó có ca khúc viết về Thanh Hóa)

Có nhiều ca khúc viết về Thanh Hóa với nội dung mang ý nghĩa giáo dụcsâu

sắc, bên cạnh đó cũng đòi hỏi về xử lý các kỹ thuật thanh nhạc như:cantilena, staccato, passage, dresscando, hát luyến, láy Bởi vậy, người hátcần phải chăm chỉ luyện tập và biết cách áp dụng linh hoạt các kỹ thuật đóthì mới đạt được hiệu quả mong muốn Ca khúc viết về Thanh Hóa đượcđưa vào chương trình giảng dạy cho SV đại học thanh nhạc gồm một số cakhúc nổi tiếng, tuy nhiên chưa sắp xếp theo hệ thống hoặc tiến trình giảngdạy, chưa phân loại ca khúc để áp dụng dạy cho loại giọng nhất định, đặcbiệt chưa có những phương pháp, biện pháp dạy học hợp lý cho từng dạngbài cụ thể.

Trong nhiều năm đào tạo ngành thanh nhạc tại Trường Đại họcVH,T&DL Thanh Hóa, riêng với giọng nữ, thì giọng soprano thường có sốlượng nhiều hơn Giọng soprano có màu sắc trong trẻo, vang, sáng, có ưuthế khi hát những ca khúc có âm vực rộng, hát âm khu đầu (head voice) Cakhúc viết về Thanh Hóa có nhiều bài được các nhạc sĩ viết cho giọngsoprano, đây cũng là một trong những điều kiện thuận lợi và mang tính cầnthiết đối với một cơ sở đào tạo thanh nhạc như Trường Đại họcVH,TT&DL Thanh Hóa để lựa chọn đưa vào dạy học

Là GV trực tiếp giảng dạy, chúng tôi nhận thấy việc dạy học các cakhúc viết về Thanh Hóa cho SV thanh nhạc nói chung và SV giọng spranonói riêng, một mặt góp một phần không nhỏ vào việc củng cố, nâng cao các

kỹ thuật thanh nhạc và phong cách biểu diễn; mặt khác giúp các em hiểubiết thêm về đất và người xứ Thanh, qua đó nhằm giáo dục và bồi đắp lòng

tự hào dân tộc, tình yêu quê hương, đất nước Nhìn từ phương diện xã hội,chúng tôi nhận thấy, thông qua các hội thi, hội diễn cũng như các sinh hoạtkhác, nhu cầu được nghe các ca khúc viết về quê hương của công chúngThanh Hóa là rất lớn

Từ những lý do chủ quan và khách quan như đã trình bày, chúng tôi

chọn: Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên đại học

thanh nhạc giọng soprano tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa để làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và

phương pháp dạy học Âm nhạc

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận và đánh giá thực trạngđồng thời đề xuất các biện pháp dạy học, mục đích của luận án là nhằm gópphần giúp SV đại học thanh nhạc giọng soprano thể hiện tốt các ca khúcviết về Thanh Hóa, đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra của chương trình đào tạođại học thanh nhạc tại Trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóa

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu và xây dựng cơ sở lý luận về việc dạy học hát ca khúcviết về Thanh Hóa cho SV đại học thanh nhạc giọng soprano tại TrườngĐại học VH,TT&DL Thanh Hóa, đồng thời xây dựng khung lý thuyết dạyhọc ca khúc viết về Thanh Hóa

- Khảo sát, nghiên cứu tìm ra đặc điểm và giá trị của ca khúc viết vềThanh Hóa nói chung và ca khúc viết cho giọng soprano nói riêng để đưavào dạy học

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng về dạy học hát ca khúc viết vềThanh Hóa trên các phương diện: cơ sở vật chất, chương trình, tài liệu,năng lực của GV, khả năng của SV, các kỹ thuật thanh nhạc được sử dụngtrong quá trình dạy học, các phương pháp dạy học… tại Trường Đại họcVH,TT&DL Thanh Hóa

- Đề xuất một số biện pháp dạy học và tổ chức thực nghiệm dạy họchát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV đại học thanh nhạc giọng soprano

3 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Dạy học hát cho SV đại học thanh nhạc trường ở Đại họcVH,TT&DL Thanh Hóa

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV đại học thanh nhạcgiọng soprano tại trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóa

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về nội dung: Là các biện pháp dạy học, cụ thể là: kỹ thuật

phát triển giọng hát, kỹ thuật rèn luyện giọng hát và áp dụng các kỹ thuậtvào dạy học các khúc viết về Thanh Hóa cho SV giọng soprano

Phạm vi khảo sát: Các ca khúc viết về Thanh Hóa, đặc biệt là 32 ca

khúc tiêu biểu viết cho giọng soprano

Phạm vi về đối tượng: Giọng lirico soprano (nữ cao trữ tình) từ năm

thứ nhất đến năm thứ tư

Phạm vi về thời gian và không gian: Nghiên cứu này được thực hiện

từ năm 2016 đến 2023, tại không gian của Trường Đại học VH,TT&DLThanh Hóa

4 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

4.1 Câu hỏi nghiên cứu

Tại sao phải dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV thanhnhạc giọng soprano Trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóa?

Dạy học ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinh viên giọng sopranonhằm mục đích gì?

Ca khúc viết về Thanh Hóa nói chung và ca khúc viết cho giọngsoprano có những đặc điểm gì?

Thực trạng dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa nói chung và cakhúc viết cho giọng soprano tại Trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóanhư thế nào?

Dạy học ca khúc viết về Thanh Hóa là dạy những gì, có giống vớiviệc dạy hát các ca khúc Việt Nam khác hay không?

Sử dụng những biện pháp nào để SV thanh nhạc giọng của TrườngĐại học VH,TT&DL Thanh Hóa có thể hát tốt ca khúc viết về Thanh Hóa,đáp ứng được mục tiêu đào tạo

4.2 Giả thuyết nghiên cứu

Dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV đại học thanh nhạcgiọng soprano, thông qua đề xuất xây dựng bốn biện pháp dạy học là: Xâydựng tiêu chí lựa chọn ca khúc đưa vào chương trình; Rèn luyện kỹ thuậtthanh nhạc trong dạy học hát ca khúc; Sử dụng một số phương pháp dạyhọc hiện đại; Đổi mới thiết kế, kế hoạch bài dạy) Trên cơ sở của bốn biệnpháp đó, nên giả thuyết nghiên cứu của luận án là:

Nếu 4 biện pháp đưa ra phù hợp với khả năng của SV đại học thanhnhạc giọng soprano và thực tiễn giảng dạy của cơ sở đào tạo, thì sẽ gópphần giúp cho SV đại học thanh nhạc giọng soprano thể hiện tốt ca khúcviết về Thanh Hóa, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng dạy và họcthanh nhạc tại Trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóa

5 Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

5.1.1 Quan điểm tiếp cận

Trong luận án, chúng tôi sử dụng một số quan điểm tiếp cận sau:

5.1.1.1 Tiếp cận hệ thống

Tiếp cận hệ thống là xem xét hoạt động dạy học hát ca khúc viết vềThanh Hóa cho SV giọng soprano trong mối quan hệ tương tác với các nộidung khác, nhằm đạt được mục đích dạy học, đáp ứng chuẩn đầu ra cũngnhư yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

5.1.1.2 Tiếp cận thực tiễn

Tiếp cận thực tiễn hoạt động là xuất phát từ thực tiễn hoạt động dạyhát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV giọng soprano của GV, hoạt độnghọc hát ca khúc viết về Thanh Hóa của SV, từ đó sẽ đề xuất các biện phápdạy học hát cho hiệu quả

5.1.1.3 Tiếp cận quá trình

Để xác định được khung lý thuyết và nội dung dạy học hát ca khúcviết về Thanh Hóa cho SV giọng soprano, luận án tập trung nghiên cứu cácthành tố của quá trình dạy học đó là: mục tiêu, nội dung, phương pháp dạyhọc, hình thức tổ chức, đặc điểm, năng lực người học và các điều kiệnkhác…

5.1.1.4 Tiếp cận năng lực

Là tiếp cận để tìm hiểu khả năng, năng lực của SV đại học thanhnhạc dựa trên triết lý lấy người học làm trung tâm, lấy quan điểm dạy họcphát huy tính tích cực, SV chủ động lĩnh hội kiến thức để tự hình thànhnăng lực

5.1.1.5 Tiếp cận lý luận âm nhạc

Là cách tiếp cận hệ thống lý thuyết của âm nhạc phương Tây và ViệtNam trong các công trình nghiên cứu, các sách xuất bản được đưa vào sửdụng trong đào tạo âm nhạc nói chung, thanh nhạc nói riêng

5.1.2 Phương pháp nghiên cứu

5.1.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Với phương pháp nghiên cứu lý thuyết, chúng tôi sẽ sử dụng cácthao tác nghiên cứu sau:

Phân tích, tổng hợp: phân tích lý thuyết thành những bộ phận (nội

dung, nguồn tài liệu, tác giả, tác phẩm…), hệ thống hóa các nghiên cứu lýluận và tư liệu thức tế, trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp dạy học hát cakhúc viết về Thanh Hóa phù hợp với SV đại học giọng soprano tại TrườngĐại học VH,TT&DL Thanh Hóa

Khái quát: Sau khi thu thập được hệ thống tài liệu liên quan đến luận

án, chúng tôi tiến hành nghiên cứu, phân tích và đưa ra những kết luậnmang tính khái quát, làm cơ sở lý luận cho luận án

Cụ thể hóa: Để chứng minh cho những luận điểm, luận cứ trong luận

án đưa ra, chúng tôi dùng phương pháp này để phân tích, diễn giải đưa racác dẫn chứng, ví dụ cụ thể để minh chứng như: các ví dụ âm nhạc, những

số liệu, con số…

So sánh: Dùng phương pháp này để so sánh những ưu điểm, hạn chế

của phương pháp bel canto với phương pháp dạy truyền thống từ đó đưa racác đề xuất biện pháp thực hiện

5.1.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Điều tra, khảo sát: để tìm hiểu thực trạng dạy học ca khúc nói chung,

dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV đại học thanh nhạc giọng

soprano nói riêng tại Trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóa Thông qua

dự giờ, trao đổi, thảo luận với GV dạy thanh nhạc để tìm hiểu khả năng,năng lực hát ca khúc viết về Thanh Hóa của SV Qua đó, thấy được nhữngthuận lợi, khó khăn trong quá trình dạy học để đề xuất những biện pháp dạyhọc phù hợp với điều kiện thực tế của Nhà trường

Phỏng vấn: trao đổi với lãnh đạo khoa Âm nhạc, để thấy được những

ý kiến, quan điểm về dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV đạihọc thanh nhạc giọng lirico soprano

Quan sát sư phạm: Tiến hành đi dự giờ, quan sát quá trình một giờ

dạy thanh nhạc, quan sát hoạt động dạy và học của GV và SV, từ đó rút ranhững ưu điểm, hạn chế trong quá trình dạy học hát và dạy học ca khúc viết

về Thanh Hóa

Thực nghiệm sư phạm: Thông qua quá trình thực nghiệm sẽ kiểm

chứng lại tính khả thi, tính hiệu quả, khoa học của các biện pháp mà luận

án đã đề xuất

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm giáo dục: Để nghiên cứu về

khung chương trình, chương trình đào tạo, đề cương chi tiết ngành thanhnhạc, qua đó sẽ nắm bắt được chuẩn đầu ra, mục tiêu và nội dung củachương trình dạy học Đồng thời, nắm được thời gian, thời lượng, quy mô,phương pháp, hình thức tổ chức lên lớp, tài liệu giảng dạy, cơ sở vật chất,giáo trình, giáo án của GV và kết quả học tập của SV

Thống kê toán học: dùng để xử lý, thống kê các kết quả khảo sát,

thực nghiệm sư phạm, từ đó góp phần vào việc đánh giá tính khả thi củaluận án

6 Đóng góp của luận án

6.1 Phương diện lý luận

Luận án góp phần xây dựng lý luận về dạy học hát nói chung và dạyhọc hát các khúc viết về Thanh Hóa nói riêng

Luận án cụ thể hóa được một số nội dung của dạy học, cũng như biệnpháp học hát ca khúc Các biện pháp này không chỉ áp dụng cho việc dạyhọc hát ca khúc nói chung ở Trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóa, mà

có thể áp dụng cho các cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp khác trênphạm vi toàn quốc.

6.2 Phương diện thực tiễn

Luận án có lẽ là công trình nghiên cứu đầu tiên nghiên cứu về việcdạy học hát một loại ca khúc cụ thể (ca khúc viết về Thanh Hóa) cho mộtđối tượng cụ thể (giọng soprano), trong môi trường cụ thể (Trường Đại họcVH,TT&DLThanh Hóa)

Luận án có thể làm tư liệu tham khảo cho GV bộ môn Thanh nhạc Nhạc cụ tại trường và những GV có cùng hướng, cùng mục đích nghiêncứu về dạy học hát ca khúc

-7 Bố cục luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực trạng dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa

Chương 3: Đặc điểm và giá trị của ca khúc viết về Thanh Hóa đối vớidạy thanh nhạc cho sinh viên giọng soprano

Chương 4: Biện pháp dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho sinhviên đại học thanh nhạc giọng soprano

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Nhìn tổng thể có thể thấy, ca khúc viết về Thanh Hóa là bộ phậnkhông thể tách rời của nền thanh nhạc mới Việt Nam Mặt khác, dạy học cakhúc viết về Thanh Hóa cho SV giọng soprano là một bộ phận trong tổngthể của phương pháp dạy học nói chung Chính vì vậy, khi nghiên cứu vềcác biện pháp dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV giọngsoprano, chúng tôi sẽ nhìn nhận từ cái chung đến cái riêng, cụ thể là tậptrung vào ba vấn đề chính: nghiên cứu về ca khúc Việt Nam và ca khúc viết

về Thanh Hóa; nghiên cứu về phương pháp dạy học; nghiên cứu về phươngpháp dạy học thanh nhạc, từ đó tìm ra những khoảng trống để luận án tiếptục nghiên cứu

1.1 Một số công trình nghiên cứu về ca khúc Việt Nam và ca khúc viết

về Thanh Hóa

1.1.1 Nghiên cứu về ca khúc Việt Nam

Cho đến nay, đã có nhiều nghiên cứu về ca khúc Việt Nam với nhiềucấp độ và cách tiếp cận khác nhau Tuy nhiên, chúng tôi điểm qua một sốcông trình nghiên cứu dưới đây

1.1.1.1 Công trình nghiên cứu

Âm nhạc mới Việt Nam tiến trình và thành tựu: “Đây là công trình

khoa học đầu tiên được tổng kết dưới dạng chuyên luận, mang tính hệthống, đánh giá cả một quá trình hình thành và phát triển của nền âm nhạcmới Việt Nam trải dài gần toàn bộ thế kỷ XX” [110, tr.6] Công trình với sốlượng 100 trang được chia làm ba phần:

Phần thứ nhất: Sự hình thành âm nhạc mới (khoảng đầu thế kỷ XX đên 1945) gồm 5 chương (Chương 1: Đời sống âm nhạc; Chương 2: dòng

ca khúc lãng mạn; Chương 3: Dòng ca khúc yêu nước tiến bộ; Chương 4: Dòng ca khúc cách mạng; Chương 5: Ý nghĩa và vai trò lịch sử của âm nhạc giai đoạn trước 1945) Nội dung phần này là cái nhìn khái quát chung

về vấn đề

giao lưu văn hóa âm nhạc giữa nước ta với các nước phương Tây thông quavăn hóa Pháp, và quá trình hình thành của các dòng ca khúc Không thấynội dung nào trong phần này đề cập tới ca khúc viết về Thanh Hóa.

Phần thứ hai: Những bước trưởng thành, phần này dựa trên sự phân

đoạn lịch sử chiến tranh cách mạng tương đương với hai giai đoạn của cuộckháng chiến chống giặc ngoại xâm của dân tộc Phần thứ hai có hai nộidung:

A Âm nhạc mới sau Cách mạng Tháng Tám và trong cuộc kháng

chiến chống Pháp, gồm các chương: chương VI (Đời sống âm nhạc),

chương VII (Ca khúc quần chúng: ca khúc hành khúc, ca khúc tập thể),chương VIII (Ca khúc trữ tình), chương IX (Ca khúc hợp xướng và trườngca), chương X (Ca cảnh và ca kịch), chương XI (Ca khúc thiếu nhi)Chương XII (Ý nghĩa và vai trò lịch sử của âm nhạc giai đoạn 1945- 1954)

B Âm nhạc trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc,

đấu tranh thống nhất đất nước và trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (từ chương XIII đến chương XXII) Trong đó, từ chương XII đến

chương XVII có tiêu đề và bố cục gần giống hoàn toàn với phần A Cácchương còn lại thứ tự với các nội dung: Âm nhạc thính phòng và giaohưởng; Những tác phẩm; Những tác phẩm viết cho nhạc cụ cổ truyền dântộc; Âm nhạc trong vùng tạm chiếm; Ý nghĩa và vai trò lịch sử của âm nhạc

giai đoạn 1954 - 1975 Phần thứ 2, chương XIV với tiêu đề là Ca khúc

quần chúng, ở mục Hành khúc có điểm ca khúc Pháo thủ Hàm Rồng của

Hoàng Tạo [110, tr.3450] Mục Ca khúc tập thể, có đoạn: “Những chiếncông bảo vệ cầu Hàm Rồng trên dòng sông Mã của quân và dân Thanh Hóa

được ngợi ca trong các ca khúc Chào sông Mã anh hùng (1965) của Xuân Giao, Thanh Hóa anh hùng (1965) của Hoàng Đạm” [110, tr.355] Cũng

trong nội dung của mục ca khúc tập thể một số ca khúc viết về Thanh Hóa

được nhắc tới: Hát mừng các cụ dân quân của Đỗ Nhuận, Bô lão chúng ta

còn dẻo dai của Nguyễn Đình Phúc, Trúng rồi các cụ ơi của Nguyễn Văn

Tý [110, tr.367]

Phần thứ ba: Chặng đường mới (từ 1975 đến nay), gồm 5 chương (từ

chương XXIII đến XXVIII) với các nội dung về đời sống âm nhạc sau ngàythống nhất đất nước; các thể loại nhạc nhẹ; âm nhạc thính phòng và giaohưởng; âm nhạc viết cho nhạc cụ truyền thống; âm nhạc viết cho sân khấuđiện ảnh và đánh giá vai trò của âm nhạc trong giai đoạn này Toàn bộ nộidung trong Phần thứ ba, không thấy xuất hiện ca khúc viết về Thanh Hóa

Tổng tập Âm nhạc Việt Nam - Tác giả và tác phẩm, tập 1, công trình

tập trung vào giới thiệu chân dung của 61 nhạc sĩ và các tác phẩm tiêu biểucủa họ Trong đó, phần viết của tác giả Lê Văn Toàn, ông cho rằng: “Nhạc

sĩ Hoàng Đạm đã vận dụng sáng tạo cấu trúc và lối diễn xướng đối đáptrong Hò sông Mã ở tác phẩm Thanh hóa anh hùng” [117, tr.674-676]

Bay lên từ truyền thống là công trình nghiên cứu của Nguyễn Đăng

Nghị [123] Công trình gồm 3 chương, Chương 1: Quá trình hình thành vàphát triển của ca khúc Việt Nam từ 1930 đến 1975; Chương 2: Nhận diệnmột số đặc trưng của ca khúc cách mạng Việt Nam từ 1930 đến 1975,Chương 3: Những giá trị của ca khúc cách mạng Việt Nam từ 1930 đến

1975 Chúng tôi chú ý tới chương 2, trong mục 2.2 Sự đa dạng của các

loại thể, trong sự phân loại ca khúc, ở loại thể Những bài hát trào phúng,

tác giả đã nhắc tới một số ca khúc viết về Thanh Hóa, cụ thể:

Cũng những năm tháng này, chúng ta còn thấy tiếng reo vui củacác bô lão, khi tham gia canh giữ bầu trời Tổ quốc Niềm vui ấy

được các nhạc sĩ thể hiện qua: Bô lão chúng ta càng dẻo dai (Nguyễn Đình Phúc), Hát mừng các cụ dân quân (Đỗ Nhuận),

Trúng rồi các cụ ơi (Nguyễn Văn Tý) Đó là tiếng reo vui ca ngợi

tinh thần chiến đấu hăng say, ca ngợi chiến công của các cụ khilập nên kỳ tích phi thường là bắn rơi máy bay giặc Mỹ, trong lúcchúng leo thang oanh tạc miền Bắc [123, tr.104]

Chương 3: Những giá trị của ca khúc cách mạng Việt Nam, chương

này, tác giả tìm ra những giá trị của ca khúc cách mạng Việt Nam ở 3phương

diện: Tính nhân bản truyền thống trong cách tiếp cận cái bi; Bước chuyểntrong tâm thức từ hướng ngoại sang hướng nội; Gợi mở về phương thứcsáng tác ca khúc Những nội dung này không đề cập cụ thể đến ca khúc viết

về Thanh Hóa, nhưng đó là gợi mở khá quan trọng để chúng tôi có cáchnhìn về giá trị của ca khúc viết Thanh Hóa, sẽ thực hiện ở chương 3 củaluận án

1.1.1.2 Các bài đăng trên tạp chí

Về ca khúc Việt Nam có khá nhiều bài viết đăng trên các tạp chíkhoa học, tuy nhiên ở đây chỉ giới thiệu mang tính liệt kê một số bài nhưsau:

Các bài đăng trên Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật: Lê Lôi (1978),

Những ca khúc về nông thôn, số 01, tr 58-63,94 [97]; Nguyễn Viêm

(1986), Chặng đường ca khúc Việt Nam 40 năm qua, (Bộ VH và TT), số 02 [169]; Nguyễn Thị Nhung (1986), Vài nét về các thể loại ca khúc Việt

Nam, số 05, tr 10- 13,19 [127]; Nông Quốc Bình (1995), Lịch sử những bài ca Cách Mạng, (Bộ VHTT), số 12, tr 64 - 66 [13]; Nguyễn Đăng Nghị

(1996), Hình tượng người phụ nữ qua các ca khúc thời kỳ 1954 - 1975, số

12, tr 70-72 [121]; Tú Ngọc (1998), Ca khúc quần chúng giai đoạn

1945-1954, số 12, tr 58-64,71 [125]

Bài đăng trên Tạp chí Âm nhạc: Dương Viết Á (1983), Đặc trưng

phản ánh hiện thực trong lời ca, số 1 [1]; Nguyễn Thị Nhung (1983), Về tính kế thừa truyền thống của ca khúc mới Việt Nam, số 2 [126]; Nguyễn

Đức Toàn (1985), Suy nghĩ về 40 năm ca khúc, số 3 [154] …

Nhìn chung các bài đăng trên tạp chí thường đi vào vấn đề mang tínhkhái quát chung, hoặc về hình tượng của một đối tượng cụ thể mà không đề

cập tới các ca khúc viết về Thanh Hóa Duy có bài Hình tượng người phụ

nữ qua các ca khúc thời kỳ 1954 - 1975 của Nguyễn Đăng Nghị, đề cập tới

ca khúc Cây lúa Hàm Rồng của nhạc sĩ Đôn Truyền [121, tr.71].

1.1.1.3 Luận án, luận văn về ca khúc và dạy học ca khúc Việt Nam

Có nhiều luận án, luận văn viết về ca khúc và dạy học ca khúc ViệtNam cho nhiều đối tượng khác nhau Tuy nhiên ở đây, chỉ điểm qua một số

luận án, luận văn để góp phần vào việc nhận diện chung của phần tổngquan.

Vấn đề khai thác chất liệu văn học dân gian trong sáng tác ca khúc Việt Nam, là luận án tiến sĩ Văn hóa của Trịnh Lan Hương [66] Luận án

gồm 4 chương Nội dung chương 4 bàn đến những yếu tố tác động đến việckhai thác chất liệu văn học dân gian trong sáng tác ca khúc Việt Nam hiệnnay, đặc biệt là cách thức khai thác yếu tố dân gian của các nhạc sĩ để đưavào ca khúc Luận án giúp chúng tôi nhìn nhận, đánh giá các yếu tố dângian được các nhạc sĩ khai thác đưa vào ca khúc viết về Thanh Hóa

Ca khúc Nghệ thuật Việt Nam, là luận án tiến sĩ Âm nhạc học của Tạ

Hoàng Mai Anh [6], gồm 3 chương Thứ tự tiêu đề của các chương là: Cơ

sở lý luận và sự hình thành ca khúc Nghệ thuật Việt Nam; Ca từ và cấu trúc, Giai điệu và phần đệm Luận án chủ yếu xoay quanh các vấn đề về ca

khúc nghệ thuật, tuy nhiên, do sự xây dựng tiêu chí của tác giả, nên trongphần nội dung và cả trong 672 trang của phần phụ lục không thấy xuất hiện

ca khúc nào viết về Thanh Hóa

Giọng nữ cao (soprano) trong opera Việt Nam, là luận án tiến sĩ của

Nguyễn Khánh Trang [159] gồm 3 chương Chúng tôi dành sự quan tâmđến một số nội dung trong chương 2 và chương 3 đó là: đặc điểm của giọng

nữ cao trong opera Việt Nam và các vấn đề về kỹ thuật phát âm tiếng Việtcũng như giải pháp và đào tạo giọng nữ cao Những nội dung này có thểvận dụng phần nào vào dạy học hát các ca khúc viết về Thanh Hóa cho SVgiọng nữ cao tại Trường Đại học VH,TT&DL Thanh Hóa

Giảng dạy các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung trong đào tạo thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam [157], là luận

án Lê Thị Thơ, gồm 3 chương Ngoài vấn đề về lý luận, luận án đã làm rõphần nào đặc điểm về điệu thức, quãng đặc trưng, âm hình luyến láy, nộidung ca từ, ngữ điệụ… Đặc biệt, về giải pháp rèn luyện, áp dụng các kỹthuật hơi thở, khẩu hình, cách phát âm nhả chữ vào dạy ca khúc mang âmhưởng dân ca miền Trung, là những nội dung mà chúng tôi quan tâm Bởi,

ít nhiều những

nội dung này có sự tương đồng nhất định với nghiên cứu chúng tôi Luận

án đề cập tới một số bài ca khúc về Thanh Hóa như: Chào sông Mã anh

hùng của Xuân Giao (tr.39), Hỡi em cấy lúa dưới trăng của Nguyễn Liên

(tr.69,70), Lồng lộng quê Thanh của Phó Đức Phương (tr.78), Cây lúa

Hàm Rồng của Đôn Truyền (tr,81), Đường vào Thanh Hóa của Nguyễn

Trọng, Thanh Hóa anh hùng của Hoàng Đạm, Kỷ niệm giọng hò của Minh

đề cập tới một cách cụ thể

Ca khúc Việt Nam trong giáo trình giảng dạy thanh nhạc tại trường Đại học Quảng Bình, là luận văn thạc sĩ của Vũ Thị Diệu Linh [95] Thực

chất nội dung của luận văn là đề xuất các giải pháp dạy ca khúc Việt Nam

có trong giáo trình thanh nhạc cho sinh viên sư phạm âm nhạc Trường

ĐH Quảng Bình Nội dung của luận văn gồm các vấn đề: khái quát, đánhgiá về vai trò của ca khúc Việt Nam trong dạy học thanh nhạc và giải pháp

dạy học

Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập ca khúc Việt Nam tại Trường Đại học Văn hóa Thể thao và Du lịch Thanh Hóa của Lê Thu Trang [158] Luận văn nghiên cứu là Trường Đại học VH,

TT&DL Thanh Hóa, mục đích là nâng cao chất lượng giảng dạy ca khúcViệt Nam cho SV thanh nhạc Nội dung chính chủ yếu là đề xuất các giảipháp thông qua việc rèn luyện các kỹ thuật thanh nhạc cho SV

Còn khá nhiều luận văn chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạyhọc âm nhạc nghiên cứu về dạy học hát một thể loại ca khúc nào đó cho SVthanh nhạc, được bảo vệ thành công tại Hội đồng Trường ĐHSP Nghệ thuật

TW, chẳng hạn: Ca khúc mang âm hưởng dân gian Việt Bắc trong giảng

dạy thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương của

Hà Thị Lý [98], Dạy học ca khúc viết về Thái Bình cho sinh viên sư phạm

Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình của Hoàng Thị Kim Dinh

[27], Dạy học ca khúc viết về Sơn La cho học sinh thanh nhạc giọng nữ cao,

Trường Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Sơn La của Bùi Thị Minh Huyền

[61]

Nhìn chung các công trình nghiên cứu về ca khúc Việt Nam chochúng tôi cái nhìn tổng quát để đánh giá cả một quá trình hình thành vàphát triển cũng như bước trưởng thành và các thành tựu của nền âm nhạcmới Việt Nam trải dài gần toàn bộ thế kỷ XX Qua các công trình nghiêncứu về ca khúc Việt Nam chúng tôi học hỏi vận dụng một phần nào một sốbiện pháp dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho hợp lý

1.1.2 Nghiên cứu ca khúc viết về Thanh Hóa

1.1.2.1 Công trình nghiên cứu

Phát huy giá trị của các ca khúc viết về Thanh Hóa phục vụ sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa quê hương đất nước, do Đoàn

Dũng làm chủ nhiệm [33] Đề tài gồm 4 chương, Chương 1: Cơ sở lý luận

của đề tài; Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu; Chương 3: Giải pháp phát huy giá trị ca khúc viết về Thanh Hóa; Chương 4: Kết quả nghiên cứu của đề tài Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên tổng hợp khá

đầy đủ ca khúc viết về Thanh Hóa Tác giả đi sâu vào phân tích cũng nhưchia ca khúc theo các chủ đề, qua đó có thể thấy được bức tranh toàn cảnhmảng ca khúc viết về Thanh Hóa, từ đó làm nổi bật những giá trị của cakhúc viết về Thanh Hóa phục vụ cho sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đạihóa quê hương đất nước Đây là nguồn tài liệu quan trọng giúp chúng tôiphân tích, đánh giá những đặc điểm, tính chất âm nhạc, ý nghĩa lời ca,hình tượng âm nhạc cũng như

những giá trị trong ca khúc viết về Thanh Hóa, để từ đó áp dụng vào quá trình dạy hát cho SV.

Âm nhạc dân gian xứ Thanh, Nxb Thanh Hóa của Nguyễn Liên [92],

là công trình nghiên cứu khá toàn diện về âm nhạc dân gian xứ Thanh Tácgiả đã dày công sưu tầm và khôi phục được nhiều trò diễn, diễn xướng, ghibăng, ghi hình, ký âm một số bản nhạc dân ca, bản nhạc do các loại nhạc cụdân gian diễn tấu Sách dày 400 trang, bố cục gồm 5 chương Chương I: Cơ

sở hình thành và phương thức diễn xướng âm nhạc dân gian xứ Thanh;Chương II: Các thể loại âm nhạc dân gian xứ Thanh; Chương III: Ngôn ngữ

trong âm nhạc dân gian xứ Thanh; Chương IV: Ca từ trong dân ca xứThanh; Chương V: Những giá trị đặc trưng của âm nhạc dân gian xứThanh Sách đã cơ bản giới thiệu khá đầy đủ các thể loại âm nhạc dângian xứ Thanh gồm dân ca, dân nhạc Trong dân ca tác giả chia ra thànhhai loại: thể loại hò và thể loại hát Thể loại hò có hò lao động, hò giaoduyên, hò nghi lễ tín ngưỡng phong tục Thể loại hát có dân ca nghi lễ tínngưỡng phong tục và dân ca đời thường Về phần ngôn ngữ trong âm nhạcdân gian xứ Thanh tác giả cũng đã dày công nghiên cứu và đưa ra nhữngđặc trưng về giai điệu, tiết tấu, tiết nhịp và thang âm, điệu thức Ngoài ratác giả cũng đã nghiên cứu các thủ pháp phổ thơ và các thể thơ trong cácbài dân ca đời thường, trong tổ khúc múa đèn, các làn điệu hò sông Mã…Chúng tôi đã quan tâm hơn đến thể loại dân ca bởi đó là cơ sở để sau này

có nhiều tác phẩm sáng tác về Thanh Hóa mang chất liệu, âm hưởng củacác thể loại dân ca Thanh Hóa Từ đó chúng tôi có thể phân tích, so sánh

và tìm ra các phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp và làm nổi bật được

đặc trưng cách hát ca khúc viết về Thanh Hóa

Cuốn Những đặc trưng hò sông Mã của Trần Hoàng Tiến [153], có

bố cục trong 3 chương Chương 1, tác giả khái quát môi trường tự nhiên và

xã hội sông Mã trong đó có địa chất, địa hình sông Mã, Sông Mã và hệthống chi lưu, Sông Mã - Đường giao thông thủy, đò dọc và trai đò, Hòsông Mã và các chặng đò Chương 2, là những đặc trưng nghệ thuật trong

hò sông Mã:

Hò sông Mã và phân loại hò; Kết cấu âm nhạc hò sông Mã; Nhóm từ âmnhấn trong lối xướng, xô; Âm hình tiết tấu; Lời ca và môi trường diễnxướng hò sông Mã Chương 3 gồm giá trị nghệ thuật và giá trị nội dung.Tuy nhiên, chúng tôi tập trung nghiên cứu và vận dụng một số kiến thứccủa chương 2 trong quá trình tìm hiểu chất liệu hò sông Mã trong các cakhúc viết về Thanh Hóa để đối chiếu, so sánh trong quá trình thực hiện luậnán.

1.1.2.2 Một số bài nghiên cứu

Các bài nghiên cứu có nội dung liên quan đến ca khúc viết về ThanhHóa không nhiều, qua khảo sát chỉ có ba bài viết:

Dân ca Thanh Hóa trong ca khúc viết về xứ Thanh của Vi Minh Huy

[56] Tác giả đã giới thiệu một số ca khúc tiêu biểu mang âm hưởng của 3thể loại dân ca phổ biến nhất xứ Thanh đó là: Hò sông Mã, Múa đèn ĐôngAnh và trò Xuân Phả

Thủ pháp phổ thơ trong dân ca xứ Thanh là bài viết của Vi Minh

Huy [57] Bài viết đã phân tích những thủ pháp phổ thơ trong dân ca xứThanh như: đảo trật tự từ, thủ pháp dùng từ láy (điệp ngữ) Tác giả đã phân

tích trong một số bài dân ca Đông Anh như: Thắp đèn, Đi cấy, Nhổ mạ, Đi

gặt, Cửa đóng then cài để làm nổi bật thủ pháp phổ thơ trong dân ca xứ

Thanh

Qua hai bài viết thì thấy, các nhạc sĩ hiện nay đã biết kế thừa các thủpháp phổ thơ và khai thác chất liệu của âm nhạc dân gian xứ Thanh đưavào ca khúc Ngoài ra nội dung của bài viết đã giúp chúng tôi trong việcphân tích các ca khúc trên phương diện về: thang âm điệu thức, tính chất,ngôn ngữ âm nhạc, phương ngữ… để đưa vào dạy học

Dạy học các ca khúc mang âm hưởng dân ca Thanh Hóa trên đàn phím điện tử cho sinh ngành Sư phạm âm nhạc tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa là bài viết của Trần Thị Oanh [133].

Trong bài viết, tác giả tập trung vào các nội dung: Vai trò của dân ca trongđời sống của con người; Vài nét về âm hưởng dân ca trong ca khúc viếtThanh Hóa;

Ý nghĩa của việc đưa ca khúc mang âm hưởng dân ca Thanh Hóa vào dạyhọc trên đàn phím điện tử; Dạy học ca khúc mang âm hưởng dân ca ThanhHóa vào dạy học trên đàn phím điện tử cho SV Trường Đại học

VH,TT&DL Thanh Hóa Nội dung bài viết cho chủ yếu về các biện pháp

dạy học đệm, nhưng qua đó chúng tôi biết thêm một số ca khúc viết vềThanh Hóa, từ đó có sự lựa chọn để đưa vào dạy học hát cho SV soprano

1.1.2.3 Luận án, luận văn

Luận văn thạc sĩ Đỗ Thị Thanh Nhàn (2006), Âm nhạc trong lễ hội

truyền thống của người Việt xứ Thanh [103], và luận án tiến sĩ Âm nhạc trong trò diễn và diễn xướng của người Việt xứ Thanh [104] Hai công trình

đều nghiên cứu về âm nhạc dân gian xứ Thanh, tác giả cơ bản nêu đượctổng quan địa lý, đặc điểm văn hóa xã hội Thanh Hóa, diện mạo trò diễn xứThanh, sưu tầm được nhiều làn điệu dân ca cổ Thanh Hóa Tuy nhiên, haicông trình giúp chúng tôi có được những kiến thức về âm nhạc dân gian,dân ca, dân vũ xứ Thanh để so sánh, đối chiếu trong quá trình thực hiệnluận án

Kế thừa dân ca người Việt xứ Thanh trong ca khúc viết về Thanh Hóa là luận án tiến sĩ của Vi Minh Huy [58] Luận án nêu khái quát dân ca

người Việt xứ Thanh và ca khúc viết về Thanh Hóa, đặc biệt đã cụ thể hóaviệc kế thừa dân ca người trong các sáng tác ca khúc viết về Thanh Hóa.Luận án cũng chỉ ra những đặc điểm, giá trị, vai trò của ca khúc trong đờisống văn hóa, chính trị, xã hội của địa phương Đây là tư liệu cũng đángquan tâm, giúp chúng tôi phân tích, đánh giá và phân loại ca khúc viết vềThanh Hóa để thuận tiện trong quá trình giảng dạy

Nâng cao chất lượng các ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân ca Thanh Hóa là luận văn thạc sĩ của Bùi Thị Thu [163], gồm 2 chương.

Chương 1 là cơ sở lý luận và thực trạng đào tạo thanh nhạc tại Trường Đạihọc VH,TT&DL Thanh Hóa, tác giả trình bày các khái niệm, đánh giánhững thuận lợi và hạn chế về đội ngũ GV và SV, cơ sở vật chất, chươngtrình dạy

học Chương 2 tác giả đưa ra biện pháp dạy ba ca khúc: Chào Sông Mã anh

hùng của nhạc sĩ Xuân Giao, Cây lúa Hàm Rồng của nhạc sĩ Đôn Truyền

và Về làm dâu Sông Mã của nhạc sĩ Đồng Tâm vào dạy học cho SV Đây

có lẽ là luận văn duy nhất nghiên cứu về dạy học hát một số ca khúc mang

âm hưởng dân ca Thanh Hóa cho SV thanh nhạc tại trường Đại họcVH,TT&DL Thanh Hóa Nhìn chung, luận văn chưa cụ thể hóa trong việcdạy học cho một loại giọng cụ thể, mà chỉ đưa các biện pháp dạy họcchung Mặt khác, luận văn cũng chưa làm rõ được tiêu chí tại sao lại chọn

ba ca khúc trên để thực nghiệm Quy trình thực nghiệm còn sơ sài, chưa cónhững số liệu cụ thể, kết quả nghiên cứu chưa có tính thuyết phục Tuynhiên, luận văn này chúng tôi tham khảo một số nội dung về các biện phápdạy học trong quá trình thực hiện luận án

1.1.2.4 Các văn bản âm nhạc

Tuyển tập 150 ca khúc xứ Thanh, là tuyển tập do nhạc sĩ Đoàn Dũng

chủ biên do Nxb Thanh Hóa phát hành [31] Nhạc sĩ lựa chọn 150 ca vớinhiều chủ đề khác nhau như: ca ngợi quê hương đất nước, nhà trường, thầy

cô, lực lượng vũ trang, công an, tình yêu tuổi trẻ, hay cuộc sống sinh hoạtcủa nhân dân trong thời đại ngày nay Tuyển tập này có giá trị cho nhữngngười yêu thích và quan tâm đến âm nhạc mới xứ Thanh, là tài liệu quý đểchúng tôi có thể lựa chọn và sử dụng trong quá trình dạy hát ca khúc viết vềThanh Hóa cho SV giọng soprano tại trường

Tuyển tập Nửa thế kỷ ca khúc xứ Thanh [51], gồm 135 ca khúc viết

về Thanh Hóa Nội dung chủ yếu các ca khúc trong tuyển tập này là ca ngợiquê hương Thanh Hóa trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước cũng nhưtrong công cuộc dựng xây quê hương sau chiến tranh Nhiều ca khúc nhưnhững bức tranh đẹp về phong cảnh của miền quê xứ Thanh được các nhạc

sĩ khắc họa bằng âm thanh, mang âm hưởng của âm nhạc dân gian các vùngmiền quê Thanh cũng như hơi thở của cuộc sống mới Tuyển tập là nguồn

tư liệu dồi dào cho những người yêu thích âm nhạc viết về Thanh Hóa,đồng thời

cũng giúp chúng tôi có cơ sở để đánh giá, lựa chọn ca khúc phù hợp để đưavào dạy học.

Tuyển tập Giai điệu quê Thanh [53], giới thiệu 33 tác phẩm của 33

nhạc sĩ là hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Thanh Hóa, gồm những bài hátmới sáng tác trong thời gian gần đây chưa công bố trong các tuyển tập cakhúc khác Nội dung các ca khúc trong tuyển tập phản ánh sinh động về đất

và người tỉnh Thanh Hóa thời kỳ hội nhập Trong 33 ca khúc có 10 ca khúcviết về sự đổi mới của các miền quê với các địa danh như: Lam Kinh; SầmSơn, Bến En, Đông Sơn, Sông Mã, Hoạt Giang, Hạc Thành, Ngàn Nưa,Lam Sơn, Hoằng Hóa Có 9 ca khúc ca ngợi vẻ đẹp của các danh lam thắng

cảnh Xứ Thanh như: Sầm Sơn biển quê Thanh (Đoàn Dũng); Bến En chờ (Ngô Tuyết Chinh); Mái chèo trên biển quê hương (Văn Cốc); Dòng sông

ký ức (Thúy Hạnh); Tiếng khèn đêm trăng (Hoàng Hải); Về miền quê ven sông (Nguyễn Liên); Sầm Sơn biển sáng (Nguyễn Hoài Nam); Nhớ biển Sầm Sơn (Thế Việt); Nhớ về Sầm Sơn (Hoàng Sâm) Trong tuyển tập ca

khúc này chất liệu hò Sông Mã cũng được các nhạc sĩ sử dụng trong các ca

khúc: Mái chèo trên biển quê hương (Văn Cốc); Dòng sông ký ức (Thúy Hạnh); Khúc tự tình song Mã (Lê Khánh); Về miền quê ven sông (Nguyễn

Liên) Ngoài ra có một số ca khúc sử dụng chất liệu âm nhạc của các dân

tộc miền núi như: Tiếng khèn đêm trăng (Hoàng Hải), sử dụng chất liệu âm nhạc dân tộc Thái; Cô gái H’mông (Xuân Liên), được khai thác chất liệu của âm nhạc dân tộc H’mông; Hồn quê (Khánh Hoàng) lấy chất liệu âm

nhạc dân tộc Mường

Tuyển tập ca khúc Về Lam Kinh ngày hội của nhạc sĩ Mai Kiên [79],

giới thiệu 150 ca khúc, trong đó có một số ca khúc viết cho giọng soprano

như: Tháng năm nhớ Người, Mường Lát nghĩa tình, Cô giáo vùng cao, Gửi

anh chiến sĩ biên phòng, Khúc hát làng Dao, Xuân về vùng cao, Yêu tiếng khặp quê nhà, giúp chúng tôi có thêm nguồn tư liệu để thực hiện nghiên

cứu cho luận án

Tuyển tập Xin đừng mãi vô tình là những sáng tác của nhạc sĩ

Nguyễn Liên [90] Tuyển tập gồm 23 ca khúc với sự phong phú về đề tàinhư: nhà trường, giáo viên, học sinh, SV, công nhân, nông dân, chiến sĩcông an… Là người say mê nghiên cứu âm nhạc dân gian Thanh Hóa, nêntrong sáng tác của nhạc sĩ luôn mang đậm chất dân ca Với tình yêu quêhương tha thiết, do đó trong một số ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Liên,những tên làng, tên núi, tên sông được ngân lên trong giai điệu mang âmhưởng dân ca các dân tộc Âm hưởng hào hùng nhưng cũng rất trữ tình của

hò sông Mã có trong các ca khúc Xuân về trên đất Hàm Rồng, Về Hoằng

Hóa, Thành phố của tôi, Về miền quê ven sông, hay tha thiết, mộc mạc của

dân ca Đông Anh trong Hỡi em cấy lúa dưới trăng Những giai điệu âm

nhạc dịu dàng, du dương của của các dân tộc miền núi Thanh Hóa được

chắt lọc trong các ca khúc: Chuyện tình Pha Dua, Đẹp sao ơi rừng núi,

Đừng giã bạn người ơi Với chất liệu âm nhạc trong sáng, đằm thắm, đậm

chất dân ca và ca từ đầy chất thơ, nên nhiều ca khúc đã được sử dụng rộngrãi trong các hội diễn văn nghệ tại tỉnh Thanh Hóa Tuyển tập này, cũng bổ

sung cho chúng tôi một nguồn tư liệu quý giá

Tuyển tập Sông Mã yêu thương [102], gồm 25 ca khúc của các nhạc

sĩ đang công tác trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa Phần lớn các tác phẩm trongtuyển tập được các nhạc sĩ khai thác ở nhiều khía cạnh khác nhau của dòng

sông Mã thân thương như: Âm vang Hàm Rồng (Xuân Chung); Lời quê em

hát ngọt ngào (Đỗ Xuân Dương); Dòng sông quê hương (Văn Hòe); Sông

Mã yêu thương (Đỗ Đức Minh); Câu hát xứ Thanh (Hoàng Sâm); Về làm dâu Sông Mã (Đồng Tâm); Thành phố bên bờ sông Mã (nhạc: Đoàn Ứng,

lời: Đoàn Ứng - Đoàn Dũng)…

Chiều sông Mã là tuyển tập ca khúc của nhạc sĩ Thế Việt [170], gồm

165 ca khúc Phần lớn ca khúc được khai thác từ các chất liệu dân ca củacác tộc người trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa “Nhạc sĩ còn là người có cảmthụ sâu sắc và biết cách khai thác những bài thơ hay của các nhà thơ để thổihồn làm nên những tác phẩm âm nhạc có sức lay động, hấp dẫn lòngngười” [170,

tr.5] Một số ca khúc tiêu biểu của nhạc sĩ Thế Việt như: Chiều sông Mã,

Nồng nàn khúc hát tỉnh Thanh, Thanh Hóa vào xuân, Khúc ca người anh hùng liệt sĩ Nguyễn Thị Lợi, Miền quê của biển, Nghĩa tình Thanh Hoá - Quảng Nam, Người nối tình thương, Vui hội vùng cao Trong tuyển tập

này, có một số ca khúc viết cho giọng soprano, đây là một trong những tưliệu giúp chúng tôi có thể chọn lựa một số ca khúc bổ sung vào chươngtrình giảng dạy cho giọng soprano

Qua các công trình nghiên cứu về ca khúc viết về Thanh Hóa chochúng tôi thấy: ca khúc viết về Thanh Hóa là một bộ phận không thể táchrời của nền thanh nhạc mới Việt Nam Mặt khác, dạy học ca khúc viết vềThanh Hóa cho sinh viên giọng soprano là một bộ phận trong tổng thể củaphương pháp dạy học nói chung Các công trình nghiên cứu đã tìm ranhững giá trị của ca khúc viết về Thanh Hóa trên các phương diện về: kếthừa những tinh hoa âm nhạc dân gian xứ Thanh (thang âm, điệu thức, âmhưởng…) và khả năng lan tỏa cũng như vai trò của ca khúc trong đời sốngcủa nhân dân Thanh Hóa Ngoài ra các công trình về văn bản âm nhạc, là

sự tập hợp một số ca khúc Việt Nam nói chung và ca khúc viết về Thanhhóa nói riêng Điều đó cho thấy, ca khúc viết về Thanh Hóa có số lượngkhông nhỏ, và khẳng định được vị thế của nó trong nền thanh nhạc mớiViệt Nam Điều này giúp cho chúng tôi có cơ sở để lựa chọn một số cakhúc đưa vào chương trình giảng dạy cũng như lựa chọn những biện pháphợp lý để dạy học hát ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV đại học thanhnhạc giọng soprano

1.2 Nghiên cứu về phương pháp dạy học và dạy học âm nhạc

1.2.1 Về phương pháp dạy học

Các công trình của Thái Duy Tuyên, Phạm Viết Vượng, Đặng ThànhHưng, Nguyễn Văn Cường… không viết về phương pháp dạy học thanhnhạc, nhưng là những nghiên cứu có giá trị, giúp có cơ sở đối sánh, tham

chiếu để vận dụng vào luận án Dẫu vậy, ở đây chỉ khái quát một số côngtrình như sau:

Lí luận dạy học hiện đại - cơ sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học của Nguyễn Văn Cường, xuất bản năm 2016 [26],

gồm 10 chương: Chương 1: Khoa học giáo dục; Chương 2: Các lí thuyết

học tập và chiến lược; Chương 3: Các lí thuyết giáo dục; Chương 4: Các

mô hình; Chương 5: Phát triển năng lực và mục tiêu dạy học; Chương 6: Nội dung dạy học; Chương 7: Phương pháp; Chương 8: Phương tiện dạy học; Chương 9: Bài tập định hướng năng lực; Chương 10: Đánh giá và cho điểm thành tích học tập Trong cuốn sách này tác giả trình bày nhiều vấn đề

về khoa học giáo dục trong đó bao gồm cả lý thuyết giáo dục, mô hình giáodục, sự phát triển năng lực và mục tiêu trong quá trình giảng dạy Chúng tôiquan tâm nhiều đến chương 2, đặc biệt khi bàn về vai trò của lý luận dạyhọc, tác giả cho rằng: “lí luận dạy học có một vị trí quan trọng trong hệthống các môn học khoa học giáo dục, góp phần hình thành năng lực nghềnghiệp của người giáo viên, bao gồm các năng lực giáo dục và dạy học,năng lực chẩn đoán, đánh giá và năng lực phát triển nghề nghiệp” [26] Từvai trò của lý luận dạy học mà tác giả nhận định như vừa nêu, chúng tôi xácđịnh lại những vấn đề cần thiết về lý luận trong luận án của mình

Cuốn Dạy học hiện đại - lý luận - biện pháp - kĩ thuật của Đặng

Thành Hưng do Nxb Đại học Sư phạm phát hành năm 2014 [62] Sáchđược tác giả dày công nghiên cứu, với 436 trang được bố cục gồm ba phầnchính

Phần một: Những vấn đề lý luận gồm năm chương Chương I: Vị trí

và cấu trúc của khoa học giáo dục; Chương II: Vấn đề cơ cấu của quá trình giáo dục theo cách tiếp cận hiện đại; Chương III: Đối tượng và mục tiêu của lý luận dạy học; Chương IV: Bản chất của dạy học hiện đại;

Chương V: Một số xu thế của dạy học hiện đại Trong phần I, tác giả trình

bày chi tiết những vấn đề về lý luận của khoa học giáo dục trong đó có cácnội dung: cấu trúc, cơ cấu, đối tượng, mục tiêu và một số xu thế dạy họchiện đại

Phần hai: Biện pháp và những ứng dụng, nội dung phần này được tác giả trình bày trong bảy chương Chương VI: Vấn đề nội dung học vấn

trong Lý luận dạy học; Chương VII: Sự phát triển quan niệm về bài học;

Chương VIII: Phương pháp dạy học trong điều kiện đổi mới giáo dục; Chương IX: Phương pháp dạy học đại cương và phương pháp dạy học cụ

thể trong quá trình dạy học; Chương X: Chức năng và những ứng dụng của phương pháp dạy học; Chương XI: Tình huống dạy học và tình huống vấn đề; Chương XII: Vấn đề tích cực hóa và biện pháp tích cực hóa học tập.

Phần ba: Kỹ thuật dạy học vi mô, gồm chín chương: Chương XIII:

Câu hỏi và kỹ thuật sử dụng câu hỏi trong dạy học; Chương XIV: Kỹ thuật hành vi ứng xử với học sinh trên lớp; Chương XV: Kỹ thuật sử dụng và khai thác các phương tiện dạy học; Chương XVI: Kỹ thuật ghép nhóm học sinh và tổ chức dạy học; Chương XVII: Kỹ thuật sử dụng trò chơi dạy học;

Chương XVIII: Kỹ thuật dạy sáng tạo; Chương XIX: Kỹ thuật giao bài tập

về nhà; Chương XX: Kỹ thuật dạy lĩnh hội kỹ năng học tập; Chương XXI: Những kỹ năng dạy học hiệu quả của giáo viên Nội dung ở phần ba tác, giả

đã nghiên cứu rất kỹ các kỹ thuật dạy học hiện đại, từ các hoạt động trênlớp cho đến việc giao bài tập về nhà; từ các kỹ thuật sử dụng trò chơi chođến việc khai thác các phương tiện dạy học… Đây là tài liệu quan trọnggiúp chúng tôi có được những kiến thức về các kỹ thuật dạy học mới, để ápdụng vào quá trình dạy hát các ca khúc viết về Thanh Hóa

Cũng bàn về phương pháp dạy học còn có công trình nghiên cứu của

Thái Duy Tuyên được xuất bản thành sách với tên Một số vấn đề hiện đại

giáo dục học [159], sách được bố cục ba phần Phần I: Những vấn đề chung

gồm 6 chương Trong phần này, tác giả trình bày các vấn đề về: cơ sở triếthọc của giáo dục, mục đích, đối tượng giáo dục, tính chất và nguyên nhângiáo dục và các mô hình giáo dục hiện đại

Phần II: Những đề dạy học (từ chương VII đến chương XV) Nội

dung phần II liên quan đến các vấn đề về dạy học Tác giả khai thác sâu vềbản chất của quá trình dạy học, tính quy luật của quá trình dạy học - giáodục, các nội dung, phương pháp, phương tiện, tổ chức quá trình dạy học,tích cực hóa hoạt động nhận thức của sinh viên và một số vấn đề mới trong

lý luận dạy học

Phần III: Những vấn đề cấp thiết (từ chương XVI đến chương XX).

Các vấn đề được đề cập trong nội dung phần III gồm: giáo dục đạo đức, bồidưỡng nhân tài, giáo dục gia đình, dự báo và kế hoạch hóa phát triển giáodục

Ngoài hai cuốn sách nêu trên, nghiên cứu về phương pháp giáo dục

còn có cuốn: Competence Báed Assesment technique (các kỹ thuật đánh giá năng lực) của Shirley Fletcher do Kogan Page Ltd [182]; Teaching with

Dimension for Learning (Dạy học theo những định hướng của người học)

của Mỹ Jobert J Marzano [183]; Learning Intelligence (Học tập một cách thông minh) của Michael Shayer và Philip Adey [181]; Phương pháp dạy

học truyền thống và đổi mới của Thái Duy Tuyên [160], Lý luận dạy học đại học Việt Nam của Phạm Viết Vượng [172]; Lý luận dạy học hiện đại,

cơ sở đổi mới mục tiêu và phương pháp dạy của Prof Bernd và Nguyễn

Văn Cường [179]… Nhìn chung, nghiên cứu của tác giả đề cập tới nhiềuvấn đề về lý luận, phương pháp, đối tượng dạy học… Chúng tôi sẽ cânnhắc, lựa chọn những những vấn đề đó để đưa vào luận án của mình mộtcách hợp lý nhất

1.2.2 Phương pháp về dạy học âm nhạc và dạy học thanh nhạc

Đến thời điểm hiện tại, đã có một số công trình nghiên cứu vềphương pháp dạy học thanh nhạc Chúng tôi chia các công trình theo dạng:công trình nghiên cứu về phương pháp dạy học âm nhạc; công trình nghiêncứu về phương pháp dạy học thanh nhạc chuyên nghiệp; luận án, luận văn,các bài nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học, dạng công trình văn bản âmnhạc

1.2.2.1 Phương pháp dạy học âm nhạc

Phương pháp dạy học âm nhạc theo phát triển năng lực (2021) của

Nguyễn Thị Tố Mai (tài liệu nội bộ cho SV hệ ĐHSP Âm nhạc TrườngĐHSP Nghệ thuật TW) [100], gồm 4 chương:

Chương 1, Vai trò giáo dục âm nhạc cho học sinh phổ thông có 7 nội

dung: Phát triển năng lực thẩm mỹ; Giáo dục đạo đức; Giúp HS được giảitrí; Góp phần phát triển trí tuệ, nâng cao nhận thức; Phát triển năng lực âmnhạc; Góp phần phát triển thể chất; Vai trò khác của giáo dục âm nhạc

Chương 2, Chương trình giáo dục âm nhạc cho học sinh phổ thông

2018 gồm: Đặc điểm cơ bản của Chương trình môn Âm nhạc 2018; Mục

tiêu của chương trình; Yêu cầu cần đạt; Nội dung giáo dục khái quát.

Chương 3, Hệ thống các phương pháp dạy học âm nhạc: Dạy học

theo phát triển phẩm chất, năng lực; các phương pháp dạy học âm nhạc chủyếu: (phương pháp dùng lời/ thuyết trình, phương pháp hướng dẫn thựchành - luyện tập, phương pháp trình bày tác phẩm/làm mẫu/thị phạm,phương pháp sử dụng phương tiện dạy học âm nhạc); Dạy học giải quyếtvấn đề; Dạy học phát hiện, tự phát hiện vấn đề; Dạy học theo dự án; Dạyhọc thông qua hoạt động trải nghiệm; Phương pháp tổ chức dạy học theohợp đồng; Phương pháp tổ chức học theo góc; Phương pháp trò chơi Ngoài

ra tác giả còn giới thiệu một số phương pháp dạy học âm nhạc tiên tiến trênthế giới và một số kỹ thuật dạy học

Chương 4, Phương pháp tổ chức các hoạt động chính khóa: Hoạt

động dạy học hát (phương pháp rèn luyện kỹ năng ca hát; chuẩn bị dạy hát;các bước tiến hành dạy hát), trong đó các bước tiến hành dạy hát gồm:Khởi động (giới thiệu bài hát); Khám phá (hình thành kiến thức mới);Luyện tập (thực hành luyện tập từng câu trong bài); Vận dụng (phát triển

mở rộng và sáng tạo) Bên cạnh hoạt động dạy học hát, tác giả giới thiệucác bước tiến hành của các hoạt động dạy khác: Hoạt động dạy học Nhạccụ; Hoạt động dạy học

Đọc nhạc/Tập đọc nhạc; Hoạt động dạy học Thường thức âm nhạc - Nghenhạc; Hoạt động dạy học Lý thuyết âm nhạc Đây là công nghiên cứu côngphu của tác giả về phương pháp dạy học các phân môn âm nhạc dành cho

hệ SPAN Trên cơ sở đó, chúng tôi sẽ lĩnh hội những kiến thức về phươngpháp dạy học âm nhạc cũng như dạy học hát để so sánh, đối chiếu và rút raphương pháp dạy phù hợp áp dụng trong quá trình dạy ca khúc viết vềThanh Hóa

1.2.2.2 Phương pháp dạy học thanh nhạc chuyên nghiệp

Luyện tập ca hát như thế nào của Thang Tuyết Canh do Mai Khanh

dịch [15], đây là một trong những cuốn sách xuất hiện sớm nhất về phươngpháp giảng dạy thanh nhạc ở nước ta Những vấn đề cơ bản nhất liên quanđến ca hát đều được tác giả trình bày trong nội dung cuốn sách như: Tư thếhát, dung mạo khi hát, kỹ thuật hơi thở, kỹ thuật hát, cách nhả chữ, kỹ nănggiao tiếp với khán giả khi hát… rồi cả chế độ sinh hoạt, nghỉ ngơi cũngđược tác giả quan tâm và chỉ rõ Những vấn đề được trình bày trong sách,tuy đơn giản nhưng dễ hiểu, có thể áp dụng tốt cho việc dạy học thanhnhạc, đào tạo ca sĩ chuyên nghiệp nói chung và đào tạo ca sĩ tại Trường Đạihọc VH,TT&DL Thanh Hóa Tác giả cho rằng: “Tùy theo từng trường hợp,

ở những cơ sở đào tạo khác nhau mà giáo viên sẽ chọn bài hát cho phù hợpvới người học và có những lựa chọn về cách luyện kỹ thuật khác nhau” [15,tr.19] Nhiều vấn đề trong sách đều có giá trị khoa học, ngoài kỹ thuật vềhơi thở, tư thế hát… chúng tôi dành sự quan tâm nhiều hơn tới nội dung vềcách xử lý ngôn ngữ và việc biểu lộ sắc thái tình cảm thể hiện trong quátrình ca hát để áp dụng vào dạy học hát cho giọng soprano

Cũng đề cập tới các vấn đề liên quan đến phương pháp dạy học thanh

nhạc như ở nhiều công trình nghiên cứu, tác giả Mai Khanh có cuốn Sách

học thanh nhạc [70] Tuy nhiên, ở Sách học thanh nhạc, ngoài cái chung

vẫn có những điểm khác biệt, đó là tác giả chú trọng tới một quá trình:

“Rèn luyện kỹ thuật ca hát, học thanh nhạc là một quá trình Quá trình nàycần có

sự kiên trì, bền bỉ, nhẫn nại của người học; không nên đốt cháy giai đoạn,

mà phải có đủ thời gian để người học nhận biết, tích lũy kiến thức chuyênmôn để đạt được kết quả tốt nhất” [70, tr.9] Thực ra dạy học thanh nhạc,tuy có những đặc thù, nhưng cũng giống như dạy các môn học khác, đó làphải thực hiện qua một quá trình Tác giả Phạm Viết Vượng trong cuốn

Giáo dục học cũng đồng quan điểm này và cho rằng: “Dạy học là quá trình

hoạt động của hai chủ thể…” [173, tr.58] Lĩnh hội quan điểm này, chúngtôi cho rằng dạy học ca khúc viết về Thanh Hóa cho giọng soprano cũng làmột quá trình Do đó, khi tiến hành dạy học hát GV không nên đốt cháygiai đoạn, phải bình tĩnh giải quyết các vấn đề về kỹ thuật, từ dễ đến khó

Phương pháp sư phạm thanh nhạc của Nguyễn Trung Kiên [80],

sách thu hút được sự quan tâm và có sự lan tỏa rộng rãi đối với nhữngngười làm công tác giảng dạy chuyên ngành thanh nhạc, cũng như ngườihọc hát Sách gồm có 14 chương, tác giả đã giành 9 chương để trình bàycác vấn đề liên quan đến kỹ thuật thanh nhạc, những nguyên tắc sư phạmthanh nhạc Ở chương thứ tư, đề cập tới việc phân chia giọng hát Riêng vớigiọng soprano được chia thành: soprano trữ tình (lirico), soprano màu sắc(coloratura) soprano (dramatic) kịch tính Việc hoàn thiện giọng hát, pháttriển kỹ thuật thanh nhạc tác giả cho rằng:

Đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của việc đào tạo ca sĩ Pháttriển kỹ thuật thanh nhạc là công việc hoàn thiện mọi mặt củagiọng hát và nắm vững những thói quen đúng khi hát Công việcnày được gọi là luyện giọng, bao gồm: dạy biết điều khiển giọnghát với chức năng cộng minh, nắm vững cách vận dụng hơi thởphù hợp, biết vận dụng các âm sắc khác nhau trên các âm khu củagiọng, luyện tập phát triển mở rộng âm vực của giọng… Phát triển

kỹ thuật thanh nhạc luôn gắn liền với hát liền giọng (cantilena), hátnảy (staccato), hát nhanh nhiều nốt (passage), hát nhỏ dần(diminuento), hát rung, láy (trio) [80, tr.12]

Ngoài ra, sách cũng trình bày khá chi tiết nhiều nội dung có liênquan đến các kỹ thuật cơ bản của thanh nhạc như: cơ quan phát âm, hơi thởthanh nhạc, vị trí hơi thở trong kỹ thuật thanh nhạc, quá trình phát triển hơithở của thanh nhạc cũng như việc luyện tập hơi thở thanh nhạc Bên cạnh

đó, tác giả còn giới thiệu các kiểu thở cơ bản của thanh nhạc, ý nghĩa quantrọng của việc xác định giọng hát, phân loại giọng hát, âm khu của giọnghát, âm khu các giọng nam, âm khu các giọng nữ, âm thanh mở, âm thanhđóng, giọng giả Đây là những nội dung hay và có tính thực tiễn cao, tuynhiên khi dạy ca khúc viết về Thanh Hóa cho giọng soprano, không phảinội dung nào cũng có thể áp dụng được, mà phải chọn lọc những vấn đề cóliên quan trực tiếp để dạy cho SV một cách hợp lý và có hiệu quả

Năm 2014, tác giả Nguyễn Trung Kiên viết cuốn Những vấn đề sư

phạm thanh nhạc [81] Thực ra nội dung cuốn sách này là sự tập hợp của

cuốn Phương pháp sư phạm thanh nhạc (xb 2001) và có bổ sung thêm đôi

chút Sách có độ dày 521 trang, chia làm ba phần Chúng tôi quan tâm đếnphần I và phần II với các kỹ thuật cơ bản của thanh nhạc như hơi thở, phânloại giọng hát, âm khu của giọng hát, tiêu chuẩn âm thanh, luyện tập các kỹthuật khác nhau, chọn lựa bài hát và tiến hành luyện tập Tuy các tiêu đềtrong sách không mới so với một số công trình nghiên cứu về thanh nhạctrước đó, nhưng cách giải quyết vấn đề có nhiều điểm đáng chú ý Chẳnghạn với việc rèn luyện kỹ thuật và nghệ thuật cho SV, tác giả cho rằngđây là nhiệm vụ cần được giải quyết cùng một lúc và có liên hệ chặt chẽ

với nhau.Phải phát triển mọi mặt khả năng âm nhạc - biểu diễn của tư duy

âm nhạc, tạo điều kiện đặt ra trước cơ quan giọng hát nhữngnhiệm vụ mà nó có thể thực hiện trong quá trình biểu hiện hìnhtượng Kỹ thuật biểu diễn phải phát triển dựa trên tư duy âm nhạc

đó là hai mặt của một vấn đề liên quan mật thiết với nhau khôngthể tách rời [81, tr.18]

Kỹ thuật hơi thở, tác giả chỉ rõ thông qua hơi thở của một ca sĩ cụ thểlà: “Carruso chỉ có hai chuyển động đó chính là hít hơi vào và thở ra”,nhưng điều cần nhấn mạnh đó là:

Giữ cơ thể hoàn toàn tự do, không một chút căng thẳng Sau đógiảm bớt những căng thẳng ở bụng và hít hơi nhẹ nhàng, khôngvội vàng Do hơi thở hít vào sâu và chậm, hoành cách mô vàxương sườn căng ra và lồng ngực hơi nâng lên, tạo nên điểm tựachính của luồng hơi thở, luồng hơi duy trì trong phổi dưới áp suấtcần thiết cho sự tái hiện âm thanh lớn hoặc nhỏ… [81, tr.63-64].Như vậy, kỹ thuật biểu diễn và kỹ thuật hơi thở mà sách đã đề cập,chúng tôi lĩnh hội được nhiều vấn đề và cân nhắc để áp dụng một cách hiệuquả nhất trong dạy hát các ca khúc viết về Thanh Hóa cho giọng Soprano

Phương pháp dạy thanh nhạc của Hồ Mộ La do Nxb Từ điển Bách

khoa in và phát hành năm 2007 [84] Sách gồm hai phần, Phần I: Lý thuyết

cơ bản; Phần II: Kinh nghiệm giảng dạy Từ những kinh nghiệm được đúc

rút trong quá trình hoạt động dạy học, dựa trên cơ sở sự kế thừa của khoahọc thanh nhạc phương Tây, tác giả đã khái quát về bộ máy phát âm, miêu

tả giải thích hoạt động của từng bộ phận của các cơ quan tạo ra âm thanh…Bên cạnh đó, tác giả còn đề cập tới các vấn đề về xây dựng kỹ thuật cơ bảnnhư: xác định giọng, rèn luyện một số kỹ thuật về cộng minh và xử lý thanhkhu, kỹ thuật và kỹ xảo thanh nhạc, việc vận dụng phương pháp thanh nhạcvào ngôn ngữ tiếng Việt, nghiên cứu và xử lý tác phẩm dân tộc Đặc biệt làcách hát: “hát trên nền hơi”, “dựng âm thanh ngân vang”, “hát legato saocho âm thanh như những hạt ngọc xâu chuỗi với nhau”, “hát sao cho hơithở bay bay trong tiếng hát”, “thả lỏng cổ họng”, “đẩy âm thanh ra phíatrước đầu môi chân răng” [84, tr.12] Đây là những kỹ thuật, đồng thờicũng là kinh nghiệm quan trọng để chúng tôi nghiên cứu và chọn lọc ápdụng trong quá trình dạy ca khúc viết về Thanh Hóa cho SV giọng spranotại Trường Đại học VH, TT&DL Thanh Hóa