Cải tạo và chỉnh trang không gian mở trong cấu trúc đô thị (nghiên cứu tại khu vực hồ hoàn kiếm –hn)

Xung quanh khu vực Hồ Hoàn Kiếm có diện tích mặt hồ, cây xanh khá lớn, những công trình kiến trúc công cộng quan trọng, các khu phố thương mại sầm uất với nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

PHẦN NỘI DUNG LUẬN VĂN

Chương 1 Thực trạng cải tạo và chỉnh trang không gian mở tại

một số thành phố trong nước và trên thế giới 11 1.1 Thực trạng cải tạo và chỉnh trang không gian mở tại một số

1.2.1 Cải tạo và chỉnh trang không gian mở tại thành phố Đà Lạt 16

1.3 Thực trạng cải tạo và chỉnh trang không gian mở khu vực hồ

1.3.2.2 Thời kỳ Pháp thuộc 21

1.3.2.5 Khu vực hồ Hoàn Kiếm trong tương lai 23

1.3.4 Tổ chức không gian kiến trúc và cảnh quan kiến trúc 24

1.3.6 Các vấn đề tồn tại trong cải tạo và chỉnh trang không gian mở

Chương 2 Cơ sở khoa học trong quy hoạch cải tạo và chỉnh trang

không gian mở khu vực trung tâm hồ Hoàn Kiếm 36 2.1 Quy hoạch định hướng phát triển không gian thủ đô Hà Nội

và quy hoạch chi tiết khu vực hồ Hoàn Kiếm 36 2.2 Các văn bản pháp quy, tiêu chuẩn, quy phạm liên quan 39

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc cải tạo và chỉnh trang không

2.3.3.1 Hoạt động kinh tế tại các trục đường chính 42

2.4 Các loại hình không gian mở

Phân loại không gian mở theo tính chất

Phân loại không gian mở theo chức năng sử dụng

51

2.5 Vai trò và chức năng chính của không gian mở 51

2.6 Các cơ sở lý thuyết về thiết kế và cải tạo không gian mở 52 2.6.1 Ngữ cảnh thiên nhiên và địa hình cảnh quan trong không gian

2.6.5 Cải tạo đường phố đi bộ trong khu thương mại 58

2.6.7 Thiết kế đường dành cho người khuyết tật và người già 59

Chương 3 Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quy hoạch cải tạo và

chỉnh trang không gian mở khu vực Hồ Hoàn Kiếm 61 3.1 Các quan điểm và nguyên tắc quy hoạch cải tạo và chỉnh

3.1.1 Các quan điểm trong cải tạo và chỉnh trang không gian mở 61 3.1.2 Nguyên tắc chung trong cải tạo và chỉnh trang không gian mở

3.2 Các giải pháp quy hoạch cải tạo và chỉnh trang không gian

3.2.1 Đề xuất giải pháp về giao thông và hạ tầng chức năng 63 3.2.2 Đề xuất giải pháp về quy hoạch - kiến trúc 64 3.2.3 Giải pháp thiết kế cây xanh, mặt nước 71

3.2.5 Giải pháp về chất liệu các mảng lát nền 75 3.2.6 Giải pháp về tạo hình điêu khắc và trang trí 76

3.2.7 Giải pháp về các tiện ích đô thị 77

3.3 Các giải pháp chi tiết cho thiết kế chi tiết không gian mở khu

PHẤN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thủ đô Hà Nội 1000 năm lịch sử Hà Nội còn là thủ đô của cả nước, là trung tâm của cả nước về chính trị - kinh tế - khoa học kỹ thuật - văn hóa và

xã hội Trong đó, khu vực trung tâm xung quanh hồ Hoàn Kiếm vừa là nơi đặt

bộ máy chính quyền cao nhất của thủ đô Hà Nội nhưng cũng là nơi được coi là trái tim của thủ đô 1000 năm văn hiến

Hồ Hoàn Kiếm là nơi mang nhiều dấu ấn cả về lịch sử, văn hóa xã hội và

cả yếu tố tâm linh Chính vì vậy, người dân Hà Nội nói riêng và nhân dân cả nước nói chung đều coi Hồ Hoàn Kiếm là một địa điểm linh thiêng và mang đậm nét dân tộc trong trái tim mỗi con người Việt Nam

Trong các hoạt động sự kiện của Thủ Đô nói riêng và cả nước nói chung,

hồ Hoàn Kiếm luôn là nơi tổ chức các sự kiện, lễ hội sinh hoạt văn hóa cộng đồng, lễ hội tôn vinh các ngành nghề văn hóa truyền thống,…Hồ Hoàn Kiếm còn là nơi giao thoa giữa 36 phố phường cổ và các khu phố mới thương mại với nhiều phong cách kiến trúc cũng như cách tổ chức không gian khác nhau Khu vực trung tâm Hồ Hoàn Kiếm cũng là nơi tập trung nhiều không gian

mở nơi diễn ra sinh hoạt cộng đồng, nghỉ ngơi giải trí, tham quan ngắm cảnh của nhiều thế hệ người dân Nơi đây còn thu hút rất nhiều du khách trên mọi miền đất nước và Quốc tế đến tham quan ngắm cảnh Do đặc điểm ưu ái về địa lý, không gian cảnh quan và có một truyền thuyết lịch sử linh thiêng nên khu vực này đã trở thành một địa điểm thu hút du lịch hấp dẫn nhất cả nước Xung quanh khu vực Hồ Hoàn Kiếm có diện tích mặt hồ, cây xanh khá lớn, những công trình kiến trúc công cộng quan trọng, các khu phố thương mại sầm uất với nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống Bên cạnh đó cũng

có các hình ảnh những công trình mang phong cách kiến trúc châu Âu Tại đây, mỗi sáng khi đi dạo quanh hồ Hoàn Kiếm chúng ta sẽ cảm nhận được sâu lắng nhất văn hóa và con người Hà Nội xưa và nay, vừa cổ kính vừa hiện đại khiến cho nơi đây trở thành một di sản vô giá của dân tộc

Hồ Hoàn Kiếm là địa điểm được nhà nước xếp vào danh sách di sản văn hóa cần được bảo tồn và tôn tạo Với những công trình như Tháp Rùa, Đền Ngọc Sơn, Tháp Bút, nhà Hát Lớn Hà Nội, vườn hoa Indiagandi, nhà Thờ Lớn, khu vực cảnh quan xung quanh hồ,…đều là những nơi ăn sâu vào tâm trí của mỗi người dân và khách du lịch quốc tế

Hiện nay, khi nền kinh tế thị trường phát triển cũng như sự thay đổi trong quy hoạch chung của thủ đô, đã dẫn đến sự thay đổi lớn không gian kiến trúc cảnh quan quanh hồ, các công trình với phong cách kiến trúc xa lạ mọc lên, các mặt phố bị biến đổi, cơi nới cải tạo một cách thô bạo, các không gian công cộng bị lấn chiếm gần hết

Bên cạnh sự biến đổi về hình thức kiến trúc các công trình xunh quanh hồ, thì sự biến đổi các khoảng trống không gian trống còn lại hay còn gọi là không gian mở, cũng là một phần quan trọng trong việc tạo lập môi trường sống hình thành xung quanh hồ Nhu cầu về không gian mở, không gian công cộng hiện nay là rất cần thiết trong khi mật độ dân số ngày càng tăng, nhu cầu có không gian thư giãn nghỉ ngơi là rất cần thiết Tuy nhiên, các không gian mở hiện nay chưa thực sự được phát huy hết tác dụng, vẫn còn sử dụng sai mục đích Không gian mở xung quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm như là một lá phổi, hay nói một cách khác “sự chật hẹp trong đô thị như một chiếc lò xo nén lại, thì khoảng không gian mở như là nơi để chiếc lò xo bung ra” Việc cải tạo và chỉnh trang không gian mở khu vực hồ Hoàn Kiếm là một sự cần thiết để bảo tồn nét văn hóa đẹp và chất lượng cảnh quan

2 Mục đích mục tiêu nghiên cứu

Do nhu cầu cần thiết phải bảo tồn và tôn tạo khu vực xung quanh hồ

Hoàn Kiếm, dựa trên những khảo sát và tham khảo tài liệu liên quan, nội dung

luận văn đưa ra các mục đích chính:

Nhằm tạo bộ mặt cảnh quan và bản sắc đô thị, nâng cao chất lượng không gian mở, tạo bộ mặt mới cho đô thị vừa đáp ứng nhu cầu chung cũng như mục đích sử dụng hiệu quả và hợp lý không gian mở

Các mục tiêu cụ thể của luận văn:

- Đề xuất các giải pháp cải tạo, chỉnh trang không gian mở xung quanh khu vực Hồ Hoàn Kiếm

- Đề xuất thiết kế chi tiết cải tạo chỉnh trang không gian mở

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: không gian mở xung quanh hồ Hoàn Kiếm

- Phạm vi nghiên cứu: khu vực nghiên cứu thuộc địa phận quận Hoàn Kiếm có diện tích 64ha: phía Bắc từ phố Hàng Gai, Cầu Gỗ; phía Nam giáp đường Hai Bà Trưng; phía Đông từ đường Lý Thái Tổ, Phan Chu Chinh, khu vực quảng trường Cách mạng tháng 8, quảng trường ngân hàng công thương, phía Tây giáp đường Quang Trung, phố Nhà Thờ, phố Hàng Trống

4 Phương pháp nghiên cứu

- Điều tra khảo sát hiện trạng, chụp ảnh, vẽ ghi,…

- Tổng hợp, phân tích số liệu

5 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu các mô hình tổ chức không gian mở tương tự trên thế giới và

ở Việt Nam nhằm phát hiện kinh nghiệm tốt và những vấn đề bất cập để làm tiền đề cho nghiên cứu

- Phân tích những cơ sở khoa học có liên quan đến cải tạo và chỉnh trang không gian mở

- Đề xuất nguyên tắc và quan điểm chung

- Đề xuất giải pháp cụ thể

- Kết luận và kiến nghị

6 Cấu trúc luận văn

Sơ đồ 1

SƠ ĐỒ PHƯƠNG PHÁP LUẬN

Nghiên cứu tổng quan về cải tạo và chỉnh trang

không gian mở trong cấu trúc đô thị

PHÂN TÍCH CƠ SỞ KHOA

HỌC XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

KẾT LUẬN

NHỮNG ĐIỀU RÚT RA ĐỂ NGHIÊN CỨU

CƠ SỞ KHOA HỌC PHÂN LOẠI CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THIẾT KẾ

- Quy hoạch, kiến trúc

…

Phân loại các loại hình:

- Theo tính chất

-Theo chức năng

Các quy chuẩn, quy phạm, tiêu chuẩn, văn bản pháp quy

Vai trò và chức năng chính của không gian mở

Các cơ sở lý thuyết về thiết

kế cải tạo chỉnh trang

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

QUY HOẠCH CÔNG NĂNG NGÔN NGỮ KT

PHÂN TÍCH VỀ SỰ PHÙ HỢP CỦA GIẢI PHÁP

PHÂN TÍCH ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP CHI TIẾT CỤ THỂ

7 Các khái niệm

Không gian: Theo thiết kế đô thị thì Không gian là yêu tố vật chất cơ

bản nhất cho sự sinh tồn của con người Không gian còn có thể đem đến những sắc màu, tình cảm đặc biệt mà nó bao hàm cho con người, có tác dụng

vô cùng lớn lao đối với cuộc sông của con người

Không gian đô thị là không gian được hình thành bởi các công trình

kiến trúc lớn, các công trình kiến trúc nhỏ trong đô thị, cây xanh, mặt đất và mặt nước, hoặc là các bộ phận không gian bị khống chế hoặc ảnh hưởng bởi công trình, cây cối, các tường ngăn ngoài nhà và các thực thể thẳng đứng,…

Không gian này được phân cách ra từ trong không gian tự nhiên lớn, có giới hạn nhất định được sử dụng phục vụ cho sinh hoạt đô thị ảnh hưởng quyết định đến sự phát triển của đô thị và các vùng xung quanh

Thiết kế đô thị chủ yếu là thiết kế không gian công cộng của đô thị,

trong đó bao gồm thiết kế đường phố, quảng trường, mặt nước, cây xanh, nhiều nhất là đường phố và quảng trường

Không gian mở: Nên coi "không gian phục vụ cho các hoạt động mang

tính chất cá thể trong căn hộ hay toà nhà" là không gian mang yếu tố "đóng" thì "không gian phục vụ cho các hoạt động công cộng, giao tiếp cộng đồng ngoài nhà" dành cho việc phát triển các mối quan hệ, các hoạt động xã hội, nhằm mục đích phát triển văn hoá, nâng cao chất lượng cuộc sống và tiện nghi ngoài căn hộ sẽ được coi như là không gian mang yếu tố "mở"

Không gian mở hay còn gọi là không gian công cộng Dùng để chỉ loại không gian sử dụng cho công chúng toàn thành phô, chủ yếu bao gồm đường

xá, quảng trường, công viên, sông ngòi và những khoảng không gian bên ngoài (công cộng) giữa các công trình kiến trúc Các không gian mở còn bao gồm các đại sảnh, các sân trong của các công trình kiến trúc mở, các đường phố trong nhà và các không gian trung độ - chuyển tiếp giữa trong và ngoài công trình

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG 1 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN MỞ TẠI MỘT

SỐ THÀNH PHỐ TRONG NƯỚC VÀ TRÊN THẾ GIỚI

1.1 Thực trạng cải tạo và chỉnh trang không gian mở tại một số thành phố trên thế giới

1.1.1 Tại thành phố Paris (pháp)

Thủ đô Paris của nước Pháp nổi tiếng về những quảng trường, vườn hoa

và những đường phố đẹp Nhiều quảng trường được mở ra các trục đại lộ Các quảng trường và đường phố được gìn giữ và cải tạo thành các điểm du lịch với cảnh quan hấp dẫn, sinh động Các không gian đó thu hút rất nhiều người tập trung, nơi mọi người gặp gỡ, nghỉ ngơi,

Việc cải tạo chỉnh trang đô thị do Hausmann thực hiện đã làm thay đổi

cơ bản bộ mặt thủ đô Paris Các quảng trường ở trung tâm Paris được chú trọng trong quy hoạch và gắn liền với các đại lộ, quảng trường thường ở nơi giao nhau của các đường phố, ở phía trước các kiến trúc lớn (nhà hát, bảo tàng, tòa thị chính,…)

Phía bắc sông Seine, trục đại lộ Champs - Elysees kéo dài liên tục từ điện Louvre đến khu La Defense có rất nhiều quảng trường lớn, công trình kiến trúc cũng quan trọng không kém Đó là quảng trường ngôi sao với Khải Hoàn Môn, vườn Tuileries và bảo tàng Louvre, ở phía đông các và nằm xen kẽ các kiến trúc là quảng trường (Rond Point), quảng trường Hoà Hợp (Laconcorde) và các biểu tượng Louqxorna nổi tiếng (hình 1.1)

Bên cạnh các quảng trường, trục đại lộ, vườn hoa nổi tiếng đó, các không gian đường phố, những con ngõ nhỏ mang phong cách kiến trúc đặc trưng là những không gian không thể thiếu Đường phố với những quán cafe, những của hàng, là những không gian công cộng thu hút rất nhiều du khách cũng như người dân thành phố

Bản đồ trung tâm thành phố Paris (Pháp)

Quảng trường Vendome và Đại lộ Champs - Elysees

Hình 1.1 Không gian mở tại Paris – Pháp, (Nguồn: Internet)

1.1.2 Tại thành phố Roma (Italia)

Theo truyền thuyết, Roma được lập thành vào năm 753 trước Công nguyên bởi Romulus Roma đã là thủ đô của Đế quốc La Mã và bắt đầu từ

Thánh Petrus, là nơi cư ngụ của các đấng Tổng giám mục

Roma, thủ đô nước cộng hòa Italy, mảnh đất nằm trên bán đảo Địa Trung Hải hoa lệ Thành phố này là nơi khởi nguồn của đế quốc La Mã cổ đại, thành phố văn hóa lịch sử nổi tiếng của thế giới

Roma được bắt đầu xây dựng vào giữa thế kỷ thứ 8 trước công nguyên, đến nay đã có 2.800 năm lịch sử, được loài người tôn vinh như một "thành phố vĩnh hằng" Roma cổ đại được xây dựng trên 7 quả đồi liền nhau nên còn được gọi là "thành phố 7 quả đồi" Trong thành phố có công trình kiến trúc cổ như quảng trường, nhà thờ, tu viện, hoàng cung, trường đấu mãnh thú, miếu thần, pháo đài cổ, các tượng thần, vòi phun nước, Đến Roma, chúng ta sẽ chứng kiến tận mắt các tác phẩm vĩ đại lịch sử này Cảm giác như đứng trong một viện bảo tàng khổng lồ, do đó Roma còn được du khách gọi là "thành phố bảo tàng" Đôi khi nếu không có xe cộ qua lại, không có các loại hàng tiêu dùng hiện đại bày bán trong quầy kính, du khách sẽ quên mất mình đang sống ở thế

kỷ 21 Sẽ rất tuyệt vời nếu đến Roma vào mùa thu Dưới ánh nắng vàng, chúng ta có thể dạo bước trên những tuyến phố cổ, nhìn ngắm các đài phun nước, những đàn bồ câu bay lượn xung quanh và những trang phục rực rỡ của người dân nơi đây như tô vẽ thêm nét đẹp và lãng mạn của người Italy Trong các hình 1.2, 1.3, 1.4 giới thiệu một vài hình ảnh và cách tổ chức không gian

mở của thủ đô Roma

Hình 1.2 Một số hình ảnh tiêu biểu của kiến trúc cổ ở Roma

(Nguồn: Internet)

Palatine Hill Đài tưởng niệm Victor Emmanue ở

Rome, được XD để tưởng niệm hơn

650 ngàn người lính vô danh đã ngã xuống trong Chiến tranh

Hình 1.3 Một số không gian mở tại Roma – Italia (Nguồn: Internet)

Piazza del Popolo - quảng trường

lớn ở phía Bắc trung tâm Rome

Hình 1.4 Một số không gian mở Piazza del Popolo, Spanish Steps

(Nguồn: Internet)

1.1.3 Một số kinh nghiệm cải tạo và chỉnh trang không gian mở tại các nước khác ở châu Âu

* Khu phố đi bộ Kieler (Đức)

Kế hoạch cải tạo khu đi bộ Kieler tập trung vào 3 điểm chính: khu vực

từ nhà thở Kieler, khu thương mại và chợ (hình 1.5)

Khu vực nhà thờ được xây dựng lại trên cơ sở hạ tầng cũ thông qua trật

tự xây dựng, nơi mà mối tương quan giữa hình thức đóng và mở không gian được quy định bởi sự tự do trong tầm nhìn về phía nhà thờ

- Kiểu xây dựng theo phong cách mái đình đảm bảo cho mối quan hệ tổng thể giữa Phố Kieler, nhà thờ và khu vực xung quanh nhà thờ Sự nâng cao hoạt động thành phố thông qua việc thiết kế một viện Bảo tàng trong nhà kho cổ và các yếu tố nội thất riêng, chỗ ngồi, kios, cây cối

Khu thương mại được duy trì như là một khoảng không gian đa chức năng Sự kết hợp chức năng và quang học với khu nhà thờ, lối qua cổng và

phố Kieler qua sự mở rộng khu thương mại

Chợ nằm giữa trung tâm khu vực đi bộ như là một khu giải trí, phim chiếu tự do không ngừng được coi là một điểm nhấn hấp dẫn Trong hình 1.6 giới thiệu một số hình ảnh của các không gian mở khác tại châu Âu và châu Á

Khu phố Graben (Áo)

Hình 1.6 Một số hình ảnh về không gian mở khác trên thế giới

thành cảnh quan đô thị Đà Lạt đặc sắc và độc đáo

Trong quá trình xây dựng và phát triển Đà Lạt, vấn đề quan trọng xuyên suốt là cố gắng bảo vệ, tôn tạo cảnh quan đặc sắc của Đà Lạt Có thể nêu ra

những yếu tố chính tạo nên những cảnh quan đặc thù của Đà Lạt như sau:

- Địa hình nhấp nhô mềm mại của cao nguyên với Nền xanh phong cảnh của rừng thông, thảm cỏ

- Không gian mặt nước của các suối hồ

- Không gian kiến trúc, di sản kiến trúc Pháp

Trên hình 1.7 giới thiệu bản đồ thành phố Đà Lạt

Đồi Cù ẩn hiện mấp mô giữa những thân thông thẳng tắp soi bóng xuống mặt hồ Xuân Hương phẳng lặng Chỉ có Đà Lạt mới có được những bức tranh phong cảnh với đầy đủ sắc độ, không gian xa mà gần như vậy Ở mọi nơi trong thành phố người ta đều thấy được đỉnh tháp chuông của nhà thờ Chánh Tòa (hình 1.8) Sau sự ngạc nhiên chính là cảm giác thành kính ngưỡng mộ đối với công trình kiến trúc đặc sắc này Để tạo cảm giác trang nghiêm, ngoài hình dáng kiến trúc đối xứng tuyệt đối theo đúng bút pháp chủ nghĩa kiến trúc

cổ điển Pháp, công trình còn có không gian mở rộng được đánh dấu bằng một công viên nhỏ có đặt một bức tượng Chúa với chức năng là đảo giao thông, tránh cho con đường từ dưới dốc lên đâm trực tiếp vào cổng nhà thờ

1.3.1 Ranh giới khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận

Ranh giới khu vực hồ Hoàn Kiêm được xác đinh theo các văn bản của nhà nước

- Quyết định phê duyệt số 488/QĐ - TQH ngày 03/8/1996 của Bộ trưởng

bộ xây dựng phê duyệt Quy hoạch chi tiết khu vực Hồ Gươm và phụ cận theo

uỷ quyền của Thủ tướng

- Quyết định số 45/QĐ-UB ngày 06/01/1997 của Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành "Điều lệ Quản lý xây dựng theo quy hoạch khu vực Hồ Gươm và phụ cận"

Ranh giới theo mảng kiến trúc - quy hoạch và mảng chức năng đã được nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ Nguyễn Phú Đức (năm 2000):

- Xác định ranh giới theo kiên trúc, quy hoạch

Khu vực nghiên cứu

Khu phố cổ Công trình trọng điểm

Khu phố thương mại

- Xác định vùng giới hạn bởi bạ nút giao thông chính: Hàng Đào, Cửa Nam và Nhà Hát Lớn, nằm giữa khu phố Cổ phía Bắc và khu phố Cũ phía Nam hồ Hoàn Kiếm

- Xác định khu vực chịu ảnh hưởng quy hoạch, hình thái không gian kiến trúc bởi ba công trình chủ thể và ba trục chính hướng ra hồ Hoàn Kiếm: Trục phố Nhà Thờ dẫn đến kết thúc là nhà thờ lớn ở phía Tây, vườn hoa Indira Gan

di dẫn đến Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và tuyến phố Tràng Tiền với công trình kết thúc là nhà Hát lớn

Xác định ranh giới theo chức năng:

- Tuyến phố với chức năng chủ yếu là thương mại dọc theo tuyến phố từ chợ Đồng Xuân, theo hai tuyến xuống phía Nam: Hàng Đào và Lương Văn Can, bao quanh hồ Hoàn Kiếm, tuyến phố Tràng Tiền tiếp nối Bà Triệu, Hàng Bài - Phố Huế

- Các công trình, di tích văn hoá, tôn giáo, tín ngưỡng: Đền Ngọc Sơn, Bút Tháp, Đền Bà Kiệu phía Bắc, Đình Vũ Thạch phía Nam, Nhà Thờ Lớn, chùa Lý Quốc Sư, khu di tích tượng Vua Lê, Đình Nam Hương phía Tây, Tháp Hoà phong, Nhà Hát Lớn phía Đông và Tháp Rùa giữa hồ Hoàn Kiếm

- Khu cây xanh nghỉ ngơi: Khu cây xanh, vườn hoa Indira Gan di, vườn hoa Con Cóc, Cổ Tân ở phía Đông, Đền Ngọc Sơn, Đền Bà Kiệu phía Đông - Bắc, khu cây xanh quanh Hồ và khu phía Tây: Toà soạn báo nhân dân, khu di tích vua Lê, Đình Nam Hương, nhà khai trí Tiến Đức ở Phía Tây

Khu giao thông trung tâm với mật độ cao: Từ chợ Mơ, chợ Hôm qua phố Huế, Hàng Bài, Bà Triệu đến xung quanh hồ Hoàn Kiếm, tuyến phố Tràng Tiền qua Hàng Đào, Lương Văn Can lên phía Bắc là chợ Đồng Xuân

1.3.2 Lược khảo lịch sử hình thành khu vực hồ Hoàn Kiếm

1.3.2.1 Giai đoạn phong kiến

Sự xuất hiện và hình thành Hồ Hoàn Kiêm thòi Lý - Trần - Lê - Nguyên: (1009-1873)

Khu vực hồ Hoàn Kiếm giai đoạn này rất ít người ở, ngoại trừ một pháo đài và một vài công trình tôn giáo Khu vực này gồm nhiều ao, hồ và các kênh nối chúng với nhau Thời đó, hồ Hoàn Kiếm là một phần của sông Hồng (l009

- l015), được sử dụng vào mục đích thao luyện thủy quân Một số làng được dựng lên rải rác xung quanh hồ, gần sông Hồng (1015 - 1802) Khu dân cư và các đền, chùa được xây dựng quanh Hồ Hoàn Kiếm cùng với các ngôi làng và các cung điện nằm riêng biệt, chùa và đền có thay đổi sửa chữa Khu vực Hồ Hoàn Kiếm là nơi tín ngưỡng và chỉ phục vụ cho vua chúa và các tầng lớp cao trong xã hội (thay đổi chức năng hoạt động nhưng cảnh quan chung thì không thay đổi, trong giai đoạn1831 - 1871)

1 3.2.2 Thời kỳ Pháp Thuộc (1883 - 1954)

Đây là giai đoạn quan trọng nhất vì đã để lại các di sản kiến trúc, tạo nên nét đặc trưng không gian kiến trúc hồ Hoàn Kiếm có giá trị đến ngày nay Giai đoạn này được chia là hai thời kỳ

Thời kỳ đầu (Nguồn gốc quy hoạch hồ Hoàn Kiêm)

Tháng 6/1883, con đường đầu tiên được mở để nối nhượng địa với khu vực trường Thi và Hoàng Thành cũ Năm 1884 - 1886, các phố Tràng Tiền, Hàng Khay nằm trên trục đường ấy đã được chính quyền thực dân Pháp chú trọng đầu tư, và trở thành trục trung tâm thương nghiệp và dịch vụ, mở đầu thời kỳ xây dựng khu phố Pháp ở Hà Nội

Từ con phố đầu tiên đó, một hệ thống đường phố Ô cờ được quy hoạch làm cơ sở cho sự phát triển trung tâm hành chính phía Đông và khu phố Pháp

ở phía Nam hồ Hoàn Kiếm, hệ thống đường phố có trang bị hệ thống kỹ thuật

hạ tầng theo kiểu phương Tây

Để lấy chỗ xây dựng các công trình phục vụ mục đích mục đích của mình thực dân Pháp đã phá huỷ gần như toàn bộ các di tích văn hoá, kiến trúc truyền thống ở khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm Các công trình được xây dựng đầu tiên và tiêu biểu cũng đã xuất hiện trong khu hồ Hoàn Kiếm (chủ yếu Đông Hoàn Kiếm) Một số công trình tiêu biểu như: Nhà hát thành phố

Năm 1950, câu lạc bộ sỹ quan tại Công ty xe điện Bờ Hồ (nay là trung tâm thương mại dịch vụ tổng hợp số 1, 3,5 và 7 Đinh Tiên Hoàng) khởi công xây dựng Năm 1946, xây dựng Bưu điện Bờ Hồ (năm 1960 chúng ta xây dựng bưu điện Hà Nội trên cơ sở phần móng dỡ dang của công trình này)

Như vậy, khu vực hồ Hoàn Kiếm đã được quy hoạch và xây dựng hoàn chỉnh theo phong cách kiến trúc Pháp chuyển tiếp với tỷ lệ khiêm tốn kết hợp với nhà truyền thống khu 36 phố phường và các trung tâm buôn bán, thương mại, hệ thống nhà băng tại các trục đường chinh thành khu trung tâm Hà Nội với đầy đủ chức năng hành chính, tín ngưỡng, thương nghiệp dịch vụ và giải trí làm cho khu vực hồ Hoàn Kiếm có những giá trị độc đáo, hấp dẫn

1.3.2.3 Giai đoạn từ 1954 đến 1986

Trong thời gian này phần lớn các công trình được xây dựng với các công

năng phục vụ làm việc và sản xuất là chủ yếu, một số công trình mang tính văn hoá giáo giục Các Công trình đều có dáng dấp đồ sộ, hoành tráng mang phong ích của các nước XHCN như Nhà văn hoá thiếu nhi Hà Nội (1974 - 1977), Bưu điện Hà Nội (1976), Công ty Điện lực Hà Nội (1980), trụ sở Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội (1986), nhà khách Chính phủ, trụ sở Bộ Năng lượng,…tương phản với không gian kiến trúc cảnh quan khu vực vốn

có, làm mất đi bản sắc của khu vực hồ Hoàn Kiếm

1.3.2.4 Giai đoạn từ năm 1986 đến nay

Trong giai đoạn này, tính chất trung tâm của khu vực hồ Hoàn Kiếm được khẳng định lại Đường lối đổi mới đã khơi dậy nhiều tiềm năng mới, không những tác động mạnh mẽ đối với đời sống kinh tế - xã hội mà còn có

thể lại nhiều ấn tượng rõ nét trên bộ mặt kiến trúc đô thị, từng tuyến phố và cảnh khu vực với tốc độ nhanh đến chóng mặt, không kịp kiểm soát Các công trình xây dựng trong thời kỳ này chạy theo lợi nhuận, chỉ phục vụ theo nhu cầu của từng riêng các cá thể, cục bộ, nhiều phong cách, hình thái không gian kiến trúc không đồng nhất hài hoà với các công trình xung quanh cũng như khu vực, phá vỡ cảnh quan, di sản khu vực nghiêm trọng, không đóng góp cho mục đích trung của cả cộng động làm ảnh hưởng đến giá trị trung tâm của khu vực hồ Hoàn Kiếm Nhiều thay đổi trong cơ cấu đô thị thể hiện sự phát triển

và tái phát triển, xâm phạm các không gian mở (khoảng trống, cây xanh,…)

Vì vậy, đã giảm kích cỡ các không gian mở, một vài trường hợp đã biết mất trong các khu dân cư và khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm

1.3.2.5 Khu vực Hồ Hoàn Kiếm trong tương lai

Theo điều chỉnh quy hoạch chung Hà Nội đến năm 2020 đã được Thủ Tướng Chính Phủ phê duyệt (QĐ số 108/1998/QĐ-TTG, ngày 20/6/1998) thì Khu vực hồ Hoàn Kiếm vẫn được xác định là trung tâm của thủ đô Hà Nội

Khu vực hồ Hoàn Kiếm đã được các cấp, ngành quan tâm và có những quyết định quan trọng nhằm bảo tồn và phát triển khu vực như quyết định số 488/QĐ-KTQH ngày 3/6/1996 của Bộ trưởng Bộ xây dựng phê duyệt quy hoạch chi tiết khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận theo ủy quyền của Thủ tướng và Quyết định số 45/QĐ-UB ngày 6/1/1997 của UBND Thành phố ban hành “Điều lệ quản lý xây dựng theo quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận”

1.3.3 Cơ cấu quy hoạch

Sau khi chiếm được Hà Nội theo phân cấp đô thị lúc đó của thực dân Pháp, Hà Nội là Thành phố cấp 1 của Đông Dương Tại đây, chính quyền thực dân đi đôi với chủ trương vơ vét và khai thác thuộc địa là thực hiện kế hoạch xây dựng và quy hoạch một số khu vực trong thành phố

Năm 1873 khu vực Hoàng thành cũ bị quân Pháp chiếm đóng làm nơi đóng quân và luyện tập quân sự Năm 1874, nhà Nguyễn phải cắt cho Pháp

một phần đất dọc sông Hồng để xây dựng khu nhượng địa - nơi tập trung các công trình quân sự của Pháp

Năm 1883 Pháp mở tuyến đường đầu tiên nối các điểm xây dựng phân tán là khu nhượng địa nằm ven sông Hồng với khu trường Thi và Hoàng thành

cũ Pháp lần lượt xây dựng các công trình thiết lập một khu hành chính, chính trị đầu tiên ở xung quanh hồ Hoàn Kiếm và khu thương mại dịch vụ dọc hai bên phố Tràng Tiền và phố Hàng Khay

Từ năm 1886, Pháp tiến hành quy hoạch và xây dựng khu trung tâm hành chính xung quanh hồ Hoàn Kiếm theo phong cách quy hoạch và kiến trúc Pháp bao gồm một loại các công trình công cộng như: Tòa Đốc Lý (nay là trụ sở UBND thành phố), kho bạc, bưu điện, khách sạn, vườn hoa, Các công trình được xây dựng theo nguyên tắc bố cục đối xứng với hình dáng bề thế, tầng cao vừa phải kết hợp với những không gian mở được tạo bởi vườn hoa, cây xanh cho ta thấy sự thoáng đãng và chuyển tiếp nhẹ nhàng về không gian

từ phố Cổ nằm kề cận phía Bắc đến khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm Để xây dựng những công trình mới ở đây người Pháp đã phá đi rất nhiều công trình kiến trúc truyền thống của Hà Nội, tiêu biểu là chùa Báo ân, chùa Phổ Giác (trên nền nhà UBND và Bưu điện Hà Nội bây giờ) Các công trình công cộng và không gian cây xanh là nhưng di sản mà người Pháp tạo nên cho khu vực hồ Hoàn Kiếm với chức năng là trung tâm thương mại và công cộng [5]

1 3.4 Tổ chức không gian kiến trúc và cảnh quan kiên trúc

1.3.4.1 Công trình kiên trúc

Khu vực hồ Hoàn Kiếm có 5 tuyến phố Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Đinh Tiên Hoàng, Hàng Dầu, Tràng Tiền Bao gồm cửa hàng, cơ quan, khách sạn, nhà ở, nhà ở kết hợp cửa hàng, công trình văn hoá, vườn hoa cây xanh, trường mẫu giáo Theo nghiên cứu đánh giá về hình thái kiến trúc, khu vực có 53 công trình chất lượng kém đến rất kém (44,2%), 37 công trình có chất lượng trung bình (30,8%), 30 công trình có chất lượng tốt (25%) Trên thực tế màu sắc một số công trình kiến trúc không phù hợp với tổng thể chung, biển cửa

hàng và biển quảng cáo tuy chưa thật mỹ thuật song vị trí và kích thước được thể hiện theo quy định, phù hợp làm tôn nổi công trình chính

* Các di tích lịch sử và văn hoá tiêu biểu khu vực hồ Hoàn Kiếm:

- Đình Nhiễu Thượng (6 Cầu Gỗ)

* Di tích thời cận hiện đại:

- Nơi chủ tịch Hồ chí Minh ở những ngày đầu cách mạng tháng 8

- Bưu điện cũ phố Đinh Tiên Hoàng

- Tượng "Cảm tử cho tổ quốc quyết sinh"

Trong bảng 1.1 giới thiệu danh mục các công trình kiến trúc có giá trị cần được bảo vệ tôn tạo

Bảng 1.1 Danh mục các công trình kiến trúc có giá trị

cần được bảo vệ tôn tạo

5 Triễn lãm (Bộ thương mại) 93 Đinh Tiên Hoàng 1

8 Trụ sở công an Q Hoàn Kiếm 2 Tràng Thi 1

10 Tru sở Bộ Lao Đông - TBXH 12 Ngô Quyền 2

11 Cửa Hàng kim khí điên máy 5 Tràng Tiền 2

17 Toà nhà Khai trí Tiến Đức 16 Lê Thái Tổ 2

18 Toà soạn báo Hà Nội mới 44 Lê Thái Tổ 2

1.3.4.2 Không gian cảnh quan đường phố

* Kiến trúc cảnh quan đường phố

Sự chuyển hoá hình thái không gian kiến trúc của các khu vực hồ Hoàn Kiếm là sự chuyển hoá hình thái không gian kiến trúc của các khu phố cổ và

cũ của Hà Nội, không gian quy hoạch đặc trưng gồm 6 loại hình tổ chức không gian

Khu phố Cổ phía Bắc Hoàn Kiếm với các ô phố được hình thành dựa trên điều kiện địa hình tự nhiên, hai bên đường là các dãy nhà ống, các tuyến phố không thật thẳng nên tầm nhìn hạn chế, từ một điểm nhìn được hai mặt phố với các dãy của hàng

- Khu phố cũ phía Nam hổ Hoàn Kiếm dựa trên lưới đường quy hoạch theo dạng ô cờ, các công trình kết thúc tuyến phố, kết hợp các thảm cây xanh,

vườn hoa tạo nên nhưng quảng trường, không gian mở như Nhà Hát Lớn với tuyến phố Tràng Tiền và các phố Phan Chu Trinh, Lý Thái Tổ, Cổ Tân, Lê Thánh Tông

- Tuyến phố Tràng Tiền đặc trưng của không gian kết thúc bởi giao điểm của các tuyến đường và công trình điểm nhấn

- Không gian tạo bởi phố Lê Lai, Lê Thạch và vườn hoa Indira Gandi về phía Ngân hàng Trung Ương là không gian điển hình được tạo nên bởi các tuyến phố chỉ có một mặt phố, hướng vào nhau, có không gian mở giữa hai phố (vườn hoa) và công trình điểm nhấn ở tuyến phố thứ ba kết thúc với công trình điểm nhấn

- Trục phố Trần Quang Khai hướng về phía Viện Bảo Tàng lịch sử là loại không gian được tạo bởi ba tuyến đường, kết thúc bởi công trình điểm Đặc trưng của sự kết hợp giữa các con đường cũ và con đường mở theo quy hoạch thời kỳ Pháp thuộc, không gian mở với quảng trường nhỏ tại nơi giao điểm ngã ba được hình thành từ một phố lớn tách làm hai phố nhỏ, một phía là công trình, một phía là hồ Hoàn Kiếm, đó là các quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, Câu lạc bộ Nhà văn hoá, Đài tưởng niệm

Không gian kiến trúc cảnh quan và đường phố khu vực hồ Hoàn Kiếm là

sự hoà trộn và chuyển hoá tinh tế của phong cách kiến trúc Cổ (Việt Nam) và phong cách kiến trúc Cũ (kiến trúc cổ điển Pháp) Mặc dù đã có rất nhiều dự

án cải tạo được nghiên cứu thực hiện song đến nay mỹ quan đường phố khu vực hồ Hoàn Kiếm vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại về tương quan màu sắc và phong cách kiến trúc, vị trí đặt điều hoà nhiệt độ của một số công trình, các kios giải khát, điện thoại công cộng, trạm điều hành xe mọc lên quanh hồ đáp ứng được nhu cần thiết của người dân và khách tham quan, tuy quy mô nhỏ nhưng làm hưởng tới môi trường và cảnh quan chung

* Hệ thống không gian cây xanh

Hệ thống cây xanh khu vực hồ Hoàn Kiếm dù đã bị thu hẹp nhiều do nhu muốn tận dụng tối đa mật độ xây dựng hời giá trị đất trung tâm rất cao ếm

7,3% tổng diện tích đất xây dựng) nhưng kết hợp với diện tích mặt hồ cả đảo Ngọc và đảo Rùa là 13 ha - 20,4%) tạo nên không gian mát dịu và trong lành

Hệ thống cây xanh dọc các tuyến bao quanh hồ 3,27ha, các lõng xây xanh công cộng khác như khối các vườn hoa: Vườn hoa Paulbert (vườn hoa

Lý Thái Tổ hiện nay) vườn hoa Con Cóc (đối diện nhà khách Chính Phủ) vườn hoa Cổ Tân, vườn hoa đền Bà Kiệu, cây xanh đường phố, hệ thống cây xanh trong các công trình xung quanh hồ Hoàn Kiếm như khu cây xanh toà soạn Báo Nhân Dân, nhà Bank ANZ

* Không gian nghỉ ngơi

Khu vực hồ Hoàn Kiếm có không gian nghỉ ngơi lớn bao quanh hồ được trang bị ghế đá xen lẫn vườn hoa cây xanh và đường dạo, có nhà hàng Thuỷ

Tạ phục vụ giải khát và ăn nhẹ, tại các vườn hoa khác cũng được trang bị ghế dài có thể nghỉ chân song còn rất nhiều những công trình phu trợ khác Nhưng khu phố tập trung các công trình thương mại lớn như Tràng Tiền, bán hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống như Hàng Khay, Lê Thái Tổ,…Chưa được tổ chức thành không gian nghỉ ngơi thư giãn xứng đáng

* Vệ sinh công cộng

Hiện nay có 3 nhà vệ sinh công cộng được phục vụ chủ yếu cho khách

bộ hành gồm: nhà vệ sinh số 8 phố Lê Thái Tổ, diện tích 65m2, nhà vệ sinh số

27 ngõ Hàng Khay, diện tích gần 40m2, do xí nghiệp môi trường đô thị số 2 thuộc công ty môi trường đô thị Hà Nội quản lý Nhà vệ sinh đường Đinh Tiên Hoàng được cải tạo từ nhà vệ sinh cũ có từ thời pháp thuộc diện tích 65m2 do Công ty công viên cây xanh quản lý Xung quanh hồ, tại vườn hoa Lý Thái Tổ

và vườn hoa Cổ Tân còn bố trí một số nhà vế sinh nhỏ để phục vụ du khách

Vệ sinh công cộng phục vụ cho khu vực hồ Hoàn Kiếm chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu sử dụng và mỹ quan đô thị Hàng ngày ở đây số lượng lớn rất lớn người qua lại được biệt là ở bãi đỗ xe Ngoài chức năng là bãi đỗ

mô thông thường, đây là bãi xe quá cảnh cho các xe trái tuyến

Trong khi đó nhà vệ sinh gán nhất nằm ở phía đường Đinh Tiên Hoàng cách xa mấy bãi đỗ tới 350m2 nên xảy ra tình trạng tiểu tiện và phóng uế bừa bãi gây mất vệ sinh chung Với diện tích 65m2, chiều cao 2,1m nhà vệ sinh Đinh Tiên Hoàng đã làm thu nhỏ không gian cây xanh, che khuất tầm nhìn, và

có ảnh hưởng xấu đến môi trường và mỹ quan khu vực

* Bảng chỉ dẫn đường phố

Cũng như nhiều khu vực khác trên địa bàn thành phố, khu vực hồ Hoàn Kiếm được trang bị bảng chỉ dẫn tên đường, vị trí các điểm vệ sinh công cộng, tuy nhiên còn thiếu sơ đồ chỉ dẫn các tuyến phố Hiện nay, có một số một bảng chỉ dẫn sơ đồ đường phố quận Hoàn Kiếm xung quanh hồ, nhưng còn thiếu rất nhiều những bảng chỉ dẫn thông tin về các điểm dịch vụ công cộng và dịch vụ hạ tầng đặc biệt, các bảng chỉ dẫn còn thiếu thẩm mỹ chưa được quan tâm đúng mức

1.3.5 Tổ chức giao thông

* Mạng lưới giao thông Tổ chức không gian mạng lưới đường phố

xung quanh hổ Hoàn Kiếm được phân bố theo dạng bàn cờ và hình nan quạt, lấy hồ Hoàn Kiếm làm tâm, lòng đường và vỉa hè chật hẹp, các điểm giao cắt phần lớn có góc nhìn hẹp, bán kính đường vòng nhỏ, khả năng thông xe kém Mặc dù một số đường phố xung quanh khu vực này đã được cải tạo mở rộng, song không thể đáp ứng được yêu cầu phát triển ngày một tăng Hầu hết các đường phố trong khu vực có lòng đường rộng 6-8m và vỉa hè rộng 2-4m Mặc

dù công tác quản lý bảo dưỡng đã được triển khai song việc lấn chiếm vỉa hè trái phép đã gây ảnh hưởng lớn cho các phương tiện đi lại và khách bộ hành Khu vực hồ Hoàn Kiếm tập trung nhiều di tích thắng cảnh, có nhiều công trình dịch vụ vì vậy có sức hút mạnh về các dòng người và phương tiện giao thông Trên các tuyến đường Tràng Tiền, Tràng Thi, Hàng Gai, Đinh viên Hoàng, Hàng Đào, Hàng Ngang, Lương Văn Can, Bà Triệu, Lê Thái Tổ hầu như lúc nào cũng có mật độ giao thông rất lớn Khu trung tâm hồ Hoàn Kiếm còn là nơi tập trung các tuyến giao thông công cộng mà trung tâm đặt lại bến

xe Bờ Hồ Tuy nhiên khối lượng vận tải hành khách đạt được còn thấp so với nhu cầu

- Phía đông: dọc đường Trần Quang Khởi (2 - 3 điểm ở ngoài đê);

- Phía nam: 1 đến 2 điểm đường Hai Bà Trưng;

- Phía đông bắc: 1 điểm Ở phía nam đường Hàng Bông;

- Giữa ngầm khu vực Quảng trường Ngân hàng và vườn hoa Con Cóc

Ngoài ra còn có các điểm trông giữ xe đạp, mô tô khác như: điểm Hàng Trống, có diện tích 250m2, khả năng có thể đáp ứng cao nhất 100 xe máy và

30 xe đạp; điểm Bờ Hồ có diện tích 200m2 khả năng đáp ứng 150 xe máy và

Điểm đỗ xe ôtô Điểm đỗ xe máy,xe đạp

50 xe đạp; điểm Thủy Tạ do Nhà hàng Thủy Tạ dành một phần diện tích để giữ xe cho khách, diện tích khoảng 35m2; điểm Bưu điện, dải có diện tích khoảng 130m2, đáp ứng 70 xe máy và 20 xe đạp; điểm Lê Lai có diện tích khoảng 120m2, đáp ứng 100 phương tiện xe đạp, xe máy; điểm Đền Ngọc Sơn, vị trí ngay sát cổng bán vé, phục vụ chính là khách tới thăm khu di tích Đền Ngọc Sơn; điểm đỗ tại Câu lạc bộ Nhà Văn Hoá trên phố Lê Thái Tổ Điểm đỗ xe chỉ đáp ứng được khoảng 40% khu cầu hiện nay

* Hệ thống chiếu sáng đường phố

Hệ thống chiếu sáng đường phố được trang bị tương đối hoàn thiện và được đảm bảo khá tốt về mặt kỹ thuật và mỹ thuật Loại đèn được sử dụng phổ biến là đèn cao áp thủy ngân hoặc halogen, cột đèn gồm hai loại bê tông cất thép và cột thép Tuy nhiên, công tác duy tu bảo dưỡng kiểm tra định kỳ về chất lượng, độ rọi của đèn chưa được tiến hành thường xuyên

* Ùn tắc giao thông

Lưu lượng phương tiện giao thông biến đổi theo giờ trong ngày, cường tập trung cao không chỉ vào giờ cao điểm mà còn tập trung vào các giờ khác trong ngày, nhất là vào buổi tối

* Tiếng ồn Sự biến đổi về cường độ ồn khá phức tạp, với sự biến đổi lưu

lượng phương tiện giao thông Nguồn gây ồn chủ yếu là do tiếng nổ của động

cơ, tiếng còi, Qua các số liệu đo đạc, trị số cường độ tiếng ồn vượt quá trị số cho phép nhiều lần Là nơi có mật độ giao thông và mật độ xây dựng cao, lượng khí thải ra ảnh hưởng rất lớn đến người dân, khách du lịch Do đó, những không gian xanh như là những lá phổi điều tiết, là không gian để nghỉ ngơi thư giãn

1.3.6 Các vấn đề tồn tại trong cải tạo và chỉnh trang không gian mở khu vực hồ Hoàn Kiếm

Xung quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm có một số không gian mở chính:

- Không gian cây xanh, nghỉ ngơi xung quanh hồ khoảng 4ha

- Không gian đền Ngọc Sơn, đền Bà Kiệu, khu quảng trường tượng đài

“cảm tử cho tổ quốc quyết sinh” có diện tích 0,4 ha

- Không gian cây xanh khu vực ngân hàng ANZ, tòa soạn Báo Nhân Dân và nhà Thờ Lớn với diện 2ha

- Không gian cây xanh vườn hoa Lý Thái Tổ, vườn hoa Con Cóc, quảng trường trước Ngân Hàng trung ương với diện tích 3ha

- Không gian mở được hình thành bởi không gian cây xanh vườn hoa

Cổ trân, quảng trường Nhà Hát Lớn với diện tích 2ha

- Các không gian mở nhỏ được hình thành bởi các quảng trường Đông kinh Nghĩa Thục, quảng trường nhà Khai Trí Tiến Đức, các không gian mở trong đền Vũ Thạch, chùa Bà Đá

Hiện trạng kỹ thuật

- Mặc dù, khu vực hồ Hoàn Kiếm là khu cây xanh, là một không gian

mở lớn cho cả khu phố cổ và khu phố cũ với mật độ xây dựng cao Nhưng không gian xanh ở đây càng ngày diện tích càng bị thu hẹp lại, mất dần những không gian mở, điều kiện môi trường ngày một kém đi, làm giảm giá trị về cảnh quan khu vực Một trong những nguyên nhân chính đó là do nhu cầu của các chủ đầu tư đều muốn phát triển tối đa mật độ xây dựng do giá trị đất trung tâm cao Bên cạnh đó, sự chiếm của các nhà dân, sự lấn chiếm làm bãi đỗ xe, các quán cóc

- Điện: Có hệ thống điện chiếu sáng ban đêm bao gồm các đèn cao áp ven đường tiếp giáp, đèn cao áp chiếu sáng đường dạo bộ Hệ thống chiếu sáng quanh hồ khá đồng đều vào ban đêm, không có những điểm sáng tập trung Chưa có hệ thống đèn chiếu sáng cảnh quan cây xanh, chòi nghỉ (những khu vực có giá trị thẩm mỹ để làm tôn lên vẻ đẹp cổ kính của chòi nghỉ và những cây cổ thụ)

- Cấp thoát nước: Xung quanh hồ Hoàn Kiếm được quy hoạch khá chỉnh chu, có hệ thống thoát nước đổ vào hệ thống thoát nước chung của thành phố dọc các đường tiếp giáp Việc nâng cấp hệ thống thoát nước ngoài hiệu

quả về cảnh quan cũng giúp cho việc sử lý thoát nước mặt xung quanh hồ dễ dàng hơn Cấp nước tưới cây lấy từ bên ngoài (của công ty môi trường đô thị)

Các yếu tổ cảnh quan và dịch vụ công cộng:

Hệ thống cây xanh vẫn được trồng dàn trải, không tập trung theo một bố cục tạo hình nhất đinh, không tạo được điểm nhấn cho hồ Hoàn Kiếm Cần phải có cây trồng theo tuyến mang tính định hướng cao

Do không được định hướng và quản lý nên các dịch vụ công cộng như giải khát, ăn uống nhẹ phát triển tự phát mang tính thời vụ gây mất mỹ quan chung cho phần không gian xung quanh hồ, nhất là mỗi khi tổ chức một sự kiện lớn của Thủ đô Không có chỗ trông giữ xe nhiều, vì thế nó được để tùy tiện trên vỉa hè, phần nào cản trở giao thông cho người đi bộ Xe được đưa cả vào đường dạo trong khuôn viên hồ một cách tùy tiện Sự chia cắt các không gian cây xanh, các bãi đỗ xe ôm, nhà vệ sinh công cộng phục vụ cho khu vực,

là vấn đề nan giải, các khu vực này vừa che khuất tầm nhìn đẹp từ các tuyến phố chính, thu nhỏ diện tích cây xanh, vừa làm ảnh hưởng môi trường, mỹ quan khu vực: Các không gian cảnh quan giữa công trình kiến trúc và không gian mở cần phải được quan tâm

1.4 Kết luận chương 1

Hà Nội là thủ đô của nước việt Nam, trải qua bao thăng trầm của lịch sử vẫn phát triển không ngừng theo thời gian Với nhịp sống đô thị hiện đại đã làm cho không gian nhỏ hẹp của đô thị ngày càng nhỏ bé hơn Hồ Hoàn Kiếm

là linh hồn của Hà Nội cũng đang phải chịu sự tác động đó

Trong sự phát triển theo thời gian, khu vực Hồ Hoàn Kiếm đã tạo ra những giá trị đặc trưng riêng của mình, đó là sự giao thoa của hai phong cách kiến trúc truyền thống và phong cách kiến trúc Châu âu Với sức hút của mình,

Hồ Hoàn Kiếm là trung tâm hành chính, tín ngưỡng, thương mại dịch vụ và giải trí quan trọng Để nâng cao được hơn vai trò và vị thế đó, cũng như là bảo

vệ không gian cảnh quan khu vực Hồ Hoàn Kiếm Việc cải tạo, chỉnh trang không gian kiến trúc, không gian xanh, mặt hồ là một điều tất yếu

Không gian mở là một nhân tố cần thiết để kết nối với không gian cảnh quan xung quanh hồ Hoàn Kiếm, cũng như là huyết mạch của bất kỳ khu trung tâm nào Hiện nay, không gian mở đang bị lấn chiếm và đang dần biết mất, không gian cảnh quan trong không gian mở chưa được quan tâm Do đó, không gian mở cần được nghiên cứu một cách sâu hơn để bảo vệ và khai thác cảnh quan hồ Hoàn Kiếm theo hướng phát triển bền vững

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ CẢI TẠO VÀ CHỈNH TRANG

KHÔNG GIAN MỞ KHU VỰC HỒ HOÀN KIẾM 2.1 Quy hoạch định hướng phát triển không gian thành phố Hà Nội đến năm 2020 và định hướng quy hoạch chi tiết khu vực hồ Hoàn Kiếm

Quy mô dân số, đến năm 2020 , dân số đô thị Thủ đô Hà Nội và các đô

thị xung quanh trong phạm vi nghiên cứu điều chỉnh Quy hoạch chung khoảng 4,5 đến 5,5 triệu người.Trong đó quy mô dân số nội thành của thành phố Hà Nội Trung tâm là 2,5 triệu người

Về chỉ tiêu sử dụng đất đai, chỉ tiêu sử dụng đất đô thị bình quân là

100 m2/người, trong đó phải bảo đảm chỉ tiêu đất giao thông là 25 m2/người, chỉ tiêu đất cây xanh, công viên, thể dục thể thao là 18 m2/người và chỉ tiêu đất xây dựng đất công trình phục vụ lợi ích công cộng là 5 m2/người

Về phân khu chức năng, các khu dân cư bao gồm khu hạn chế phát

triển, giới hạn từ vành đai 2 (Vĩnh Tuy – Ngã Tư Vọng - Ngã Tư Sở - Cầu Giấy - Nhật Tân) trở vào trung tâm, về lâu dài khống chế quy mô dân số khoảng 0,8 triệu người, các khu phát triển chủ yếu nằm ven đô ngoài vành đai

2 có quy mô dân số ở phía Nam Sông Hồng khoảng 0,7 triệu người và ở phía Bắc Sông Hồng khoảng 1 triệu người Các khu công nghiệp hiện có được cải tạo, sắp xếp lại phù hợp với quy hoạch xây dựng Thành phố, đồng thời phát triển các khu công nghiệp mới Diện tích đất dành để xây dựng các khu công nghiệp khoảng 3.000ha Hệ thống các trung tâm công cộng, bao gồm trung tâm Thành phố hiện có như Trung tâm hành chính – chính trị Quốc gia Ba Đình Trung tâm hành chính – chính tri của Thành phố tại khu vực Hồ Hoàn Kiếm và các trung tâm thương mại, tài chính, dịch vụ, văn hoá mới ở Tây Hồ Tây, Nam Thăng Long (Xuân La, Xuân Đỉnh, Nghĩa Đô ), Phương Trạch (Nam Vân Tri), Gia Lâm và Trung tâm dịch vụ, văn hoá - thể dục thể thao Cổ Loa Trung tâm Liên hợp thể dục thể thao Quốc gia và của Thành phố được bố trí tại Mỹ Đình (huyện Từ Liêm) Các trung tâm thể dục thể thao khác được bố trí đồng đều trong Thành phố như Hàng Đẫy, Quần Ngựa, Nhổn, Vân Trì, Triều Khúc

Về kiến trúc và cảnh quan đô thị, trong các khu phố hiện có, phải giữ

gìn, tôn tạo các di sản văn hoá, lịch sử,cảnh quan thiên nhiên và các công trình kiến trúc có giá trị; cải tạo và nâng cấp cơ sở hạ tầng, cải thiện điều kiện ở, làm việc, đi lại, tạo thêm các khu vui chơi giải trí cho nhân dân Trong các khu phát triển mới: Bao gồm các khu xây dựng theo hướng hiện đại, mang bản sắc dân tộc, có hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ

Về qui hoạch giao thông và cơ sở hạ tầng kỹ thuật, đất xây dựng cơ

sở hạ tầng giao thông, bao gồm cả hệ thống giao thông động và hệ thống giao thông tĩnh phải đạt tỷ lệ bình quân 25% đất đô thị Ưu tiên cho việc xây dựng

hệ thống đường sắt đô thị để tạo nên những trục chính của mạng lưới vận tải hành khách công cộng của Thủ đô, bao gồm cả các tuyến đi trên cao và đi ngầm Mở rộng và xây dựng hoàn chỉnh sân bay Nội Bài theo quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Tích cực nạo vét, chỉnh trị tiến tới kênh hoá Sông Hồng, nâng cấp các cảng Hà Nội tại Phà Đen, Khuyến Lương, đồng thời mở thêm các cảng Vạn Kiếp, Thượng Cát Xây dựng hệ thống thoát nước mưa, bao gồm các trạm bơm và mạng lưới cống và kênh tiêu hoá, bảo đảm mật độ 0,6 đến 0,8 km/km2

Chỉ tiêu cấp nước sinh hoạt đến năm 2010 là 150-180 lít/người/ngày, với 90-95% dân số đô thị được cấp nước và đến năm 2020 là 180-200 lít/người/ngày với 95-100% dân số đô thị được cấp nước

Đến năm 2020, bảo đảm 100% khối lượng chất thải rắn của Thành phố được thu gom, vận chuyển, xử lý bằng công nghệ thích hợp Cải tạo và xây dựng các nghĩa địa, nghĩa trang tập trung, kết hợp với việc xây dựng nghĩa địa, nghĩa trang nhỏ bố trí phân tán, phù hợp với điều kiện từng địa phương

Trong quy hoạch định hướng phát triển không gian thành phố Hà Nội, khu vực hồ Hoàn Kiếm với diện tích 63,47ha ở trung tâm quận Hoàn Kiếm có

vị trí đặc biệt quan trọng Nằm ở khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm, phía Bắc từ phố hàng Gai, Cầu Gỗ; phía Nam giáp đường Hai Bà Trưng; phía Đông từ đường Lý thái Tổ, Phan Chu Trinh và khu vực Quảng trường Cách

mạng tháng 8, Quảng trường Ngân hàng Công thương; phía Tây giáp đường Quang Trung, phố Nhà chung, phố Nhà Thờ, phố Hàng Trống Là một trong các khu trung tâm quan trọng của Thủ đô Hà Nội Tại đây ưu tiên dành để xây dựng các trụ sở cơ quan thành phố, các công trình văn hóa công cộng toàn Thành phố

* Khu vực hồ Hoàn Kiêm được xác định gồm ba vùng chức năng:

- Khu vực dành để xây dựng các công trình theo chức năng Trong đó bao gồm đất công trình di tích lịch sử văn hóa kiến trúc có giá trị cần bảo vệ, đất hiện có không thay đổi mục đích sử dụng và đất phát triển

- Khu vực dành cho cây xanh mặt nước, gồm hồ Hoàn Kiếm, cây xanh ven hồ, vườn hoa

- Đất xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật công cộng

* Quy định kiên trúc cảnh quan:

Các công trình di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh đã được công nhận xếp hạng phải được bảo vệ theo đúng quy định của Pháp lệnh đã

có

- Các công trình kiến trúc có giá trị được công nhận phải được bảo vệ giữ gìn chặt chẽ, khi có yêu cầu cải tạo xây dựng lại thì phải xây dựng theo dự án đều phải có các giải pháp kiến trúc, quy hoạch đảm bảo không làm biến dạng các mặt phố, cảnh quan, hủy hoại giá trị kiến trúc văn hóa vốn có của các công trình đó và khu vực liên quan

* Quy hoạch về hạ tầng:

- Giữ nguyên mạng lưới đường và mặt cắt đường hiện có, xây dựng hệ thống công trình cấp nước, cấp điện, thông tin bưu điện, thoát nước và vệ sinh môi trường theo hướng đồng bộ và hiện đại đảm bảo mỹ quan đô thị

- Các quy định khác tuân theo quyết định phê duyệt 448-BXD/KTQH ngày 3-8-1996 và điều lệ quản lý xây dựng khu vực Hồ Gươm và phụ cận

2.2 Các văn bản pháp lý, chính sách liên quan đến khu vực

- Quyết định số 448/QĐ-KTQH ngày 03/8/1996 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng phê duyệt Quy hoạch chi tiết khu vực Hồ Gươm và phụ cận theo ủy quyền của Thủ tướng

- Quyết định số 45/QĐ-UB ngày 06/01/1997 của Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội ban hành "Điều lệ Quản lý xây dựng theo quy hoạch khu vực Hồ Gươm và phụ cận"

- Quy định về quản lý xây dựng và bảo tồn khu phố Cổ Hà Nội ban hành kèm theo Quyết định số 3234/QĐ-UB ngày 30/8/1993

- Quyết định số 70/BXD-KTĐT ngày 30/3/1995 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng phê duyệt Quy hoạch chi tiết bảo tồn, tôn tạo và phát triển khu phố Cổ

Hà nội

- Điều lệ tạm thời về quản lý xây dựng, bảo tồn và tôn tạo khu phố Cổ

Hà ban hành kèm theo Quyết định số 45/19991QĐ-UB ngày 04/6/1999 của

Uỷ nhân dân Thành phố Hà Nội

- Quyết định số 132/CT ngày 18/4/1992 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Điều chỉnh tổng mặt bằng Thủ đô Hà Nội

- Quyết định số 108/1998/QĐ-TTg ngày 20/6/1998 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm

2020

- Quy định Tiêu chuẩn và Điều kiện kỹ thuật về kiến trúc khi xây dựng

và cải tạo công trình tại Thành phố Hà Nội (Dự thảo) - Kiến trúc sư trưởng Thành phố Hà Nội 1997

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quy hoạch cải tạo và chỉnh trang không gian mở khu vực hồ Hoàn Kiếm

- Thiên nhiên nước ta vốn sẵn có trong lành, cây cối xum xuê bốn mùa hoa lá đã tạo tiền đề góp phần tạo nên cái đẹp sẵn có của các không gian sinh

hoạt cộng đồng, các điểm vui chơi giải trí Một trong các nhân tố có sự ảnh hưởng lớn đến các không gian mở, đó là yếu tố cây xanh trong cảnh quan thiên nhiên Việc tổ chức bố cục, quy hoạch cây xanh là rất cần thiết, nó vừa

có tác dụng vi khí hậu, vừa cải thiện môi trường Tạo cảm giác dễ chịu về trạng thái thư giãn bởi các sắc màu hoa lá mà cây xanh đem lại Đối với cảnh quan đô thị, việc tổ chức cây xanh với những đặc điểm khác nhau trong không gian mở theo từng cấp độ cũng tạo những nét đặc trưng riêng biệt

Khu vực hồ Hoàn Kiếm với hệ thống không gian cây xanh quanh hồ, kết hợp với các không gian cây xanh vườn hoa Lý Thái Tổ, khu vực nhà báo Nhân dân, khu vực đền Ngọc Sơn và cây xanh trên các tuyến phố tạo thành một hệ thống cây xanh, đem lại không khí trong lành, thoáng mát

Với hơn 1000 năm phát triển, hồ Hoàn Kiếm đã tạo riêng cho mình một màu nước xanh độc đáo, không có thể có ở bất cứ một hồ Lớn nhỏ nào khác Đây chính là khu vi tảo quý có đến 130 chủng tảo, mà trong đó có tới 33 chủng đặc hữu của hồ, với các chủng tảo thuộc các chi Scenedestnus, Chorella

và Actinatum mang nhiều ý nghĩa kinh tế và khoa học,màu xanh của nước hồ

là đo các chủng tảo này tạo nên Theo hội bảo vệ thiên đến môi trường quốc tế ngày 23/11/1999 đã công nhận: Rùa đang sống tại hồ độc Rùa mai mềm, thuộc họ ba ba nước ngọt to nhất thế giới, là loài được phát hiện mới thứ 23 của thế giới

2.3.1 Yếu tố khí hậu

Khu vực hồ Hoàn Kiếm nằm ở trung tâm của thủ đô Hà Nội, nên hồ cũng đặc điểm khí hậu giống với khí hậu của Hà Nội Với đặc điểm khí hậu nhiệt nhiều khu vực có điều kiện thiên nhiên khí hậu khác nhau, do vậy việc thiết và cải tạo và chỉnh trang không gian mở với các hoạt động ngoài trời theo mùa phải chú ý cập các giải pháp cho phù hợp điều kiện nhiệt độ

Sự tác động của các yếu tố khí hậu tạo nên một điều kiện môi trường phức tạp, biến thiên theo mùa trong năm, đòi hỏi sự thiết kế quy hoạch công trình và không gian mở phải quan tâm xem xét đến các vấn đề: