Tổ chức kiến trúc cảnh quan hệthống hồ điều hoà trong đô thi ̣ hải phòng giai đoan 2010 ̣ 2025

- Trên cơ sở các điều kiện tự nhiên của Hải Phòng đã hình thành một hệ thống sinh thái sông, hồ tạo điều kiện thoát nước nhanh ra biển, vớ i tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, các không g

Trang 1

Người thực hiê ̣n: KTS Nguyễn Thị Thu Huyền

Người hướng dẫn: PGS TS KTS Nguyễn Nam

MỞ ĐẦU

Hải Phòng là thành phố ven biển - còn được gọi là Thành phố Hoa Phượng đỏ,

Thành phố Cảng (Cảng Hải Phòng), phía Bắc giáp Tỉnh Quảng Ninh, phía Tây giáp

Tỉnh Hải Dương, phía Nam giáp Tỉnh Thái Bình, phía Đông giáp Vịnh Bắc Bộ

thuộc Biển Đông, cách thủ đô Hà Nội 102 km về phía Đông Đông Bắc

Hải Phòng nằm trong vùng Duyên Hải Bắc Bộ và công nghiệp Miền Bắc Việt

Nam, là đầu mối giao thông đường biển phía Bắc; là nơi có vị trí quan trọng về mặt

kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng của vùng Bắc Bộ và nước trong hợp tác chương

trình trên hai hành lang-một vành đai kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc

Sông ngòi, ao hồ ở Hải Phòng khá nhiều, mật độ trung bình 0,6-0,8 km/ 1km2

Độ dốc khá nhỏ, chảy chủ yếu theo hướng Tây Bắc, Đông Nam, đây là nơi tất cả hạ

lưu của sông Thái Bình đổ ra biển, tạo ra một vùng hạ lưu màu mỡ, dồi dào nước

ngọt phục vụ đời sống con người nơi đây

- Trên cơ sở các điều kiện tự nhiên của Hải Phòng đã hình thành một hệ thống

sinh thái sông, hồ tạo điều kiện thoát nước nhanh ra biển, vớ i tốc độ đô thị hóa ngày

càng cao, các không gian xây dựng đang dần chiếm chỗ của các không gian trống

ảnh hưởng lớn tới quá trình thoát nước đô thị

- Hệ thống hồ tự nhiên của Hải Phòng đang bị lấn chiếm làm mặt nước bị thu

hẹp Các rác thải sinh hoạt và sản xuất, phế thải, vật liệu xây dựng, bị đưa ra hồ

không qua xử lý làm cho môi trường không gian của khu vực hồ bị ô nhiễm nghiêm

trọng, ảnh hưởng tới sức khỏe và sinh hoạt của cộng đồng

- Hồ là không gian mở nhưng chưa đóng góp được vai trò cần thiết trong việc

kết nối hệ thống các công trình kiến trúc với nhau, chưa phát huy được vai trò thẩm

mỹ đối với đô thị

- Việc xây dựng thiếu tính toán về mặt môi trường đã làm ảnh hưởng tới khả

năng thoát nước đô thị Giải pháp truyền thống của thoát nước mưa bền vững hiê ̣n

nay là thoát nước chậm, không thoát nhanh để tránh lượng mưa tập trung lớn trong

thời gian ngắn Tiết diện cống khó có thể đáp ứng nếu lượng mưa lớn, tốn kém mà

nước vẫn tràn cống, gây ngập đường, lụt ngõ

Trang 2

Hiện nay, với những biến đổi khí hậu tác động rất mạnh tới vùng ven biển, trong

đó có Hải Phòng Vai trò của hê ̣ thống Hồ điều hòa càng trở nên quan trọng trong

quá trình thoát nước đô thị và là không gian xanh giúp cải thiện các điều kiện vi khí

hậu và nâng cao chất lượng thẩm mỹ của thành phố Hải Phòng - Thành phố công

nghiệp và du lịch

Vì vậy, việc tổ chức kiến trúc cảnh quan hê ̣ thống hồ điều hòa của thành phố

Hải Phòng là một trong những giải pháp cần thiết để giải quyết những bất cập

nêu trên

1 Đối tượng nghiên cứu:

Hệ thống hồ tự nhiên trong nội thành Hải Phòng

2 Giới hạn nghiên cứu:

- Giới hạn về không gian: trong phạm vi nội thành thành phố Hải Phòng

- Giới hạn về thời gian: từ 2010-2025 – phù hợp với các văn bản pháp lý trong

định hướng phát triển không gian thành phố Hải Phòng

3 Mục tiêu nghiên cứu:

Nhằm định hướng cho công tác quy hoạch, quản lý xây dựng cũng như thiết kế

kiến trúc cảnh quan hê ̣ thống hồ điều hòa ở Thành phố Hải Phòng cụ thể là:

- Phân loại và xác định vai trò tổ chức không gian đô thị của hệ thống hồ điều

hoà:

+ Nâng cao chất lượng và hiệu quả sử du ̣ng hê ̣ thống hồ trong đô thi ̣

+ Điều hòa vi khí hậu, tạo cảnh quan đẹp trong đô thị

+ Cân bằng không gian đặc – rỗng trong đô thị

+ Tổ chức không gian mở , nâng cao chất lượng sống của người dân trong đô thị

- Đề xuất giải pháp tổ chức kiến trúc cảnh quan hê ̣ thống hồ điều hòa trong đô

thị Hải Phòng

4 Phương pháp nghiên cứu:

4.1 Phương pháp lịch sử và thống kê:

Được sử dụng trong việc tiếp cận và thống kê về tổ chức cảnh quan các Hồ trên

thế giới cũng như ở Việt Nam từ trước đến nay

Trang 3

4.2 Phương pháp khảo sát thực địa:

Được sử dụng trong việc đánh giá hiện trạng tổ chức KTCQ tại các Hồ hiện có

tại khu vực Thành phố Hải Phòng, tiếp cận thực tế bằng quan sát, chụp ảnh…phố

hợp với các cơ quan quản lý trong khu vực nghiên cứu

4.3 Phương pháp bản đồ:

Là phương pháp đánh giá tiềm năng và hiện tại cảnh quan một cách hệ thống và

tổng quát trên cơ sở phân tích, đối chiếu các thông số, hình ảnh…trên bản đồ địa

hình

4.4 Phương pháp phân tích - tổng hợp:

Phương pháp phân tích một cách hệ thống nhằm nhận biết vai trò ảnh hưởng của

các yếu tố, thành phần trong hệ thống KTCQ để tổng hợp thành các vấn đề tiêu

biểu, đặc trưng của cảnh quan kiến trúc Hồ điều hòa tại Hải Phòng

5 Cơ sở khoa ho ̣c và thực tiễn:

5.1 Ca ́ c khái niê ̣m: Hồ; Hồ điều hoà; Kiến trúc cảnh quan;

5.2 Ca ́ c văn bản pháp lý và tiêu chuẩn quy phạm đối với Hồ điều hoà

5.3 Ca ́ c cơ sở:

- Cơ sơ ̉ về tự nhiên

- Cơ sơ ̉ về vị trí li ̣ch sử

- Cơ sơ ̉ về văn hoá, xã hội

- Cơ sơ ̉ về kinh tế, kỹ thuật

- Cơ sơ ̉ về quy hoạch các không gian chức năng của hồ

- Cơ sở thiết lập ca ́ c kiên kết trong không gian ven hồ

- Cơ sở tổ chức không gian kiê ́n trúc cảnh quan không gian ven hồ

Trang 4

6 Sơ đồ cấu tru ́ c Luâ ̣n văn

Hi ̀nh M.1: Sơ đồ cấu trúc Luận văn

Trang 5

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN HỒ ĐIỀU HÒA

1.1 Tổng quan về tổ chức Kiến trúc cảnh quan một số Hồ điều hòa trong đô thị

trên thế giới

1.1.1 Hồ điều hòa trong công viên Central Park - New York - Mỹ

Vị trí

Hồ của Công viên Central Park nằm ở trung tâm Manhattan, được hoàn thành

năm 1873, do nhà thiết kế phong cảnh nổi tiếng Frederick Law Olmsted và kiến trúc

sư Calvert Vaux thiết kế Diê ̣n tích mă ̣t nước chiếm khoảng 40 ha trên 341ha [1]

Cơ cấu chức năng sử du ̣ng bao gồm:

Nghỉ ngơi + Văn hóa + Vui chơi giải trí + Công viên thú + Bảo tồn thiên nhiên

Kinh nghiệm tổ chức các yếu tố cảnh quan:

- Có 6 hồ lớn nhỏ trong công viên đều là hồ nhân tạo nhưng có hình thái rất tự

nhiên, kết nối được không gian xung quanh qua hệ thống những cây cầu, tạo được

tính tiện nghi khi sử dụng, được đánh giá cao về mặt thẩm mỹ, điều hoà nước

tốt, thu hút được nhiều đối tượng và nhiều lứa tuổi khác nhau

- Cơ cấu tổ chức không gian theo dạng mạng lưới Hệ thống đường dạo trong

công viên được tách ra từ những tuyến đường giao thông chính, bám theo đồi núi và

hồ nước - nơi có không gian yên tĩnh

1.1.2 Hồ điều hòa trong công viên Disneyland- Mỹ

Vị trí

Hồ của Công viên nằm trong khu giải trí Disneyland ở thành phố Oakland -

Bang California với diện tích 73ha - và một nửa các khu vui chơi giải trí là hình

thức ở dưới nước Hệ thống hồ nước rất rộng lớn gần 30ha, điều hòa nước tốt, tạo

môi trường sinh thái tự nhiên cho không gian nghỉ ngơi, vui chơi giải trí

Hồ điều hòa trong công viên giải trí Disneyland được xây dựng với chức năng

chính là kết nối những không gian kiến trúc, không tiện nghi môi trường, tiện nghi

về mặt giao thông, không gian cảnh quan…

Cơ cấu chức năng sử du ̣ng bao gồm:

Nghỉ ngơi + thể thao + Vui chơi giải trí

Trang 6

Kinh nghiệm tổ chức các yếu tố cảnh quan không gian ven hồ:

- Không gian kết hợp rất linh hoạt giữa các phần cây xanh và mặt nước tạo sự

hấp dẫn phong phú về mặt thị giác, có tính thẩm mỹ cao Các công trình kiến trúc

đa dạng về hình dáng, màu sắc được xây dựng dựa trên sự mô phỏng trong những

câu chuyện cổ tích của Disney Đây chính là nét riêng, độc đáo hấp dẫn mọi lứa

tuổi, đặc biệt là lứa tuổi thiếu nhi

- Tại đây hồ là thành phần kiến trúc liên kết các khu vực chức năng với nhau và

tạo ra hệ thống không gian mở xen kẽ với không gian xây dựng

1.1.3 Hồ điều hòa trong thủ đô Washington – Mỹ

Vị trí

Hồ Washington có diện tích 87,6 km2 ; Vị trí hồ nằm trên một trục trung tâm nối

tiếp giữa Nhà Trắng với cột đá La Mã Đây là một vị trí quan trọng của thủ đô

Washington, không gian mặt nước là một bộ phận không thể thiếu của không gian

quảng trường trung tâm này

Hồ có vai trò rất quan trọng trong thẩm mỹ của đô thị; làm điểm nhấn trong

không gian trung tâm, liên kết các không gian có tính lịch sử trong đô thị Tạo ra

một không gian công cộng hấp dẫn trong đô thị

Cơ cấu chức năng sử dụng bao gồm:

Nghỉ ngơi + thể thao + Vui chơi giải trí+ điều hòa không khí+ làm đẹp đô thị

Kinh nghiệm tổ chức cảnh quan:

- Hồ Wasington giữ chức năng điều hoà, làm trong lành không khí, tạo không

gian thoáng đãng làm giảm nhiệt độ của khu vực Cảnh quan xung quanh mặt hồ

được tạo nên bới các yếu tố thiên nhiên cây xanh, thảm cỏ, không gian trống, khu

nghỉ ngơi, không gian giao tiếp, sinh hoạt thể dục thể thao Hệ thống đường dạo kết

hợp với quảng trường, sân khấu ngoài trời, tạo thành không gian sinh hoạt cộng

đồng, nơi cư dân đô thị nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí sau những giờ làm việc

- Hồ Wasington là điểm đến hấp dẫn của người dân nơi đây cũng như thu hút

lượng khách du lịch khá lớn hàng năm

Trang 7

[11]

Sơ đồ cơ cấu không gian mặt nước và các khu chức năng: sử dụng giao thông để liên kết

ca ́ c không gian mặt nước và các khu chức năng với nhau

Hình 1.1 Hồ trong Công viên Central Pack – NewYork – Mỹ

Mặt bằng tổng thể [11]

Sơ đồ cơ cấu không gian mặt nước và các khu chức năng: sử du ̣ng không gian

mă ̣t nước để liên kết các khu chức năng

Hình 1.2: Hồ trong Công Viên Disneyland - Mỹ

Trang 8

Mă ̣t bằng tổng thể [Nguồn tra cứu Internet]

Sơ đồ cơ cấu không gian mặt nước và các không gian chức năng

Sư ̉ dụng đường giao thông để liên kết không gian mặt nước và các khu chức năng

Hình 1.3: Hồ Washington - My ̃

Trang 9

1.2 Tổng quan về tổ chức Kiến trúc cảnh quan một số Hồ điều hòa trong đô thị

Việt Nam

1.2.1 Hồ điều hòa trong công viên Văn hóa Đầm Sen - TP Hồ Chí Minh

Công viên Đầm Sen nằm ở trung tâm thành phố, với diện tích 50ha, trong đó

20% diện tích mặt hồ, cây xanh và vườn hoa

Nghỉ ngơi + Văn hóa + Vui chơi giải trí

Phân khu chức năng:

- Theo dạng hướng tâm, lấy hồ điều hòa làm trung tâm, mỗi chức năng nằm trên

các tuyến, các con đường nhỏ dẫn đến nút trung tâm

- Hệ thống giao thông gồm giao thông chính chạy bao quanh hồ trung tâm và

hướng tới các khu chức năng, ngoài ra còn có giao thông trong từng khu, từng vùng

- Cách tổ chức không gian kết hợp hài hòa giữa hai nền văn hóa Phương Đông

và Phương tây Cân bằng giữa các yếu tố mặt nước và cây xanh, sử dụng nguồn

nước trong hồ điều hòa để phục vụ các chức năng trong công viên, các trò chơi trên

cạn và dưới nước, có bố trí khu ẩm thực

- Kiến trúc cảnh quan trong công viên khai thác tiềm năng thiên nhiên với mặt

hồ rộng, tuy nhiên cần phải khai thác yếu tố nhân tạo để cảnh quan nơi đây thật tự

nhiên và đạt hiệu quả cao

1.2.2 Hồ điều hòa Bảy Mẫu trong công viên Thống Nhất - Hà Nội

Công viên Thống Nhất thuộc địa bàn phường Lê Đại Hành, Quận Hai Bà Trưng,

tiếp giáp với bốn tuyến phố lớn: Đại Cồ Việt, Lê Duẩn, Trần Nhân Tông, Nguyễn

Đình Chiểu

- Diện tích: Công viên có diện tích khoảng 50ha, trong đó có 27,8ha đất và 21 ha

mặt nước (38%) Có 2 đảo nhân tạo là đảo Thống Nhất và đảo Hoà Bình với tổng

diện tích là 1,2 ha (Tài liệu từ Viên QHXD Hà Nội - đơn vị nghiên cứu lập QHCT

xây dựng cải tạo nâng cấp công viên Thống Nhất, tỷ lệ 1/500) Chu vi 3,1 km trong

đó chỉ có 1,9km không bị che khuất (61%), trừ 4 cổng chính phần bao che này có

hàng rào cao 2m

Trang 10

Nghỉ ngơi + Thể thao + Văn hóa + Vui chơi giải trí

Công viên Thống nhất là công viên đa chức năng đầu tiên ở Hà nội

- Sử dụng thoát nước, tạo môi trường sinh thái tự nhiên Do chức năng làm hồ

điều hòa nước mưa và nước thải, nhiều tuyến nước thải sinh hoạt đang được đổ

thẳng vào hồ mà không qua xử lý, đó là các tuyến nước thải từ Nhà dầu Khâm

Thiên, Nguyễn Du, Nguyễn Thượng Hiền, Vân Hồ, Lê Duẩn Trong đó có 2 cống

nước thải là cống Trần Bình Trọng và cống Lê Duẩn Tổng lượng nước thải xả vào

hồ Bảy mẫu vào mùa khô từ 8.500 đến 10.000 m3/1 ngày

- Công ty công viên Thống Nhất đang hoàn thành dự án tách nước thải sinh

hoạt và nước mưa, hệ thống cống sẽ được xây mới để đảm bảo hồ luôn là hồ điều

hòa nước mưa mà không gây ô nhiễm

- Thời gian SD: Theo đánh giá từ nghiên cứu về độ tuổi, giới tính tham gia các

hoạt động trong công viên:

+ Trẻ em và các gia đình có trẻ chủ yếu đến công viên vào dịp cuối tuần

+ Thanh - Thiếu niên thường đến công viên vào buổi chiều

+ Những người ở độ tuổi trung niên và người già đến công viên có thể 2 lần/

1ngày

- Các loại hình hoạt động, những không gian ven hồ:

+ Đối với các hoạt động không thu phí: Ghế ngồi, đường dạo, bãi để xe, chòi

nghỉ hóng mát Sự phân phối về người và các hoạt động trong công viên rất ổn

định, thường vào buổi chiều và buổi tối Cuối tuần có thêm sự tham gia của các gia

đình sử dụng sân chơi hiện đại, đi xe đạp và đi bộ xung quanh công viên

+ Đối với các hoạt động thu phí, các không gian chức năng, không gian mă ̣t

nước, không giian xanh : các trò hình thức không hấp dẫn, quá lạc hâ ̣u, gần như bi ̣

lãng quên

-Với thực trạng hiện nay, mặc dù có vị trí và vai trò quan trọng trong đô thị,

nhưng Công viên Thống Nhất lại đang trong tình trạng xuống cấp, bị lãng quên, tụt

hậu so với sự phát triển nhanh chóng của quá trình đô thị hóa xung quanh, gây ra sự

mất cân bằng cho hệ sinh thái và sự mất cân bằng các chức năng của đô thị

Trang 11

Mă ̣t bằng tổng thể [11]

Sơ đồ cơ cấu không gian mặt nước và các khu chức năng: Sử dụng không gian mặt

nước để liên kết các khu chức năng

Hình 1.4: Hồ trong Công Viên Văn Hóa Đầm Sen

Trang 12

Mặt Bằng Tổng Thể

[Nguồn tra cứu 1962: Trích từ “Bản đồ này là bản đồ du lịch đầu tiên

Công viên Thống Nhất được quy hoạch vĩnh viễn” ]

Sơ đồ cơ cấu không gian mặt nước và các khu chức năng

Sư ̉ dụng không gian mặt nước để liên kết các khu chức năng

Hình 1.5: Hồ Bảy Mẫu trong Công viên Thống Nhất – Hà Nô ̣i

Trang 13

1.2.3 Hồ Gươm - Hà Nội

Hồ Gươm còn có tên gọi là Hồ Hoàn Kiếm, thuộc địa giới quận Hoàn Kiếm,

là không gian chuyển tiếp giữa khu Trung tâm thương mại phố cổ Hà Nội với

khu phố Pháp [3]

Hồ Gươm có diện tích 11 ha, với không gian cổ kính xung quanh, chứa đựng giá

trị lịch sử và văn hóa của Hà Nội qua các thời đại Đây được coi là trái tim của thủ

đô Hà Nội, là không gian linh thiêng của người dân thủ đô, là nơi gắn kết quá khứ

với hiện tại và tương lai

Nghỉ ngơi + Thể thao + Văn hóa

Xung quanh hồ Hoàn Kiếm được xây dựng những công trình thương mại dịch

vụ, văn hóa và hành chính, và vui chơi giải trí

- Trong những năm gần đây, không gian Hồ Gươm đang dần bị phá vỡ về mặt

cảnh quan do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan làm cho người dân Hà Nội hết

sức lo lắng

- Hồ Gươm là một môi trường thoát nước tốt và có hệ thống sinh thái tự nhiên,

do lượng nước thải đổ vào ít, mức độ ô nhiễm thuộc mức độ trung bình Chế độ

dòng chảy trong Hồ Hoàn Kiếm nhỏ, hồ tích tụ nhiều bùn cặn sau các trận mưa

Mặc dù lượng nước thải xả vào đây nhỏ nhưng do hồ sâu, khả năng tự làm sạch của

hồ kém nên hàm lượng chất bẩn trong hồ lớn Sự tích tụ bùn cặn lâu ngày và chế độ

phi dinh dưỡng làm cho hồ có thời điểm rất bẩn

- Hàng ngày, các hoạt động: tập thể dục, thư giãn, ngắm cảnh diễn ra quanh Hồ

một cách đều đặn và ổn đi ̣nh, thường vào các buổi sáng, chiều và buổi tối Tồn tại

xung quanh hồ các công trình kiến trúc phụ trợ: ghế ngồi, đường dạo, bãi để xe,

chòi nghỉ thu hút đông đảo người dân đi ̣a phương và khách di li ̣ch đến Hồ

- Trong những ngày lễ lớn tại Hồ Gươm còn diễn ra các hoa ̣t đô ̣ng lễ hội thu hút

đông đảo người dân và khách du li ̣ch bốn phương về dự Các tuyến phố đi bô ̣ cũng

là mô ̣t nét đặc trưng riêng của phố cổ Hà Nô ̣i

Trang 14

Mă ̣t bằng tổng thể [Nguồn tra cứu Internet]

Sơ đồ cơ cấu không gian mặt nước và các khu chức năng

Hồ là thành phần kiến trúc, kết nối không gian chức năng đô thị

Không gian Hồ tạo ra điểm nhìn và trường thị giác, xác định các chiều, cạnh của

không gian chức năng

Hi ̀nh 1.6: Hồ Gươm và Mô ̣t số hình ảnh hoa ̣t đô ̣ng trong không gian ven Hồ

Trang 15

1.3 Tổng quan về tổ chức Kiến trúc cảnh quan Hồ điều hòa trong đô thị

Hải Phòng

Hệ thống hồ điều hoà hiện có của thành phố đã được hình thành và cải tạo xây

dựng trong suốt quá trình lịch sử phát triển của đô thị Hải Phòng, gồm các hồ như

sau: Ba ̉ ng 1: Quy mô diện tích: [17]

MẶT NƯỚC LỚN (HA)

DIỆN TÍCH MẶT NƯỚC NHỎ (HA)

6 Hồ Tam Bạc (trước là sông Lấp

cải tạo thành hồ năm 1985)

- Cụm 1: Tam Bạc, Hồ Sen, Lâm Tường, Dư hàng, An Biên, Phương Lưu

- Cụm 2: Đôn Nghĩa, Đa Phúc

- Cụm 3: Hồ Đông

Giới thiệu vị trí của các cụm hồ:

- Cụm 1: Hồ Tam Bạc thuộc vị trí Quận Lê Chân và Hồng Bàng, Hồ Sen, Hồ Lâm

Tường - Dư Hàng, thuộc vị trí Quận Lê Chân; Hồ Phương Lưu, Hồ An Biên thuộc vị

trí Quận Ngô Quyền Cụm hồ này kết nối với Sông Cấm và Mương An Kim Hải, giúp

tăng cường thoát nước cho các Quận Hồng Bàng, Lê Chân, Ngô Quyền Các Hồ này

nằm xen kẽ với nhiều hệ thống công viên cây xanh của trung tâm thành phố Xung

quanh hồ có nhiều công trình công cộng và các công trình có giá trị lịch sử Vì vậy,

cụm hồ này có vai trò kết nối hệ thống các công trình và hệ thống không gian mở

trong tổng thể thống nhất

- Cụm 2: Hồ Đôn Nghĩa, Đa Phúc thuô ̣c Quâ ̣n Lê Chân, Dương Kinh, kết nối

với Sông Lạch Tray của Thành phố có tác dụng điều hòa nước cho khu vực cây

Trang 16

xanh tập trung Đa Phúc, dân cư nằm trong khu vực “ Cải tạo chỉnh trang của thành

phố” Khu vực này, hầu như chưa được cải tạo, đang ở dạng tự nhiên, kết nối các

khu vực dân cư ở Vành Đai 2

- Cụm 3: Hồ Đông nằm ở phía Đông Nam của thành phố thuộc Quận Hải An –

một Quận phát triển mới của thành phố Hải Phòng Đây là các Hồ nhân tạo nhưng

đang có nguy cơ bị thu hẹp bởi sự lấn chiếm trong quá trình đô thị hóa

- Cả ba cụm hồ nói trên kết hợp với các Sông, Kênh, Mương, của thành phố Hải

Phòng - Kênh Mương An Kim Hải ; tạo thành một hệ thống thoát nước của thành

phố và hệ thống không gian mở cải tạo, nâng cao chất lượng vi khí hậu của đô thị

Và 3 cụm hồ này được liên kết với nhau bằng đường Vành Đai 1, Đường Hồ Sen

Cầu Rào 2

- Nhìn chung, hệ thống hồ điều hòa của Hải phòng đóng góp nhiều cho thoát

nước của đô thị, nhưng chưa đáp ứng có hiệu quả những nhu cầu mới trong phát

triển đô thị Hiện nay, diện tích hồ đang bị dần thu hẹp, lòng hồ bị bồi lắng, nên thể

tích chứa nước bị giảm, dẫn đến khả năng điều hòa thoát nước của hồ kém, gây ô

nhiễm môi trươ ̀ ng

- Hồ điều hòa và cây xanh chính là phần không gian sinh thái tự nhiên đối trọng

để cân bằng với không gian xây dựng dày đặc trong đô thị Hê ̣ thống hồ, các cụm hồ

chưa được liên kết với nhau nên các hoạt động về điều hòa nước, điều hoà vi khí

hậu phần nào bị hạn chế

- Đối với đô thị hiện đại, hệ thống hồ không chỉ là các hồ điều hòa, nằm trong hệ

thống hạ tầng kỹ thuật đô thị, mà còn là các không gian mở liên kết các khu vực

chức năng của đô thị, cải tạo môi trường khí hậu và thu hút các hoạt động cộng

đồng của thành phố

- Với những nhiệm vụ mới, hệ thống hồ điều hòa của thành phố cần phải được

xem xét, nghiên cứu trong mối quan hệ tổng thể giữa các hồ với nhau và giữa các

cụm hồ với không gian mở đô thị

Cần phải đưa ra một giải pháp cụ thể để giải quyết tình trạng trên

Trang 17

[13]

Hình 1.7: Sơ đồ hệ thống hồ điều hòatrong đô thị Hải Phòng

Trang 18

- Ba Cụm Hồ kết nô ́i với nhau bằng đường Vành đai 1, đường Hồ Sen Cầu Rào2

- Kết hợp với các Sông (Sông Cấm), Kênh, Mương (Kênh Mương An Kim Hải), của

thành phố Hải tạo thành một hệ thống thoát nước của thành phố

Hi ̀nh 1.8: Sơ đồ Cụm hồ trong quan hệ với Sông, Kênh, Mương

Trang 19

1.3.1 Hồ Tam Bạc

Hồ Tam Bạc ở vị trí trung tâm của đô thị Hải Phòng, nối liền dải vườn hoa trung

tâm bao gồm nhà Triển Lãm, tượng đài nữ tướng Lê Chân, quảng trường, nhà hát

thành phố, liền kề với dải cây xanh công viên trung tâm, quanh khu vực hồ được

xây dựng các trung tâm thương mại, chợ lớn như: chợ Sắt, chợ Tam Bạc, các nhà

hàng khách sạn và đặc biệt là khối các cơ quan hành chính nhà nước

Diện tích toàn hồ Tam Bạc là 5ha, theo lịch sử hồ được hình thành từ thời Pháp

thuộc do sự ngăn nhánh sông Tam Bạc - còn có tên go ̣i cũ là "Sông Lấp", chức năng

của hồ bao gồm hai chức năng : là hồ cảnh quan ( thư giãn, tâ ̣p thể du ̣c ) và chức

năng điều hoà nước của khu vực phường Quang Trung, Phan Bội Châu, Pha ̣m Hồng

Thái thuộc Quận Hồng Bàng, và phường An Biên, Cát Dài, thuộc Quận Lê Chân

Giao thông

- Bên ngoài toàn đô thị: Giao thông thuận lợi: tiếp cận tốt gần đường Vành Đai 1

- giú p phương tiê ̣n giao thông đi la ̣i đến Hồ mà không cần đi vào trong Thành phố

- Các hồ trong Cu ̣m: Giao thông thuâ ̣n lợi trong viê ̣c di chuyển giữa các Hồ

bằng các tru ̣c đường chính trong nội thành từ mo ̣i hướng

- Bản thân Hồ Tam Ba ̣c: chỉ có mô ̣t bãi để xe của Bến Xe Tam Bạc, liên kết

không gian ven hồ bằng tuyến đường dạo ven hồ, thảm cỏ

Công năng

- Môi trườ ng: Điều hòa nước, khả năng thoát nước tương đối tốt, môi trường

sinh thái tự nhiên hiện nay đang dần bị ô nhiễm do bồi lắng

- Cảnh quan không gian mă ̣t nước trong đô thi ̣: Như mô ̣t không gian công cô ̣ng

vớ i nhiều loại hình hoạt động: tập thể dục, đi bô ̣ hóng mát, nghỉ ngơi, giải trí, chụp

ảnh…

Thẩm mỹ:

Theo cảm nhận chủ quan, theo phiếu điều tra xã hội học, theo các nhà chuyên

môn, phân tích các quy luật bố cục thẩm mỹ kiến trúc: Hồ Tam bạc là một hồ đẹp

Xã hội:

Nơi đây là một không gian bình đẳng, thu hút nhiều hoạt động tập thể, phù hợp

với nhiều lứa tuổi, đảm bảo an toàn và an ninh tốt Có nhiều tiện nghi sử dụng như

ghế ngồi hóng mát, đường dạo, bãi để xe, thùng rác, đèn chiếu sáng, nhà chờ xe

Trang 20

Nhận xét:

Hồ Tam Bạc là một Hồ có chất lượng thẩm mỹ tốt, vi ̣ trí thuâ ̣n lợi, dễ tiếp cận từ

nhiều hướng củ a Thành phố Tuy nhiên, không gian ven hồ chưa được tổ chức tốt

chưa thu hút được nhiều nguồn đầu tư và khách du lịch tới tham gia vào các hoa ̣t

đô ̣ng cô ̣ng đồng

1.3.2 Hồ Lâm Tường – Dư Hàng

Hai hồ Lâm Tườ ng và Dư Hàng nằm ở phía Nam của Thành Phố, diện tích tổng

cộng là 7 ha, hồ được trải dài với chiều dài khoảng 800 mét từ phía Bắc xuống phía

Nam chiều ngang của hồ chỗ hẹp khoảng 30 mét, chỗ rộng khoảng 100 mét Đây là

hồ đào và được hình thành sau hồ An Biên và vào những năm 78 -79 của thế kỷ

XX [15]

Chức năng chính: là điều hoà nước cho khu vực dân cư phường Dư Hàng và

phường Hồ Nam, nước hồ được thoát ra sông lạch tray theo hệ thống kênh mương

Tây Nam qua khu vực phường Vĩnh niệm

Giao thông

- giúp phương tiện giao thông đi lại đến Hồ mà không cần đi vào trong Thành phố

bằng các tru ̣c đường chính trong nội thành từ mo ̣i hướng

- Bản thân Hồ Dư Hàng-Lâm Tường: Không có không gian cây xanh ven hồ, ha ̣

tầng chưa phát triển, các công trình xây dựng rất gần với không gian mă ̣t nước

Công năng

- Môi trườ ng: Điều hòa nước, khả năng thoát nước chưa tốt, thường xuyên ngâ ̣p

nước khi nước hồ dâng cao, môi trường sinh thái tự nhiên đang bị ô nhiễm trầm

trọng

- Cảnh quan trong không gian mở (mă ̣t nước) trong đô thi ̣: Như mô ̣t không gian

công cộng với nhiều loại hình hoạt động: tập thể dục, đi bô ̣ hóng mát…

Thẩm mỹ: Theo cảm nhận chủ quan, theo phiếu điều tra xã hội học, theo các nhà

chuyên môn, phân tích các quy luật bố cục thẩm mỹ kiến trúc:

Hồ Lâm Tường - Dư Hàng là hai hồ được hình thành rất độc đáo - ở cạnh nhau,

bản thân đã hình thái một không gian đẹp về cảnh quan mặt nước

Trang 21

Xã hội: Nơi đây là một không gian bình đẳng, thu hút nhiều hoạt động tập thể, phù

hợp với nhiều lứa tuổi, đảm bảo an toàn và an ninh tốt

Nhận xét: Hồ Dư Hàng-Lâm Tường vị trí thuận lợi, đô ̣c đáo, dễ tiếp câ ̣n từ nhiều

hướng của Thành phố Tuy nhiên, không gian ven hồ chưa được tổ chức, cây xanh

được trồng tự phát của người dân trong khu vực

1.3.3 Hồ Sen

Diện tích toàn Hồ Sen xấp xỉ 2 ha, hồ nằm trong khu dân cư thuộc phường Trại

Cau - quận Lê Chân, đây là hồ đào và được hình thành sau hồ Tam Bạc và hồ An

Biên, chức năng chính của hồ là tạo môi trường cảnh quan kiến trúc cho dân cư

trong khu ở Ngoài ra hồ còn có chức năng điều hoà nước cho khu vực phường Trại

Cau, phường Hàng Kênh thuộc quận Lê Chân, nước hồ được thoát theo hai hướng

đều thông qua hệ thống kênh An Kim Hải nối với hồ Dư Hàng và hồ Phương Lưu

Giao thông

- Bên ngoài toàn đô thị: Giao thông thuận lợi: tiếp cận tốt gần đường Vành Đai 1

- giúp phương tiện giao thông đi la ̣i đến Hồ mà không cần đi vào trong Thành phố

- Các hồ trong Cu ̣m: Giao thông thuận lợi trong viê ̣c di chuyển giữa các Hồ

- Bản thân Hồ Sen: Hồ Sen là một hồ có vị trí thuận lợi, nhưng hiện nay, những

yếu tố cơ bản để làm đẹp vẫn chưa có ví du ̣ cơ bản nhất như việc trồng cây xanh tuy

nhà nước có sự bố trí đầu tư nhưng chưa đạt yêu cầu, cơ bản vẫn còn do sự tự phát

của người dân trong khu dân cư Tượng đài ở trước trụ sở, cơ quan chưa có

Công năng

- Môi trường: Điều hòa nước, khả năng thoát nước tương đối tốt, môi trường

sinh thái tự nhiên hiện nay đang dần bị ô nhiễm do bồi lắng

- Cảnh quan trong không gian mở (mặt nước) trong đô thi ̣: Như mô ̣t không gian

Xã hội: Nơi đây là một không gian bình đẳng, thu hút nhiều hoạt động tập thể, phù

Nhận xét: Hồ Sen là mô ̣t Hồ có vị trí thuận lợi nhưng chưa đa ̣t được chất lượng

thẩm mỹ, nhưng không gian ven hồ chưa được tổ chức

Trang 22

Mă ̣t bằng tổng thể [Nguồn tra cứu Internet]

Hi ̀nh 1.9: Hồ Tam Ba ̣c và mô ̣t số hình ảnh hiê ̣n tra ̣ng cảnh quan

Trang 23

[15]

Hi ̀nh 1.10: Hồ Dư Hàng-Lâm Tường và mô ̣t số hình ảnh hiê ̣n tra ̣ng cảnh quan

Trang 24

Mặt bằng tổng thể [Nguồn tra cứu Internet]

Hi ̀nh 1.11: Hồ Sen và mô ̣t số hình ảnh hiê ̣n tra ̣ng cảnh quan

Trang 25

1.3.4 Hồ An Biên

Hồ An Biên thuô ̣c Quâ ̣n Ngô Quyền, hình thành từ những năm 1974 -1975 thế

kỷ XX, đến nay diện tích toàn hồ khá rộng khoảng 22 ha, trong đó Hồ An Biên còn

được nối liền với Hồ Quần Ngựa ( diện tích 2ha) tạo thành quần thể hồ An Biên

[16]

Hồ An Biên là khu vực có nhiều công trình tâm linh như: Chùa Nguyệt Quan,

Chùa Linh Quang, chùa Vân Quang, Đình Gia Viên , Đình Đông Khê, Cung Văn

hóa Hữu Nghi ̣ Việt Tiệp, Cung Thiếu Nhi, Đài tường niệm các anh hùng liệt sỹ

Giao thông

- giúp phương tiện giao thông đi la ̣i đến mô ̣t cách dễ dàng

- Bản thân Hồ An Biên: là hồ nằm trong công viên An Biên nên ngoài không

gian mặt nước, còn có không gian cây xanh và các công trình xây dựng khác

Công năng

- Môi trườ ng: Khả năng thoát nước và môi trường sinh thái tự nhiên tốt

- Cảnh quan trong không gian mở (mă ̣t nước) trong đô thi ̣: Quy hoa ̣ch, xây dựng

xung quanh hồ các công trình tôn giáo (Đình, Chùa), các trung tâm thương mại dịch

vụ ( các khách sạn nhà hàng, siêu thị ), các công trình thể dục thể thao (Sân vận

động Lạch Tray, Cung văn hoá Thể Thao Thanh Niên, các trung tâm thể thao câu

lạc bộ Bi A, dancing, trượt Patan…) tạo nên nét riêng biệt của hồ so với các hồ

khác Hồ An Biên như một không gian công cộng với nhiều loại hình hoạt động: tập

thể dục, đi bô ̣ hóng mát…

Xã hội: Nơi đây là một không gian bình đẳng, thu hút nhiều hoạt động tập thể, phù

Nhận xét: Hồ An biên là mô ̣t hồ có vi ̣ trí thuâ ̣n lợi, cảnh quan đẹp và phong phú với

nhiều thể loa ̣i công trình

Trang 26

1.3.5 Hồ Phương Lưu

Hồ Phương Lưu nằm về phía Đông của thành phố, diện tích toàn hồ là 22,2 ha,

đây là hồ nhân tạo- hồ đào được triển khai từ năm 2005 đến nay không gian kiến

trúc cảnh quan ven hồ vẫn chưa được hoàn thành và đang tiếp tục triển khai

Chức năng của hồ Phương Lưu là điều tiết nước cho đô thị Khi mùa mưa đến,

hồ là nơi tụ thuỷ của khu vực trung tâm thành phố nói chung và của khu đô thị mới

ngã năm sân bay Cát Bi nói riêng, đồng thời hồ cũng làm giảm ô nhiễm môi trường

cho khu vực, cân bằng sinh thái, bảo tồn và phát triển nguồn sinh vật nước

- Giao thông

+ Bên ngoài toàn đô thị: Giao thông thuâ ̣n lợi: Hướng tiếp cận tốt từ đường

Vành Đai 1

+ Các hồ trong Cu ̣m: Giao thông thuâ ̣n lợi trong viê ̣c di chuyển giữa các hồ

+ Bản thân Hồ Phương Lưu: Chưa có không gian cây xanh ven hồ, ha ̣ tầng chưa

phát triển

- Công năng:

+ Môi trường: Điều hòa nước, khả năng thoát nước chưa tốt, môi trường sinh

thái tự nhiên đang bị ô nhiễm

+ Cảnh quan trong không gian mở (mặt nước) trong đô thị: Như mô ̣t không gian

- Xã hội: Nơi đây là một không gian bình đẳng, thu hút nhiều hoạt động tập thể,

phù hợp với nhiều lứa tuổi, đảm bảo an toàn và an ninh tốt

Nhận xét: Hồ Phương Lưu là một hồ có diê ̣n tích mặt nước và khối tích của hồ khá

lớ n, tuy nhiên chưa được đầu tư về cảnh quan

1.3.6 Hồ Đôn Nghĩa – Đa Phúc

Hồ Đôn Nghĩa – Đa Phúc là hai hồ thuộc vị trí Quận Lê Chân, Dương Kinh với

diện tích tổng cộng 55,5 ha; trong đó hồ Đôn Nghĩa rộng 22,5 ha và hồ Đa Phúc

rộng 35 ha Hai hồ vừa có chức năng chứa nước điều hoà tiêu thoát nước cho khu

vực vừa là hồ công viên cảnh quan trong đô thị Cảnh quan xung quanh mặt hồ chủ

yếu là cây xanh, mặt nước, thảm cỏ, đường dạo

- Giao thông

+ Bên ngoài toàn đô thị: Giao thông thuâ ̣n lợi: Hướng tiếp cận trực tiếp từ

đường Vành Đai 1

+ Các hồ trong Cu ̣m: Di chuyển thuâ ̣n lợi giữa các hồ qua đường Vành Đai 1

Trang 27

+ Bản thân Hồ Đôn Nghĩa – Đa Phúc: Là Hồ trong công viên nên không gian

cây xanh, mặt nước là chủ yếu, ha ̣ tầng chưa phát triển chưa phát triển

- Công năng:

+ Môi trường: Điều hòa nước, khả năng thoát nước chưa tốt, môi trường sinh

thái tự nhiên đang bị ô nhiễm

+ Cảnh quan trong không gian mở (mặt nước) trong đô thị: Như mô ̣t không gian

công cộng với nhiều loại hình hoạt động: tập thể dục, đi bộ hóng mát…

- Xã hội: Nơi đây là một không gian bình đẳng, thu hút nhiều hoạt động tập thể,

phù hợp với nhiều lứa tuổi, đảm bảo an toàn và an ninh tốt

Nhận xét:

Hồ Đôn Nghĩa - Đa Phúc là hai hồ có diện tích mặt nước và khối tích của hồ

lớ n, tuy nhiên chưa được đầu tư về cảnh quan

1.3.7 Hồ Đông

Hồ Đông thuộc vị trí Quận Hải An, với diện tích rất lớn khoảng 200 ha Đây là

hồ điều hòa vừa có chức năng điều hoà nước cho toàn khu vực, đặc biệt là 3 khu

công nghiệp: KCN Đình Vũ, KCN Tràng Cát và KCN Nam Tràng Cát; vừa là hồ

công viên cảnh quan trong đô thị Cảnh quan xung quanh mặt hồ chủ yếu lấy cây

xanh, mặt nước, thảm cỏ đường đi, hệ thống hạ tầng kỹ thuật đang được hoàn thiê ̣n

[14]

Giao thông

- Bên ngoài toàn đô thị: Giao thông tiếp cận tốt gần đường Vành Đai 1

- Các hồ trong Cụm: Di chuyển thuâ ̣n lợi giữa các hồ thông qua đường giao

thông trong khu vực

- Bản thân Hồ Đông: Là Hồ trong công viên nên không gian cây xanh, mă ̣t nước

là chủ yếu, hạ tầng chưa phát triển chưa phát triển

Công năng

- Môi trường: Điều hòa nước, khả năng thoát nước chưa tốt, môi trường sinh thái

tự nhiên đang bị ô nhiễm

- Cảnh quan trong không gian mở (mă ̣t nước) trong đô thị: Như mô ̣t không gian

Xã hội: Nơi đây là một không gian bình đẳng, thu hút nhiều hoạt động tập thể, phù

Nhận xét: Hồ Đông là mô ̣t hồ có diê ̣n tích mặt nước và khối tích của hồ lớn, tuy

nhiên chưa được đầu tư về cảnh quan

Trang 28

[16]

Hi ̀nh 1.12: Hồ An Biên và mô ̣t số hình ảnh hiê ̣n tra ̣ng cảnh quan

Trang 29

[14]

Hi ̀nh 1.13: Hồ Phương Lưu và mô ̣t số hình ảnh hiê ̣n tra ̣ng cảnh quan

Trang 30

[13]

Hi ̀nh 1.14: Hồ Đôn Nghi ̃a - Đa Phúc và mô ̣t số hình ảnh hiê ̣n tra ̣ng cảnh quan

Trang 31

[14]

Hi ̀nh 1.15: Hồ Đông và mô ̣t số hình ảnh hiê ̣n tra ̣ng cảnh quan

Trang 32

BẢNG KHẢO SÁT HIỆN TRẠNG HỆ THỐNG HỒ TRONG ĐÔ THI ̣ HẢI PHÒNG

Hình thái không gian:

(k.c tính đến chỉ giới đường đỏ)

Bố cục các khu chức năng KGVH

Các hoạt động chức năng ven hồ

Hiện trạng môi trường

tự nhiên: cây xanh, thảm cỏ

Giao thông Công trình

Kiến Trúc

Công trình Kiến Trúc nhỏ

Phân tích trạng thái thời gian

Địa hình (chất liê ̣u bề mặt)

Cây trồng trong kiến trúc

Thành phần kiến trúc tạo hình

Chiếu sáng công cộng

Màu sắc Phương

tiện thông tin thị giác Nho ̉

(m)

TB (m)

Lơ ́ n (m)

1 Tam Ba ̣c 5 11 15 20 Dạng tuyến Hóng mát, nghỉ

ngơi giải trí, tập thể dục, ngắm cảnh…

Cây xanh, thảm cỏ hài hòa

Thuận lợi, tiếp cận

từ nhiều hướng

Nhà ở, khách sạn, cửa hàng, Trạm xăng

Cây xanh, đường dạo, ghế đá

Chưa có thảm cỏ, cây xanh trồng

tự phát

Đình, Chùa, nhà ở, khách sạn, cửa hàng

Cây xanh Tất cả các mùa, cả ngày,

(Hè nhiều hơn Đông, ngàynhiềuhơn đêm)

Bằng phẳng đổ bê tông

Chưa có thảm cỏ, cây xanh trồng rải rác

Cơ quan, nhà ở, khách sạn, cửa hàng

Cây xanh, đường dạo, ghế đá

Tất cả các mùa, cả ngày, (Hè nhiều hơn Đông, ngàynhiềuhơn đêm)

Hồ nằm trong công viên, cây xanh, thảm cỏ hài hòa

Chùa , Đình, Cung

VH, Đài tường niệm AHLS, nhà ở, khách sạn, cửa hàng

Cây xanh, đường dạo, ghế đá

Tất cả các mùa, cả ngày, (Hè nhiều hơn Đông, ngàynhiềuhơn đêm)

Tương đối bằng phẳng,

la ́t gạch

Bố trí trật tự,

co ́ sự chăm sóc

Cây xanh trồng ra ̉i rác Thuận lợi,

tiếp cận

TTTM, nhà ở, khách sạn, cửa hàng

Cây xanh Tất cả các mùa, cả ngày,

Tương đối bằng phẳng, đổ bê tông

Chưa bố trí trật tự, chưa chăm sóc

Hóng mát, nghỉ ngơi giải trí, tập thể dục, ngắm cảnh…

Cây xanh ra ̉i rác, bu ̣i cỏ Thuận lợi,

tiếp cận

Nhà ở, khách sạn, cửa hàng

Cây xanh, bu ̣i cỏ Tất cả các mùa, cả ngày,

Chưa có Cột

đèn

Chủ yếu là màu của thiên nhiên: cây xanh, mặt nước

Chưa có

7 Hồ Đông 2000 20 50 150 Da ̣ng tuyến Hóng mát,

nghỉ ngơi giải trí, tập thể dục

Cây xanh ra ̉i rác, bu ̣i cỏ Thuận lợi,tiếp

cận từ nhiều hướng

Nhà ở, khách sạn, cửa hàng

Cây xanh, bu ̣i cỏ Tất cả các mùa, cả ngày,

Trang 33

1.3.8 Tổng hợp đánh giá các hồ ở Hải Phòng

- Hải Phòng xưa kia, là đô thị có hệ thống sông ngòi ao hồ tự nhiên dày đặc, nhưng đến nay Hải Phòng lại là thành phố của hệ thống hồ nhân tạo Hệ thống hồ điều hoà

của 7 quận nội thành Hải Phòng (gồm quận Hồng Bàng, Lê Chân, Ngô Quyền, Hải

An, Kiến An, Dương Kinh, Đồ Sơn) hiện có chín hồ lớn: Hồ Tam Bạc, Hồ Lâm Tường-Dư Hàng, hồ Sen, Hồ An Biên, Hồ Phương Lưu, Hồ Đôn Nghĩa-Đa Phúc, Hồ Đông, ngoài ra còn một số các hồ khác nằm ở các Huyện xa trung tâm thành phố Trong chín hồ, có tám hồ là các hồ đào duy chỉ có hồ Tam Bạc là do sự ngăn sông từ

thời Pháp thuộc, đó là một đặc điểm rất riêng biệt của đô thị Hải Phòng và hồ là một thành phần không thể thiếu được với đô thị Hải Phòng - Quy hoạch, xây dựng hệ

thống hồ điều hòa, tạo cảnh quan đặc thù cho đô thị, dựa trên nền hiện trạng thiên nhiên về không gian xanh và mặt nước , hệ sinh thái sẵn có, bảo vệ chống ô nhiễm môi trường, ưu tiên tạo các khu vui chơi giải trí công cộng, các khu nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái, các trung tâm thưởng ngoạn cảnh quan, tạo không gian kiến trúc riêng biệt truyền thống và đặc trưng của đô thị Hải Phòng

- Quy hoạch xây dựng, cải tạo hệ thống hồ phải đi đôi với việc phân loại sử dụng nhằm tổ chức lại hệ thống hồ điều tiết, hồ chứa, hồ cảnh quan, cần phải phân cấp phục

vụ và quản lý, tạo ra một tổ chức liên kết thành một hệ thống hồ tương hỗ nhau

- Không gian cảnh quan, ha ̣ tầng kỹ thuâ ̣t: Mô ̣t số hồ chỉ có không gian mă ̣t nước

là chủ yếu thì ha ̣ tầng kỹ thuâ ̣t tương đối tốt; còn mô ̣t số hồ là hồ trong công viên nên không gian cây xanh, mặt nướ c là chủ yếu, ha ̣ tầng chưa phát triển chưa phát triển

Xã hội: Nơi đây là một không gian bình đẳng, thu hút nhiều hoạt động tập thể, phù hợp với nhiều lứa tuổi, đảm bảo an toàn và an ninh tốt

Trang 34

Hi ̀nh 1.16: Ảnh hiện trạng các hồ trong đô thị Hải Phòng

BẢNG THỐNG KÊ CHỨC NĂNG CÁC HỒ NỘI THÀNH THEO QUY HOẠCH

(Đối với các hồ trong đô thị) (có : X, Không: 0), (HT-0: hiện trạng không) [17]

Trang 35

Công năng

- Môi trườ ng: Hầu hết khả năng điều hòa nước, khả năng thoát nước chưa tốt, môi

trường sinh thái tự nhiên đang bị ô nhiễm

- Cảnh quan trong không gian mở (mă ̣t nước) trong đô thi ̣: Như mô ̣t không gian

Vai trò của hệ thống hồ trong đô thị

- Quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá làm thay đổi môi trường sống của người

dân đô thị Hệ thống hồ nước trong đô thi ̣ có vai trò điều hoà môi trường tự nhiên

(sinh thái) và môi trường xã hô ̣i (chức năng văn hoá, giáo dục, nghỉ ngơi, vui chơi giải

trí ) cho đô thị

- Sự tham gia của mặt nước vào cảnh quan đô thị ở dạng tự nhiên hay nhân tạo đều

tạo nên sự phong phú của cảnh quan Đặc biệt trong môi trường ô nhiễm của đô thị,

mặt nước làm sa ̣ch, mát môi trường không khí Bên ca ̣nh đó, cũng tạo sự thuâ ̣n lợi cho

việc hình thành các tuyến cây xanh kết hợp khu phố ẩm thực

1.4 Kết luận chương 1

1.4.1 Tổ chức kiến trúc cảnh quan Hồ trong các đô thị trên thế giới

- Sớ m nhâ ̣n ra vai trò điều hoà tự nhiên và xã hô ̣i của hê ̣ thống hồ, tổ chức kiến

trúc cảnh quan hồ ở các nước trên thế giới được nghiên cứu và ứng dụng vào quá trình

quy hoạch tổng thể các đô thị, qua đó môi trường sống của người dân được cải thiê ̣n

- Việc tổ chức tốt kiến trúc cảnh quan hồ điều hòa kết hơp cùng các nét văn hóa

đặc trưng trong đô thị thì số lượng khách du lịch cũng tăng lên

- Các thành phần chức năng của hồ điều hòa ở các nước thường đa dạng và phong

phú Kiến trúc cảnh quan hồ điều hòa đã được nghiên cứu tỉ mỉ, đạt được kết quả tốt

về tổ chức không gian, sử dụng vật liệu, màu sắc, ánh sáng, cây xanh, công trình kiến

trúc nhỏ…

1.4.2 Tổ chức kiến trúc cảnh quan Hồ điều hòa trong các đô thị Việt Nam

Hiện nay, ở nước ta có một số thành phố đã tổ chức tốt kiến trúc cảnh quan hồ

điều hòa như ở Hà Nội có Hồ Gươm, Hồ Tây… , ở Đà Lạt có Hồ Than Thở… và còn

nhiều hồ trong các đô thị khác Chúng ta cần phải đúc rút kinh nghiệm tổ chức từ

những kinh nghiệm tổ chức kiến trúc cảnh quan hồ điều hòa của các đô thị này

Trang 36

1.4.3 Tổ chức kiến trúc cảnh quan Hồ điều hòa trong đô thị Hải Phòng

- Với một hệ thống hồ nhân tạo kết hợp hệ thống sông ngòi và các kênh mương

trong khu vực nội thành đó chính là điều kiện hết sức đặc trưng của Hải Phòng, vì thế

việc gìn giữ và phát triển cảnh quan không gian ven hồ là vô cùng quan trọng

- Do yếu tố lịch sử đô thị Hải Phòng, xung quanh không gian hồ còn có nhiều công

trình văn hoá tín ngưỡng, đã đi sâu vào tiềm thức, cuộc sống tâm linh của người dân

Tổ chức cảnh quan hồ bên ca ̣nh việc bảo tồn giá trị văn hoá đó là một đặc thù riêng

của thành phố Hải Phòng so với các đô thị khác

- Các vấn đề về môi trường tự nhiên, cân bằng sinh thái, cần phải được nghiên cứu

nhằm gìn giữ và phát triển hệ thực vật phong phú đóng góp vào sự phát triển bền vững

của đô thị Việc điều hòa nước thải, nước mưa trong thành phố vào hệ thống sông hồ

cần giải quyết tốt nhằm bảo vệ môi trường sinh thái của đô thị Hải Phòng

- Các hồ nội thành Hải Phòng chưa được quan tâm đầu tư về tổ chức kiến trúc

cảnh quan khu vực ven hồ, nên viê ̣c cải tạo và nâng cấp trong viê ̣c điều hoà cấp, thoát

nước, cũng như viê ̣c tổ chức không gian kiến trúc và không gian tự nhiên được gắn

kết tạo thành một thể thống nhất

- Việc tổ chức, thực hiện, quản lý chưa đề cao vai trò trách nhiê ̣n của người dân

trong khu dân cư, cần phải tuyên truyền giáo du ̣c cho người dân sinh sống trong khu

dân cư, về lợi ích và nghĩa vụ trong việc bảo vệ cảnh quan, bảo vê ̣ môi trường,

Vì vậy, việc nghiên cứu tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan các hồ trong đô

thị Hải Phòng là việc làm cần thiết, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng các hồ điều hòa

cả về mă ̣t tự nhiên và về mă ̣t xã hô ̣i Cần kết hợp giữa cái cũ và mới, giữa cái truyền

thống và hiện đại sẽ thúc đẩy và phát huy tiềm năng vốn có, đặc biệt đối với các công

trình kiến trúc có giá trị văn hoá, và giá trị nghệ thuật, nêu bật được tính nhân văn

Hồ điều hòa là một bộ phận không thể thiếu được trong đô thị, hồ điều hòa là

thành phần thiên nhiên quý giá trong lòng đô thị, vừa giải quyết các vấn đề về môi

trường vừa giải quyết các vấn đề về thẩm mỹ Tùy theo vị trí, quy mô của hồ trong

quan hệ với đô thị, vai trò thẩm mỹ và môi trường của hồ được tập trung nhấn mạnh

hoặc khía cạnh này, hoặc khía cạnh khác để đáp ứng phù hợp với yêu cầu hoạt động

của môi trường sống đô thị

Trang 37

CHƯƠNG 2: CÁC CƠ SỞ KHOA HỌC TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN

HỒ ĐIỀU HÒA 2.1 Một số khái niệm và các cơ sở pháp lý

2.1.1 Khái niệm Hồ:

Hồ là một vùng nước được bao quanh bởi đất liền, thông thường là nước ngọt, hồ

nước mặn chiếm rất ít-có thể do di tích của biển, đại dương bị cô lập giữa lục địa,

hoặc trước kia hồ nước ngọt nhưng vì khí hậu khô hạn nên nước hồ cạn dần và tỉ lệ

muối khoáng trong hồ tăng và trở thành hồ nước mă ̣n

Nguồn gốc hình thành: có nhiều nguồn gốc hình thành khác nhau

- Dựa vào tính chất, hồ được phân ra làm nhiều loại khác nhau :

+ Hồ móng ngựa: hình thành do uốn khúc một con sông, qua thời gian, đoạn sông

cũ trên dòng chảy mất đi tạo ra đường đi cho dòng sông mới, vết tích dòng sông cũ để

lại Ví dụ: Hồ Tây (Hà Nội)

+ Hồ băng hà: được hình thành do băng hà di chuyển qua, bào mòn mặt đất, đào

sâu chỗ đất đá mềm để lại vũng nước lớn Ví dụ: Phần Lan, Canada

+ Hồ miệng núi lửa: hình thành trên miệng trũng của núi lửa , nước tụ lại khi chảy

ra sông

+ Hồ kiến tạo: hình thành ở vùng đất bị sụt lún do động đất gây ra và di chuyển

các mảng kiến tạo Ví dụ: hồ ở Đông châu Phi

- Dựa vào tính chất của nước nên hồ chia làm 2 loại tiếp :

+ Hồ nước ngọt chiếm nhiều nhất trong lục địa (Hồ có thể có dòng sông nước ngọt

chảy qua hay do mưa Ví dụ : Hồ Ba Bể , Biển Hồ)

+ Hồ nước mặn chiếm rất ít (Hồ có thể do di tích của biển, đại dương bị cô lập

giữa lục địa hay trước kia hồ là hồ nước ngọt nhưng vì khí hậu khô hạn nên nước hồ

cạn dần và tỉ lệ muối khoáng trong hồ tăng)

- Theo nguồn gốc hình thành còn có: Hồ nhân tạo và Hồ tự nhiên

Phân loại: Hồ tự nhiên hoặc nhân tạo

2.1.2 Khái niệm Hồ điều hòa

Hệ thống hồ điều hoà là các hồ tự nhiên hoặc nhân tạo để tiếp nhận nước, điều

hoà khả năng tiêu thoát nước cho hệ thống thoát nước (thải, mưa), đồng thời tạo ra

Trang 38

cảnh quan môi trường sinh thái kết hợp làm nơi công cộng, công viên cây xanh, khu

vui chơi giải trí

* Tiêu chí đánh giá Hồ điều hòa

- Hồ khỏe tiếp cận sinh thái:

+ Nước sạch

+ Đủ nước, đủ sâu

+ Các điều kiện hạ tầng tốt

+ Hệ sinh thái tốt

+ Bờ hồ sạch, đẹp với cây cỏ, hoa lá

- Hồ khỏe theo cách tiếp cận xã hội:

Hồ là trung tâm xã hội của cộng đồng; là lá phổi giúp không khí trong lành, là

nơi điều tiết mưa úng

Hồ điều hòa là hồ có khả năng điều tiết về cả phương diện tự nhiên và môi trường

xã hội ( vì không gian cộng đồng là một phần của môi trường xã hội.)

2.1.3 Khái niệm kiến trúc cảnh quan

Kiến trúc cảnh quan là giải pháp thẩm mỹ kiến trúc tổng thể trong không gian mở

bao gồm tác động thẩm mỹ của các không gian và mặt đứng của các công trình kiến

trúc, mặt đất và các yếu tố không gian trống như cây xanh, trang thiết bị kỹ thuật môi

trường và kỹ thuật đô thị, kiến trúc nhỏ, kiến trúc tạm thời, màu sắc, ánh sáng, tác

phẩm nghệ thuật tạo hình…

2.1.4 Các văn bản pháp lý và tiêu chuẩn quy phạm đối với Hồ điều hòa

1 Luật Quy hoạch đô thị, Nghị quyết số 51/2001/QH, Khoản 2, 3, 4, Điều 37 Nội

dung quy hoạch hạ tầng kỹ thuật đô thị,

2 Quy hoạch cao độ nền và thoát nước mặt đô thị bao gồm việc xác định khu vực

thuận lợi cho việc xây dựng trong từng khu vực và đô thị; xác định lưu vực thoát nước

chính, khu vực cấm và hạn chế xây dựng, cốt xây dựng, mạng lưới thoát nước mặt và

công trình đầu mối; giải pháp phòng tránh và giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai

3 Quy hoạch cấp nước đô thị bao gồm việc xác định nhu cầu và lựa chọn nguồn

nước; xác định vị trí, quy mô công trình cấp nước gồm mạng lưới tuyến truyền tải và

phân phối, nhà máy, trạm làm sạch, phạm vi bảo vệ nguồn nước và hành lang bảo vệ

công trình cấp nước;

Trang 39

4 Quy hoạch thoát nước thải đô thị bao gồm việc xác định tổng lượng nước thải,

vị trí và quy mô công trình thoát nước gồm mạng lưới tuyến ống thoát, nhà máy, trạm

xử lý nước thải, khoảng cách ly vệ sinh và hành lang bảo vệ công trình thoát nước thải

đô thị

- Nghị định số 88/2007/NĐ-CP ngày 28 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ về thoát

nước đô thị và Khu công nghiệp

- Khoản 14 diều 2 Nghị định số 88/2007/NĐ-CP ngày 28 tháng 5 năm 2007 về

thoát nước đô thị và Khu công nghiệp

Hệ thống hồ điều hoà bao gồm các hồ tự nhiên hoặc nhân tạo để tiếp nhận nước,

điều hoà khả năng tiêu thoát nước cho hệ thống thoát nước

- Và mô ̣t số quy đi ̣nh khác trong Nghị định số 88/2007/NĐ-CP ngày 28 tháng 5

năm 2007 của Chính phủ về thoát nước đô thị và Khu công nghiệp: trong văn bản này

đề cập tới hệ thống hồ của Hải Phòng như một thành phần của thoát nước đô thị

- Một số định hướng quy hoạch phát triển hệ thống không gian mở của Thành phố

(trong đó có Hồ điều hòa)

2.2 Các cơ sở về tự nhiên

2.2.1 Khí hậu

Chế độ gió

- Hải Phòng có vị trí ở phía Bắc Việt Nam, nên mang khí hậu gió mùa, gió lạnh

chủ đạo từ hướng Bắc, Đông Bắc (kéo dài 3 tháng/ năm), còn gió mát chủ đạo từ

hướng Nam, Đông Nam (kéo dài 9 tháng/ năm) Do đó, việc tạo ra hình thức thông

không khí qua các hồ sẽ giúp không khí được lọc sạch, tăng hơi ẩm, mát rồi đi vào

khu dân cư

- Nhờ mặt nước hồ sạch, tạo ra vòng vi khí hậu ổn định và tiện nghi cho các khu

dân cư xung quanh Hiện nay, đa số các khu ở đều được tổ chức xung quanh các hồ để

dễ dàng tiếp nhận vi khí hậu tiện nghi do mặt nước hồ đem lại

Chế độ nắng

- Giờ nắng trong năm : 1.692,4 giờ Tháng 10 có nhiều giờ nắng trong năm: 194

giờ Sau tháng 10, giờ nắng giảm xuống dần cho đến tháng 12 chỉ còn 47 giờ nắng

Trang 40

trong tháng Bức xạ mặt đất trung bình là 117Kcal cm/phút, nhiệt đô ̣ trung bình vào

mù a Hè là khoảng 32,5oC; mù a Đông là 20,3 oC và cả năm là trên 23,9 oC

- Nhìn chung, mùa Hè nắng nóng, do đó vai trò của Hồ trong điều tiết vi khí hâ ̣u là

rất cần thiết

Chế độ mưa

- Hải Phòng mưa nhiều từ tháng 5 đến tháng 9, lượng mưa trung bình năm là

khoảng 1600-1800 mm

- Vớ i lượng mưa lớn, tốc đô ̣ đô thi ̣ hoá; bê tông hoá bề mă ̣t, đi ̣a hình cao nên Hồ

đóng vai trò điều hoà nước để giảm úng, ngâ ̣p cu ̣c bô ̣ sau mưa Mưa nhiều, Hồ trở

thành Hồ điều hòa nước và ít bị ô nhiễm hơn

Chế độ ẩm

Độ ẩm trong không khí trung bình 85-86%; thấp nhất vào tháng 12, đỉnh vào

tháng 2 (100%) Tuy nhiên so với Hà Nô ̣i, giáp với biển nên Hải Phòng ấm hơn 1 oC

vào mùa Đông và mát hơn 1÷2 oC vào mùa Hè

2.2.2 Địa chất

- Địa chất thuỷ văn : Hải Phòng có 2 tầng nước ngầm ở trong lớp trầm tích đệ tứ,

tầng thứ nhất nằm trong lớp sét pha bùn cát chiều sâu trung bình là 18m, tầng 2 bị

nhiễm mặn Chính vì vâ ̣y, sự có mă ̣t của các Hồ sẽ giúp cho lượng nước ngầm của Hải

Phòng không bi ̣ ảnh hưởng do sử du ̣ng và do xây dựng

- Địa chất khoáng sản: chủ yếu là nguồn đá vôi có trữ lượng từ 150 - 200 triệu tấn

(dọc theo sông Đá Bạc), đất sét ở vùng Kiến An và 1 số mỏ nước khoáng (Kiến An,

Thuỷ Nguyên và Tiên Lãng)

2.2.3 Địa hình

- Địa hình Hải Phòng dốc về phía biển, nên các con sông chảy qua Hải Phòng đổ

về phía biển, Hồ được hình thành bởi các nhánh sông bị bồi lấp, nhưng phía dưới vẫn

có sự lưu thông của các mạch nước ngầm

- Qua hình 2.2 có thể thấy hồ là một thành phần sinh thái môi trường trong lòng đô

thị, có những tác động tới môi trường sinh thái đô thị Các hồ sạch và lớn sẽ giúp cho

quá trình thoát nước đô thị và môi trường vi khí hậu đô thị được tốt và lành mạnh

Tiêu đề	Tổ Chức Kiến Trúc Cảnh Quan Hệ Thống Hồ Điều Hòa Trong Đô Thị Hải Phòng Giai Đoạn 2010 - 2025
Tác giả	KTS Nguyễn Thị Thu Huyền
Người hướng dẫn	PGS. TS. KTS Nguyễn Nam
Trường học	Trường Đại Học Kiến Trúc
Chuyên ngành	Kiến Trúc
Thể loại	luận văn cao học
Năm xuất bản	2010 - 2025
Thành phố	Hải Phòng

Định dạng
Số trang	106
Dung lượng	10,15 MB