Giải pháp an toàn hoạt động kinh doanh của ngân hàng đầu tư và phát triển việt nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Tính chất đặc trưng trong hoạt động của Ngân hàng Trung ương là một số hoạt động quản lý kinh tế ở tầm vĩ mô, còn các ngân hàng thương mại và các trung gian tài chính khác là các hoạt độ

H Ọ C V IỆ N N G Â N H À N G

NGUYỀN ĐÀO SON

GIẢI P H Á P AN TOÀN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG ĐẦU T ư VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT N A M TRONG QUÁ TRÌNH HỘI N H ẬP KINH TÊ QUỐC TÊ

Chuyên ngành: Tài chính - lưu thông tiền tệ và tín dụng

Mã số: 5.02.09

LUẬN VẢN THẠC SỸ KINH TÊ

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN ĐỨC THẢO

n o r VlÉK’ N^AN HANO

Hà Nội - 2004

-— - — — — -4

T ô i x in c a m đ o a n đ â y là c ô n g trìn h n g h iê n c ứ u c ủ a riê n g tô i

C á c s ố liệ u , k ế t q u ả tro n g lu ậ n v ă n là tru n g th ự c v à c ó n g u ồ n

g ố c rõ rà n g /

H à N ộ i, n g à y th á n g 12 n ă m 20 0 4

Tác giả luận văn

N g u y ễ n Đ à o S ơ n

LỜ I N Ó I Đ Ầ U 1

CHƯƠNG 1: NHỮNG VÂN ĐỂ c ơ b ả n VỂ a n TƠÀN HƠ ẠT đ ộ n g

K IN H DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG M Ạ I TRONG QUÁ TR ÌN H H Ộ I NHẬP K IN H TÊ Qưốc TÊ 3

1.1 H o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h n g â n h à n g th ư ơ n g m ạ i tro n g q u á trìn h h ộ i

1.1.1 T o à n c ầ u h o á v à x u th ế tấ t y ế u h ộ i n h ậ p k in h tế q u ố c tế 31.1.2 H o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h c ủ a n g â n h à n g th ư ơ n g m ạ i tro n g q u á

trìn h h ộ i n h ậ p k in h t ế q u ố c tế 121.2 N h ữ n g v ấ n đ ề c ơ b ả n v ề đ ả m b ả o a n to à n h o ạ t đ ộ n g n g â n h à n gtro n g q u á trìn h h ộ i n h ậ p k in h t ế q u ố c tế 181.2.1 K h á i n iệ m v à sự c ầ n th iế t p h ải đ ả m b ả o a n to à n h o ạ t đ ộ n g k in h

1.2.1.2 Sự c ầ n th iế t p h ả i đ ả m b ả o an to à n h o ạ t đ ộ n g n g â n h à n g tro n g

q u á trìn h h ộ i n h ậ p k in h tế q u ố c tế 2 01.2.2 N ộ i d u n g c ơ b ả n v ề đ ả m b ảo an toàn h o ạ t đ ộ n g k in h d o an h ng ân

1.2.3 N h â n tố ả n h h ư ở n g đ ế n an to à n h o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h n g â n

h à n g tro n g q u á trìn h h ộ i n h ậ p k in h tế q u ố c tế 321.3 B ài h ọ c k in h n g h iệ m c ủ a m ộ t s ố n g â n h à n g th ư ơ n g m ạ i n ư ớ c n g o à i

v ề đ ả m b ả o a n to à n h o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h 371.3.1 K in h n g h iệ m đ ả m b ả o an to à n h o ạt đ ộ n g k in h d o a n h c ủ a m ộ t

số n g â n h à n g th ư ơ n g m ại nước n g o ài 371.3.2 N h ữ n g b à i h ọ c k in h n g h iệ m về v ấn đ ề an to à n h o ạ t đ ộ n g k in h

d o a n h đ ố i với c á c n g â n h à n g th ư ơ n g m ại V iệ t N am 39

h à n g Đ ầ u tư v à P h á t triể n V iệ t N a m 92

3 3 M ộ t s ố k iế n n g h ị n h ằ m th ự c h iệ n c á c g iả i p h á p đ ả m b ả o a n to à n

c h o h o ạ t đ ộ n g c ủ a N g â n h à n g Đ ầ u tư v à P h á t triể n V iệ t N a m tro n g

3 3 1 Đ ố i với C h ín h p h ủ v à c ơ q u a n q u ả n lý N h à nước: 933.3.2 K iế n n g h ị đ ố i với N g â n h à n g N h à nước 96

DANH MUC T À I LIÊ U T H A M KH ẢO

B ID V : N g â n h à n g Đ ầ u tư v à P h á t triể n V iệ t N a m

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài.

c ủ a N g â n h à n g Đ ầ u tư v à P h á t triể n V iệ t N a m tro n g sự tá c đ ộ n g c ủ a c á c y ế u

tố h ộ i n h ậ p th ờ i g ia n q u a

- N ê u ra m ộ t s ố k iế n n g h ị v à g iả i p h á p p h ù h ợ p đ ể đ ả m b ả o a n to à n

h o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h c ủ a N g â n h à n g Đ ầ u tư v à P h á t triể n V iệ t N a m tro n g

q u á trìn h h ộ i n h ậ p với h ệ th ố n g tà i c h ín h tiề n tệ q u ố c tế

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

- Đ ố i tư ợ n g n g h iê n c ứ u c ủ a lu ậ n v ă n tậ p tru n g c h ủ y ế u v à o v ấ n đ ề lý

n ă n g lự c q u ả n lý n g â n h à n g , v à q u a th ự c tiễ n c ủ a N g â n h à n g Đ ầ u tư v à P h á t triể n V iệ t N a m tro n g q u á trìn h h ộ i n h ậ p q u ố c t ế từ n ă m 2 0 0 0 đ ế n n ă m 2 0 0 3

4 Phương pháp nghiên cứu.

Chương 3: G iả i p h á p a n to à n h o ạ t đ ộ n g kinh d o a n h củ a N g â n h à n g Đ ầ u tư

và P h á t triển V iệt N a m tro n g q u á trình h ộ i n h ậ p k in h t ế q u ố c tế.

Chương 1

NH Ữ NG VÂN ĐỂ C ơ BẢ N V Ể AN TO ÀN H O Ạ T Đ Ộ N G

K IN H D O A N H C Ủ A N G Â N HÀNG TH Ư ƠNG M Ạ I

T R O N G Q U Á TR ÌN H H Ộ I N H Ậ P K IN H TÊ Q U Ô C TÊ

1.1 HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGÂN HÀNG THƯONG M ẠI TRONG QUÁ

TRÌNH HỘI NHẬP KINH TÊ QUỐC TÊ.

1.1.1 Toàn cầu hoá và xu thè tất yếu hội nhập kinh tê quốc tế.

1 1 1 1 K h á i n iệ m k in h t ế q u ố c tế.

S au đ ạ i c h iế n th ế g iớ i lầ n th ứ h a i, d ù th u ộ c c h ế đ ộ c h ín h trị n à o , c á c

n ư ớ c đ ề u triể n k h a i sự c ạ n h tra n h v ề k in h t ế tìm c o n đ ư ờ n g p h á t triể n n h a n h

n h ấ t đ ể th o ả m ã n c á c n h u c ầ u v ề c h ín h trị, x ã h ộ i c ủ a m ìn h , từ đ ó là m c h o

n ề n k in h t ế th ế g iớ i đ ạ t đ ư ợ c m ộ t th ờ i k ỳ p h á t' triể n tư ơ n g đ ố i ổ n đ ịn h Sau

k h i k ế t th ú c c h iế n tra n h lạ n h , n h u c ầ u c ơ b ả n tro n g n ư ớ c c ủ a c á c n ư ớ c từ n g

m ở rộ n g q u i m ô c ủ a n ó , tố c đ ộ k h ô n g n g ừ n g tă n g n h a n h , sự p h â n c ô n g tro n g

p h ạ m vi t h ế g iớ i c ũ n g đ a n g đ ư ợ c c ả i th iệ n , k in h t ế c á c n ư ớ c đ ã x u ấ t h iệ n c ụ c

d iệ n m ớ i, p h ụ th u ộ c lẫ n n h a u ; đ ã x u ấ t h iệ n th ị trư ờ n g lớ n , th ố n g n h ấ t th ế

g iớ i, từ n g b ư ớ c h ìn h th à n h h ệ th ố n g s ả n x u ấ t m a n g tín h to à n c ầ u h o á

H o ạ t đ ộ n g tra o đ ổ i h à n g h o á , d ịc h vụ là p h ư ơ n g c á c h g iú p c h o c á c ch ủ

th ể k in h t ế đ ộ c lậ p th a m g ia v à o c á c m ố i q u a n h ệ k in h t ế v ớ i c á c c h ủ th ể

h ợ p tá c v à đ ấ u tra n h g iữ a c á c th à n h v iên c ủ a c ộ n g đ ồ n g q u ố c tế T ro n g x u th ế

ấy , c á c n ề n k in h t ế q u a n h ệ n g à y c à n g m ậ t th iế t với n h a u , tu ỳ th u ộ c lẫn n h a u

Giữa kinh t ế q u ố c t ế và toàn cầu hóa có quan hệ chặt c h ẽ với nhau K inh

t ế q u ố c t ế p h á t triển thúc đ ẩ y q u á trình toàn cầu hoá và ngược lại toàn cầu hóa nền kinh t ế tác độ n g trở lại cho kinh t ế q u ố c t ế p h á t triển.

T ro n g tìn h h ìn h h iệ n n ay , to à n c ầu h o á k in h tế sẽ đi sâu v ào q u a n h ệ q u ố c

tế, tă n g th ê m sự p h ụ th u ộ c vào n h a u g iữ a c á c q u ô c g ia k h iế n lợi ích c h u n g tăn g

lê n , g ó p p h ầ n th ú c đ ẩ y h o à b ìn h v à p h á t tr iể n c ủ a t h ế g iớ i T o à n c ầ u h o á

n g h iệ p tro n g n ư ớ c c ó k h ả n ă n g c ạ n h tr a n h đ ầ u tư ra n ư ớ c n g o à i đ ặ c b iệ t là

c á c n ư ớ c đ a n g p h á t tr iể n ; T h ú c đ ẩ y h ợ p tá c tiề n tệ g iữ a c á c n ư ớ c tro n g k h u

k h â u sả n x u ấ t p h â n p h ố i, tiê u d ù n g g iữ a c á c n ề n k in h t ế trê n th ế giới n g à y

c à n g sâ u sắc Đ ặ c b iệ t là sự p h á t triể n c ủ a k ỹ th u ậ t m á y tín h , th ô n g tin , vô

tu y ế n , k ỹ th u ậ t m ạ n g q u ố c tế , k ỹ th u ậ t F A X v à th ô n g tin tà i c h ín h là m c h o

c á c th ô n g tin k in h tế n h a n h c h ó n g v à c h u ẩ n x á c tru y ề n đ ế n m ọ i n g ó c n g á c h trê n to à n t h ế g iớ i, tă n g n h a n h sự lư u đ ộ n g c ủ a c á c y ế u tố s ả n x u ấ t n h ư , v ố n ,

sứ c la o đ ộ n g v à k ỹ th u ậ t trê n t h ế g iớ i, đ ã h ìn h th à n h x u t h ế to à n c ầ u h o á k in h

t ế th ế g iớ i

T h ứ h a i, tự d o h o á thư ơ ng m ạ i với đ ầ u tư trự c tiếp củ a nước ngoài là

h ìn h th ứ c b iể u h iện chủ y ế u của to à n cầu hoá nền kinh tế.

tự d o h o á m ậ u d ịc h th ế g iớ i Đ ồ n g th ờ i đ ầ u tư ra n ư ớ c n g o à i tă n g lê n m ạ n h

m ẽ , m ứ c tă n g trư ở n g b ìn h q u â n h à n g n ă m c ủ a đ ầ u tư trự c tiế p ra n ư ớ c n g o à i

c ủ a c á c n ư ớ c đ ạ t k h o ả n g 1 5 % , g ấ p 4 lầ n m ứ c tă n g trư ở n g G D P th ế g iớ i, h iệ n

n a y m ứ c đ ầ u tư trự c tiế p ra n ư ớ c n g o à i c ủ a c á c n ư ớ c trê n t h ế g iớ i k h o ả n g

3 5 0 0 tỷ U S D Đ ồ n g th ờ i đ ầ u tư ra n ư ớ c n g o à i h iệ n n a y k h ô n g c h ỉ d o v ố n q u á

th ừ a p h ả i c h u y ể n đ i c ủ a c á c n ư ớ c p h á t triể n , v ố n c h u y ể n đ i c ủ a c á c nướ c

đ a n g p h á t triể n c ũ n g đ ư ợ c c h u y ể n s a n g c á c n ư ớ c p h á t triể n C ù n g với tă n g tro n g đ ầ u tư trự c tiế p ra n ư ớ c n g o à i, q u i m ô đ ầ u tư g iá n tiế p th ô n g q u a

p h ư ơ n g th ứ c c h ứ n g k h o á n c ũ n g tă n g lê n m ạ n h m ẽ K íc h th íc h sự tă n g trư ở n g

c ủ a tự d o h o á th ư ơ n g m ạ i v à đ ầ u tư r a n ư ớ c n g o à i c ũ n g tă n g n h a n h tiế n trìn h

to à n c ầ u h o á n ề n k in h tế

T h ứ b a , cô n g ty siêu q u ố c g ia là tập hợp chủ yếu của toàn cầu hoá nền kin h tế:

C ô n g ty s iê u q u ố c g ia đ ư ợ c c o i là m ộ t th ự c th ể k in h d o a n h s u ố t đ ờ i ch o

v iệ c tậ p tru n g s ả n x u ấ t, th ư ơ n g m ạ i, tiề n tệ , k h a i th á c k ỹ th u ậ t, là “ n g ư ờ i”

th a m g ia n ă n g đ ộ n g n h ấ t v à o n ề n k in h t ế th ế g iớ i, c ũ n g là tậ p h ợ p c h ủ y ế u

c ủ a q u a n h ệ k in h t ế q u ố c t ế h iệ n đ ạ i C ô n g ty s iê u q u ố c g ia b ắ t đ ầ u p h á t triể n

từ s a u đ ạ i c h iế n th ế g iớ i lầ n th ứ 2 , từ n h ữ n g n ă m 1970 s ố lư ợ n g tă n g lê n

T h ứ tư , Q uốc t ế h o á , tự d o hoá tiền tệ là y ế u t ố cần th iế t của quá trình

to àn cầu hoá kin h tế.

T ự d o h o á tiề n tệ là c h ỉ sự b u ô n g lỏ n g v à lo ạ i b ỏ c h ế đ ộ q u ả n lý tiề n tệ tro n g n ư ớ c , b a o g ồ m tự d o h o á lãi su ấ t, tự d o h o á n g h iệ p v ụ n g â n h à n g , tự d o

h o á th ị trư ờ n g tiề n tệ c h o p h é p c á c n g â n h à n g tro n g n ư ớ c c ó th ể m ở ch i

n h á n h h o ặ c v ă n p h ò n g đ ạ i d iệ n ở n ư ớ c n g o à i v à c h o p h é p c á c n g â n h à n g

n ư ớ c n g o à i đ ư ợ c h o ạ t đ ộ n g ở th ị trư ờ n g tro n g n ư ớ c Q u ố c t ế h o á tiề n tệ là sự

b iể u h iệ n h ơ n m ộ t b ư ớ c c ủ a tự d o h o á tiề n tệ T ự d o h o á tiề n tệ v ừ a th íc h h ợ p với n h u c ầ u C ô n g ty s iê u q u ố c g ia v ừ a là k ế t q u ả tấ t y ế u c ủ a sự p h á t triể n

tă n g m ạ n h từ 10 tỷ U S D c ủ a 2 0 n ă m trư ớ c đ ế n 1 5 0 0 tỷ U S D h iệ n n a y

T u y n h iê n , c ũ n g p h ả i th ấ y rằ n g v iệ c to à n c ầ u h o á k in h t ế th ế g iớ i c ũ n g

c ó n h ữ n g tá c đ ộ n g h a i c h iề u M ộ t m ặ t, n ó g ó p p h ầ n đ ẩ y n h a n h tố c đ ộ p h á t triể n c ủ a k in h t ế t h ế g iớ i, n h ư n g m ặ t k h á c c ũ n g n ả y sin h m ộ t lo ạ t m â u th u ẫ n

đ ố i lập

M ộ t là , s ự th a m gia củ a toàn cầu hoá n ền kin h t ế đ ố i với cá c nước

p h á t triển và đ a n g p h á t triển kh ô n g đ ồ n g đều.

- M ụ c đ íc h đ ầ u tư ra n ư ớ c n g o à i c ủ a c á c n ư ớ c p h á t triể n n g o à i v iệ c

b à n h trư ớ n g r a th ị trư ờ n g th ế g iớ i c ò n là đ ể th o á t k h ỏ i sự k h ủ n g h o ả n g c ơ c ấ u

m ỗ i n ư ớ c.

- V iệ c h ộ i n h ậ p k in h t ế q u ố c t ế là m c h o tă n g tín h h iệ u q u ả c ủ a v iệc

p h â n p h ố i v à sử d ụ n g n g u ồ n tà i c h ín h trê n p h ạ m v i to à n t h ế g iớ i Đ ố i với c á c

n ư ớ c đ a n g p h á t triể n , k h i m à n g u ồ n v ố n tro n g n ư ớ c c ò n h ạ n h ẹ p , h ệ th ố n g tài

c h ín h N H c ò n đ a n g ở trìn h đ ộ th ấ p , h ộ i n h ậ p v à o h ệ th ố n g tà i c h ín h th ế giới

sẽ g iú p c á c n ư ớ c n à y tiế p c ậ n với th ị trư ờ n g v ố n q u ố c tế , tra n h th ủ đ ư ợ c các

nguồn vốn nước ngoài thông qua các hình thức đầu tư trực tiếp, gián tiếp, vay

nợ, viện trợ để tiến hành chính sách công nghiệp hoá, hiện đại hoá kinh tế Thu hút và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn nước ngoài góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, tạo công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân.

- Mở cửa thị trường tài chính sẽ có tác dụng làm tăng khả năng thanh toán và hiệu suất của thị trường vốn trong nước Khi thị trường vốn phát triển

và có khả năng thanh toán cao sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, trung gian tài chính, ngân hàng mở rộng và phát triển nghiệp vụ Sự mở rộng giao lưu tài chính quốc tế cũng tạo điều kiện để hệ thống ngân hàng mở rộng thị trường, phát triển công nghệ, cải thiện trình độ quản lý và cán bộ, đa dạng hoá và nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo sức ép thúc đẩy các ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn và nâng cao năng lực cạnh tranh tạo điều kiện để phát triển.

- Việc hội nhập vào hệ thống tài chính quốc tế, bên cạnh khả năng tăng nguồn vốn, cải thiện kinh nghiệm quản lý, đa dạng hoá sản phẩm để nâng cao chất lượng tài sản còn tạo khả năng điều tiết và phòng ngừa rủi ro Hội nhập còn góp phần đa dạng hoá nguồn vốn và tài sản trên cơ sở sử dụng các công cụ thị trường, các nghiệp vụ phát sinh với khả năng chuyển nhượng rộng rãi, các định chế tài chính có khả năng quản lý và phòng ngừa rủi ro tốt hơn, thậm chí ngay cả khi thị trường trong nước có những biến động lớn.

- Việc hội nhập tài chính tiền tệ còn thúc đẩy việc hình thành và áp dụng các chính sách tài chính, tiền tệ ổn định, lành mạnh Nếu chính sách tài chính tiền tệ không lành mạnh và ổn định có thể làm xói mòn lòng tin của các nhà đầu tư nước ngoài và là nguyên nhân của tình trạng rút vốn, nền kinh

tế sẽ phải gánh chịu nhiều thiệt thòi Do vậy để tăng thêm động lực thúc đẩy hội nhập kinh tế các nước phải nâng cao hiệu quả sử dụng công cụ điều hành chính sách tiền tệ, tăng cường tính minh bạch của chính sách này Việc hội nhập còn góp phần thúc đẩy các nước chậm phát triển phải cải thiện hệ thống

pháp luật, các quy định, hệ thống thông tin quản lý, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế và tạo ra cơ sở hạ tầng tài chính tốt hơn cho nền kinh tế.

1.1.2 Hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thương mại trong quá

trình hội nhập kinh tế quốc tế.

1 1 2 1 K in h d o a n h n g â n h à n g

Kinh tế học hiện đại nghiên cứu các hoạt động kinh tế trên hai phương diện kinh tế vĩ mô và kinh tế vi mô v ề thực chất, đó là sự tiếp cận theo quan điểm quản lý kinh tế Sự phân tích hoạt động của hệ thống ngân hàng hiện đại cũng theo tư tưởng này Tính chất đặc trưng trong hoạt động của Ngân hàng Trung ương là một số hoạt động quản lý kinh tế ở tầm vĩ mô, còn các ngân hàng thương mại và các trung gian tài chính khác là các hoạt động kinh doanh tiền tệ.

Cụm từ “kinh doanh ngân hàng” được sử dụng nhằm phân biệt lĩnh vực hoạt động của các ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư phát triển và các ngân hàng loại khác với lĩnh vực hoạt động của Ngân hàng Trung ương, của các doanh nghiệp khác (các doanh nghiệp phi tài chính, các doanh nghiệp tài chính phi ngân hàng) và các tổ chức phi lợi nhuận khác Có thể hiểu đơn giản kinh doanh ngân hàng là việc tiến hành các hoạt động sản xuất, buôn bán các sản phẩm dịch vụ tài chính tiền tệ của các ngân hàng nhằm vào mục tiêu cao nhất là tối đa hoá lợi nhuận.

1 1 2 2 Đ ặ c đ iể m h o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h c ủ a n g â n h à n g th ư ơ n g m ạ i.

Trên góc độ khái quát, có thể rút ra một số đặc điểm cơ bản của hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường hiện đại như sau:

Một là, kinh doanh ngân hàng là hoạt động thu lợi nhuận trên cơ sở

thoả mãn các nhu cầu về sản phẩm dịch vụ ngân hàng.

Nhu cầu mà các ngân hàng phục vụ là nhu cầu về những dịch vụ,

những phương tiện cho việc trao đổi, thanh toán, cất giữ, thu thập các nguồn tiết kiệm, tài trợ đầu tư sao cho có lợi nhất và rủi ro thấp nhất Hoạt động của các ngân hàng có tính chuyên môn hoá vào việc thoả mãn các loại nhu cầu này, khả năng thoả mãn các nhu cầu này có ảnh hưởng quyết định đến khả năng thu lợi nhuận của các ngân hàng Lợi nhuận này có được từ hai

nguồn thu nhập chính: một là, các phí hay hoa hồng mà khách hàng trả về các dịch vụ, phương tiện ngân hàng cung ứng cho họ; hai là, các khoản lợi

tức do chênh lệch lãi suất và giá giữa đầu ra với đầu vào, chẳng hạn chênh lệch lãi suất cho vay và đi vay, hay chênh lệch giá cả chứng khoán bán ra với mua vào

Hai là, đối tượng kinh doanh của ngân hàng là tiền, các tài sản tài

chính và các dịch vụ trực tiếp liên quan đến hoạt động kinh doanh ngân hàng trong nền kinh tế.

Nhiệm vụ của các ngân hàng thương mại là trực tiếp kinh doanh tiền tệ

và các tài sản tài chính Tiền và các tài sản tài chính là những phương tiện phục vụ các công việc trao đổi, thanh toán, cất giữ, huy động tiết kiệm, tài trợ đầu tư của các tác nhân trong nền kinh tế sao cho có lợi và giảm rủi ro Như vậy, trên phương diện vi mô thì: kinh doanh ngân hàng là việc sản xuất, buôn bán, quản lý, lưu thông và sử dụng tiền cùng các tài sản tài chính.

Mặt khác, nếu xét trên phương diện kinh tế vĩ mô, người ta quan niệm: Tiền là bất cứ cái gì được chấp nhận chung trong việc thanh toán và trong việc hoàn trả các món nợ Bao gồm: tiền giấy và tiền kim loại do Ngân hàng Trung ương phát hành đang lưu thông bên ngoài các ngân hàng, và tiền gửi (chủ yếu tại các ngân hàng); các tài sản tài chính là các chứng khoán, các giấy nợ mà người sở hữu chúng có quyền được hưởng một khoản lợi tức nhất định sau một khoảng thời gian nào đó như: các cổ phiếu, trái phiếu, kỳ phiếu, các giấy xác nhận tài chính khác với các tài sản hữu hình, chúng có thể hoặc không thể chuyển nhượng được và có thể chuyển đổi ra tiền với

những điều kiện nhất định, v ề thực chất, cả hai loại đều là sự vật chất hoá các quyền và nghĩa vụ của các tác nhân tham gia hoạt động sản xuất, buôn bán, quản lý và sử dụng chúng Việc tiến hành các hoạt động này đồng thời

là quá trình xây dựng và thực hiện các quyền và nghĩa vụ nhất định và do đó chúng cũng mang nội dung là những công việc giống như cái mà người ta gọi

là các dịch vụ và chúng gắn liền với nhau khó có thể tách biệt Chính vì thế đối tượng kinh doanh của các ngân hàng là tiền và các tài sản tài chính, thì đồng thời nó cũng gồm những dịch vụ trực tiếp liên quan đến việc sản xuất, lưu thông, quản lý và sử dụng tiền cùng các tài sản tài chính.

Ba là, kinh doanh ngân hàng gắn với các th ể c h ế trung gian tài chính

hoạt động trên thị trường tài chính như: Các hoạt động về huy động tiền gửi,

cho vay, chuyển tiền, làm trung gian thanh toán, tài trợ đầu tư, đại lý, môi giới tài chính hưởng hoa hồng

Các trung gian tài chính tiến hành hoạt động chắp nối, đứng giữa những người cho vay đầu tiên và những người đi vay cuối cùng Tính chất đặc trưng hoạt động của các trung gian tài chính là biến đổi tài sản; biến đổi rủi ro và chi phí, cung cấp khả năng thanh toán bằng tiền mặt, biến đổi thời điểm đến hạn của các tài sản tài chính cho các tác nhân trong nền kinh tế

có nhu cầu vay và cho vay, cũng qua đó họ thu được lợi nhuận.

Sự phân biệt các ngân hàng với các trung gian tài chính khác chủ yếu

là ở chỗ: chúng tiến hành công việc thu nhận tiền gửi rồi đem cho vay như là nghiệp vụ thường xuyên, còn các trung gian tài chính phi ngân hàng thường hoạt động là thay mặt cho người khác trong vai trò là những con nợ chính Tuy nhiên, hiện nay ranh giới này đang mất dần cùng với xu hướng đa dạng hoá hoạt động do thúc đẩy bởi cạnh tranh tăng và nới lỏng từ phía luật pháp.

Bốn là, hoạt động kinh doanh ở mỗi ngân hàng chịu sự chi phối mạnh

m ẽ bởi những tác động của môi trường kinh doanh.

Hoạt động ngân hàng suy đến cùng là có tính lệ thuộc vào các hoạt

động kinh tế chung, trước hết là các hoạt động sản xuất, lưu thông, tiêu dùng các sản phẩm vật chất Việc cung ứng và lưu thông tiền, các tài sản chính cũng như các dịch vụ tài chính - tiền tệ nói chung lệ thuộc chặt chẽ vào quá trình tái sản xuất ra của cải vật chất, vào tình hình hoạt động của các lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp, thương mại, tiêu dùng cá nhân Có thể nói rằng bất kỳ biến động đáng kể nào của các lĩnh vực này đều trực tiếp hay gián tiếp ảnh hưởng đến thị trường tài chính và hoạt động ngân hàng Bởi sự tăng trưởng và phát triển hay suy thoái trong các lĩnh vực nói trên trực tiếp ảnh hưởng đến sản lượng, thu nhập, tiêu dùng, tiết kiệm và đầu tư của nền kinh tế trước hết trong các lĩnh vực theo hướng gia tăng hay giảm bớt, và do

đó trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng thu lợi nhuận, khả năng trả nợ của các con nợ, mà con nợ chính của nền kinh tế luôn là các ngân hàng.

Năm là, hoạt động kinh doanh ngân hàng là lĩnh vực kinh doanh mang

tính độc quyền cao và rủi ro cao.

Có rất nhiều yếu tố khác nhau tạo nên tính độc quyền cao và rủi ro cao trong lĩnh vực hoạt động ngân hàng trong nền kinh tế thị trường hiện đại, bao gồm cả các yếu tố kinh tế, kỹ thuật, luật pháp, đặc điểm đối tượng và quá trình kinh doanh

Trên thực tế mọi chuyên gia nghiên cứu về hoạt động ngân hàng trên thế giới đều thấy hiện tượng chỉ một vài ngân hàng lớn chi phối hầu như toàn

bộ thị trường quốc gia hay thế giới về dịch vụ tài chính Trong một số phân

hệ của thị trường tài chính ở nhiều quốc gia người cung ứng nhiều khi chỉ là một hay vài ba ngân hàng này chiếm tỷ lệ đa số về thị phần, quy mô tài sản, quy mô hoạt động và địa bàn hoạt động, cũng như khả năng ảnh hưởng đến các cán cân thị trường về giá cả, về lưu lượng hoạt động Điều tương tự cũng xảy ra với các thị trường tài chính quốc tế, ở đó một vài tập đoàn tài chính khổng lồ chi phối lưu lượng hoạt động của thị trường.

Để khắc phục, ngăn ngừa tính kém hiệu quả do độc quyền sinh ra,

Chính phủ ở các quốc gia trên thế giới chú ý tăng cường các biện pháp phòng

chống độc quyền và tăng cường cạnh tranh trong lĩnh vực này, bằng cách thông qua luật pháp, chính sách bằng cả sự can thiệp trực tiếp bằng các biện pháp nghiệp vụ thông qua hoạt động của Ngân hàng Trung ương và các

cơ quan quản lý tiền tệ - tài chính khác.

Một đặc trưng khác trong hoạt động kinh doanh ngân hàng là tính rủi

ro cao Rủi ro ở đây được quan niệm là những biến động không lường trước được trong các điều kiện, môi trường, hoạt động kinh doanh làm cho ngân hàng không đạt được các mục tiêu Biểu hiện là mức độ phá sản và khả năng mất vốn ngân hàng rất lớn khi cạnh tranh tăng lên so với các lĩnh vực kinh doanh khác, không kể là ngân hàng lớn hay nhỏ Lý do chính ở đây là khả năng dự tính chính xác những biến động của thị trường tài chính và điều kiện kinh doanh ngân hàng là rất thấp so với các thị trường các hàng hoá vật chất

và dịch vụ khác, xuất phát từ ngay những đặc trưng đó nêu ở trên.

1 1 2 3 H o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h c ủ a n g â n h à n g th ư ơ n g m ạ i tr o n g q u á tr ìn h

h ộ i n h ậ p k in h tê q u ố c tế.

Như các phần trên đã nêu, hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại không chỉ bó hẹp trong phạm vi quốc gia, khu vực mà được mở rộng trong phạm vi toàn cầu Vì vậy, hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại không chỉ bị chi phối bởi các quy định, quy chế, chế tài trong nước mà còn chịu sự ảnh hưởng của rất nhiều các quy định, quy chế của các nước khác.

- Hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại trong điều kiện hội nhập thì các giao dịch tài chính, ngân hàng được thực hiện theo tín hiệu thị trường mà không bị ngăn trở bởi các biện pháp quản lý hành chính, tỷ giá, lãi suất mà hoạt động theo giá thị trường quyết định, theo quan hệ cung cầu

về tiền tệ, thu nhập và điều kiện cụ thể của nền kinh tế Hoạt động trong điều kiện như vậy buộc các ngân hàng thương mại phải vận hành theo quy luật thị

trường, ngân hàng nào hoạt động có hiệu quả thì tồn tại và phát triển, còn ngân hàng nào kinh doanh không có hiệu quả sẽ bị đào thải.

Khi hội nhập buộc các ngân hàng thương mại phải tuân thủ theo các quy định, nguyên tắc mà các tổ chức quốc tế và khu vực đã đặt ra, ngân hàng thương mại nào vận hành trái theo các quy định, thông lệ sẽ không thể tồn tại được Do vậy, để hoạt động và phát triển được trong điều kiện hội nhập thì không chỉ bản thân các ngân hàng thương mại có những chính sách phù hợp với thông lệ quốc tế mà còn phải đổi mới công tác quản trị, điều hành, quy trình công nghệ mà bản thân các nước đó cũng phải tiến hành điều chỉnh các chính sách vĩ mô, cơ cấu lại hệ thống ngân hàng theo các chuẩn mực và tập quán kinh doanh quốc tế.

- Trong điều kiện cạnh tranh không chỉ trong phạm vi quốc gia mà mang tính quốc tế như hiện nay thì việc các ngân hàng thương mại trong nước muốn tồn tại và phát triển thì vô cùng khó khăn, phức tạp, đặc biệt làn sóng sát nhập và thôn tính lẫn nhau giữa các ngân hàng và các tổ chức tài chính ở các nước trên thế giới ngày càng trở lên phổ biến đã hình thành nên các tập đoàn tài chính khổng lồ hoạt động trong phạm vi rộng lớn và có khả năng chi phối hoạt động kinh tế của cả một quốc gia Cho nên việc sát nhập hay thôn tính lẫn nhau đã làm cho hoạt động của các ngân hàng thay đổi đáng kể về quy mô hoạt động, tiềm lực tài chính, khả năng cung cấp dịch vụ tiện ích Đây là một thách thức vô cùng khó khăn mà các ngân hàng thương mại trong nước phải đối đầu khi mà tiềm lực tài chính, trình độ công nghệ, dịch vụ phục vụ khách hàng, trình độ cán bộ của các ngân hàng bản địa còn ở mức rất thấp.

- Hội nhập quốc tế thúc đẩy quá trình ứng dụng những tiến bộ về công nghệ hiện đại làm thay đổi phương thức hoạt động và cung cấp dịch vụ Sự phát triển của công nghệ đã tạo điều kiện cho việc ra đời các sản phẩm dịch

vụ tài chính, ngân hàng mới Việc ra đời và phát triển các chương trình thanh

toán đã khắc phục được trở ngại về không gian, thời gian và đặc biệt là giảm được chi phí và đem lại thuận lợi và nhanh chóng cho khách hàng Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào trong thao tác nghiệp vụ của ngân hàng cũng đặt ra cho các ngân hàng thương mại những khó khăn và rủi ro khôn lường.

- Quá trình hội nhập tạo điều kiện cho các ngân hàng thương mại mở rộng quy mô và phạm vi hoạt động của mình không chỉ trong phạm vi quốc gia mà thậm chí ra các nước trong khu vực và trên thế giới như tham gia vào đầu tư, kinh doanh chứng khoán, ngoại hối, và cung cấp các dịch vụ ngân hàng trên các thị trường tài chính quốc tế Với việc mở rộng địa bàn hoạt động, dịch vụ ngân hàng ngày càng phức tạp thì yếu tố rủi ro cũng tăng lên tương ứng.

1.2 NHŨNG VẤN ĐỂ c ơ BẢN VỀ ĐẢM BẢO AN TO À N H O Ạ T ĐỘNG NGÂN HÀNG T R O N G QUÁ T R ÌN H H Ộ I N H Ậ P K IN H T Ế Q U Ố C TÊ

Quá trình phát triển và hội nhập vào nền kinh tế quốc tế là chấp nhận hoạt động cạnh tranh trong phạm vi toàn cầu; như vậy trước hết an toàn hoạt động ngân hàng phải được đặt lên hàng đầu Đây là vấn đề hết sức quan trọng và có ý nghĩa sống còn trong quá trình hội nhập; bởi vì nó không chỉ nằm trong an toàn của nền kinh tế quốc dân mà còn vượt ra ngoài lãnh thổ.

1.2.1 Khái niệm và sự cần thiết phải đảm bảo an toàn hoạt động kinh

doanh ngân hàng.

1 2 1 1 K h á i n iệ m :

Vấn đề an toàn hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại trong điều kiện hội nhập với nền kinh tế quốc tế là vấn đề rất được nhiều người quan tâm Nhưng làm thế nào để hệ thống ngân hàng thương mại hoạt động được an toàn lại càng trở lên phức tạp khó khăn hơn; Trước khi đi vào nội

dung, chúng ta có thể hiểu an toàn hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại qua khái niệm sau:

An toàn hoạt động kinh doanh của ngân hàng là đảm bảo cho các ngân hàng hoạt động ổn định và phát triển trong mọi điều kiện biến động về kinh tế, chính trị, xã hội ở trong nước và trên th ế giới.

T ừ k h á i n iệ m tr ê n c ó t h ể r ú t r a m ộ t s ô n h ậ n x é t:

Đối với khách hàng:

- Khi gửi tiền, khách hàng được đảm bảo quyền lợi của người gửi tiền, được rút ra đúng hạn, đầy đủ cả gốc và tiền lãi Tiền gửi được bảo hiểm theo quy định của Nhà nước.

- Thoả mãn nhu cầu về vốn vay, khi có đủ các điều kiện vay theo quy định của các ngân hàng.

- Ngoài ra, còn được thoả mãn các dịch vụ ngân hàng theo yêu cầu, phù hợp với quy định của pháp luật.

Đối với Ngân hàng:

- Đảm bảo sự tồn tại và duy trì hoạt động bình thường.

- Có sự phát triển về mọi mặt: Tăng trưởng nguồn vốn và doanh số cho vay, công nghệ Ngân hàng, năng lực quản lý, hiện đại hoá nghiệp vụ

- Đảm bảo những quy định an toàn về tài sản, vốn, quản lý rủi ro theo thông lệ quốc tế.

- Đảm bảo khả năng sinh lời trong mọi điều kiện hoạt động.

- Đóng góp vào sự an toàn của cả hệ thống ngân hàng.

Đối với nền kinh tế - x ã hội:

- Phục vụ tốt nhất cho mọi hoạt động kinh tế quốc dân, góp phần quan trọng cho sự tăng trưởng kinh tế.

- Điều hoà vốn kịp thời, tránh sự phá sản của tổ chức tín dụng.

- Góp phần giải quyết công ăn việc làm, thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất.

1.2.1.2 Sự cần th iê t phải đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng tro n g

quá trìn h hội nhập k in h tê quốc tế.

An toàn hoạt động kinh doanh ngân hàng là vấn đề đặt lên hàng đầu cho sự tồn tại và phát triển các ngân hàng trong nền kinh tế thị trường Nó bao trùm lên tất cả mọi mặt hoạt động và là chỉ tiêu cuối cùng đánh giá hiệu quả kinh doanh của ngân hàng trong mối quan hệ với sự tăng trưởng của các ngành và toàn bộ nền kinh tế quốc dân Sự cần thiết đảm bảo an toàn toàn hoạt động của các ngân hàng không nằm ngoài những yếu tố kinh tế xuất phát từ bản thân hoạt động của ngân hàng và mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động ngân hàng với các hoạt động kinh tế - xã hội.

M ộ t là, n h ữ n g y ế u t ố r ủ i r o tr o n g h o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h n g â n h à n g

Đã hoạt động sản xuất, kinh doanh của bất kỳ một doanh nghiệp nào thì cũng phải chứa đứng nhưng yếu tô rủi ro, nên hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại cũng không nằm ngoài qui luật chung đó Song chúng ta xét khả năng xảy ra rủi ro trong hoạt động ngân hàng từ 2 phương diện sau:

- Bản chất các hoạt động ngân hàng: ngân hàng không khác bất kỳ ngành kinh doanh nào, có thể gặp rủi ro, có thể mất tiền vốn Hơn thế nữa ngân hàng là một ngành nhạy cảm, do nó quan hệ giao dịch với nhiều loại khách hàng (doanh nghiệp, cá nhân); nhiều TCTD, tài chính trung gian Hoạt động của nó gắn liền với mọi hoạt động kinh tế - xã hội không chỉ ở trong nước mà còn trên phạm vi thế giới Chính từ bản chất đó, hoạt động của ngân hàng luôn chứa đựng nhiều rủi ro “tiềm ẩn”, nó có thể xảy ra bất cứ lúc nào Có nhiều loại rủi ro xảy ra trong hoạt động ngân hàng như: Rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro hối đoái, rủi ro thanh toán nhưng tiêu biểu nhất, trầm trọng nhất là rủi ro tín dụng Điều đó hoàn toàn lôgic, bởi tín dụng là hoạt động chủ yếu của ngân hàng.

- Rủi ro hệ thống: do đặc thù của hoạt động ngân hàng đan xen nhau,

có quan hệ về vốn, tiền gửi của khách hàng Nếu có sự thất thoát dù chỉ ở một

ngân hàng và ở một mức độ nhất định nào đó cũng sẽ ảnh hưởng, đe doạ đến tính an toàn và ổn định của cả hệ thống ngân hàng Tính đặc biệt của rủi ro

hệ thống là sự sụp đổ của ngân hàng này có thể sẽ kéo theo sự sụp đổ của ngân hàng khác.

Như vậy, dù rủi ro xảy ra tại một ngân hàng hay rủi ro hệ thống đều xuất hiện một cách bất ngờ, gây nên thất thoát tài sản, hiệu quả kinh doanh giảm sút nhanh chóng, đe doạ đến tình hình tài chính của ngân hàng Vì lẽ đó NHTW cần có chính sách hợp lý để phòng ngừa và hạn chế rủi ro có thể xảy

ra trong hệ thống ngân hàng Đồng thời chính các ngân hàng phải có giải pháp kịp thời để ngăn chặn và xử lý những rủi ro phát sinh, đảm bảo an toàn hoạt động cho chính bản thân mình.

H a i là, a n to à n h o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h là đ iề u k iệ n c h o s ự tồ n tạ i và

p h á t triể n c ủ a c á c n g â n h à n g th ư ơ n g m ạ i.

Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại được đảm bảo an toàn sẽ

có nhiều lợi thế và tác động tích cực đến sự tồn tại và phát triển của chúng Sự tác động trên các mặt sau:

dịch với mình Từ đó, tăng cường được nguồn vốn huy động, đảm bảo vốn cho hoạt động kinh doanh.

thoả mãn được nhu cầu vay vốn của khách hàng cho đầu tư sản xuất kinh doanh Đồng thời ngân hàng cũng mở rộng và tăng doanh số đầu tư vốn dưới các hình thức khác.

cấp các dịch vụ ngân hàng cho khách hàng ngày càng đa dạng, với doanh số lớn và tiện ích.

càng tăng cường, với nhiều lợi thế Từ đó mức doanh thu, lợi nhuận ngân hàng

ngày càng lớn, tạo điều kiện trích lập các quỹ, vốn ngân hàng lại tăng lên.

Với những tác động trên, quy mô và phạm vi hoạt động ngân hàng ngày càng mở rộng không chỉ ở trong nước mà cả trên phạm vi thế giới; doanh số và mức lợi nhuận tăng Đây chính là động lực để các ngân hàng cần duy trì và đảm bảo được an toàn trong chặng đường phát triển vào quá trình hội nhập với hệ thống tài chính quốc tế.

Thực tế đã minh chứng: chỉ có ngân hàng nào có nguồn lực tài chính

ổn định, thường xuyên bổ sung nguồn vốn kinh doanh, củng cố và hoàn thiện năng lực quản lý, đảm bảo cho các hoạt động kinh doanh có hiệu quả thì ngân hàng đó sẽ tồn tại trong môi trường cạnh tranh và phát triển Ngược lại

Điều này được th ể hiện:

có liên quan chặt chẽ và phục vụ cho mọi hoạt động của nền kinh tế Trong nền kinh tế thị trường các hoạt động kinh tế đều biến động nhanh nhạy, theo

xu hướng tăng trưởng Do đó mọi hoạt động ngân hàng phải có sự biến đổi thích nghi để tạo điều kiện và môi trường thuận lợi cho sự phát triển sản xuất kinh doanh Sự thích nghi đó có được khi các ngân hàng tạo ra sự ổn định về

an toàn trong hoạt động.

lượng vốn đầu tư lớn cho các dự án Nếu an toàn trong hoạt động của các ngân hàng được đảm bảo sẽ góp phần ngăn ngừa những rủi ro từ khi thẩm định dự án đầu tư đến khâu giải ngân, khâu thu hồi nợ Đáp ứng nhu cầu vốn

để đẩy nhanh tiến độ xây dựng, sớm đưa công trình hoàn thành vào sử dụng

để cung cấp sản phẩm cho nền kinh tế, tạo ra thế cân bằng giữa cung và cầu hàng hoá.

Bốn là, d o k h o a h ọ c - k ỹ th u ậ t p h á t triể n n h a n h c h ó n g đ ò i h ỏ i p h ả i

đ ả m b ả o a n to à n h o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h c h o c á c n g â n h à n g

Xu hướng chung của thế giới là áp dụng những thành tựu khoa học -

kỹ thuật hiện đại, nền công nghệ cao vào các ngành sản xuất kinh doanh và dịch vụ như công nghệ sinh học, thông tin, vật liệu, năng lượng mới Quá trình đó đòi hỏi hoạt động ngân hàng cũng phải thay đổi theo để không trở thành vật cản của sự phát triển kinh tế xã hội Để làm được việc đó đòi hỏi ngân hàng phải có đủ vốn để mua sắm trang thiết bị hiện đại, có năng lực quản lý, chuyên môn nghiệp vụ tốt để vận hành hệ thống thông tin thông suốt Tạo dựng được những cái đó chính là tạo dựng cho hoạt động an toàn của các ngân hàng.

Năm là, x u th ê to à n c ầ u h o á n ề n k in h tê t h ế g iớ i và h ộ i n h ậ p q u ố c t ế

vê n g â n h à n g đ ò i h ỏ i đ ả m b ả o a n to à n h o ạ t đ ộ n g k in h d o a n h n g â n h à n g

Như trên đã nêu, việc hình thành các khu vực kinh tế và xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới là một tất yếu và đã trở thành hiện thực trong thời gian qua Trước hết là tự do hoá thương mại và dịch chuyển các luồng vốn trong từng khu vực, sau đó là trên phạm vi toàn thế giới Do vậy, ngân hàng được coi là công cụ đắc lực; vì:

- Ngân hàng cần mở rộng các nghiệp vụ giao dịch quốc tế đã bám sát

xu thế khu vực hoá, toàn cầu hoá.

- Trong bối cảnh mới tính cạnh tranh của các ngân hàng ngày càng gay gắt, các ngân hàng trong nước sẽ gặp phải đối thủ là các ngân hàng liên doanh, ngân hàng nước ngoài có năng lực cạnh tranh và công nghệ cao Đòi hỏi các ngân hàng trong nước phải ứng dụng công nghệ ngân hàng hiện đại, tăng cường và mở rộng giao dịch quốc tế để tạo nên ưu thế cạnh tranh trên thị trường tài chính quốc tế.

Để thực hiện các hoạt động trên theo xu thế hội nhập đòi hỏi ngân hàng phải có đủ năng lực tài chính, nói rộng ra là phải đảm bảo đầy đủ các nội dung cơ bản về an toàn cho hoạt động.

1.2.2 Nội dung cơ bản về đảm bảo an toàn hoạt động kinh doanh ngân hàng.

Trên một nghĩa rộng, trong quá trình hội nhập tài chính, tiền tệ quốc tế đảm bảo an toàn hoạt động kinh doanh ngân hàng, bao gồm: Đảm bảo an toàn cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại thì trước hết phải

đề cập đến khả năng của chính bản thân ngân hàng thương mại đó mà cụ thể

là vốn tự có, chất lượng tài sản có, trình độ công nghệ, chất lượng quản lý hiệu quả kinh doanh và khả năng sinh lời đồng thời phải chú trọng đến việc cải thiện môi trường hoạt động và phát hiện, kiềm chế được trước những biến động lớn về kinh tế, chính trị, xã hội trong nước cũng như quốc tế.

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, chỉ nghiên cứu đề cập những nội dung thuộc về chính bản thân các Ngân hàng phải thực hiện trong quá trình hoạt động kinh doanh Trên phạm vi toàn cầu, quan điểm về đảm bảo an toàn hoạt động kinh doanh ngân hàng thể hiện qua một số nội dung chủ yếu sau:

T h ứ nh ất, vố n k in h d o a n h :

Vốn là điều kiện tiên quyết trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp trong điều kiện kinh tế thị trường Đối với các ngân hàng vốn là một yếu tố quan trọng tạo nên sức mạnh và khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước, đồng thời đã vươn ra tới các thị trường tài chính khu vực và quốc

tê Vốn kinh doanh của ngân hàng, bao gồm 2 nguồn chủ yếu:

- Vốn tự có (vốn chủ sở hữu) Bao gồm các thành phần: Vốn điều lệ; Quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ; Quỹ dự trữ đặc biệt để dự phòng bù đắp rủi ro; lợi nhuận chưa chia; giá trị tăng thêm do đánh giá lại tài sản cố định; vốn nhà nước cấp để cho vay dài hạn; các loại vốn, quỹ khác (nếu có).

Vốn tự có của một Ngân hàng giữ vị trí rất quan trọng, là yếu tố đảm

bảo an toàn trong hoạt động kinh doanh tiền tệ Theo luật về Ngân hàng và các quy chế an toàn trong kinh doanh tiền tệ thì phạm vi hoạt động và quy

mô kinh doanh của một Ngân hàng hoàn toàn phụ thuộc vào vốn tự có Nó được sử dụng vào những việc sau đây:

+ Mua sắm tài sản cố định, nhà cửa, trang thiết bị.

+ Bù đắp tổn thất khi không còn nguồn khác bù đắp.

+ Là căn cứ để giới hạn và đảm bảo an toàn trong hoạt động kinh doanh tiền tệ.

Với những ý nghĩa nêu trên, ngân hàng có đủ vốn tự có, có vốn tự có lớn và duy trì được vốn tự có là biểu hiện một ngân hàng bền vững.

- Vốn huy động: Đây là nguồn vốn chiếm phần lớn trong tổng số vốn kinh doanh của một TCTD Tăng nguồn vốn này với một cơ cấu vốn theo thời hạn phù hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng:

+ Nó là cơ sở cho việc mở rộng, tăng doanh số cho vay, đầu tư và các hoạt động kinh doanh khác Từ đó, mức lợi nhuận thu được và quy mô của ngân hàng ngày càng lớn, năng lực tài chính càng vững mạnh.

+ Khi có một cơ cấu vốn theo thời hạn phù hợp sẽ thoả mãn kịp thời nhu cầu vay vốn của khách hàng, khả năng thanh toán tăng lên, khi khách hàng rút tiền Đảm bảo cho ngân hàng duy trì hoạt động bình thường và ngày càng phát triển.

Chính vì vậy, bên cạnh làm tăng vốn tự có, các ngân hàng cần tăng cường huy động vốn từ các doanh nghiệp, cá nhân vay vốn của các ngân hàng khác để có đủ mức vốn kinh doanh cho mình.

H ai là, Chất lượng tài sản có:

Tài sản của ngân hàng là toàn bộ những thứ có giá trị mà ngân hàng hiện có quyền sở hữu hoặc hiện có quyền chiếm hữu, sử dụng vào hoạt động một các hợp pháp Nó là kết quả của các hoạt động trong các thời kỳ trước đó

và có khả năng mang lại lợi tức cho ngân hàng.

Tài sản Có của ngân hàng là giá trị tiền tệ của các tài sản mà ngân hàng hiện có, hiện đang sử dụng vào các mục đích khác nhau, tính đến một thời điểm nhất định.

Tài sản Có và tài sản Có sinh lời là những nội dung rất quan trọng trong hoạt động của ngân hàng, nó quyết định sự thành bại trong hoạt động Mỗi ngân hàng đều phải luôn tạo ra tài sản Có có chất lượng và duy trì chất lượng của nó Điều này thể hiện chính sách kinh doanh nói chung và chính sách tín dụng nói riêng của ngân hàng mạnh hay yếu.

Chất lượng tài sản Có là một chỉ tiêu tổng hợp nhất nói lên khả năng bền vững về mặt tài chính, khả năng sinh lời, năng lực quản lý của một ngân hàng Hầu hết rủi ro trong kinh doanh tiền tệ đều tập trung ở tài sản Có.

Tài sản Có có chất lượng cao hay thấp được biểu hiện dưới các hình thức sau:

- Các hình thức đảm bảo tín dụng và vốn tương quan giữa mức cho vay

so với giá trị của tài sản đảm bảo Tuỳ theo từng loại tài sản mà mức cho vay

so với giá trị tài sản đảm bảo có sự khác nhau Chẳng hạn đối với tài sản thế chấp là từ 60%-80%, tài sản cầm cố tại ngân hàng có thể lên tới 100%

- Nợ quá hạn và mức độ nợ quá hạn là chỉ tiêu rất quan trọng để đánh giá hoạt động của một ngân hàng Nó phản ánh chất lượng tài sản Có rất rõ nét Nó có ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của ngân hàng trong hiện tại và trong tương lai Nếu đặt chỉ tiêu này vào một trật tự thời gian thì sẽ thấy được khả năng ổn định kinh doanh, môi trường quản lý của bản thân ngân hàng.

- Tài sản Có bằng ngoại tệ được đánh giá theo tình thế ngoại hối Có tình thế trường và tình thế đoản Tình thế ngoại hối của ngân hàng phải ở trạng thái sao cho không gây nguy hiểm cho kinh doanh ngoại hối.

- Mối tương quan về mặt cơ cấu giữa tài sản Có và tài sản Nợ cho chúng ta những nhận định đầy đủ và chính xác hơn về chất lượng tài sản Có Nhìn vào kết cấu của tài sản một ngân hàng và đối chiếu với những mức độ

tối ưu của các bộ phận tài sản Có thể thấy được mặt tích cực của hoạt động kinh doanh.

Ba là, năng lực quản lý ngân hàng.

Nói đến năng lực quản lý chính là nói đến yếu tố con người hoạt động

trong công việc quản lý; vì vậy nó có tầm quan trọng đặc biệt Năng lực quản

lý ngân hàng là tạo ra: hệ thống các hoạt động thống nhất phối hợp và liên kết các quá trình lao động của các nhân viên phòng ban cho đến Hội đồng quản trị trong mỗi ngân hàng, nhằm đạt được các mục tiêu kinh doanh ở mỗi thời kỳ đã được xác định, trên cơ sở tối thiểu hoá các chi phí và hao tổn vê nguồn lực được sử dụng trong toàn bộ quá trình đó.

Những nhà quản lý ngân hàng, như: Các thành viên Hội đồng quản trị, giám đốc, kế toán trưởng, trưởng các phòng, ban có nhiệm vụ thường xuyên tiến hành các hoạt động phối hợp và liên kết hoạt động của các cá nhân, các bộ phận trong ngân hàng một cách thống nhất và có hệ thống, nhằm đạt được các mục tiêu kinh doanh của ngân hàng ở mỗi thời kỳ, đảm bảo tối đa hoá lợi nhuận và tiết kiệm các chi phí về tiền bạc, máy móc thiết bị

- Năng lực đề ra sách lược trong kinh doanh, có sức cạnh tranh và đứng vững trong thị trường.

- Đưa ra được kế hoạch triển khai các công việc hợp lý, rõ ràng và có hiệu quả.

- Vạch ra được các thủ tục quản lý nghiệp vụ, quy trình thực hiện nghiệp vụ và bảo đảm sự tuân thủ các thủ tục và quy trình này trong giao dịch kinh doanh.

- Tạo nên một cơ cấu tổ chức hợp lý, có hiệu quả, có sự phân định rõ ràng trách nhiệm và quyền hạn giữa các nhân viên và chuyên gia, cũng như giữa các khâu, các bộ phận của guồng máy.

- Có chính sách nhân sự khuyến khích tính tích cực của mọi thành viên trong công việc.

Năng lực quản lý được đánh giá ngay từ khi thành lập ngân hàng Đây

là một trong những tiêu chuẩn được quy thành điều kiện ra đời của một ngân hàng và được ghi thành điều luật Trong quá trình hoạt động của một ngân hàng, chất lượng quản lý được thể hiện ở các tiêu chuẩn:

+ Hiệu quả trong kinh doanh, biểu hiện ở mức độ và sự tăng trưởng của kết quả kinh doanh Ngân hàng giữ vững kết quả kinh doanh trong tình trạng có những biến động (những cú sốc) ảnh hưởng của thị trường Năng lực quản lý của ngân hàng còn thể hiện ở khả năng hạn chế những tổn thất khi có những biến động bất khả kháng.

+ Sự tuân thủ pháp luật, các quy chế về hoạt động ngân hàng, tính lành mạnh trong kinh doanh.

- Độ tín nhiệm của ngân hàng trong môi trường hoạt động Sự tín nhiệm của khách hàng dân cư đối với ngân hàng trong việc gửi tiền, mở tài khoản, thực hiện giao dịch.

Bốn là, khả năng thanh toán:

Đảm bảo khả năng thanh toán của ngân hàng là một chuẩn mực hoạt động quan trọng của một ngân hàng Một trong những nhiệm vụ chủ yếu của bất cứ một ngân hàng nào là phải đảm bảo khả năng thanh toán Ngân hàng bằng cách quản lý các dự trữ và quản lý khả năng thanh khoản của tài sản Khả năng thanh toán của ngân hàng được đánh giá bằng việc duy trì các

nguồn tiền mặt, tiền gửi không kỳ hạn, hoặc các tài sản có khác có thể đổi ngay sang tiền mặt, với một khối lượng, tỷ lệ nào đó so với tổng tiền gửi hay tổng tài sản Có sao cho đủ chi trả cho người gửi tiền và đáp ứng nhu cầu vay tiền một cách hợp pháp, trong một thời kỳ hoạt động nhất định tiếp theo.

Bất kỳ ngân hàng nào muốn hoạt động bình thường cũng phải đảm bảo khả năng thanh toán; bởi vì:

- Luật pháp bảo hộ cho việc NH được quyền nhận tiền gửi và cho vay, đồng thời cũng quy định trách nhiệm của NH phải hoàn trả cho người gửi tiền, và đáp ứng nhu cầu xin vay hợp pháp, để bảo vệ quyền lợi của những người gửi tiền ở NH và những người xin vay hợp pháp, và vì các lợi ích xã hội khi mà NH không còn khả năng thanh toán tuỳ theo mức độ sẽ bị áp dụng các chế tài về hành chính, kỷ luật, dân sự và thực sự mất khả năng thanh toán sẽ bị rút giấy phép hoạt động, xử lý theo luật phá sản

- Sự phá sản của một ngân hàng và sự mất khả năng thanh toán bộ phận của ngân hàng có tính dây truyền ảnh hưởng tới các ngân hàng và các tác nhân khác Do đó cả chính phủ, ngân hàng và các khách hàng của ngân hàng đều quan tâm tới khả năng thanh toán của ngân hàng và coi đó là một nguyên tắc quản lý hoạt động ngân hàng.

- Đối với ngân hàng việc mất khả năng thanh toán sẽ mang đến các thiệt hại không lường trước được như mất uy tín mất khách hàng mất đi các

cơ hội thu lợi nhuận, và cao hơn cả là sự “vì nợ” ngân hàng; ngân hàng hoàn toàn không còn khả năng thu lợi nhuận để bù đắp các tổn thất và không thể hoạt động tiếp tục được nữa.

- Thực hiện yêu cầu này người quản lý ở ngân hàng phải cập nhật đưa

ra các quyết định về duy trì khả năng thanh toán, tức là áp dụng các cách thức khác nhau đối với việc nắm giữ các “tài sản Nợ” và “tài sản Có” theo các quy mô cơ cấu nào đó sao cho đáp ứng được các nhu cầu rút tiền gửi và yêu cầu xin vay hợp pháp trong một số ngày làm việc tiếp theo nhất định.

Để duy trì các dự trữ và quản lý khả năng thanh khoản của tài sản thường sử dụng:

+ Về các khoản dự trữ: các ngân hàng trung ương thường yêu cầu các ngân hàng phải duy trì một tỷ lệ dự trữ bắt buộc nhất định bằng tiền mặt trên tổng số tiền gửi, thường vào khoảng 8- 10% Đôi khi có thể cao hơn tới 35% nếu như các ngân hàng này trong quá trình hoạt động có những bằng chứng chứng tỏ họ đầu tư vốn quá mạo hiểm và thường mất khả năng thanh toán cục

bộ Chẳng hạn có số dư nợ cho vay quá hạn chiếm tỷ trọng cao hay đầu tư vốn vào lĩnh vực kinh doanh mạo hiểm, không ổn định và rủi ro cao.

Việc duy trì các khoản dự trữ không phải chỉ vì lợi ích chung trong việc khống chế tổng lượng tiền cung ứng và khối lượng tín dụng trong nền kinh tế Mà vì lợi ích của dân, chính bản thân ngân hàng, mặc dù các khoản

dự trữ này không mang lại lợi nhuận, và vì thế các ngân hàng thường duy trì

chúng ở mức thấp nhất có thể, ngay trong trường hợp Ngân hàng Trung ương không đề ra tỷ lệ dự trữ bắt buộc áp dụng đối với ngân hàng thì bản thân các ngân hàng vẫn phải duy trì các khoản dự trữ của mình dưới hình thức và mức

độ nào đó.

Việc quy định tỷ lệ dự trữ bắt buộc cố định cho mọi NH nhằm tạo ra một tiêu chuẩn chung để có một sự ổn định chung cho nền kinh tế là cần thiết Những khoản dự trữ bắt buộc mà ngân hàng gửi ở NHTW không được trả lãi hay trả lãi thấp (bằng lãi suất huy động tiền gửi không kỳ hạn nếu có

tính lãi cho khoản này) Như một khoản vốn đọng đối với cấc N H và khoản

chênh lệch giữa chi phí huy động khoản vốn này với khoản lãi NHTW trả như một khoản thuế đánh vào các NH ngoài các khoản thuế khác Do đó, có thể dẫn đến hạn chế những cố gắng của NH trong việc khơi tăng nguồn vốn nhàn rỗi rất cần thiết trong các thời kỳ căng thẳng về vốn Có lẽ đó là lý do

để người ta thay việc quy định các tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng việc quy định các tỷ lệ về khả năng thanh khoản của ngân hàng, và các quy định nắm giữ

Do đó nó bao gồm cả những khoản tiền gửi không kỳ hạn mà ngân hàng nhận được trong những ngày làm việc sắp tới những khoản cho vay và lãi đến hạn trả những khoản cho vay để bán lại các chứng khoán được lưu thông gần như tiền như các chứng khoán Chính phủ các trái phiếu kho bạc các chứng chỉ tiền gửi ngân hàng.

Tuy nhiên để áp dụng phương thức này cần có một thị trường tài chính phát triển một hệ thống thông tin mạnh, an toàn chính xác kịp thời và một hệ thống thanh toán phát triển Trong các trường hợp thiếu các điều kiện này người ta thường dùng tỷ lệ dự trữ bắt buộc.

Qua các nghiên cứu gần đây, cũng như thực tế xảy ra trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng cho thấy một điều: Sự thiếu hụt khả năng thanh toán là dấu hiệu đầu tiên của sự suy giảm khả năng tài chính và nếu không thận trọng, ngân hàng sẽ mất dần các khoản tiền gửi của khách hàng

có, áp lực của việc rút tiền gia tăng, công chúng dè dặt trong việc rút tiền mới Sự sụp đổ của ngân hàng Baring (Anh) đầu năm 1995, sự sụp đổ của ngân hàng Daiwa (Nhật Bản) vào tháng 10/1995, tiếp đó là làn sóng khủng hoảng của hệ thống các quỹ tín dụng của Nhật là những minh chứng cho việc thiếu hụt, khó khăn trong thanh toán Chính vì vậy, khả năng thanh toán

là thước đo quan trọng về tính hiệu quả, về uy tín của ngân hàng và cuối cùng

là mức độ đảm bảo an ninh tài chính của bản thân ngân hàng đó.

Năm là, khả năng sinh lời của hoạt động kinh doanh ngân hàng:

Lợi nhuận là kết quả tài chính của ngân hàng, là mục đích hoạt động

kinh doanh của ngân hàng, là một trong những mục tiêu chủ yếu của toàn bộ hoạt động ngân hàng Khi lợi nhuận đã được nhà quản lý hoạch định như là mục tiêu cuối cùng cần phải đạt được trong một giai đoạn nhất định thì toàn bộ các hoạt động của ngân hàng phải nhằm tới mục tiêu đó Để thực hiện mục tiêu lợi nhuận là quản lý các yếu tố tài chính tác động trực tiếp đến lợi nhuận.

Lợi nhuận là chỉ tiêu tổng hợp đánh giá hiệu quả kinh doanh và mức

độ phát triển của một ngân hàng Mọi doanh nghiệp trong cơ chế thị trường chỉ có thể tồn tại và phát triển bằng kinh doanh có lãi.

Một ngân hàng để có lãi trong kinh doanh phải có những điều kiện sau:

- Chi phí kinh doanh hợp lý, tiết kiệm.

- Phải tạo được nguồn thu nhập chủ yếu trên cơ sở hoạt động kinh doanh chủ yếu là ưu thế của ngân hàng.

- Các hoạt động kinh doanh phải đem lại lợi nhuận.

- Phải tránh được những rủi ro lớn nhờ chính sách và biện pháp quản lý rủi ro hợp lý.

- Bảo đảm được tài sản Có sinh lời ở mức trên 70% so với tổng tài sản Có Với các nội dung trên đây là những chỉ tiêu quan trọng, cốt lõi để đánh giá mức độ đảm bảo an toàn hoạt động của một ngân hàng Các nội dung đó

có mối quan hệ chặt chẽ, tác động lẫn nhau Vì vậy các ngân hàng muốn kinh doanh có hiệu quả, đảm bảo được an toàn hoạt động phải có những giải pháp hợp lý, đồng bộ cho cả 5 nội dung.

1.2.3 N hân tô ảnh hưởng đến an toàn hoạt động k in h doanh ngân hàng

tro n g quá trìn h hội nhập k in h tê quốc tế.

Có nhiều loại nhân tố tác động tới an toàn hoạt động kinh doanh ngân hàng, trong giới hạn của luận văn chỉ nêu khái quát một số nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng thương mại:

thận trọng và thiếu cơ sở vững chắc Việc hội nhập đã thành một trào lưu