(LUẬN văn THẠC sĩ) quan điểm của c mác, PH ăngghen, v i lênin về dân chủ và vận dụng quan điểm đó vào thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay

lu n chung v dân ch và dân ch XHCN... Ðó là s hình thành... Sau ây chúng Ph.

1.1 Nh ng n i dung c b n trong quan ni m c a C.Mác,

CSVN C ng s n Vi t Nam

tr mang b n ch t giai c p; ng th i là m t trong nh ng giá tr xã h i mangtính ph bi n, tính nhân lo i to l n Chính n i hàm a chi u này ã làm dân

lu n và th c ti n Quá trình phát tri n c a l ch s chính tr nhân lo i theo xu

ng ti n b c ng chính là quá trình phát tri n c a các n n dân ch Xã h i

òi h i c p bách

nói: “Th c hành dân ch là cái chìa khoá v n n ng có th gi i quy t m i khó

tham gia vào quá trình chính tr , xã h i trên t t c các khâu, t ho ch nh

c tháo g , t o ra s phát tri n m nh m c a qu c gia, dân t c Nh v y,

phong phú và a d ng h n; vì th , h n ch ho c ch m m r ng dân ch là kìmhãm s phát tri n

xã h i XHCN, trong ó có s i l p c n b n gi a dân ch XHCN và dân

ch t s n Trong b i c nh hi n nay nh ng ch d n c a C.Mác, Ph ngghen vàV.I.Lênin v dân ch v n còn nguyên giá tr Vi c nghiên c u quan ni m c a

ch là quy lu t hình thành, phát tri n và t hoàn thi n c a h th ng chính tr

tuyên truy n, giáo d c toàn dân, nâng cao ý th c ch p hành pháp lu t” [14,

t m t, các th l c thù ch luôn y m nh chi n l c “di n bi n hòa

Nh ng h n ch trên ã d n t i tình tr ng nhi u n i, quy n dân ch c a nhân

th y, chính tình tr ng m t dân ch , vi ph m dân ch m i là nguyên nhân d n

a cung c p cho chúng ta m t th gi i quan, ph ng pháp lu n khoa h c,

m c a C.Mác, Ph ngghen, V.I.Lênin v dân ch và v n d ng quan

m ó vào th c hi n dân ch n c ta hi n nay” làm tài lu n v n c amình

2 Tình hình nghiên c u tài

tính lý lu n và th c ti n c p bách c a nó, nh t là trong quá trình th c thi dân

ch y u sau ây:

- ng nghiên c u v t t ng c a các nhà kinh n Mác-Lênin v dân

ch : Có các công trình nghiên c u tiêu bi u nh : “Bàn v dân ch trong qu n

lý xã h i” c a Vi n Nghiên c u khoa h c Pháp lý - B t pháp Tác ph m này

ph H Chí Minh ch trì nghiên c u và t ng k t, “CNXH và dân ch qua vi c

C.Mác, Ph ngghen phê phán quan m chính tr c a ch ngh a c p ti n t

n c” c a Tr n B ng Thanh ng trên T p chí Tri t h c s 2, tháng 4 n m

CNXH” c a ng H u Toàn ng trên T p chí Tri t h c s 2, tháng 4 n m

V.I.Lênin” c a tác gi Lê Xuân Huy ng trên T p chí Lý lu n chính tr s 9

m 2005…

- v n th c hi n dân ch n c ta hi n nay, có các công trình

nghiên c u tiêu bi u nh : “Lý lu n v dân ch và th c hi n dân ch hóa

Vi t Nam trong công cu c i m i” c a Hoàng Chí B o, “Xây d ng n n dân

ch XHCN và Nhà n c pháp quy n” c a Nguyên Ph ng và Tr n Ng c

dân ch trong h th ng chính tr n c ta” “ i quan h gi a t p trung và dân ch và s v n d ng nguyên t c t p trung dân ch trong ho t ng qu n

lý nhà n c ta hi n nay” Lu n án ti n s c a NCS Nguy n Ti n Ph n; “Dân

ch hoá trong th i k quá lên CNXH” c a H T n Sáng “Bi n ch ng c a

vi c xây d ng nhà n c pháp quy n Vi t Nam v i phát huy dân ch c a nhân dân” c a NCS Nguy n Tr ng Thóc v.v.

lu n chung v dân ch và dân ch XHCN Nh : khái ni m dân ch , m t s

s kinh t - xã h i c a s hình thành dân ch , nh ng nhu c u và òi h i v

nh n th c c t m quan tr ng c a pháp lu t và dân ch trong Nhà n cpháp quy n, cho nên trong nhi u công trình khoa h c nói trên, các tác gi

ch th c hi n dân ch trong CNXH, c ng nh v h th ng chính tr XHCNnói chung và m i quan h c a các y u t trong h th ng chính tr XHCN

c ta hi n nay nói riêng

a C.Mác, Ph ngghen và V.I.Lênin v dân ch c ng nh vi c v n d ng

3 M c ích và nhi m v c a lu n v n

c ích c a lu n v n là trình bày m t cách h th ng và khái quát

Th nh t, phân tích nh ng quan m c b n c a C.Mác, Ph ngghen và

Th hai, trên c s nghiên c u th c tr ng vi c th c hi n dân ch n c

t s gi i pháp c b n nh m nâng cao hi u qu vi c th c hi n dân ch

4 i t ng và ph m vi nghiên c u c a lu n v n

i t ng c a lu n v n ó là nh ng quan m c a C.Mác, Ph ngghen,

Ph m vi nghiên c u c a lu n v n: lu n v n ch nghiên c u nh ng quan m

b n c a C.Mác, Ph ngghen, V.I.Lênin v dân ch và ánh giá th c tr ng vi c

5 C s lý lu n và ph ng pháp nghiên c u

có ch n l c các công trình nghiên c u có liên quan

- Nêu ra m t s gi i pháp mang tính nh h ng nh m nâng cao hi u qu

7 Ý ngh a lý lu n và th c ti n c a lu n v n

- Lu n v n có th dùng làm tài li u tham kh o cho vi c nghiên c u và

8 K t c u c a lu n v n

Phù h p v i m c ích, nhi m v và lôgíc nghiên c u, lu n v n g m:

c

CH NG 1 QUAN NI M C A C.MÁC, PH NGGHEN VÀ

V.I.LÊNIN V DÂN CH

1.1 Nh ng n i dung c b n trong quan ni m c a C.Mác, Ph ngghen và V.I.Lênin v dân ch

Dân ch là m t ph m trù mang tính l ch s Cách ây h n 2000 n m,

dân” Nh v y, dân ch v n là khái ni m xu t phát t th i chi m h u nô l

Dân ch có ngu n g c t ti ng Hy L p là dêmocratia, ti ng Latin là

cratos ngh a là chính quy n, quy n l c Do ó dêmocratia là quy n l c c anhân dân, quy n l c thu c v nhân dân hay quy n làm ch c a nhân dân

y, khái ni m dân ch theo ngh a nguyên g c c a ti ng Hy L p c và ti ng

ã g n nh b quên lãng c trên l nh v c h c thu t c ng nh trong th c ti n

chuyên ch phong ki n và ách nô d ch c a ngo i bang Trong cu c chi ntranh gi i phóng c a nhân dân b c M (1775 - 1781) nh ng dân t c thu c a

i a s nông dân, mà c công nhân i theo mình - nhân t c b n mang l i

i” [54, 555]

i di n cho giai c p t s n th i k còn ít nhi u mang tính cách m ng ã ý

xem tình c m c a qu n chúng là t t c Thi u tình c m c a qu n chúng thì b t cái gì c ng th t b i và không th thành công

nhà n c, là khái ni m dùng ch tính ch t c a m i quan h gi a c ng ng

dân c v i nhà n c, theo ó c ng ng là ch th g c và có quy n n ng áp

Dân ch v i tính cách là m t ch nhà n c là m t ph m trù l ch s ,

– xã h i Dân ch v i tính cách là quy n l c là m t giá tr nhân v n mang ý

tri n xã h i khác nhau, n i dung, b n ch t và giá tr c a dân ch c ng mang

Dân ch còn c hi u là m t giá tr xã h i Các cu c u tranh giành

o, m t giá tr nhân v n

Dân ch còn c xét v i ý ngh a là u ki n hình thành và phát tri n m t nhân cách toàn di n c a các ch th chính tr Ðó là s hình thành

công dân trong cu c u tranh nh m lo i b nh ng gì ph n dân ch ang t n

Trong kho tàng lý lu n c a C.Mác, Ph ngghen và V.I.Lênin, các ông ãgiành m t v trí quan tr ng cho nh ng quan ni m v dân ch Sau ây chúng

Ph ngghen và V.I.Lênin v dân ch

1.1.1 Quy n làm ch c a nhân dân

i dung c t lõi c a dân ch là quy n l c thu c v nhân dân hay s

khác h n là vi c coi công dân là c s , là ngu n g c c a m i quy t nh, c a

lên thành lu t, trong khi ó các l i ích c a các b ph n khác trong xã h i, c a

[45, 61]

Trong l ch s phát tri n c a nhân lo i, v n dân ch và quy n làm ch

nào, s tho thu n y b phá v , ch ng y nhân dân có quy n xác l p m t kh

c m i b ng nhi u cách khác nhau, và ó c ng hoàn toàn là quy n t nhiên

u Kh c xã h i, J.J.Rousseau ã ph i th t lên au n r ng: con

sinh d a trên m t xã h i d a trên nguyên t c cai tr c a ý chí cá nhân tu ti n

lu t pháp và phân quy n, c ng nh có s tham gia m nh m c a các t ch c

, giành l y dân ch

là ch th c a nhà n c, xã h i, Tôi làm con ng i, vì v y nh ng cái gì thu c con ng i u không xa l v i tôi Có th xem ó nh là tuyên ngôn v

ch ng qu c Hoa K (1776) c ng nh Tuyên ngôn v nhân quy n và dân

Ph ngghen ã kh ng nh ngay t th k XIX, khi các ông vi t: “Yêu c u

hay ít ra là cho m i công dân trong m t n c, hay cho m i thành viên trong

t xã h i” [52, 149]

a các cu c cách m ng cho “s tham gia không thành công” c a “ ám

ng tích c c không th thi u trong các bi n c l n lao c a l ch s : “Ho t

nghi p c a mình, c ng s l n lên theo” [44, 123] Ngay trong quá trình cách

ng t s n s k (ng ý cách m ng t s n th k XVII – XVIII), s tham

dân hi n th c, và c xác nh là s nghi p c a n thân nhân dân Ch

VI.Lênin ã phát tri n và v n d ng sáng t o có hi u qu nh ng t t ng

i nh ng giá tr , nh ng bài h c quý giá cho vi c xây d ng m t n n dân ch

chung c a xã h i Trong ý ngh a này, V.I.Lênin cho r ng: Phát tri n dân ch

nhân

m b o cho h tr c ti p tham gia vào vi c qu n lý nhà n c, t t c m i công

công vi c chung c a xã h i không ch thông qua nh ng hình th c, nh ng con

a nhân lo i vì s phát tri n ti n b xã h i Dân ch là m t ph m trù l ch s

khách quan xu t hi n cùng v i s phát tri n c a nhân lo i và ã c kh c

Dân ch luôn mang tính giai c p và ch u s chi ph i c a giai c p c m quy n

th c ch t, dân ch v i t cách là quy n l c c a nhân dân thì các thành qu

a dân ch là s ph n ánh nh ng giá tr nhân v n trong quá trình gi i phóng

quy n nh t nh d a trên m t quan h s n xu t th ng tr thì dân ch bao gi

ng mang tính giai c p, không bao gi có th dân ch thu n túy cho m i

nào, t ng l p nào, h n ch dân ch và chuyên chính v i ai ó chính là c t lõi

nh

Trong tác ph m: Góp ph n phê phán tri t h c pháp quy n c a Hêghen

Hêghen, Ph ngghen ã vi t: “… Xu t phát t tri t h c pháp quy n c a

n thân C.Mác thì kh ng nh r ng: “Gia ình và xã h i công dân là nh ng

C.Mác, d i hình th c h p lý mà ta có th ch p nh n c, gia ình và xã h i

thành cái b quy nh, cái s n sinh bi n thành s n ph m c a s n ph m c a nó”[43, 315]

quân ch “là bi u hi n hoàn ch nh c a s tha hóa y” C.Mác còn g i ó là

không t do Vì v y, ó là ch dân ch c a s không t do, là s tha hóa

cái g i là “công vi c chung”, “trách nhi m chung” tr nên vô ngh a

ch không th a nh n u tranh giai c p t t y u d n n chuyên chính

dân ch nh m t s n i l ng, ki u ban n c a giai c p t s n cho giai c p

nào

làm ch ” Th thì “s ki m soát ki u nhân dân làm ch c a nhân dân laong” ngh a là gì? H n n a, ó l i là nói v s ki m soát c a nhân dân lao

nh n r ng h không n m chính quy n và c ng ch a tr ng thành n mchính quy n” [51, 44 - 45]

nhân ã thoát kh i cái cách suy ngh h n ch c a nh ng th n dân” và “s l m

nó ã yêu sách Vì - theo C.Mác: “… “xã h i hi n nay” là xã h i TBCN t n

a giai c p t s n v i giai c p công nhân Vì th , C.Mác m t l n n a ã ch

c ti n quan tr ng trong l ch s Tuy nhiên ó v n là n n dân ch xây d ng

ích c a giai c p t s n Do ó, dân ch t s n không ph i là m c ích mà loài

ng i v n t i Dân ch ch c th c hi n y trong u ki n c a

Dân ch là hình th c t ch c chính tr xã h i, m t hình th c t ch c c a

ch c n ng c b n: ch c n ng giai c p (tr n áp) và ch c n ng xã h i (qu n lý

thông qua vi c nh n m nh ch c n ng nào là ch y u N u không làm rõ ranh

Không dám i m t v i th c t tr c m t cu c u tranh s c sôi c a giai

t ra ó là sau khi giành chính quy n thì giai c p công nhân c n ph i xây

n dân ch ki u m i y s ti n b và khác xa n n dân ch t s n Song, trong

ng l nh Gôta, phái Látxan không ng n v n ó, “ch ng t r ng

giai c p nào

Phê phán c ng l nh Gôta c a C.Mác, V.I.Lênin kh ng nh r ng, ch có ch

th nào cho xác th c

th c ch t c a dân ch : “Ch dân ch là m t hình th c nhà n c, m t trong

c” [30, 123]

vi c nh t thi t ph i xác l p chính quy n cách m ng c a giai c p công nhân,

V.I.Lênin quan ni m

cho giai c p công nhân và m i ng i dân lao ng trong xã h i TBCN T

i V.I.Lênin ã ch ra dân ch t s n là dân ch hình th c, dân ch c a s ít

thu n là vi c m r ng, n i l ng trong ph m vi pháp lu t t s n cho phép nhquan ni m c a Béc-xtanh, Cau-xky

chúng nhân dân; nó ch là thi t ch chính tr b o v l i ích c a các nhà t s n

giàu có

ngh a duy v t l ch s Trong tác ph m Nhà n c và cách m ng V.I.Lênin ã

tr n áp nh ng k bóc l t, tr n áp giai c p t s n; do ó, nó không gi d i, nó

này cho chúng ta th y, c n hi u chuyên chính vô s n – nh cách nói c a

ng, ch ng phá CNXH

th dân ch gi hi u, b c t xén, và dân ch vô s n Dân ch vô s n, dân ch

liên minh giai c p công nhân, giai c p nông dân và t ng l p trí th c Tùytheo hoàn c nh c a m i qu c gia, dân t c và do n i dung c a cu c cách m ng

lao ng v i n n dân ch t s n dân ch c a giai c p bóc l t, c a thi u s

1.1.3 Nguyên t c t p trung dân ch

trên c s tôn tr ng và phát huy dân ch : ch lãnh o theo nguyên t c t ptrung dân ch ” [90, 1509] Xét v m t t nguyên, “Der demokratische

Theo V.I.Lênin, nguyên t c t p trung dân ch là nguyên t c c b n trong t

ng kh i m i hình th c áp b c b t công và xây d ng m t xã h i m i, v n

t b tham m u, lãnh t chính tr c a giai c p công nhân thì trong quá trìnhxây d ng và phát tri n, t p trung dân ch là m t nguyên t c t ch c và ho t

C.Mác không dùng thu t ng “t p trung dân ch ” nh ng trong u l và Tuyên ngôn a ng C ng s n, ông ã trình bày rõ n i hàm c a khái ni m

giành l y dân ch ” [46, 567] Ti p ngay sau ó “giai c p vô s n s dùng s

hành Trung ng và i h i Liên oàn u ph i ph c tùng, tuân theo nh ngquy nh mà n i dung c a nó phù h p v i n i dung c a nguyên t c t p trung

ng và lòng nhi t thành… Th a nh n ch ngh a c ng s n Ph c tùng cácngh quy t c a Liên oàn” [46, 493]

i ph i ph c tùng c p trên, b ph n ph i ph c tùng toàn th , Ban Ch p

Trong u l c a ng ta ghi rõ: Nguyên t c t ch c và ho t ng c a

ra

“T p trung dân ch ” xét v n i dung, thì nó là m t ph m trù có ý ngh a

trung” là “phân tán”, “c c b ” Nguyên t c t p trung dân ch g n k t v inhau, ã “dân ch ” t ph i có “t p trung” và “t p trung” t t nhiên ph i trên

trên ban xu ng V.I.Lênin nói r ng: S r p khuôn c ng nh c và ý nh gò

ti t muôn hình v n tr ng c a nh ng c m c a t ng a ph ng, b i cách

phú h n nhi u

quy n Xôvi t, V.I.Lênin ã ch rõ vai trò to l n c a vi c th c hi n dân ch

nh ng hình th c y trong th c ti n, v v., - ó là m t trong nh ng nhi m v c uthành c a cu c u tranh vì cách m ng xã h i Tách riêng ra, thì b t c ch

[30, 97-98]

th nghi m ban u là dân ch tr c ti p Ông ch tr ng sau khi Cách m ng

quy n Xôvi t “… cao h n t t c m i chính quy n khác” [33, 354] Nh ng quá

206]

c bi t trong th i k C ng s n th i chi n, nó ã tr thành m t th ch chính

“Giành c vai trò lãnh o tuy t i v chính tr trong Xôvi t và ti n hành

ng s n Nga, t ng k t nh ng bài h c kinh nghi m c a công tác xây d ng

không làm thay Xôvi t Vào th i k th c hi n chính sách kinh t m i,

quan nhà n c g p chung l i, mà không can thi p m t cách quá th ng

ng k t bài h c kinh nghi m trong công vi c xây d ng CNXH sau

a qu n chúng nhân dân v a th hi n s k t h p, v a là m t xích và là cái

gián ti p ã xây d ng thành nguyên t c t p trung dân ch c a V.I.Lênin, t

ng XHCN, mà còn trong c toàn b l ch s h c thuy t dân ch và l ch s

ki n c a phái thi u s ; xây d ng và ki n toàn ch giám sát trong ng;

Nguyên t c t p trung dân ch c a V.I.Lênin là s k t h p h u c hai m t

các quy t nh c a c quan c p trên có tính ch t b t bu c v i c quan c p

a chính quy n Xôvi t V.I.Lênin ã ch rõ: “…ch t p trung, hi u theongh a th c s dân ch , ã bao hàm kh n ng - kh n ng này do l ch s t o ra

dân ch Nh ng c n ph i hi u rõ r ng ch t p trung dân ch , m t m t, th t

ngh a vô chính ph ” [35, 183]

1.1.4 S th ng nh t bi n ch ng gi a dân ch và CNXH

khách quan N i dung c t lõi c a dân ch là quy n l c thu c v nhân dân

thu c v nhân dân Dân ch và CNXH có m i quan h bi n ch ng Trong

hình th c t n t i cao c a dân ch chân chính

nh ng ti n b nh ng C.Mác không xem dân ch t s n là nh cao, là n c

ch ki u m i s thay th n n dân ch t s n trong hi n th c Theo t nguyên

c, dân ch là quy n l c thu c v nhân dân nói chung Dân ch v i t cách