(LUẬN văn THẠC sĩ) adebt management at vietnam bank for agriculture and rural development (AGRIBANK)

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Agribank” làm luận văn thạc sĩ để nghiên cứu, đ

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Trang 2

XÁC NHẬN CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ

CHẤM LUẬN VĂN

HÀ NỘI - 2020

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được bảo vệ một học vị khoa học hoặc công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã được trân trọng chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Trần Xuân Định

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com

Trang 4

Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình và đóng góp quý báu của nhiều tập thể và cá nhân

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Thùy Anh, người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

đề tài và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm Khoa Kinh tế chính trị - Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN cùng toàn thể quý thầy cô, đã giúp tôi hoàn thành quá trình học tập và thực hiện luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam đã giúp đỡ mọi mặt, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập; xin cảm ơn các đồng nghiệp đã tạo điều kiện thu thập số liệu, cung cấp thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu đề tài

Xin cám ơn gia đình, bạn bè đã động viên và giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập và thực hiện luận văn này

Tác giả luận văn

Trần Xuân Định

Trang 5

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT i

DANH MỤC BẢNG BIỂU ii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ iii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NỢ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 4

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 4

1.1.1 Các nghiên cứu về quản lý nợ trong các ngân hàng thương mại 4

1.1.2 Khoảng trống nghiên cứu 9

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý nợ tại ngân hàng thương mại 10

1.2.1 Các khái niệm cơ bản 10

1.2.2 Quản lý nợ của ngân hàng thương mại 16

1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nợ của ngân hàng thương mại 31

1.2.4 Các tiêu chí đánh giá quản lý nợ của NHTM 37

1.3 Kinh nghiệm quản lý nợ tại một số ngân hàng thương mại ở Việt Nam 42

1.3.1 Kinh nghiệm quản lý nợ tại Ngân hàng Đông Nam Á 42

1.3.2 Kinh nghiệm quản lý nợ tại Vietinbank 43

1.3.3 Bài học kinh nghiệm rút ra cho Agribank 44

CHƯƠNG 2 : PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 46

2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu 46

2.2 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 46

2.2.1 Phương pháp phân tích dữ liệu 46

2.2.2 Phương pháp t ng hợp 47

2.3.3 Phương pháp so sánh 48

2.2.4 Phương pháp thống ê mô tả và nghiên cứu tài iệu 48

CHƯƠNG 3 : THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NỢ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM (AGRIBANK) 50

Trang 6

nông thôn Việt Nam (Agribank) 50

3.1.2 Cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam 51

3.1.3 ết quả hoạt đ ng inh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giai đoạn 2010 - 2014 52

3.2 Phân tích thực trạng quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam 58

3.2.1 Lập kế hoạch về quản lý nợ 58

3.2.2 T chức thực hiện quản lý nợ 59

3.2.3 Kiểm tra, đánh giá quản lý nợ 81

3.3 Đánh giá chung công tác Quản lý nợ của Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam 88

3.3.1 Những kết quả đạt được quản lý nợ của Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam 88

3.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 91

CHƯƠNG 4 : QUAN ĐIỂM, VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NỢ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM AGRIBANK 100

4.1 Bối cảnh mới tác động tới công tác quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam Agribank 100

4.1.1 Thuận lợi 100

4.1.2 Thách thức 101

4.2 Quan điểm, mục tiêu quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Agribank 101

4.2.1 Quan điểm quản lý nợ 101

4.2.2 Mục tiêu quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Agribank 104

Trang 7

4.2 Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp

và Phát triển Nông thôn Việt Nam Agribank 105

4.2.1 Lập kế hoạch kiểm soát và quản lý nợ ngắn hạn và dài hạn 105

4.2.2 Nâng cao chất ượng nguồn nhân lực quản lý nợ 107

4.2.3 Hoàn thiện quy trình nhận diện, đo ường các khoản nợ 109

4.2.4 Hoàn thiện mô hình quản trị rủi ro 116

4.2.5 Nâng cao hiệu quả các biện pháp xử lý nợ xấu 121

KẾT LUẬN 129

TÀI LIỆU THAM KHẢO 131

Trang 8

STT Chữ viết tắt Nguyên nghĩa

1 AMC Asset Management Company (Công ty quản

7 NHTM Ngân hàng thương mại

8 NHTW Ngân hàng trung ương

9 ROA Thu nhập trên tổng tài sản

10 ROE Thu nhập trên vốn chủ sở hữu

Trang 9

(LUAN.van.THAC.si).adebt.management.at.vietnam.bank.for.agriculture.and.rural.development.(AGRIBANK)(LUAN.van.THAC.si).adebt.management.at.vietnam.bank.for.agriculture.and.rural.development.(AGRIBANK)(LUAN.van.THAC.si).adebt.management.at.vietnam.bank.for.agriculture.and.rural.development.(AGRIBANK)(LUAN.van.THAC.si).adebt.management.at.vietnam.bank.for.agriculture.and.rural.development.(AGRIBANK)(LUAN.van.THAC.si).adebt.management.at.vietnam.bank.for.agriculture.and.rural.development.(AGRIBANK)(LUAN.van.THAC.si).adebt.management.at.vietnam.bank.for.agriculture.and.rural.development.(AGRIBANK)(LUAN.van.THAC.si).adebt.management.at.vietnam.bank.for.agriculture.and.rural.development.(AGRIBANK)(LUAN.van.THAC.si).adebt.management.at.vietnam.bank.for.agriculture.and.rural.development.(AGRIBANK)

Trang 10

DANH MỤC BẢNG BIỂU

STT Bảng Nội dung Trang

1 Bảng 3.1 Cơ cấu và tốc độ tăng trưởng nguồn vốn qua các

65

8 Bảng 3.8

Ví dụ về thực trạng công tác kiểm tra, giám sát

sử dụng vốn vay của Agribank – chi nhánh Hà Nội

67

9 Bảng 3.9 Phân loại nợ theo xếp hạng khách hàng 71

10 Bảng 3.1 Chất lượng nợ cho vay của Agirbank giai đoạn

Trang 11

Trang 12

13 Bảng 3.13 T trọng nợ xấu được xử lý b ng từng biện pháp

tại Agribank giai đoạn 2 14 - 2018 77

DANH MỤC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ

Trang 13

Trang 14

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hệ thống ngân hàng đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế, luôn giữ một

vị trí vô c ng quan trọng Các ngân hàng thương mại Việt Nam trong những năm qua đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ như: góp phần ổn định và kiềm chế lạm phát, thực thi có hiệu quả chính sách tiền tệ quốc gia, phát huy vai trò kênh dẫn vốn lưu thông trong nền kinh tế thị trường Tuy nhiên, trong nền kinh tế thị trường, rủi ro kinh doanh là điều khó tránh kh i, đặc biệt là rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng vì nó có thể gây ra phản ứng dây truyền, lây lan và ngày càng có biểu hiện phức tạp

Tín dụng là hoạt động quan trọng nhất của các NHTM, phản ánh hoạt động đặc trưng của Ngân hàng, chiếm t trọng cao nhất trong tổng tài sản, mang lại thu nhập lớn nhất song cũng là hoạt động mang lại rủi ro cao nhất cho Ngân hàng Trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, một số NHTM đã coi chính sách

mở rộng tín dụng là một giải pháp để thu hút khách hàng, chiếm lĩnh thị phần Với hoạt động đi vay để cho vay, các NHTM luôn phải đối mặt với những khoản nợ Các khoản nợ giúp các NHTM tạo tiền nhưng cũng khiến họ đứng trước rất nhiều rủi ro Quản lý nợ cũng chính là quản lý khách hàng, quản lý hoạt động kinh doanh chính của ngân hàng nên đặc biệt quan trọng Yêu cầu đặt ra đối với việc quản lý nợ

là thực hiện đúng quy trình tín dụng để giảm t lệ nợ xấu, đặc biệt nợ quá hạn, tránh tổn thất cho Ngân hàng Những khoản cho vay không thu hồi được cả gốc và lãi đúng thời hạn càng lớn, t lệ nợ quá hạn ngày càng gia tăng, đặc biệt là trong lĩnh vực tín dụng bất động sản, tiêu dùng,… sẽ đe dọa tới tính thanh khoản của hệ thống Ngân hàng Nợ xấu phát sinh sẽ không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động ngân hàng mà còn tới cả nền kinh tế Vì vậy việc đề ra giải pháp nh m nâng cao hiệu quả quản lý

nợ trong hoạt động Ngân hàng là cần thiết, đặc biệt là trong kinh doanh tín dụng Đây không chỉ là mối quan tâm riêng của các Ngân hàng thương mại mà còn là sự quan tâm chung của toàn ngành Ngân hàng Quản lý nợ giúp các NHTM chủ động

Trang 15

Trang 16

trong hoạt động kinh doanh của mình, tránh các rủi ro trước khi phát sinh, hướng vào việc đảm bảo tính hiệu quả của hoạt động tín dụng và nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng của NHTM kể cả trong những điều kiện biến động của thị trường

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) là ngân hàng thương mại hàng đầu, giữ vai trò chủ đạo và chủ lực trong phát triển kinh

tế ở Việt Nam, đặc biệt là đầu tư cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn Thời gian qua, hoạt động kinh doanh của Agribank đã đạt được những thành tựu đáng kể Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận thì việc quản lý nợ của Agribank cũng còn những hạn chế cần khắc phục Biểu hiện là vẫn tồn tại t lệ nợ quá hạn, nợ xấu

ở mức cao, công tác quản lý nợ còn nhiều bất cập như việc nhận diện, phân loại, ngăn ngừa nợ xấu chưa chính xác, kịp thời, xử lý nợ xấu, nợ quá hạn chưa dứt điểm, hiệu quả thấp, thiếu sự phối hợp chặt chẽ trong các khâu quản lý nợ xấu Đây là vấn

đề nan giải, đòi h i cần có sự quan tâm của các nhà quản lý, nhà nghiên cứu trong hoạt động quản trị ngân hàng

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Quản lý

nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank)” làm luận văn thạc sĩ để nghiên cứu, đề xuất ra các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý nợ tại Agribank, góp phần cho sự phát triển của ngân hàng

2 Câu hỏi nghiên cứu

Ban Giám đốc Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) cần phải làm gì để hoàn thiện công tác quản lý nợ tại đây?

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng, tìm ra những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), từ đó đề xuất một số giải pháp nh m hoàn thiện công tác quản lý nợ của Agribank

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trang 17

Trang 18

- Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về nợ và quản lý nợ trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại

- Phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý nợ tại Agribank, chỉ ra những kết quả đã đạt được, những điểm còn hạn chế, tồn tại

- Đề xuất một số giải pháp nh m hoàn thiện công tác quản lý nợ tại Agribank trong thời gian tới

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là công tác quản lý nợ tại Ngân hàng thương mại

Đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp

và Phát triển Nông thôn Việt Nam tới năm 2 25

+ Chủ thể quản lý: Ban lãnh đạo Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

+ Nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu những nội dung chính bao gồm:

- Xây dựng kế hoạch kiểm soát nợ tín dụng của ngân hàng

- Tổ chức thực hiện quản lý nợ tín dụng (xây dựng quy chế, quy định về cho vay, giám sát cho vay và sử dụng vốn vay của khách hàng, nhận diện các khoản nợ)

- Kiểm tra đánh giá thực hiện quản lý nợ tín dụng

5 Kết cấu của luận văn

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nợ tại ngân hàng thương mại

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Trang 19

Trang 20

Chương 4: Quan điểm, mục tiêu và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN

VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NỢ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu về quản lý nợ trong các ngân hàng thương mại

Thời gian trước, nền kinh tế suy thoái trong giai đoạn 2008 – 2 15 đã gây ảnh hưởng lớn tới hoạt động của các ngân hàng thương mại Ngân hàng nào cũng phải đối mặt với các rủi ro kinh doanh mà phần lớn đến từ việc quản lý không tốt nợ làm nảy sinh nợ xấu, nợ quá hạn Chính vì vậy, những nghiên cứu về quản lý nợ cả trong và ngoài nước đều tập trung nhiều vào quản lý nợ xấu, nợ quá hạn Cụ thể:

Ở các nước đang phát triển, các nhà nghiên cứu đặc biệt quản tâm tới quản lý rủi ro tín dụng ở các ngân hàng thương mại với các khoản nợ xấu, nợ quá hạn Ping Han cho r ng “rủi ro tín dụng luôn là rủi ro chính của ngành ngân hàng và các bộ phận quản lý cần phải có biện pháp để ngăn chặn và kiểm soát” Bài báo của ông tìm hiểu các nguồn rủi ro tín dụng trong các ngân hàng thương mại Trung Quốc, phân tích kinh nghiệm quản lý tín dụng của các ngân hàng thương mại Trung Quốc

và sự thiếu sót của họ, đồng thời đưa ra một số biện pháp đối phó để kiểm soát rủi

ro tín dụng của các ngân hàng thương mại ở Trung Quốc trong tình hình mới (Ping Han 2015)

Lawrence Imeokpararia lại nghiên cứu quản lý cho vay và hiệu quả ở các ngân hàng Nigeria B ng các số liệu khảo sát từ các ngân hàng Nigeria, bài báo đã khẳng định cho vay là một nguồn doanh thu chiếm ưu thế của các ngân hàng Quản

lý hiệu quả danh mục cho vay và các chức năng tín dụng là biện pháp cơ bản để đảm bảo sự an toàn và lành mạnh của các ngân hàng Có rất nhiều ngân hàng đã thất bại trong việc thiết lập chính sách cho vay hợp lý và thủ tục quản lý tín dụng đầy

đủ Tác giả cũng chỉ ra r ng quản lý hiệu quả danh mục cho vay và rủi ro tín dụng

Trang 21

Trang 22

phải được tuân thủ nghiêm ngặt, các nguyên tắc và phải thường xuyên đánh giá kiểm tra quản lý cho vay thích hợp (Lawrence Imeokpararia 2013)

Evelyn Richard đã nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng cũng như nguyên nhân dẫn tới các khoản nợ xấu tại các NHTM tại Tanzania và các chiến lược được

sử dụng trong xử lý nợ xấu ết quả nghiên cứu chỉ ra r ng việc thoả hiệp cho các

đề nghị sử dụng vốn với các mục đích khác nhau là yếu tố chính gây ra nợ xấu Từ

đó, nghiên cứu đưa ra khuyến nghị một cơ chế quản lý cho vay chặt chẽ chính là biện pháp để giải quyết vấn đề nợ xấu và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các ngân hàng (Evelyn Richard 2010)

Titus Lucy Wanjira thì cho r ng hầu hết các nền kinh tế đang phát triển trải qua quá trình tự do hóa tài chính đều có hệ thống ngân hàng chịu gánh nặng bởi một

t lệ lớn các khoản nợ xấu và rủi ro tín dụng Tương tự, các khoản nợ xấu đã tạo ra một số vấn đề cho các ngân hàng thương mại ở Kenya cản trở hoạt động hiệu quả của ngân hàng Vì lý do này mà các NHTM cần phải thực hiện quản lý nợ, đặc biệt

là các khoản nợ xấu để cải thiện hiệu quả tài chính Bài luận văn xác định mối quan

hệ hồi quy giữa quản lý nợ xấu và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại

ở Kenya và ngụ ý r ng việc áp dụng quản lý khoản vay không phù hợp dẫn đến hoạt động kém hiệu quả của các NHTM ở Kenya (Titus Lucy Wanjira 2010)

Trong vài năm gần đây, giải quyết nợ xấu là một vấn đề cấp bách của Chính phủ và các ngân hàng thương mại Về vấn đề này, ở Việt Nam đã có nhiều bài báo đăng trên tạp chí chuyên ngành như: Bài viết của Nguyễn Thị M i (2 12), Thực trạng nợ xấu tại các ngân hàng Việt Nam và giải pháp tháo gỡ; Lê Quốc Phương (2 13), Bàn về giải pháp xử lý nợ xấu hiện nay

Bài viết Quách Mạnh Hào trong Thực trạng bài toán nợ xấu đã đề cấp đến các nhận dạng của nợ xấu và đưa ra các biện pháp xử lý nợ xấu hiệu quả (Quách Mạnh Hào 2013) Bài viết này tập trung nghiên cứu các giải pháp để xử lý nợ xấu đạt kết quả cao Trong khi đó Đào Ngọc Chuyền, Phạm Thị Ngát lại chỉ ra "Một số khó khăn trong xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại trong nghiên cứu của mình Tại đây, bài viết cho thấy các NHTM cố gắng nỗ lực trong giải quyết nợ xấu nhưng

Trang 23

Trang 24

không phải lúc nào cũng hiệu quả Rất nhiều khó khăn xuất phát từ bên trong và bên ngoài được chỉ ra (Đào Ngọc Chuyền, Phạm Thị Ngát, 2010)

Lê Thị Huyền Diệu lại cho r ng các khoản nợ có thể gây ra rủi ro tín dụng cho các NHTM và cần phải được quản lý một cách chặt chẽ Luận án “Luận cứ khoa học về xác định mô hình quản lý rủi ro tín dụng tại hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam” đã nhìn nhận các vấn đề quản lý nợ theo cách tiếp cận khoa học để xây dựng một mô hình cụ thể cho quản lý rủi ro tín dụng ở các NHTM Việt Nam trong giai đoạn khó khăn 2 1 – 2015 (Lê Thị Huyền Diệu, 2010)

Luận văn của Nguyễn Thị Thu Hiền “Giải pháp hạn chế và xử lý nợ xấu tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai” chỉ ra các nguyên nhân nợ xấu, kinh nghiệm xử lý nợ xấu tại một NHTM cụ thể là Agribank Gia Lai Đồng thời, luận văn cũng đề xuất khá nhiều giải pháp trong việc hạn chế và xử lý

nợ xấu của NHTM (Nguyễn Thị Thu Hiền, 2012)

Bài viết của Nguyễn Hữu Mạnh: Nợ xấu và mục tiêu tăng trưởng tín dụng trong nước của hệ thống ngân hàng thương mại năm 2 13: Xem x t lối qua kênh trái phiếu Chính phủ lại chỉ ra mối quan hệ của nợ xấu với tăng trưởng tín dụng và khẳng định cần thiết phải kiểm soát nợ xấu thông qua hệ thống quản lý nợ chặt chẽ (Nguyễn Hữu Mạnh 2013)

Bài viết Phạm Thị Hồng Thái: Tác động của nợ xấu đến khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại , đề cấp đến thực trạng nợ xấu của hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay, tác động tiêu cực của nợ xấu đối với hoạt động kinh doanh của NHTM và đặt ra vấn đề xử lý nợ xấu thông qua hệ thống quản lý để tăng khả năng sinh lợi cho các ngân hàng (Phạm Thị Hồng Thái 2 13)

Nguyễn Thị Hoài Phương giới thiệu những quy định về cách phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro trong các tổ chức tín dụng Việt Nam trong " p dụng những nguyên tắc của Basel trong quản lý nợ xấu ngân hàng thương mại Việt Nam" Bài viết so sánh với quan điểm về nợ xấu, cách phân loại nợ, trích lập phòng rủi ro của tổ chức quốc tế : Ủy ban Basel II, IMF và một số quốc gia trên thế giới, từ

Trang 25

Trang 26

đó đưa ra những quan điểm cần lưu ý khi quản lý vấn đề nợ xấu ở các ngân hàng thương mại Việt Nam (Nguyễn Thị Hoài Phương 2 11)

Nguyễn Văn Thọ, Nguyễn Ngọc Linh đề xuất một giải pháp đặc biệt trong

Xử lý nợ xấu b ng biện pháp chuyển nợ thành vốn góp tại Việt Nam - Hiện trạng và kiến nghị B ng việc đánh giá tác động của nợ xấu tới hoạt động ngân hàng và nền kinh tế, tác giả tìm biện pháp mới để giải quyết vấn đề nợ xấu, giúp ngân hàng thoát

kh i rủi ro b ng việc chuyển nợ thành vốn góp Tuy nhiên bài nghiên cứu chưa đề cập việc xử lý nợ xấu cũng chính là vấn đề quản lý nợ hiệu quả (Nguyễn Văn Thọ, Nguyễn Ngọc Linh 2 14)

Luận án tiến s Nguyễn Thị Hoài Phương (2 12) với đề tài: Quản lý nợ xấu tại Ngân hàng thương mại Việt Nam Tác giả đã chứng minh khi nào nợ xấu được nhận biết và đo lường một cách chính xác thì ngân hàng mới có thể quản lý có hiệu quả Quy mô đối tượng nghiên cứu của tác giả ở phạm vi hệ thống ngân hàng chứ không phải một ngân hàng cụ thể

Hoặc nếu không nghiên cứu về nợ xấu, các tác giả lại hướng tới phân tích những vẫn đề liên quan đến quản trị rủi ro ngân hàng

Luận văn thạc s với đề tài: “Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Tiên Phong” của Trần Việt Hà tập trung vào phân tích, đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Tiên Phong giai đoạn 2 8 - 2 1 và đề xuất các giải pháp nh m nâng cao quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Tiên Phong Tuy nhiên, trong phạm vi một đề tài luận văn thạc s nên các giải pháp đề xuất còn ở mức hạn chế nhất định, chưa luận giải r các luận cứ khoa học của các giải pháp Hơn nữa, với thời kỳ nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu hoàn toàn độc lập nên vấn đề nợ xấu chỉ là một nội dung rất nh được đề cập trong bản luận văn (Trần Việt Hà 2 11)

Nguyễn Trọng Tài trong bài nghiên cứu hủng hoảng và quản lý rủi ro thanh khoản ở ngân hàng thương mại cũng đề cập đến rủi ro từ các khoản nợ và sự tất yếu quản lý rủi ro theo tiếp cận về khía cạnh thanh khoản ở các NHTM Những

Trang 27

Trang 28

vấn đề mà tác giả đưa ra mô tả khá sâu sắc thực trạng nợ thời điểm nghiên cứu và

đề xuất nhiều giải pháp quản lý rủi ro hiệu quả (Nguyễn Trọng Tài, 2012)

Rất ít các tác phẩm nghiên cứu về quản lý nợ nói chung của ngân hàng thương mại Đây là vấn đề rộng hơn, mang tính bao tr m hơn quản lý nợ xấu hay rủi ro tín dụng Có thể tìm thấy đó là: yếu hội thảo khoa học: “Cơ chế xử lý nợ:

Xu hướng thế giới và thực tiễn Việt Nam” do Viện Chiến lược và chính sách tài chính phối hợp với Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng (DATC) - thuộc Bộ Tài chính tổ chức, năm 2 12 Công trình có để cập đến hoạt động quản lý nợ nhưng vẫn hướng tới giải quyết các vấn đề về nợ xấu, nợ quá hạn

Riêng nghiên cứu về Agribank, cũng chưa có nghiên cứu nào đề cập đến quản lý nợ mà chỉ có quản lý hoạt động kinh doanh ngân hàng như: Luận án tiến s với đề tài: “Vận dụng công nghệ quản lý ngân hàng hiện đại vào hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” của u Văn Trường (1999) Luận án thiên về nghiên cứu công nghệ tin học được vận dụng trong quản lý ngân hàng nói chung tại NHNo PTNT Việt Nam Nội dung được đề cập và nghiên cứu khi trình độ quản lý và công nghệ ngân hàng ở nước ta còn lạc hậu, hoạt động tín dụng bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng tài chính khu vực và một số vụ án kinh tế lớn, hoạt động tín dụng hộ nghèo chưa tách kh i NHNo PTNT Việt Nam

Luận án tiến s với đề tài “Quản trị rủi ro tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam” của Nguyễn Tuấn Anh (2 12) đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản trị rủi ro tín dụng của NHNo PTNT Việt Nam Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của luận án là toàn bộ hoạt động quản trị rủi ro tín dụng trong đó quản lý nợ xấu là một khía cạnh rất nh được đề cập trong nội dung luận án

Luận án tiến s với đề tài: “Giải pháp hoàn thiện hoạt động của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại

Trang 29

Trang 30

hóa nông nghiệp, nông thôn” của Đoàn Văn Thắng, Trường Đại học inh tế Quốc dân, năm 2 3 đề cập khá rộng các hoạt động kinh doanh của Agribank giai đoạn

cơ cấu lại theo Đề án của Chính phủ sau ảnh hưởng khủng hoảng tài chính khu vực Luận án chỉ đề cập sơ qua về quản trị rủi ro tín dụng

Hay các nghiên cứu cũng hướng tới hoạt động quản lý nợ khác là nợ quá hạn Trong luận văn “Quản lý nợ tại Ngân hàng TMCP Đông Nam – Chi nhánh Bắc Ninh” của Nguyễn Thị Huệ (2013) lại phân tích và đưa ra các giải pháp để giải quyết nợ quá hạn để góp phần tăng cường hiệu quả của hoạt động tín dụng ngân hàng

1.1.2 Khoảng trống nghiên cứu

Từ tổng quan các nghiên cứu ở trên, có thể thấy mặc dù các nghiên cứu về những khía cạnh khác nhau của quản lý nợ ở NHTM đã được đề cập nhưng vẫn còn những “khoảng trống” ở cả lý luận và thực tiễn

Về lý luận

Thứ nhất, hầu hết các nghiên cứu thường xoay quanh vấn đề quản lý nợ xấu,

nợ quá hạn trong bối cảnh NHTM đang đứng trước rủi ro hoặc đề cập đến vấn đề quản trị rủi ro ngân hàng mà rất hiếm những nghiên cứu về quản lý các khoản nợ ngay từ lúc bắt đầu được hình thành Điều này cho thấy các nghiên cứu mới chỉ tập trung vào việc rủi ro ngân hàng đã hình thành hay đặt ngân hàng vào điều kiện phải giảu quyết vấn đề bị động

Thứ hai, chưa có khung lý thuyết về quản lý nợ trong NHTM theo tiếp cận quản lý kinh tế Điều này khiến cho việc nghiên cứu về quản lý nợ ngân hàng thương mại trở nên thiếu tính tổng quát

Về thực tiễn

Chưa có nghiên cứu mà đối tượng tập trung vào quản lý nợ tại Agribank mặc

dù có rất nhiều nghiên cứu về các hoạt động của ngân hàng

Các nghiên cứu liên quan đến quản lý nợ tại Agribank khá chi tiết, đi sâu vào một nhóm nợ nào đó nên chưa có tính khái quát và tính chủ động

Trang 31

Trang 32

Rất nhiều nghiên cứu được thực hiện tại một chi nhánh mà đối tượng nghiên cứu về vấn đề quản lý nợ ở cả hệ thống Agribank còn khá để ng

Tóm lại, sau khi tổng hợp tất cả những nghiên cứu có liên quan được thực hiện trong thời gian qua, tác giả nhận thấy vẫn còn khía cạnh chưa được khai thác

và đã lựa chọn đề tài “Quản lý nợ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông

thôn iệt Nam (Agribank)” để có được sự nghiên cứu một cách sâu rộng về quản lý

nợ một cách chủ động ở Agribank nói riêng và làm tài liệu tham khảo cho các hệ thống ngân hàng khác nói chung một cách phù hợp và hiệu quả nhất Luận văn cũng không trùng với bất kỳ đề tài nghiên cứu nào đã có Trong luận văn, tác giả sẽ kế thừa những giá trị nghiên cứu như những khảo sát, số liệu hay hệ thống cơ sở lý luận trong phạm vi nghiên cứu của mình, đồng thời cũng có những đóng góp riêng

có thể bổ sung cho những thiếu sót mà những tài liệu trước chưa đưa ra

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý nợ tại ngân hàng thương mại

1.2.1 Các khái niệm cơ bản

1.2.1.1 Khái niệm và đặc trưng của ngân hàng thương mại

Có rất nhiều khái niệm khác nhau về ngân hàng thương mại Cách tiếp cận thận trọng nhất là có thể xem x t tổ chức này trên phương diện những loại hình dịch

vụ mà chúng cung cấp

Theo quan điểm của các nhà kinh tế hiện đại: Ngân hàng thương mại là các

tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất - đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế

Ở Hoa ỳ: Ngân hàng thương mại là một công ty kinh doanh chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính

Ở Pháp: Ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở nào đó thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các số tiền

mà họ d ng cho chính họ vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính

Ở Việt Nam, theo Pháp lệnh Ngân hàng ngày 23 5 199 của Hội đồng Nhà nước xác định: “Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động

Trang 33

Trang 34

chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và được ph p sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và là phương tiện thanh toán” (Hội đồng Nhà nước 199 )

Theo hoản 2, Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng của Việt Nam năm 2 1 có nêu: “Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã” (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam 2010) Trong đó, “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nh m mục tiêu lợi nhuận”

Như vậy, NHTM là tổ chức tín dụng thực hiện chức năng cơ bản nhất của ngân hàng đó là huy động vốn và cho vay vốn NHTM là cầu nối giữa các cá nhân

và tổ chức, hút vốn từ nơi nhàn rỗi và bơm vào nơi khan hiếm Hoạt động của NHTM nh m mục đích kinh doanh một hàng hóa đặc biệt đó là vốn- tiền , trả lãi suất huy động vốn thấp hơn lãi suất cho vay vốn, và phần chênh lệch lãi suất đó tạo nên lợi nhuận của NHTM (Nguyễn Thị Mùi 2006) Hoạt động của NHTM phục vụ cho mọi nhu cầu về vốn của mọi tầng lớp dân chúng, loại hình doanh nghiệp và các

Trang 35

Trang 36

Hiện nay, NHTM thực sự đóng một vai trò rất quan trọng, vì nó đảm nhận vai trò giữ cho mạch máu (dòng vốn) của nền kinh tế được lưu thông tạo nên sự tăng trưởng kinh tế

Như vậy, có thể đưa ra định nghĩa khái quát về NHTM như sau: Ngân hàng thương mại là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ với các hoạt động chủ yếu là huy động vốn, cho vay, đầu tư và các hoạt động dịch vụ nh m một trong các mục tiêu quan trọng là tối đa hoá lợi nhuận

1.2.1.2 Khái niệm và phân loại nợ tín dụng của ngân hàng thương mại

* Khái niệm

Nợ tín dụng là khoản tiền mà khách hàng đang nợ ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác trong quá trình sử dụng thẻ tín dụng, vay vốn tín chấp, vay vốn thế chấp cũng như vay các khoản vay khác từ ngân hàng (Quốc hội 1997)

Khách hàng khi thực hiện vay các khoản tiền từ các ngân hàng cũng đồng nghĩa với việc họ đã nợ ngân hàng một khoản tiền nhất định bao gồm nợ gốc và lãi phát sinh trong quá trình vay vốn Quá trình khách hàng sử dụng thẻ tín dụng ngân hàng để mua sắm hay khách hàng vay vốn từ ngân hàng sẽ được kê vào lịch sử tín dụng của khách hàng (Lê Văn Tư 2 5)

Dư nợ tín dụng chính là khoản tiền còn lại sau khi khách hàng đã thanh toán dần các khoản nợ, khi đó dư nợ tín dụng của khách hàng sẽ b ng 0 Khi khách hàng sử dụng thẻ tín dụng cũng chính là việc khách hàng đang mượn tiện của ngân hàng để chi tiêu trước cho các mục đích của mình Số tiền mà khách hàng còn nợ thẻ tín dụng chính là số

dư nợ thẻ tín dụng mà khách hàng cần phải thanh toán với ngân hàng (Nguyễn Thị Mùi 2006)

* Phân loại nợ tín dụng của ngân hàng thương mại

Khi khách hàng vay tín dụng từ ngân hàng thì lịch sử tín dụng của khách hàng

sẽ được ghi nhận tại CIC- một trung tâm thông tin tín dụng quốc gia Viện Tài chính Quốc tế (Institute of International Finance) đề xuất phân loại nợ thành 5 nhóm (Lê Văn

Tư 2 5), bao gồm:

Trang 37

Trang 38

Nợ đủ tiêu chu n tandard là nợ có gốc và lãi trong hạn, không có dấu

hiệu khó khăn trong thanh toán nợ và dự báo có thể thanh toán gốc và lãi đúng hạn, đầy đủ theo cam kết

Nợ c n ch atch Là nợ trong tình trạng nếu không có các biện pháp xử

lý có thể tăng nguy cơ không thanh toán đầy đủ gốc và lãi Vì vậy đây là khoản nợ cần được chú ý hơn mức bình thường

Nợ dư i tiêu chu n ubstandard là khoản nợ nghi ngờ về khả năng thanh toán

đầy đủ gốc, lãi theo cam kết, hoặc gốc hoặc và lãi quá hạn trên 9 ngày, hoặc tài sản đảm bảo giảm giá trị dẫn đến nguy cơ giảm giá trị khoản vay nếu không xử lý kịp thời

Nợ nghi ngờ oubt u là nợ được xác định không thể thu hồi đầy đủ gốc,

lãi trong điều kiện hiện hành hoặc lãi hoặc và gốc quá hạn trên 18 ngày Nợ nhóm này đã bị giảm giá trị nhưng chưa mất vốn hoàn toàn vì còn có những yếu tố được xác định có thể tác động cải thiện chất lượng nợ

Nợ mất vốn oss là nợ được đánh giá không có khả năng thu hồi hoặc gốc

hoặc và lãi quá hạn trên 1 năm hách hàng có thể căn cứ vào thông tin về phân nhóm nợ tín dụng trên đây và đối chiếu với thông tin cụ thể và khoản nợ của mình

và có thể phân loại cho phù hợp Cách phân loại dư nợ tín dụng này chính là căn cứ quan trọng để ngân hàng quyết định có cấp tín dụng cho khách hàng hay không? (Lê Văn Tư 2 5)

Tại Việt Nam, khái niệm nợ xấu được đề cập trong Điều 1 , điều 11, Thông

tư số 2 2 13 TT- NHNN ngày 21 1 2 13 của NHNN Việt Nam Quy định việc phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (từ đây gọi tắt là Thông tư 2) “Nợ xấu” là các khoản nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5 bao gồm nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ, nợ có khả năng mất vốn qui định tại Điều 1 của Thông tư 2 Những qui định chi tiết từ Thông tư 2

đã đưa việc phân loại nợ xấu cao hơn so với qui định trước đây, không chỉ là thời gian chậm thanh toán mà là mối quan hệ cấp tín dụng giữa TCTD với khách hàng

và tài sản cấp tín dụng được đảm bảo bởi cổ phiếu của TCTD Bên cạnh đó, những

Trang 39

Trang 40

khoản cam kết ngoại bảng cân đối kế toán như bảo lãnh thanh toán của các TCTD cũng được xếp vào nhóm nợ xấu (Ngân hàng nhà nước Việt Nam 2013)

Như vậy, nợ xấu thường được xác định căn cứ vào hai yếu tố chính là thời gian quá hạn hoặc khả năng trả nợ của khách hàng Có thể hiểu một cách khái quát

nợ xấu là những khoản nợ được đánh giá không có khả năng thanh toán đầy đủ, đúng hạn theo cam kết

Trên thực tế, trong nền kinh tế thị trường, rủi ro đồng hành với quá trình phát triển Rủi ro là những yếu tố tiềm ẩn, mà khi phát sinh sẽ làm ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả của hoạt động kinh tế hoặc là khả năng làm thất thoát, thiệt hại về vật chất cũng như tinh thần trong cuộc sống

Đối với tín dụng Ngân hàng thì rủi ro là khả năng không thu hồi được vốn cho vay và lãi phát sinh, là những tình huống phát sinh trong quá trình sử dụng vốn vay làm cho người vay hoặc những tình huống người vay không thực hiện thanh toán nợ gốc và lãi đúng hạn Ở đây có hai yếu tố quan trọng của hai phía người cho vay và người vay Có thể khẳng định r ng rủi ro trong hoạt động tín dụng không phải là bản chất vốn có của tín dụng mà là những hoạt động liên quan dẫn đến một kết quả không như mong muốn trong hoạt động tín dụng (Nguyễn Thị Mùi 2006)

Rủi ro tín dụng gắn liền với hoạt động quan trọng nhất, có qui mô lớn nhất của NHTM – đó chính là hoạt động tín dụng Khi thực hiện một hoạt động tài trợ cụ thể, Ngân hàng cố gắng phân tích, đánh giá người vay sao cho độ an toàn cao nhất

Và nhìn chung Ngân hàng chỉ quyết định cho vay khi thấy r ng rủi ro tín dụng sẽ không xảy ra Tuy nhiên, Khả năng hoàn trả tiền vay của khách hàng có thể bị thay đổi do nhiều nguyên nhân Hơn nữa, nhiều cán bộ Ngân hàng không có khả năng thực hiện phân tích tín dụng thích đáng Do vậy, trên quan điểm quản lý toàn bộ Ngân hàng, rủi ro tín dụng là khó có thể tránh kh i, là khách quan Nhiều quan điểm nhất trí cho r ng, rủi ro tín dụng là bạn đường trong kinh doanh, có thể đề phòng, hạn chế, chứ khó có thể loại trừ Do vậy, rủi ro dự kiến luôn được xác định trước trong chiến lược hoạt động chung của Ngân hàng (Nguyễn Thị Mùi 2006) Điều này cũng có nghĩa, rủi ro tín dụng luôn là khách quan, là nguyên nhân chính gây ra

Định dạng
Số trang	284
Dung lượng	1,95 MB