Giáo trình tiện cơ bản (nghề sửa chữa máy tàu thuỷ trung cấp)

* Hướng dẫn tự học theo nhóm: Nhóm trưởng phân công các thành viên trong nhóm tìm hiểu, nghiên cứu theo yêu cầu nội dung trong bài học, cả nhóm thảoluận, trình bày nội dung, ghi chép và

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đượcphép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếulành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

LỜI GIỚI THIỆU

Cuốn giáo trình mô đun Tiện cơ bản đợc biên soạn theochương trình học nghề Sửa chữa mỏy tàu thủy, nhằm giúp cho họcsinh học nghề Sửa chữa mỏy tàu thủy tiếp thu đầy đủ những kiếnthức về các phơng pháp gia công cơ bản và thực hành gia côngtrên máy tiện

Môđun này đợc tập thể giảng viên giàu kinh nghiệm biênsoạn và đã đợc sự đóng góp ý kiến thẳng thắn, khoa học, chântình đầy trách nhiệm của chuyên gia trong lĩnh vực nghề Cơkhớ, nhng do lần đầu viết giáo trình dạy nghề dựa trên năng lựcthực hiện, nên chắc chắn không tránh hết những thiếu sót Rấtmong nhận đợc những ý kiến đóng góp của bạn đọc để cuốngiáo trình đợc hoàn thiện hơn

Xin chõn thành cảm ơn!

Tham gia biờn soạn

1 Nguyễn Đình Kiên Chủ biên

2

3

MỤC LỤC

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Tiện cơ bản

+ Đây là mô đun đầu tiên học sinh hình thành kỹ năng nghề

+ Là mô-đun chuyên môn nghề thuộc mô đun đào tạo nghề bắt buộc

Mục tiêu của mô đun:

- Kiến thức:

A1.Giải thích được tầm quan trọng và ý nghĩa của nội qui và những qui địnhkhi thực tập tại xưởng máy công cụ

A2 Trình bày được các quy trình tiện trụ trơn, tiện côn, tiện ren

A3 Trình bày được các kiến thức cơ bản về tiện

Tên môn học, mô đun Số

tín Tổng Thời gian học tập (giờ) Trong đó

chỉ số

Lý thuyết

Thực hành /thực tập/

thí nghiệm/

bài tập

Kiểm tra

II Các môn học, mô đun chuyên môn ngành, nghề

MH 11 An toàn lao động và bảo vệ môitrường 3 45 30 12 3

MĐ 24 Sửa chữa các chi tiết tĩnh của động cơ Diesel tàu thủy 1 45 6 35 4

MĐ 25 Sửa chữa các chi tiết động của động cơ Diesel tàu thủy 1 45 6 35 4

MĐ 26 Sửa chữa hệ thống phân phối khí tàuthủy 2 45 8 33 4

MĐ 28 Sửa chữa hệ thống nhiên liệu Diesel tàu thủy 2 45 8 33 4

MĐ 31 Sửa chữa hệ thống khởi động và đảochiều tàu thủy 3 60 10 46 4

Lý thuyết

Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, Bài tập

Kiểm tra

Bài 4: Tiện ren

7121115

2111

5101013

01

3.3 Học liệu, dụng cụ, mô hình, phương tiện: Giáo trình, máy tiện, thước cặp,

phôi, dao tiện,…

3.4 Các điều kiện khác: Người học tìm hiểu thực tế về các phương pháp tiện cơ

bản

4 Nội dung và phương pháp đánh giá:

4.1 Nội dung:

- Kiến thức: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức

- Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kỹ năng

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần:+ Nghiên cứu bài trước khi đến lớp

+ Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học

+ Nghiêm túc trong quá trình học tập

4.2 Phương pháp:

Người học được đánh giá tích lũy môn học như sau:

4.2.1 Cách đánh giá

- Áp dụng quy chế đào tạo Trung cấp hệ chính quy ban hành kèm theo Thông tư

số 09/2017/TT-BLĐTBXH, ngày 13/3/2017 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thươngbinh và Xã hội

- Hướng dẫn thực hiện quy chế đào tạo áp dụng tại Trường Cao đẳng Cơ giới nhưsau:

+ Điểm kiểm tra định kỳ (Hệ số 2)

Chuẩn đầu ra đánh giá

Số cột

Thời điểm kiểm tra

Vấn đáp vàthực hànhtrên môhình

A1, A2, A3, B1, C1 1 Sau 45

5 Hướng dẫn thực hiện môn học

5.1 Phạm vi, đối tượng áp dụng: Đối tượng Trung cấp Sửa chữa máy tàu thủy 5.2 Phương pháp giảng dạy, học tập môn học

5.2.1 Đối với người dạy

* Lý thuyết: Áp dụng phương pháp dạy học tích cực bao gồm: Trình chiếu, thuyết

trình ngắn, nêu vấn đề, hướng dẫn đọc tài liệu, bài tập cụ thể, câu hỏi thảo luậnnhóm…

* Thực hành:

- Phân chia nhóm nhỏ thực hiện bài tập thực hành theo nội dung đề ra.

- Khi giải bài tập, làm các bài Thực hành, bài tập: Giáo viên hướng dẫn, thao tác mẫu và sửa sai tại chỗ cho nguời học

- Sử dụng các học cụ mô phỏng để minh họa các bài tập ứng dụng cách tiện trụ ngắn, trụ bậc, tiện trụ dài l≈10d

* Thảo luận: Phân chia nhóm nhỏ thảo luận theo nội dung đề ra.

* Hướng dẫn tự học theo nhóm: Nhóm trưởng phân công các thành viên trong

nhóm tìm hiểu, nghiên cứu theo yêu cầu nội dung trong bài học, cả nhóm thảoluận, trình bày nội dung, ghi chép và viết báo cáo nhóm

5.2.2 Đối với người học: Người học phải thực hiện các nhiệm vụ như sau:

- Nghiên cứu kỹ bài học tại nhà trước khi đến lớp Các tài liệu tham khảo sẽ đượccung cấp nguồn trước khi người học vào học môn học này (trang web, thư viện, tàiliệu )

- Sinh viên trao đổi với nhau, thực hiện bài thực hành và báo cáo kết quả

- Tham dự tối thiểu 70% các giờ giảng tích hợp Nếu người học vắng >30% sốgiờ tích hợp phải học lại mô đun mới được tham dự kì thi lần sau

- Tự học và thảo luận nhóm: Là một phương pháp học tập kết hợp giữa làmviệc theo nhóm và làm việc cá nhân Một nhóm gồm 2-3 người học sẽ được cungcấp chủ đề thảo luận trước khi học lý thuyết, thực hành Mỗi người học sẽ chịu

trách nhiệm về 1 hoặc một số nội dung trong chủ đề mà nhóm đã phân công đểphát triển và hoàn thiện tốt nhất toàn bộ chủ đề thảo luận của nhóm

- Tham dự đủ các bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ

- Tham dự thi kết thúc môn học

- Chủ động tổ chức thực hiện giờ tự học

6 Tài liệu tham khảo:

[1] V.A Blumberg, E.I Zazeski Sổ tay thợ tiện NXB Thanh niên – 2000

[2] GS.TS Nguyễn Đắc Lộc, PGS.TS Lê Văn Tiến, PGS.TS Ninh Đức Tốn,PGS.TS Trần Xuân Việt Sổ tay Công nghệ chế tạo máy (tập 1, 2, 3) NXB Khoahọc kỹ thuật – 2005

[3] P.Đenegiơnưi, G.Xchixkin, I.Tkho Kỹ thuật tiện NXB Mir – 1989

[4] V.A Xlêpinin Hướng dẫn dạy tiện kim loại Nhà xuất bản công nhân kỹ thuật 1977

-BÀI 1: QUY TRÌNH SỬ DỤNG MÁY TIỆN

Mã bài: MĐ16-01 Giới thiệu:

Giới thiệu sơ lược về nội quy khi học sinh thực tập tại xưởng, những quy định chung trong quá trình làm việc cũng như trong quá trình thao tác Tác phong của học sinh, và quá trình dọn dẹp vệ sinh khi kết thúc mỗi buổi học

Phương pháp giảng dạy và những quy định khi thực tập tại xưởng

- Đối với người dạy: Sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễngiảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); tác phong đúng nội quy tại xưởng

- Đối với người học: chấp hành nghiêm túc nội quy trong xưởng khi thực hành Điều kiện thực hiện bài học

- Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Phòng học chuyên môn

- Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác

- Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài

liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan

- Các điều kiện khác: Không có

Kiểm tra và đánh giá bài học

- Nội dung:

 Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiếnthức

 Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng

 Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần:+ Nghiên cứu bài trước khi đến lớp

+ Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học

+ Nghiêm túc trong quá trình học tập

- Phương pháp:

 Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng)

 Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có

 Kiểm tra định kỳ thực hành: không có

Nội dung chính

1 Quy trình sử dụng máy tiện

1.1 Kiểm tra nguồn điện:

- Để đảm bảo tốt trong quá trình thao tác máy và quá trình sử dụng máy sau này Đồng thời để tránh xảy ra tai nạn lao động cũng như hư hỏng của máy móc thì taphải kiểm tra nguồn điện vào máy xem có an toàn hay không

- Trước hết ta phải đóng cầu dao tổng, sau đó bật công tắt ở máy, rồi mới kéo cầnkhởi động cho máy chạy, khi máy đã hoạt động thì ta phải kiểm tra như sau: + Dùng bút thử điện cho tiếp xúc vào máy, xem điện có bị rò rỉ ra bên ngoài hay không

+Kiểm tra động cơ và các bộ phận diện của máy có hoạt động bình thường

không, có tiếng kêu lạ không, có mùi cháy,mùi khét hay khói bốc ra từ trong máy không

- Trong quá trình kiểm tra Nếu không có các hiện tượng nào như ở trên xảy ra thì có thể coi như là nguồn điện an toàn, ta tiếp tục sử dụng máy Còn trong quá trình kiểm tra, nếu có một trong những hiện tượng đó xảy ra, thì phải dừng ngay hoạt động của máy để kiểm tra, sửa chữa rồi mới tiếp tục sử dụng lại máy

1.2 Kiểm tra bôi trơn và hệ thống bôi trơn tự động

- Để nâng cao tuổi thọ cho máy Đồng thời trong quá trình thao tác máy được thuận lợi nhẹ nhàng thì trươc khi cho máy làm việc ta phải kiểm tra các bề mặt cần bôi trơn và hệ thống bôi trơn tự động

+ Trước khi cho máy hoạt động và sau khi máy không hoạt động thì ta phải kiểmtra các bề mặt làm việc của máy, xem còn dầu, mỡ bôi trơn không, nếu khô hoặchết thì ta phải tiếp tục bôi trơn bằng cách dung vịt dầu bôi hoặc bơm mỡ vào những bề mặt làm việc đồng thời trước khi bôi trơn phải vệ sinh sạch sẽ các bề mặt cần bôi trơn như trên bang máy, bộ phận làm việc trên các bàn xe dao như vít me ngang, đường dẫn trượt ngang, ren vít và đai ốc ổ dao, vít bàn trượt dọc phụ,…

+ Kiểm tra hệ thống bôi trơn tự động: để biết được hệ thống bôi trơn tự động có hoạt động được hay không, ta làm như sau, cho máy chạy rồi quan sát mắt báo dầu ở hộp trục chính, thấy có dầu được phun vào mắt báo là chứng tỏ hệ thống bôi trơn tự động đã hoạt động còn máy hoạt động, mà không thấy dầu được phun vào mắt báo dầu thì có hai trường hợp xảy ra Một là hết dầu,hai là hệ thống bơm dầu bị hỏng do vậy ta cần kiểm tra và sửa chữa

1.3 Vận hành các chuyển động bằng tay

- Điều chỉnh vận hành bằng tay ở bàn xe dao dọc và ngang, tịnh tiến lên xuống

và qua lại khi trong quá trình hoạt động của máy

1.4 Điều chỉnh máy

- Điều chỉnh sao cho tốc độ máy phù hợp với vật liệu cắt tránh tình trạng tốc độ may chạy nhanh dẫn đến gãy dao còn nếu máy chạy quá chậm thì vật cắt sẽ bị nhám, sần sùi

1.5 Vận hành tự động các chuyển động

1.6 Báo cáo kết quả vận hành máy

- Sau khi hướng dẫn người học biết được cấu tạo, tính năng và cách sử dụng máytiện, trong mottj thời gian nhất định thì người hướng dẫn phải kiểm tra người học, bằng cách người học phải báo cáo kết quả vận hành máy cho người dẫn với nội dung như sau:

+ Kể tên các bộ phận cơ bản và công dụng của máy tiện đặt được các cấp tốc của trục chính theo yêu cầu đề ra Đặt được bước tiến của bàn dao theo yêu cầu

đề ra

+ Thao tác máy ở trạng thái tĩnh (quay bàn dao ngang và bàn dao dọc bằng tay) + Thao tác máy ở trạng thái động ( điều chỉnh bàn dao dọc và ngang tịnh tiến tự động)

- Khi kiểm tra có thể gọi từng người học một hoặc theo nhóm và có thể đàm thoại, giải thích, phân tích chỉ tên các bộ phận của máy hoặc thao tác vận hành trực tiếp của máy

2 Gá phôi, gá dao trên máy tiện:

Hình 5.2 Gá phôi tiện trụ ngoài

Trước khi gia công bất kỳ một chi tiết nào Chúng ta cũng phải nghiên cứucách gá lắp sao cho phù hợp với từng chi tiết đó Vì gá lắp phôi có ảnh hưởng rấtlớn đế quá trình cắt gọt( như chiều dài phôi, độ không tròn của phôi) Vậy đối vớinhững chi tiết là trụ trơn ngắn khi gia công trên mâm cặp 3 chấu tự định tâm ta làmnhư sau

- Dùng chìa khoá mâm cặp tra vào một trong 3 lỗ của bánh răng côn được lắp trênmâm cặp Điều chỉnh khoảng mở của các chấu cặp có độ hở lớn hơn đường kính

của phôi, sau đó đưa phôi vào trong mâm cặp và kẹp chặt Để tăng thêm độ cứngvững cho phôi trong quá trình gia công, thì khi định vị và kẹp chặt phôi, ta đểlượng phôi nhô ra khỏi mặt đầu của chấu cặp là ngắn nhất(nhưng vẫn phải đảm bảochiều dài cho các bước công nghệ tiếp theo) với chiều dài là:

Lp = Lct + ( 1015)mm

Trong đó: Lp là chiều dài của phôi nhô ra khỏi mặt đầu chấu cặp

Lct là chiều dài của chi tiết cần gia công

Nếu gá phôi dài thì trong quá trình cắt gọt sẽ gây ra dung động hoặc phôi bịuốn, khó gia công, làm ảnh hưởng đến hình dáng, hình học và độ chính xác của chitiết gia công Đồng thời năng xuất giảm

Ngoài ra khi gá phôi, lực kẹp phải đủ lớn để định vị phôi không bị xê dịchtrong suốt quá trình gia công Đồng thời bề mặt của phôi tiếp xúc với chiều dàichấu cặp không được qúa ngắn, mà phải phù hợp với đường kính và chiều dài củachi tiết

- Trong quá trình gá lắp và điều chỉnh phôi trên mâm cặp 3 chấu tự định tâm có thểphôi chưa được tròn ngay Do nhiều nguyên nhân: Như các chấu cặp không trònđều hoặc phôi cũng không tròn đều bị lồi, lõm hoặc bị méo Lúc này chúng ta phảidùng bàn rà cùng búa nhựa để rà tròn lại phôi hoặc phải nới lỏng phôi để xoay phôi

đi một góc độ nào đó để tránh chỗ phôi méo hoặc lồi, lõm tiếp xúc với bề mặt chấucặp hoặc dùng miếng căn mỏng kê lót vào chỗ lõm của phôi hoặc chỗ chấu cặp bịmòn Quá trình định vị và kẹp chặt kiểu này thường phải làm đi, làm lại nhiều lầnthì mới rà tròn được phôi theo yêu cầu

* Gá lắp điều chỉnh dao.

Hình 5.3 Gá dao tiện ngoài

- Trong quá trình cắt gọt, gá lắp dao là một yếu tố rất quan trọng Nó có ảnh hưởngrất lớn đến quá trình tiện và độ nhám bề mặt của chi tiết gia công Nếu gá daokhông đúng yêu cầu làm thay đổi các góc của dao khi đã mài chính xác Ngoài racòn ảnh hưởng tới quá trình chạy dao hoặc làm giảm tuổi thọ của dao Vậy khi gádao phải đảm bảo các yêu cầu sau

+ Đầu mũi của dao (phần cắt gọt) phải được gá đúng ngang tâm máy

Nếu cao hơn tâm làm thay đổi góc  và góc  Mặt khác làm cho diện tích tiếp xúc

giữa mặt sau của dao với chi tiết gia công sẽ tăng lên, ma sát và lực cắt tăng làmcho dao nhanh mòn, chi tiết bị dung động làm giảm độ chính xác và độ bóng bềmặt

Nếu mũi dao thấp hơn tâm cũng làm thay đổi góc  và góc  Đồng thời làm mặttrước của dao bị va đập dẫn đến tuổi thọ của dao giảm Mặt khác, do góc trước bịgiảm đi quá trình thoát phoi khó khăn hơn làm giảm độ chính xác và độ bóng củachi tiết

+ Trục của thân dao phải vuông góc với đường tâm của chi tiết Nếu không sẽ làm

thay đổi góc  và góc 1, điều đó sẽ ảnh hưởng đến độ bền của dao

+ Khi gá dao nên cố gắng cho chiều dài dao nhô ra khỏi mặt đầu của ổ dao là ngắnnhất khoảng bằng 1,5 so với chiều cao của thân dao Nếu gá càng dài thì độ uốncủa dao càng lớn.

+ Đối với ổ gá dao vuông có thể gá được 4 con dao một lúc, mỗi con được kẹp ítnhất từ 2 vít trở lên, mới đảm bảo độ cứng vững trong suốt quá trình gia công.+ Để kiểm tra vị trí của mũi dao so với tâm máy, cần đưa mũi dao so với mũi tâm ụđộng hoặc tâm ụ đứng Ngoài ra còn so với vạch ngang trên lòng ụ động ngang vớitâm máy hoặc dùng căn, cữ hoặc dưỡng gá dao vạn năng

Để điều chỉnh cho mũi dao cao ngang tâm máy, ta thường dùng tấm đệm(Miếngcăn) có độ dầy mỏng khác nhau, đặt ở phía dưới thân dao, miếng căn có chiều dàikhoảng từ 150200mm, có chiều rộng bằng chiều rộng rãnh ổ dao và dùng khôngqua 3 miếng Khi gá đặt căn, đầu miếng căn phải bằng mặt đầu ổ dao, không thò rahoặc thụt vào, không so le nhau

* Chú ý: Quá trình gá lắp điều chỉnh dao phải được làm đi làm lại một vài lần mớiđược

+ Đối với ổ dao thay nhanh, dao được kẹp trong ổ kẹp dao và ổ kẹp dao được lắpvào đầu đỡ ổ kẹp dao Khi điều chỉnh mũi dao cao hoặc thấp hơn tâm bằng vít điềuchỉnh Còn so mũi dao tương tự như ổ dao vuông

3.Quy trình mài dao tiện.

+ Mài mặt sau chính

+ Mài hai mặt sau phụ

+ Mài mặt trước

+ Mài rãnh bẻ phoi

- Trình tự thực hiện mài dao tiện

TT DUNG NỘI HÌNH VẼ THIẾT BỊ DỤNG CỤ VÀ KIỂM TRA

Mài

rãnh bẻ

phoi

CÂU HỎI ÔN TẬP:

Câu 1: Trình bày quy trình vận hành máy tiện?

Câu 2: trình bày quy trình mài dao tiện?

Bài 2: TIỆN TRỤC TRỤ TRƠN, BẬC

Mã bài: MĐ16-02 Giới thiệu

Tiện trụ trơn là một bước công nghệ đầu tiên của gia công tiện Vì vậy nắmđược kiến thức và kỹ năng về tiện trụ trơn sẽ giúp cho chúng ta tự tin hơn trongquá trình sử dụng và gia công trên máy tiện

Mục tiêu

- Trình bày được quy trình tiện trục trụ trơn, bậc

- Tiện trụ trơn, bậc thành thạo

- Thực hiện tốt công tác an toàn và vệ sinh môi trường

Phương pháp giảng dạy và học tập bài tiện trụ trơn ngắn

- Đối với người dạy: Sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấnđáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học nhớ các quy trình vận hành vàbảo dưởng máy tiện vạn năng

- Đối với người học: Chủ động đọc trước giáo trình trước buổi học