TỔNG QUAN VỀ CẢNG CONTAINER THỰC TRẠNG KHAI THÁC CẢNG CONTAINER TẠI VIỆT NAM

Ngày nay, hoạt động vận tải hàng container toàn cầu diễn ra rất sôi động, đặc biệt là tuyến qua Thái Bình Dương với tỷ lệ vận tải khoảng 60%. Đây là tuyến kết nối Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam, Singapore với các quốc gia châu Âu, châu Mỹ, châu Phi, Tây và Nam châu Á.

A TỔNG QUAN VỀ CẢNG CONTAINER 3

1.3 Các Hãng tàu vận chuyển container hàng đầu thế giới 5

4.Tiềm năng phát triển hệ thống cảng container gắn liền với quy hoạch sắp tới 17

A TỔNG QUAN VỀ CẢNG CONTAINER

Chiếu clip minh hoạ về cách một cảng container hoạt động:

Container port animation - how a shipping container port works - logistics training

Cảng Container là một khu vực nằm trong hải cảng lớn, nó có cả cảng phục vụ các loại tàu khác như hàng rời, tàu dầu, tàu khách…Đặc biệt nó được thiết kế dành riêng cho tàu container neo đậu, bốc hạ container và thực hiện tiếp các công việc vận chuyển hàng container vào trong nội địa Có thể chia cảng container làm 3 loại chính và mỗi loại có đi kèm những đặc thù riêng như:

● Cảng đầu mối: Là cảng container nước sâu, dành cho các tàu chở hàng có trọng tải trung bình, chủ yếu phục vụ nội địa, tức hàng được đưa trực tiếp từ các tàu container tới cảng Container nằm tại cảng này lâu hơn nên diện tích và trang thiết bị ở càng này buộc phải lớn hơn nhằm mục đích dự phòng sự tăng đột biến

về lưu lượng các container

● Cảng chuyển tải: Là cảng chuyên phục vụ các tàu container chở hàng quốc tế trên các tuyến chính để chuyển tải hàng hóa sang tàu container khác Tức có nghĩa là container được dỡ từ tàu này lên bờ rồi lại xếp lên tàu container khác để vận chuyển tới điểm đích

● Cảng phục vụ các tàu trên tuyến nhánh (Local Ports): Với mô hình cảng này thì thường nằm sâu trong nội địa, chuyên phục vụ cho các tàu tuyến nhánh, tàu container nhỏ, có sức chở dưới 100 TEU Nơi này chủ yếu diễn ra các hoạt động chính như: nâng hạ, giao nhận container hoặc thực hiện nhanh chóng các thủ tục thông quan hàng hóa

1 Hoạt động vận tải container toàn cầu

1.1 Hoạt động vận tải

Ngày nay, hoạt động vận tải hàng container toàn cầu diễn ra rất sôi động, đặc biệt là tuyến qua Thái Bình Dương với tỷ lệ vận tải khoảng 60% Đây là tuyến kết nối Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam, Singapore với các quốc gia châu Âu, châu Mỹ, châu Phi, Tây và Nam châu Á

Hoạt động vận tải container toàn cầu trong thời gian qua đã tiếp tục xu hướng tăng trọng tải và sức chở của tàu trên các tuyến hành hải quốc tế Theo thống kê của tạp chí hàng hải ALPHALINER, tính đến tháng 01/2022 đội tàu container thế giới có tổng cộng 5.526 tàu với tổng trọng tải là 25.012 triệu TEU, tương đương với mức tăng trưởng khoảng 4,67%

Xu thế tăng cỡ tàu container 18.000-24.000 Teu rất rõ rệt, thống kê đến tháng 01/2022 các cỡ tàu này đã có 146 tàu, lượng hàng đảm nhận là 3,04 triệu Teu chiếm hơn 10% tổng sản lượng container thế giới

Khoảng 40% tổng thương mại vận chuyển bằng container là trên các tuyến chính Đông-Tây, kết nối giữa Châu Á, Châu Âu và Hoa Kỳ (Hình 2) Các tuyến vận tải nhỏ khác như Nam Á-Địa Trung Hải chiếm 12,9%, trong khi các tuyến Nam-Nam, như Châu Phi cận Sahara đến Châu Mỹ Latinh và Caribe, chiếm 12,5% và Bắc-Nam, như Châu Phi đến Châu

Âu chiếm 7,8%

Hình 1 Thống kê tỉ lệ vận chuyển container theo các tuyến hàng hải chính, 2019-2021 (đơn

Không những vậy, sử dụng nguyên container để vận chuyển hàng hóa còn giúp người gửi tránh được tiền bảo hiểm hàng hóa và tiền đóng gói sản phẩm Vì container là thiết bị an toàn cao, có thể tránh được một số tác động bên ngoài

Bên cạnh đó, vận chuyển container chỉ sử dụng hình thức vận tải hàng hóa riêng cho

cá nhân và không dùng chung phương tiện với đối tượng khác Thế nên container của bạn sẽ được gửi độc lập và xuyên suốt hành trình

Mỗi container đều được vận chuyển bằng phương tiện chuyên biệt như các xe đầu kéo container Trung bình loại xe này sẽ vận chuyển được 1 container loại lớn hay 2 container loại nhỏ

● Linh động về thời gian vận chuyển

Đối với vận tải container là hình thức vận chuyển độc lập Vì thế sau khi thuê nguyên xe container để vận chuyển, khách hàng có thể quyết định thời điểm với đơn vị vận tải Ngoài

ra, người gửi còn được giao hàng ở bất kì nơi đâu trong khu vực mà xe container có thể di chuyển tới Thời gian chuyển phát khi sử dụng vận tải container cũng rất nhanh chóng, rút ngắn thời gian lưu thông của hàng hóa

1.3 Các Hãng tàu vận chuyển container hàng đầu thế giới

Trong hoạt động vận tải container toàn cầu, đặc biệt là trung chuyển container, các hãng tàu đóng vai trò quan trọng, tác động lớn đến khả năng hình thành và hoạt động của một cảng trung chuyển quốc tế Sự hấp dẫn về khối lượng hàng container của vùng hậu phương cảng và tính hiệu quả của cảng đối với hoạt động vận tải thu gom (feeder) là 2 yếu tố khách quan và chủ quan tác động lên quyết định của hãng tàu trong việc sử dụng một cảng làm điểm trung chuyển quốc tế Nghiên cứu thu hút các hãng tàu hàng đầu thế giới sử dụng khu vực Cần Giờ làm điểm trung chuyển quốc tế là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc hình thành

và phát triển hoạt động trung chuyển quốc tế của khu vực

Theo số liệu mới nhất từ Alphaliner - một tổ chức nghiên cứu về vận tải biển toàn cầu, tính đến ngày 6/4/2023, có 6.559 tàu container đang hoạt động trên toàn thế giới, với tổng sức chở 26,735 triệu TEU, tương đương khoảng 320 triệu tấn trọng tải Trong đó, tổng công suất của ba công ty hàng đầu (MSC, Maersk và CMA CGM Group) chiếm 46,7% thị trường toàn cầu

Hình 4 Top 10 công ty vận tải container quốc tế hàng đầu tháng 4/2023

1.4 Các Nhà khai thác cảng hàng đầu thế giới

Theo báo cáo thường niên năm 2022 của Drewry Shipping Consultants, Top 10 nhà khai thác cảng container hàng đầu thế giới năm 2021 được trình bày trong Bảng 1 Theo đó, sản lượng hàng hóa của các nhà khai thác cảng trên thế giới tăng trung bình 7% vào năm 2021

Bảng 1 Top 20 Nhà khai thác cảng container thế giới 2020-2021

2 Hoạt động trung chuyển container trên thế giới

Theo tổng hợp phân bổ lượng hàng trung chuyển container trên toàn cầu, khu vực Châu Á Thái Bình Dương có hoạt động trung chuyển nhộn nhịp nhất trên thế giới, chiếm khoảng gần 60% tổng lượng container trung chuyển toàn cầu

Nguồn: Regional shipping and port development

Hình 5 Tổng lượng hàng trung chuyển theo khu vực Theo nghiên kết quả cứu về hàng hóa trung chuyển quốc tế năm 2014, khối lượng hàng hóa trung chuyển quốc tế chiếm khoảng 28% tổng lượng vận tải hàng hóa bằng đường biển trên toàn cầu Khu vực Đông Nam Á, Đông Á, Trung Đông, Mỹ Latinh, Bắc và Nam Âu là những khu vực địa lý diễn ra các hoạt động trung chuyển nhộn nhịp nhất, trong đó khu vực Đông Nam Á chiếm khoảng 26,5% tổng lượng hàng container trung chuyển toàn cầu và khoảng 50% tổng lượng hàng container trung chuyển của khu vực Châu Á

Theo thống kê của Lloyd’s List One Hundred Ports 2022, tổng khối lượng hàng container qua 50 cảng biển lớn nhất thế giới năm 2021 đạt 541,31 triệu Teu, tăng 7,2% so với năm 2020 Trong đó tổng khối lượng hàng trung chuyển qua 50 cảng biển lớn nhất thế giới năm 2021 đạt 192,55 triệu Teu, chiếm khoảng 35,6% tổng lượng hàng thông qua

Các cảng tại Trung Quốc chiếm phần lớn trong top 10 (7/10 cảng) và cảng Shanghai (Thượng Hải) tiếp tục giữ vị trí đầu bảng xếp hạng trong năm 2021 với sản lượng 47 triệu Teu

Các cảng trong khu vực Đông Nam Á tiếp tục là khu vực có hoạt động trung chuyển quốc tế năng động nhất trên thế giới, tổng khối lượng hàng trung chuyển của khu vực trong năm 2021 đạt 53,59 triệu Teu, chiếm khoảng 27,8% tổng lượng hàng trung chuyển toàn cầu

Hình 6 Một số cảng container lớn trên thế giới

3 Đánh giá hoạt động vận tải container toàn cầu

3.1 Xu hướng vận tải container toàn cầu

Xu hướng phát triển đội tàu container hiện nay cho thấy các hãng tàu lớn với tiềm lực tài chính và sở hữu cả hệ thống cảng lớn sẽ ngày càng sử dụng nhiều tàu container cỡ cực lớn cho các tuyến vận chuyển liên lục địa, họ sẽ đẩy các tàu loại nhỏ hơn (từ 5.000 TEU trở xuống) cho hoạt động gom hàng (Feeder), như vậy các hãng tàu feeder sẽ càng ngày càng gặp nhiều khó khăn vì không thể cạnh tranh với các loại tàu này do chi phí vận chuyển bình quân cho một TEU của họ thấp hơn nhiều Thêm vào đó, cũng có thể thấy trước các cảng (bến) container hiện hữu sẽ khó đảm bảo độ sâu và thiết bị phục vụ các loại tàu 25.000 TEU nếu không được đầu tư nâng cấp Do đó, ưu thế sẽ dành cho các cảng mới xây dựng và đầu tư đồng bộ, hiện đại

B THỰC TRẠNG KHAI THÁC CẢNG CONTAINER TẠI VIỆT NAM

1.Hoạt động vận tải container của Việt Nam

Mặc dù chịu tác động lớn từ dịch COVID-19, song tổng khối lượng hàng hóa thông qua cảng biển Việt Nam năm 2022 vẫn đạt hơn 733 triệu tấn, tăng gần 4% so với năm 2021 Trong đó, hàng xuất khẩu đạt hơn 179 triệu tấn, giảm khoảng 3%; hàng nhập khẩu đạt hơn

209 triệu tấn, giảm khoảng 2%; hàng nội địa đạt gần 343 triệu tấn, tăng 12% Riêng hàng container ước đạt gần 25 triệu Teu, tăng gần 5% so với cùng kỳ năm trước Tổng sản lượng vận tải do đội tàu biển Việt Nam vận chuyển trong năm 2022 ước đạt 128,7 triệu tấn, giảm 13% so với năm 2021

Sản lượng hàng container của đội tàu biển Việt Nam ước đạt hơn 2,76 triệu Teu, giảm 5% so với năm trước Đội tàu mang cờ quốc tịch Việt Nam hiện vẫn đảm nhận được gần 100% lượng hàng vận tải nội địa bằng đường biển, trừ một số tàu chuyên dụng như LPG, xi măng rời…

Đặc biệt, lượng hàng hóa xuất nhập khẩu vận tải quốc tế của đội tàu biển Việt Nam vận tải tăng 10% (khoảng 1,29 triệu tấn) so với năm 2021 Đây là mức tăng trưởng cao, chủ yếu vận tải các tuyến như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, khu vực Đông Nam Á và một

số tuyến châu Âu Nhiều doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam đã ghi nhận mức doanh thu và lợi nhuận tăng do nguồn hàng vận tải và giá cước tăng trong đầu năm 2022

2.Các cảng container tại Việt Nam

2.1 Cảng Hải Phòng

Cảng Hải Phòng là cảng container lớn nhất ở miền Bắc với số lượng hàng hoá lưu thông hàng hóa rất phong phú và đa dạng Cảng biển này luôn được trang bị đầy đủ các thiết bị hiện đại

để phục vụ cho việc đẩy, cẩu hàng,…nhằm tối ưu hoá việc lưu thông an toàn, nhanh tiện lợi

và phù hợp với các phương thức vận tải Cầu cảng có chiều dài 3.567 mét, diện tích kho 70,232 m2 và có thể xếp dỡ khoảng 60-65 triệu tấn hàng hóa/1 năm

Hình 7 Cảng Hải Phòng

2.2 Cảng Vũng Tàu (Bà Rịa – Vũng Tàu)

Nếu ở đầu tàu miền Bắc có cảng biển Hải Phòng thì đầu cầu miền Nam có cảng Vũng Tàu –

là cảng biển lớn ở Đông Nam Bộ nước ta Trong phạm vi cảng biển Vũng Tàu quy hoạch có

77 bến cảng (trong đó có 67 bến cảng ở đất liền và 10 bến cảng dầu khí ngoài khơi) Tính đến nay đã có 47 bến cảng; 3 bến phao neo và 10 cảng dầu khí ngoài khơi đang khai thác, tổng chiều dài cầu cảng là 17,87km, trong đó 5,657km chiều dài cầu càng dùng cho container, cụ thể: Khu bến Cái Mép có 11 bến cảng Khu bến Thị Vải có 13 bến cảng Khu bến sông Dinh

có 21 bến cảng Khu bến Long Sơn có 1 bến cảng Khu bến cảng Côn Đảo có 1 bến cảng Khu bến cảng dầu khí ngoài khơi gồm 10 cảng tại các mỏ sau: mỏ Bạch Hổ, mỏ Rồng, mỏ Đại Hùng, mỏ Rồng Đôi - Rồng Đôi Tây, mỏ Rạng Đông, mỏ Chim Sáo, mỏ Tê Giác Trắng, mỏ Biển Đông, mỏ Lan Tây, mỏ Sao vàng Đại nguyệt 2 bến phao neo tại Vịnh Gành Rái và 1 bến phao neo trên sông Mép Cái

Ngoài những bến nếu trên, Cảng Vũng Tàu còn có Khu neo đậu tàu thuyền với 72 vị trí neo đậu; 5 luồng hàng hải (Luồng sông Dinh, Luồng Vũng Tàu - Thị Vải, Luồng Côn Sơn, Luồng

Bến Đầm và một phần Luồng Vũng Tàu - Sài Gòn) và các kết cấu hạ tầng cảng biển liên quan khác

Hình 8 Cảng Bà Rịa - Vũng Tàu

2.3 Cảng Vân Phong (Khánh Hòa)

Cảng Vân Phong là dự án cảng trung chuyển quốc tế lớn nhất Việt Nam (tỉnh Khánh Hòa) Cảng này có 2 khu bến: Khu bến Mỹ Giang và khu bến Dốc Lết, trong đó: Khu bến Mỹ Giang nằm ở phía Nam Vịnh Vân Phong: chuyên dùng cho dầu và các sản phẩm dầu Năng lực tiếp nhận tàu chở hàng lỏng đến 350.000 DWT và Đến năm 2030, quy mô phát triển 6 cầu cảng với chiều dài 1.831m, năng lực thông qua từ 5,5 - 6,9 triệu tấn và từ 120.000 lượt khách đến 130.000 lượt khách Khu bến Dốc Lết, Ninh Thủy nằm ở phía Tây Nam Vịnh Vân Phong: chuyên dùng cho hàng rời

Hình 9 Cảng Vân Phong

2.4 Cảng Quy Nhơn (Bình Định)

Cảng Quy Nhơn nằm trong khu vực Vịnh Quy Nhơn, được bán đảo Phương Mai che chắn, kín gió nên rất thuận lợi cho tàu neo đậu và xếp dỡ hàng hóa quanh năm Nơi đây có thể tiếp nhận được các loại tàu đến 30.000 DWT lưu thông bình thường và tàu 50.000 DWT (giảm tải)

Với vị trí là của ngõ ra Biển Đông của khu vực Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và các nước trong khu vực sông Mê Kông, cảng Quy Nhơn nằm sát với tuyến đường hàng hải quốc tế nên rất thuận tiện cho tàu nước ngoài lưu thông Cảng Quy Nhơn được nhiều chủ tàu, chủ hàng trong và ngoài nước biết đến với năng suất và chất lượng cao, đáp ứng được nhu cầu giải phóng tàu nhanh, cơ sở hạ tầng cùng trang thiết bị đủ điều kiện tiếp nhận, xếp dỡ hàng hóa siêu trường, siêu trọng

Hình 10 Cảng Quy Nhơn

2.5 Cảng Quảng Ninh

Cảng Quảng Ninh là cảng biển nước sâu nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc Việt Nam, rất thuận lợi cho việc đầu tư xây dựng và khai thác kinh doanh cảng biển Hệ thống đường thủy, bộ tới các vùng kinh tế lân cận đồng bộ và nhiều điều kiện tự nhiên phù hợp như: vũng nước sâu nằm gần biển, luồng lạch ngắn ít bị sa bồi, ít bị ảnh hưởng bởi sóng gió do được Vịnh Hạ Long bao bọc,…giúp cho cảng phát triển nhiều không ngừng năm qua

Hình 11 Cảng Quảng Ninh

2.6 Cảng Đà Nẵng

Cảng Đà Nẵng thuộc Vịnh Đà Nẵng với hệ thống giao thông thuận lợi, đóng vai trò là khâu quan trọng trong chuỗi dịch vụ Logistics của khu vực miền Trung Bên cạnh là cửa ngõ chính hướng ra Biển Đông thì nó còn được chọn là điểm đến cuối cùng trong tuyến Hành lang kinh

tế Đông Tây, nối liền 4 nước trong khu vực: Việt Nam, Thái Lan, Myanmar và Lào

Hình 12 Cảng Đà Nẵng

2.7 Cảng Chân Mây (Thừa Thiên Huế)

Cảng Chân Mây nằm ở vị trí thuận lợi giữa con đường biển kết nối Singapore, Philippines và Hong Kong nên việc tiếp nhận tàu neo đậu hay xếp dỡ hàng là hoàn toàn thuận lợi Ngoài ra, cảng biển này còn nằm ngay vị trí trung tâm Việt Nam, giữa hai đô thị lớn nhất miền Trung

là Huế và Đà Nẵng

Hình 13 Cảng Chân Mây

2.8 Cảng Dung Quất (Quảng Ngãi)

Cảng quốc tế Dung Quất là mô hình cảng thương mại hiện đại đã và đang góp phần quan trọng trong việc thu hút đầu tư vào các khu kinh tế Dung Quất và khu công nghiệp lân cận Đây là khu bến tổng hợp, bến container cho tàu có trọng tải từ 50000 DWT giảm tải và tàu chở hàng dăm gỗ trọng tải 70000 DWT giảm tải ra vào neo đậu

Hình 14 Cảng Dung Quất

2.9 Cảng Cửa Lò (Nghệ An)

Cảng Cửa Lò với chức năng chính là khu bến cảng tổng hợp, đáp ứng nhu cầu xuất, nhập khẩu hàng hóa cho doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An và các tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung Bộ với tổng diện tích quy hoạch là 5,125ha Cảng có khu bến nam cửa lò 9 bến, khu cửa bắc 25 bến

Hình 15 Cảng Cửa Lò

2.10 Cảng Sài Gòn (TP Hồ Chí Minh)

Cảng Sài Gòn là một hệ thống các cảng biển tại TP Hồ Chí Minh (Tân Cảng Cát Lái, Cái Mép, Hiệp Phước,…) đóng vai như “cửa ngõ” của miền Nam (bao gồm cả Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long) trong các hoạt động xuất nhập khẩu Cảng gồm các khu bến cảng tổng hợp và cảng container bao gồm: Cảng Hiệp Phước trên sông Soài Rạp; Cảng Cát Lái trên sông Đồng Nai

Hình 16 Cảng Tân Cảng

Hình 17 Cảng Sài Gòn - Hiệp Phước tọa lạc tại Khu CN Hiệp Phước, Huyện Nhà Bè

3.Ba cảng container lớn nhất Việt Nam

Tạp chí hàng hải Lloyd's List (Vương quốc Anh) vừa đưa ra bảng xếp hạng 100 cảng container năm 2023 có lưu lượng hàng hóa qua cảng lớn nhất thế giới Trong đó, Việt Nam có 3 cảng: