Đề tài vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự ở việt nam hiện nay

Xã hội hóa thi hành án dân sự THADS cũng là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta trong tiến trình cải cách tư pháp, huy động sự tham gia của cộng đồng xã hội vào công tác THADS, ch

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM MÔN LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

Đề số 06: Vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt

Nam hiện nay.

Bảng danh mục ký hiệu viết tắt

ST

T

MỤC LỤC

1 Khái quát chung về xã hội hóa thi hành án dân sự 3 1.1 Khái niệm xã hội hóa và xã hội hóa thi hành án dân sự 3 1.2 Nội dung của xã hội hóa thi hành án dân sự 4

2 Sự cần thiết của việc xã hội hóa thi hành án dân sự 6 2.1 Mục đích của xã hội hóa thi hành án dân sự 6 2.2 Ý nghĩa của xã hội hóa thi hành án dân sự 9

3 Thực tiễn vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay 10

4 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự ở

Danh mục tài liệu tham khảo

MỞ ĐẦU

Vấn đề xã hội hóa được Đảng ta đề cập lần đầu tiên tại Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương khóa VIII Văn kiện Đại hội XI nhấn mạnh:

“Đẩy mạnh xã hội hóa các loại dịch vụ công phù hợp với cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” Chủ trương xã hội hóa của Đảng với loại dịch vụ công, gắn với cải cách nền hành chính nhà nước, cải cách tư pháp Xã hội hóa thi hành án dân sự (THADS) cũng là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước

ta trong tiến trình cải cách tư pháp, huy động sự tham gia của cộng đồng xã hội vào công tác THADS, chia sẻ, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước trong việc tổ chức thi hành án Tuy nhiên, việc xã hội hóa trong lĩnh vực THADS vẫn còn là vấn đề tương đối mới mẻ, về mặt lý luận, hầu như các nhà nghiên cứu chỉ tập trung phân tích, mổ xẻ mô hình Thừa phát lại (một nội dung của xã hội hóa THADS) chứ hầu như không nghiên cứu sâu về lý luận xã hội hóa THADS Vì vậy, nhóm 5 chúng em đã chọn đề tài này để làm rõ và sẽ đưa

ra một vài vấn đề lý luận cơ bản về xã hội hóa và xã hội hóa THADS

NỘI DUNG

1 Khái quát chung về xã hội hóa thi hành án dân sự.

1.1 Khái niệm xã hội hóa và xã hội hóa thi hành án dân sự.

Xã hội hóa là một trong những giải pháp quan trọng trong việc cải cách tổ

chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nhằm tăng cường trách nhiệm của các

cá nhân, tổ chức và huy động các nguồn lực cho sự phát triển của xã hội Trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế của nước ta hiện nay, có thể coi xã hội hóa là hướng đi tất yếu.1

1Trường Đại học Luật Hà Nội (2019), Giáo trình Luật Thi hành án dân sự Việt Nam, Nxb

Công an nhân dân, Hà Nội

Thi hành án dân sự có vai trò quan trọng trong hoạt động tư pháp nói chung và quá trình giải quyết vụ án nói riêng THADS xuất phát và gắn liền với hoạt động xét xử của Tòa án, trọng tài, hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh Trên thực tế, một số quan điểm khác nhau về khái niệm thi hành án dân sự vẫn còn

tồn tại Tuy nhiên, phần lớn khái niệm THADS được hiểu là một dạng của hoạt

động tư pháp, trong đó cơ quan THADS có thẩm quyền thực hiện các biện pháp

do pháp luật quy định, tổ chức thi hành các bản án, quyết định dân sự của Tòa

án và các quyết định khác theo quy định của pháp luật

Nhìn chung, hoạt động thi hành án là giai đoạn cuối cùng trong thủ tục tố tụng, bảo đảm cho những bản án, quyết định của Tòa án được thi hành, khẳng định sự ổn định trong việc thực hiện pháp luật, bảo đảm sự phát triển của xã hội

Để công việc thi hành án ngày càng có hiệu quả thì điều tất yếu cần phải làm đó

là xã hội hóa thi hành án dân sự Bản chất của xã hội hóa là chuyển những công việc không nhất thiết cứ phải do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện cho các cá nhân tổ chức Thay vào đó, một số công việc về thi hành án dân sự sẽ được chuyển giao cho các cá nhân, tổ chức tư nhân thực hiện Có thể hiểu đó chính là xã hội hóa thi hành án dân sự

1.2 Nội dung của xã hội hóa thi hành án dân sự.

Cũng như xã hội hóa nói chung, về hình thức, xã hội hóa thi hành án dân

sự thể hiện ở những nội dung chủ yếu sau:

Thứ nhất, xã hội hóa thi hành án dân sự là tạo môi trường pháp lý để xã

hội, cộng đồng tham gia vào hoạt động thi hành án dân sự, trong đó thái độ của

xã hội, của cộng đồng trong việc giáo dục, thuyết phục người phải thi hành án thực hiện nghiêm chỉnh nghĩa vụ của mình theo bản án, quyết định của Tòa án Đồng thời cộng đồng xã hội phải có trách nhiệm giúp đỡ đối với các bên đương

sự trong việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án; giúp đỡ cá nhân, tổ chức

là người có chức năng thực hiện việc thi hành án

Thứ hai, xã hội hóa thi hành án dân sự là tạo cơ sở cho các bên liên quan

đến thi hành án chủ động thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình theo phán quyết của Tòa án cũng như xác định rõ trách nhiệm của họ để thực hiện các quyền, nghĩa vụ đó, mà bản chất là xem việc thi hành án như một loại hình dịch

vụ pháp lý công

Thứ ba, xã hội hóa thi hành án phải tạo ra một cơ chế tổ chức và hoạt

động mới, trong đó từng bước chuyển một số hoạt động thi hành án đang do cơ quan nhà nước, trực tiếp là cơ quan thi hành án thực hiện cho cá nhân, tổ chức phi nhà nước thực hiện Đây là nội dung trọng tâm, đảm bảo cho việc xã hội hóa Các cá nhân, tổ chức này hoạt động với tư cách là tổ chức xã hội nghề nghiệp, được Nhà nước trao cho quyền lực công trong lĩnh vực tư pháp, hoạt động mang tính dịch vụ, nhưng phải bảo đảm những tiêu chí, nguyên tắc nhất định, đảm bảo thi hành kịp thời, đúng đắn bản án, quyết định của Tòa án, bảo đảm quyền lợi của các bên đương sự

Cuối cùng, mô hình THADS đi vào hoạt động cần xây dựng cơ chế phù

hợp để kiểm tra, giám sát, kiểm sát hoạt động THADS của mô hình này Giám sát THADS là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế sự lạm quyền từ phía các cơ quan thực thi pháp luật; giúp phát hiện những khiếm khuyết trong quản lý; góp phần nâng cao tính trách nhiệm, đảm bảo sự khách quan, trung thực trong hoạt động THADS; góp phần củng cố tổ chức, tăng cường hiệu quả hoạt động THADS; bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của các bên đương sự và của Nhà nước Để đảm bảo việc thi hành án của mô hình Thừa phát lại nhanh chóng và đúng pháp luật thì việc kiểm tra, giám sát, kiểm sát các hoạt động THADS là rất cần thiết, cần xây dựng cơ chế nâng cao trách nhiệm của các chủ thể giám sát và tăng cường hoạt động giám sát THADS Để việc kiểm tra, giám sát, kiểm sát hoạt động THADS đạt hiệu quả cần giao cho cá nhân, tổ chức có thể trực tiếp thực hiện việc giám sát các hoạt động THADS hoặc thông qua các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền do pháp luật quy định

Như vậy, xã hội hóa thi hành án dân sự là việc nâng cao trách nhiệm của các bên có quyền, nghĩa vụ, của cộng đồng và của toàn xã hội trong việc thi hành án; từng bước chuyển hoạt động thi hành án dân sự cho cá nhân, tổ chức thực hiện nhằm thi hành kịp thời, đúng đắn các bản án, quyết định dân sự của Tòa án theo quy định của pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, lợi ích của Nhà nước và của toàn xã hội

2 Sự cần thiết của việc xã hội hóa thi hành án dân sự.

2.1 Mục đích của xã hội hóa thi hành án dân sự.

Mục đích của THADS là thực hiện được các quyết định trong bản án, quyết định dân sự được đưa ra thi hành nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức và lợi ích của Nhà nước Vì vậy, việc xã hội hóa THADS ở nước ta là rất cần thiết, phù hợp với quan điểm của Đảng và Nhà nước về cải cách và tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước Xã hội hóa THADS bao gồm những mục đích như sau:

Thứ nhất, xã hội hóa THADS làm giảm khối lượng công việc của cơ quan THA, khắc phục được phần nào tình trạng tồn đọng án Một trong những

nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng án tồn đọng là do thiếu đội ngũ Chấp hành viên làm công tác thi hành án Thực tế cho thấy những tranh chấp trong đời sống hằng ngày luôn chứa đựng sự phức tạp, đối lập, giằng co về quyền và lợi ích giữa các đương sự, đòi hỏi cần phải giải quyết Khi bản án, quyết định của Tòa án được đưa ra thi hành, không ai khác chính Chấp hành viên là những người phải đối mặt với sự bức xúc đó: những người được thi hành án ra sức yêu cầu, hối thúc thực hiện việc thực hiện yêu cầu thi hành án; ngược lại, người phải thi hành án nhiều trường hợp cố tình trốn tránh, gây sức ép, chống đối, trì hoãn nghĩa vụ thi hành án bằng mọi cách có thể Do đó, nếu giao một số công việc cho cá nhân, tổ chức khác thực hiện sẽ giảm thiểu được số lượng các công việc

mà Chấp hành viên phải thực hiện, Nhà nước sẽ có thêm kinh phí, tăng phụ cấp

cho Chấp hành viên, nâng cao, thu hút được đội ngũ Chấp hành viên làm công tác THA

Thứ hai, xã hội hóa THA huy động được các nguồn lực trong xã hội tạo

ra sức mạnh tổng hợp, khắc phục tình trạng chây ỳ, trì trệ trong THADS Do

THA tồn tại như một loại hình dịch vụ công nên khi thực hiện xã hội hóa, tính chất, phương cách thi hành án, lề lối, thái độ phục vụ trong THADS sẽ tốt hơn, tránh được quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu - hiện tượng đang tiềm ẩn trong hoạt động THADS hiện nay Khi đã được xã hội hóa, các tổ chức, cá nhân có chức năng THA sẽ cạnh tranh lành mạnh trên cơ sở nâng cao hiệu quả thi hành

án để bảo vệ uy tín của tổ chức mình Như vậy người dân sẽ có thêm nhiều sự lựa chọn trong thi hành án phù hợp với điều kiện khả năng cụ thể của mình Bên cạnh đó, xã hội hóa công tác THADS sẽ nâng cao được tinh thần trách nhiệm của cá nhân và sự tận tụy của nhân viên, với chế độ lương bổng, phụ cấp hợp lý cùng với những chính sách đãi ngộ khác sẽ góp phần cải thiện đáng kể thu nhập của các nhân viên thi hành án, tạo sự yên tâm của họ đối với nghề nghiệp của mình, giúp họ thật gắn bó và yêu nghề hơn

Thứ ba, xã hội hóa THADS làm giảm gánh nặng với nhân lực, chi phí của nhà nước trong hoạt động thi hành án Để tổ chức thi hành một việc THA,

chấp hành viên phải thực hiện rất nhiều trình tự, thủ tục pháp luật quy định, mất nhiều thời gian, kinh phí nhà nước và công sức Đối với những vụ việc phức tạp, kéo dài, có khiếu nại, việc tổ chức THA sẽ gặp nhiều khó khăn, dẫn đến tồn đọng Số lượng chấp hành viên như hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu giải quyết các việc cần thi hành của ngành THADS Nếu thực hiện xã hội hóa, THADS sẽ có sự tham gia của một số lượng lớn hơn các cá nhân, tổ chức Họ sẽ

là nguồn nhân lực bổ sung dồi dào cho ngành thi hành án Đồng thời, hoạt động THA có sự tham gia của các nhân tố mới này sẽ góp phần giảm bớt tình trạng công kênh, hoạt động kém hiệu quả của bộ máy hành chính nước ta

Thứ tư, xã hội hóa THA còn tạo ra khả năng kinh doanh của các cá nhân, doanh nghiệp, đồng thời tạo thêm nhiều việc làm cho xã hội Ngay từ khi

có chủ trương tiến hành xã hội hóa THA, các cá nhân, doanh nghiệp đã quan tâm và tích cực tham gia đóng góp ý kiến nhằm giúp các nhà làm luật xây dựng được các quy định hợp lý để các cá nhân, tổ chức tiến hành tham gia kinh doanh trong lĩnh vực này được thuận lợi, đúng pháp luật Dự kiến với số lượng việc cần thi hành hàng năm thì Nhà nước có thể cho phép thành lập nhiều tổ chức THA với sự tham gia của nhiều cá nhân trong đó có các cá nhân đủ điều kiện thực hiện THA và các cá nhân đóng vai trò phụ trợ trong quá trình hoạt động THA Như vậy, xã hội hóa THADS còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội trên một lĩnh vực khác đó là góp phần mở rộng các ngành nghề kinh doanh và giải quyết việc làm hàng năm cho người dân

Thứ năm, xã hội hóa THADS tạo môi trường pháp lý phù hợp với nhu cầu hội nhập quốc tế Trong nền kinh tế thị trường và hợp tác quốc tế về nhiều

mặt như hiện nay, nhu cầu có một hệ thống pháp luật nói chung và hệ thống các quy định về THA nói riêng phù hợp với các quy định của quốc tế là cần thiết Hiện nay, trên thế giới, nhiều nước đã quy định THADS là một loại hình dịch

vụ tư nhân được tiến hành bởi các cá nhân, tổ chức có đủ điều kiện Khi Việt Nam xây dựng các quy định tương tự về THADS sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cá nhân, cơ quan, tổ chức nước ngoài tham gia vào các hoạt động THA tại Việt Nam Đồng thời tạo môi trường pháp lý tương đồng với các nước, điều này làm giảm bớt sự khác biệt về luật pháp giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật các nước trên thế giới

2.2 Ý nghĩa của xã hội hóa thi hành án dân sự.

Từ những mục đích đã triển khai ở trên, thì ta thấy XHH THADS tạo ra những ý nghĩa sau:

Trước hết, xã hội hóa THADS góp phần hỗ trợ Tòa án, cơ quan THADS

và cơ quan nhà nước khác nâng cao hiệu quả công việc và góp phần nâng cao vị thế, vai trò của các cơ quan tư pháp, góp phần thúc đẩy và bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của tố tụng tư pháp

Xã hội hóa THADS sẽ tạo ra cơ chế mới, nguồn lực mới cho THADS do

có sự cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp THA tư nhân với nhau và giữa doanh nghiệp THA tư nhân với cơ quan Nhà nước làm công tác quản lý THA Qua đó, đòi hỏi các cơ quan, tổ chức làm nhiệm vụ thi hành án phải tự nâng mình lên để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao và phức tạp của công tác THA; Do đó, khắc phục được tình trạng quan liêu trong công tác THA; các bản

án, quyết định của Tòa án sẽ được thi hành một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn

Bên cạnh đó, xã hội hóa THADS góp phần bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, góp phần ổn định các quan hệ xã hội Đồng thời sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh giữa các tổ chức tư nhân với nhà nước, tạo

cơ hội cho người dân sử dụng và lựa chọn những dịch vụ tốt nhất Tạo điều kiện cho các cá nhân, tổ chức tham gia tích cực vào hoạt động thi hành án, phát huy khả năng cũng như năng lực tiềm tàng trong xã hội, khơi dậy tính sáng tạo và chủ động tích cực của người dân

Ngoài ra, XHH công tác THADS còn có ý nghĩa trong việc giảm bớt gánh nặng ngân sách Nhà nước cho hoạt động THA Và tạo ra môi trường pháp

lý phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế như hiện nay

3 Thực tiễn vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay 3.1 Kết quả đạt được.

Việc xã hội hóa như là một giải pháp cải cách tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước, tăng cường trách nhiệm và tham gia của đông đảo nhân dân mà trọng tâm là chuyển những công việc không cần thiết phải do Nhà nước trực tiếp thực hiện cho xã hội Đây là một hướng đi tất yếu trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tăng cường hội nhập quốc tế của đất nước ta hiện nay

Hiện nay, theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Nghị định 08/2020/NĐ-CP

quy định về tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại thì: “Thừa phát lại là người

có đủ tiêu chuẩn được Nhà nước bổ nhiệm để thực hiện tống đạt, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án dân sự, tổ chức thi hành án dân sự theo quy định của Nghị định này và pháp luật có liên quan” Như vậy, XHH THADS

thông qua thực hiện chế định Thừa phát lại là nâng cao trách nhiệm của các bên

có quyền, nghĩa vụ, của cộng đồng và của toàn xã hội trong việc THA; từng bước chuyển hoạt động THADS cho cá nhân, tổ chức thực hiện nhằm thi hành kịp thời, đúng đắn các bản án, quyết định dân sự của Tòa án theo quy định của pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, lợi ích của Nhà nước

và của toàn xã hội

Đặc biệt từ khi bắt đầu mô hình Thừa phát lại tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã đạt được những kết quả khả quan như: Hoạt động tống đạt chiếm tỷ trọng lớn với 939.544 văn bản được tống đạt và doanh thu gần 70 tỷ đồng (chiếm 51% tổng doanh thu); kế đến là hoạt động lập vi bằng với 42.911

vi bằng được lập và doanh thu gần 59 tỷ đồng (chiếm 43% tổng doanh thu) Hoạt động xác minh điều kiện thi hành án và trực tiếp tổ chức thi hành án chiếm

tỷ trọng nhỏ với 885 việc xác minh và 378 vụ việc trực tiếp tổ chức thi hành án, doanh thu của 02 loại công việc trên mới đạt gần 8 tỷ đồng (chiếm 6% tổng doanh thu).2

Từ kết quả trên cho thấy, việc lựa chọn thực hiện xã hội hóa THADS thông qua hoạt động của Thừa phát lại trong thời gian qua là chủ trương hoàn toàn đúng đắn

2 Ths Nguyễn Thị Tuyền (Trường Đại học Tây Nguyên), Tạp chí điện tử pháp lý: Xã hội hóa thi hành án dân sự - Một nhu cầu tất yếu.