(Tiểu luận) phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức liên hệ với quan niệm về hôn nhân của thanh niên hiện nay

Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA LUẬT

BÀI TẬP LỚN Môn: Triết học Mác – Lênin

Đề: Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Liên hệ với quan niệm về hôn nhân của thanh niên hiện nay

Họ và tên sinh viên: Đào Ngọc Phương Thanh

Mã sinh viên: 11225762

Lớp 13

Hà Nội, 2022

LỜI MỞ ĐẦU

Trong vài năm gần đây, quan niệm về hôn nhân của thế hệ trẻ có nhiều điểm khác biệt so với quan niệm về hôn nhân của các thế hệ trước

Nhà xã hội học, PGS.TS Trịnh Hòa Bình nhận thấy: Giới trẻ bây giờ đang kết hôn muộn và thích độc thân hơn Là bởi họ ưu tiên sự nghiệp, học hành và

vô vàn những áp lực khác đè nặng lên cuộc sống Trước khi nghĩ tới một tổ ấm,

họ cần đảm bảo công việc của mình ổn định, nhà cửa đàng hoàng và kinh tế vững chắc Và khi nhu cầu hưởng thụ ngày càng cao, họ sẵn sàng “chưa cưới vội” Đây là một thực trạng trong xã hội hiện nay

Có thể thấy, người trẻ Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung đang có xu hướng trì hoãn hôn nhân cũng như kế hoạch gia đình Giờ đây, ưu tiên của họ không còn là kết hôn và lập gia đình nữa Họ thường ví von hôn nhân như gia vị cho cuộc sống, có thì đậm đà nhưng không có thì cũng không sao

Cụ thể, theo dữ liệu của Viện Sức khỏe và xã hội Hàn Quốc, 52,6% thanh niên Hàn Quốc cho rằng độc thân chẳng ảnh hưởng gì đến cuộc sống của họ Tương tự, một nghiên cứu khác của cơ quan thống kê Hàn Quốc hồi năm 2014 cho rắng có 38,9% người trên 13 tuổi và 50,7% người trên 30 tuổi cho rằng hôn nhân nên “để tự nhiên”

Với mong muốn đặt vấn đề dưới lăng kính Triết học Mác – Lênin để có cái

nhìn sâu sắc hơn về thực trạng này, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Liên hệ với quan niệm về hôn nhân của thanh niên hiện nay”.

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 3

I Vật chất và ý thức 3

1 Quan niệm về vật chất 3

2 Bản chất của ý thức 3

II Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 4

1 Vật chất quyết định ý thức 4

2 Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất 6

3 Kết luận về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 7

III Quan niệm về hôn nhân của thanh niên hiện nay 8

1 Khái niệm hôn nhân 8

2 Những yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến quan niệm về hôn nhân của thế hệ trẻ hiện nay 8

3 Mối quan hệ vật chất – ý thức với quan niệm về hôn nhân – gia đình của thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay 10

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

NỘI DUNG

I Vật chất và ý thức

1 Quan niệm về vật chất

Trong tác phẩm Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán, V.I Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác” Đây là một định nghĩa hoàn chỉnh về vật chất mà cho đến nay các nhà khoa học hiện đại coi là một định nghĩa kinh điển

Định nghĩa vật chất của V.I Lênin bao hàm các nội dung cơ bản sau đây:

Thứ nhất, vật chất là thực tại khách quan – cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý

thức và không lệ thuộc vào ý thức

Thứ hai, vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan con người thì

đem lại cho con người cảm giác

Thứ ba, vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó.

Đây không phải định nghĩa duy nhất về vật chất từng xuất hiện trong lịch

sử Song, đây là định nghĩa có tính đúng đắn nhất cho đến thời điểm hiện tại Ngày nay, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn ngày càng phát triển với những khám phá mới càng khẳng định tính đúng đắn của quan niệm duy vật biện chứng về vật chất, chứng tỏ định nghĩa vật chất của V.I Lênin vẫn giữ nguyên giá trị, và do đó, chủ nghĩa duy vật biện chứng ngày càng khẳng định vai trò là hạt nhân thế giới quan, phương pháp luận đúng đắn của các khoa học hiện đại

2 Bản chất của ý thức

Bản chất của ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc người

Như vậy, khi xem xét ý thức về mặt bản thể luận thì ý thức chỉ là “hình ảnh” về hiện thực khách quan trong óc người Đây là đặc tính đầu tiên để nhận

biết ý thức Đối với con người, cả ý thức và vật chất đều là hiện thực, nghĩa là đều tồn tại thực Nhưng cần phân biệt giữa chúng có sự khác nhau, đối lập nhau

về bản chất: vật chất là hiện thực khách quan; còn ý thức là hiện thực chủ quan

Ý thức là cái phản ánh thế giới khách quan, ý thức không phải là sự vật mà chỉ

là “hình ảnh” của sự vật ở trong óc người Ý thức tồn tại phi cảm tính, đối lập với các đối tượng vật chất mà nó phản ánh luôn tồn tại cảm tính Thế giới khách quan là nguyên bản, là tính thứ nhất Còn ý thức chỉ là bản sao, là “hình ảnh” về thế giới đó, là tính thứ hai Đây là căn cứ quan trọng nhất để khẳng định thế giới quan duy vật biện chứng, phê phán chủ nghĩa duy tâm và duy vật siêu hình trong quan niệm về bản chất của ý thức

Sự phản ánh ý thức là quá trình thống nhất của ba mặt: Một là, trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh Đây là quá trình mang tính hai chiều, có định hướng và chọn lọc các thông tin cần thiết Hai là, mô hình hóa đối tượng trong tư duy dưới dạng hình ảnh tinh thần Ba là, chuyển hóa mô hình

từ tư duy ra hiện thực khách quan, tức là quá trình hiện thực hóa tư tưởng, thông qua hoạt động thực tiễn biến cái quan niệm thành cái thực tại, biến các ý tưởng phi vật chất trong tư duy thành các dạng vật chất ngoài hiện thực Để thúc đẩy quá trình chuyển hóa này, con người cần sáng tạo đồng bộ nội dung, phương pháp, phương tiện, công cụ phù hợp để tác động vào hiện thực khách quan nhằm thực hiện mục đích của mình Phản ánh và sáng tạo là hai mặt thuộc bản chất của ý thức

Từ kết quả nghiên cứu nguồn gốc và bản chất của ý thức cho thấy, ý thức là hình thức phản ánh cao nhất riêng có của óc người về hiện thực khách quan trên cơ sở thực tiễn xã hội – lịch sử.

II Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

1 Vật chất quyết định ý thức

Vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức được thể hiện trên những khía cạnh sau:

Thứ nhất, vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức.

Vật chất “sinh” ra ý thức, vì ý thức xuất hiện gắn liền với sự xuất hiện của con người cách đây từ 3 đến 7 triệu năm, mà con người là kết quả của một quá trình phát triển, tiến hóa lâu dài, phức tạp của giới tự nhiên, của thế giới vật chất Con người do giới tự nhiên, vật chất sinh ram cho nên lẽ tất nhiên, ý thức – một thuộc tính của bộ óc con người – cũng do giới tự nhiên, vật chất sinh ra Các thành tựu của khoa học hiện đại đã chứng minh rằng, giới tự nhiên có trước con người; vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau; vật chất là tính thứ nhất, ý thức là tính thứ hai Vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức và là nguồn gốc sinh ra ý thức Bộ óc người là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là cơ quan phản ánh để hình thành ý thức Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan Sự vận động của thế giới vật chất có tư duy là bộ óc người

Thứ hai, vật chất quyết định nội dung của ý thức.

Suy cho cùng, dưới bất kỳ hình thức nào, ý thức đều là phản ánh hiện thực khách quan Ý thức mà trong nội dung của nó chẳng qua là kết quả của sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người

Thế giới khách quan, trước hết và chủ yếu là hoạt động thực tiễn có tính xã hội – lịch sử của loài người, là yếu tố quyết định nội dung mà ý thức phản ánh

Ý thức chỉ là hình ảnh của thế giới khách quan Sự phát triển của hoạt động thực tiễn cả về bề rộng và chiều sâu là động lực mạnh mẽ nhất quyết định tính phong phú và độ sâu sắc các thời đại từ mông muội tới văn minh, hiện đại

Thứ ba, vật chất quyết định bản chất của ý thức

Phản ánh và sáng tạo là hai thuộc tính không tách rời trong bản chất của ý thức Nhưng sự phản ánh của con người không phải là “soi gương”, “chụp ảnh” hoặc là “phản ánh tâm ý” mà là phản ánh tích cực, tự giác, sáng tạo thông qua thực tiễn Chủ nghĩa duy vật biện chứng xem xét thế giới vật chất là thế giới của con người hoạt động thực tiến Chính thực tiễn là hoạt động vật chất có tính cải biến thế giới của con người – là cơ sở để hình thành, phát triển ý thức, trong đó

ý thức của con người vừa phản ánh, vừa sáng tạo, phản ánh để sáng tạo và sáng tạo trong phản ánh

Discover more

from:

Document continues below

Triết 1

Đại học Kinh tế…

999+ documents

Go to course

Sơ đồ tư duy Triết chính thức

Triết 1 99% (114)

7

PHÂN TÍCH QUAN NIỆM DUY VẬT BIỆN… Triết 1 100% (44)

12

Tiểu luận triết học Ý thức và vai trò của t… Triết 1 99% (91)

25

tóm tắt triết học Mac Lenin

Triết 1 100% (39)

58

TIỂU LUẬN TRIẾT 1 Triết 1 100% (34)

19

Thứ tư, vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức.

Mọi sự tồn tại, phát triển của ý thức đều gắn liền với quá trình biến đổi của vật chất; vật chất thay đổi thì sớm hay muộn, ý thức cũng phải thay đổi theo Con người – một sinh vật có tính xã hội ngày càng phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần, thì dĩ nhiên ý thức – một hình thức phản ánh của óc người cũng phát triển cả về nội dung và hình thức phản ánh Đời sống xã hội ngày càng văn minh

và khoa học, ngày càng phát triển đã chứng minh điều đó

Vật chất và ý thức là hai hiện tượng đối lập nhau về bản chất, nhưng về mặt nhận thức luận, cần quán triệt sâu sắc tư tưởng biện chứng của VI rằng “sự đối lập giữa vật chất và ý thức chỉ có ý nghĩa trong những phạm vi hết sức hạn chế: trong trường hợp này, chỉ giới hạn trong vấn đề nhận thức luận cơ bản là thừa nhận cái gì là cái có trước và cái gì là cái có sau? Ngoài giới hạn đó, thì không còn nghi ngờ gì nữa rằng sự đối lập đó là tương đối” Ở đây, tính tương đối của

sự đói lập giữa vật chất và ý thức thể hiện qua mối quan hệ giữa thực thể vật chất đặc biệt – bộ óc người và thuộc tính của chính nó

2 Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

Điều này được thể hiện trên các khía cạnh sau:

Thứ nhất, tính độc lập tương đối của ý thức thể hiện ở chỗ, ý thức là sự

phản ánh thế giới vật chất vào trong đầu óc con người, do vật chất sinh ra, nhưng khi đã ra đời thì ý thức có “đời sống” riêng, có quy luật vận động, phát triển riêng, không lệ thuộc một cách máy móc và vật chất Ý thức một khi ra đời thì có tính độc lập tương đối, tác động lại thế giới vật chất Ý thức có thể thay đổi nhanh, chậm, song hành so với hiện thực, nhưng nhìn chung nó thường thay đổi chậm so với sự biến đổi của thế giới vật chất

Thứ hai, sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động

thực tiễn của con người Nhờ hoạt động thực tiến, ý thức có thể làm biến đổi những điều kiện, hoàn cảnh vật chất, thậm chí còn tạo ra “thiên nhiên thứ hai” phục vụ cho cuộc sống của con người Còn tự bản thân ý thức thì không thể biến đổi được hiện thực Con người dựa trên những tri thức về thế giới khách quan,

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI Triết 1 100% (35)

11

hiểu biết những quy luật khách quan, từ đó đề ra mục tiêu, phương hướng, biện pháp và ý chí quyết tâm để thực hiện thắng lợi mục tiêu đã xác định Đặc biệt là

ý thức tiến bộ, cách mạng một khi thâm nhập vào quần chúng nhân dân – lực lượng vật chất xã hội, thì có vai trò rất to lớn

Thứ ba, vai trò của ý thức thể hiện ở chỗ chỉ đạo hoạt động, hành động của

con người; nó có thể quyết định làm cho hoạt động của con người đúng hay sai, thành công hay thất bại Khi phản ánh đúng hiện thực, ý thức có thể dự báo, tiên đoán môt cách chính xác cho hiện thực, có thể hình thành nên những lý luận định hướng đúng đắn và những lý luận này được đưa vào quần chúng sẽ góp phần động viên, cổ vũ, khai thác mọi tiềm năng sáng tạo, từ đó sức mạnh vật chất được nhân lên gấp bội Ngược lại, ý thức có thể tác động tiêu cực khi nó phản ánh sai lạc, xuyên tạc hiện thực

Thứ tư, xã hội càng phát triển thì vai trò của ý thức ngày càng to lớn, nhất

là trong thời đại ngày nay, thời đại thông tin, kinh tế tri thức, thời đại của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, khi mà tri thức khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vai trò của tri thức khoa học, của tư tưởng chính trị, tư tưởng nhân văn là hết sức quan trọng

3 Kết luận về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Theo quan điểm triết học Mác – Lênin, vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng, trong đó vật chất quyết định ý thức, còn ý thức tác động tích cực trở lại vật chất

Từ mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong triết học Mác – Lênin, rút ra nguyên tắc phương pháp luận là tôn trọng tính khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn, mọi chủ trương, đường lối, kế hoạch, mục tiêu đều phải xuất phát từ thực tế khách quan, từ những điều kiện, tiên đề vật chất hiện có Phải tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan, nếu không sẽ gây ra những hậu quả tai hại khôn lường Nhận thức sự vật, hiện tượng phải chân thực, đúng đắn, tránh to hồng hoặc bôi đen đối tượng, không được gán cho đối tượng cái mà nó không có

Nhìn chung, nhận thức, cải tạo sự vật, hiện tượng, phải xuất phát từ chính bản thân sự vật, hiện tượng đó với những thuộc tính, mối liên hệ bên trong vốn có của nó Cần phải tránh chủ nghĩa duy vật tầm thường, chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa khách quan

III Quan niệm về hôn nhân của thanh niên hiện nay

1 Khái niệm hôn nhân

Có rất nhiều cách để định nghĩa cụm từ “hôn nhân”

Theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam, hôn nhân là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi đã thực hiện các quy định của pháp luật về kết hôn, nhằm chung sống với nhau và xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững

Theo Công giáo, hôn nhân giữa hai người nam nữ và gia đình là những định chế và cơ cấu nền tảng của của xã hội loài người Tuy nhiên, định chế và cơ cấu ấy không do xã hội qui định và gầy dựng nên, nhưng do chính Đấng Tạo Hóa đã thiết lập ngay từ khởi đầu công trình sáng tạo vũ trụ và muôn loài Người Khi người dựng nên con người có nam có nữ và truyền cho họ hãy sinh sôi nẩy nở đầy mặt đất tăng triển và tồn tại trên mặt đất này Do vậy, Thiên Chúa

đã phú bẩm trong bản tính tự nhiên của con người bản năng tính dục và vì thế con người có chiều hướng về người khác phái Cùng với khả năng hành động có

lý trí có ý chí con người nhận biết được các quy luật phù hợp với luân lý đạo đức trong hôn nhân với tất cả ý thức trách nhiệm và bổn phận nhất định kèm theo, đối với bạn đời trước mặt Đấng Tạo Hóa

Dưới góc nhìn Triết học, hôn nhân gắn liền với gia đình Theo đó, hôn nhân

là cơ sở, nền tảng hình thành nên các mối quan hệ khác, là cơ sở pháp lý cho sự tồn tại của mỗi gia đình Trong đó, mối quan hệ huyết thống là mối quan hệ tự nhiên được nảy sinh từ quan hệ hôn nhân, đây là yếu tố mạnh mẽ gắn kết các thành viên trong gia đình

2 Những yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến quan niệm về hôn nhân của thế hệ trẻ hiện nay

Bước sang thế kỷ XXI, thế kỷ của sự phát triển nền kinh tế tri thức với xu hướng toàn cầu hoá, Việt Nam cố gắng đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập vào nền kinh tế của thời đại mới Những chuyển đổi về kinh tế tất yếu sẽ kéo theo những thay đổi về văn hoá, tâm lý, xã hội Cụ thể là những thay đổi trong vấn đề hôn nhân và gia đình ở thế hệ nam nữ thanh niên hiện nay

Qua điều tra dân số tháng 4 - 1999, trong cơ cấu dân số từ 15 tuổi trở lên thì 63% có vợ có chồng, goá là 6,7%, ly hôn là 0,8%, ly thân là 0,6% Như vậy, nam nữ có vợ có chồng vẫn chiếm đa số Tuy nhiên, xu hướng kết hôn chậm đang gia tăng, các vụ ly dị, ly thân cũng đang phát triển Năm 1999, tỷ lệ dân số dưới 15 tuổi chưa kết hôn đã tăng lên 3,3% so với năm 1989; tuổi kết hôn lần đầu của nữ tăng lên 0,5 tuổi, của nam tăng lên 1 tuổi so với năm 1989 Nhìn chung, xu hướng kết hôn chậm hay không muốn lập gia đình đang phát triển trong nam nữ thanh niên, đặc biệt là ở thành phố, do ảnh hưởng của những quan niệm mới về tự do cá nhân và tâm trạng muốn sống thoải mái

Trong xã hội hiện đại, toàn cầu hóa mở ra những cơ hội mới, nhưng cũng báo hiệu những mối nguy cơ mới Một thách thức đáng chú ý do toàn cầu hóa tạo ra là chủ nghĩa cá nhân, tiêu dùng và coi trọng vật chất Lối sống thúc đẩy nhu cầu phát triển cá nhân, ưu tiên thực hiện các nhu cầu và mong muốn của cá nhân hơn là gia đình và cộng đồng Những nhu cầu của cá nhân không chỉ giới hạn ở giáo dục, giải trí, không gian làm việc mà còn định hình lại cách các cá nhân nhìn nhận gia đình và hôn nhân Trên thực tế, chủ nghĩa cá nhân coi gia đình và hôn nhân đối lập với hạnh phúc và quyền tự do của cá nhân, thúc đẩy ý tưởng cho rằng việc hình thành gia đình cản trở và hạn chế sự phát triển và hạnh phúc của cá nhân Nói cách khác, lối sống thiên về cá nhân có sự xung đột giữa

cá nhân và gia đình, tạo ra niềm tin sai lầm là con người phải hy sinh bản thân

để có gia đình hoặc hy sinh mong muốn có gia đình để đạt được mục tiêu và nhu cầu cá nhân