(Tiểu luận) phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức liên hệ vớicuộc chiến tranh thương mại mỹ trung quốc

Họ thường đồng nhất vật chất với khối lượng, với nguyên tử, coi thế giới là cỗ máy vận động liên tục, tuần hoàn, không thừa nhận sự phát triển của thế giới,tách rời những khái niệm vật c

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Viện Ngân hàng Tài chính

BÀI TẬP LỚN Môn Triết học Mác-Lênin Đề: Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Liên hệ với

cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc

Giáo viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Lê Thư

Họ và tên: Mai Thị Trà My

Mã sinh viên: 11227115Lớp: 16

Hà Nội, 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞĐẦU……….3

1 Tính cấp thiết của đề tài………3

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu………3

Phần I MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC……….5

1 Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật trước C Mác về

3 Những tác động của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc đến ViệtNam……… 15KẾT LUẬN……… 18TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… ….19

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cuộc sống quanh ta biểu hiện ra muôn vàn hình thức phong phú khác nhaunhưng xét đến cùng, tất cả đều thuộc vào một trong hai phạm trù vật chất hoặc ýthức Trong suốt quá trình hình thành và phát triển của lịch sử có rất nhiều những tưtưởng triết học nghiên cứu về vấn đề này Tuy nhiên, cho đến nay quan niệm củatriết học Mác-Lênin vẫn được coi là đúng đắn và hợp lí nhất

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc bắt đầu từ năm 2018 là vấn đề thời

sự nóng hổi thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận và truyền thông quốc tế.Căng thẳng leo thang giữa hai cường quốc lớn mạnh bậc nhất thế giới đã ảnhhưởng không nhỏ đến nhiều mặt của xã hội, trong đó có Việt Nam Với những đặcthù về mặt vị trí địa lí, trước tác động của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, ViệtNam vừa có được những lợi thế nhưng cũng đồng thời phải đối mặt với nhiều tháchthức

Với mong muốn tìm hiểu thêm về vấn đề này, em đã chọn đề tài: “Mối quan

hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Liên hệ với vấn đề chiến tranh thương mại

Mỹ - Trung và ảnh hưởng đối với Việt Nam.”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Hiểu và nắm vững kiến thức về mối quan hệ biện

chứng giữa vật chất và ý thức, làm rõ được diễn biến, nguyên nhân và phương thứccủa các bên tham gia đã áp dụng trong cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, từ

đó, rút ra được những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực đến Việt Nam

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

- Phân tích cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc

- Ảnh hưởng của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc tới ViệtNam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

- Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

- Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc

Phạm vi nghiên cứu:

- Không gian: Trên toàn thế giới, chủ yếu là Mỹ, Trung Quốc, Việt Nam

- Thời gian: Không giới hạn

4 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lí luận: Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về vấn đề mối quan hệgiữa vật chất và ý thức

- Phương pháp nghiên cứu: sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vậtvới các phương pháp như: thống nhất logic và lịch sử, phân tích, tổng hợp, kháiquát hóa và hệ thống hóa

5 Ý nghĩa lí luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa lí luận: Khi nghiên cứu chúng ta nhìn vấn đề từ nhiều góc độ, khíacạnh khác nhau để thấy được nguyên nhân và quyết sách của các bên tham gia cũngnhư ảnh hưởng đến Việt Nam từ Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung.

- Ý nghĩa thực tiễn: Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung bắt đầu từ giữa năm

2018, đã và đang ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu, trong đó có Việt Nam Chính vìvậy, việc nhìn rõ những nguyên nhân, phương thức và tác động của cuộc chiếntranh thương mại Mỹ - Trung đến Việt Nam sẽ giúp các doanh nghiệp và chính phủhoạch định và đưa ra các phương án giải quyết kịp thời và hiệu quả

Phần I MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

1 Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật trước C Mác về phạm trù vật chất

a Thời kì Cổ đại

Thời Cổ đại, đặc biệt là ở Hy Lạp – La Mã, Trung Quốc, Ấn Độ đã xuất hiệnchủ nghĩa duy vật với quan niệm chất phác về thế giới tự nhiên, về vật chất Nhìnchung, các nhà duy vật thời cổ đại quy vật chất về một hay một vài dạng cụ thể vàxem chúng là khởi nguyên của thế giới, tức là quy vật chất về những vật thể hữuhình, cảm tính đang tồn tại ở thế giới bên ngoài, chẳng hạn: nước (Thales), lửa(Heraclitus), không khí (Anaximenes); đất, nước, lửa, gió (Tứ đại - Ấn Độ); kim,mộc, thuỷ, hoả, thổ (Ngũ hành – Trung Quốc) Tuy đó là những quan điểm giải

thích thế giới bằng chính giới tự nhiên nhưng vẫn còn hạn chế bởi nó vẫn chỉ dựatrên trực quan: quan sát, suy nghĩ rồi đưa ra kết luận; hoàn toàn dựa vào phỏngđoán chủ quan của cá nhân chứ không đưa ra bất kì bằng chứng chứng minh cụ thểnào.

b Thời kì Cận đại

Ở thời kì này, những bước tiến mới trong khoa học thực nghiệm, sự pháttriển mạnh của cơ học, công nghiệp đã gây ra ảnh hưởng lớn đến tư duy triết học.Chủ nghĩa duy vật thời này mang hình thức chủ nghĩa duy vật siêu hình, máy móc.Thuyết nguyên tử, đặc biệt là thuyết cơ học của Newton cùng việc khoa học vật líthực nghiệm chứng minh được sự tồn tại thực sự của nguyên tử càng làm cho quanniệm trên đây được củng cố thêm

Song, do chưa thoát khỏi phương pháp tư duy siêu hình nên nhìn chung cácnhà triết học duy vật thời kì cận đại không đưa ra được những khái quát triết họcđúng đắn Họ thường đồng nhất vật chất với khối lượng, với nguyên tử, coi thế giới

là cỗ máy vận động liên tục, tuần hoàn, không thừa nhận sự phát triển của thế giới,tách rời những khái niệm vật chất, vận động, thời gian, không gian như những thựcthể khác nhau, không có mối liên hệ nội tại với nhau…

2 Khủng hoảng trong quan niệm vật chất của Triết Mác

Cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX nổ

ra với nhiều phát kiến mang tính thời đại như tia X, hiện tượng phóng xạ, thuyếttiến hoá, thuyết tế bào, định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng, Những phátminh khoa học quan trọng này ảnh hưởng to lớn đến quan điểm về nhiều phươngdiện vật chất như: sinh học, vật lí, hoá học,… Thế giới không chỉ là một loại vậtchất xác định mà còn rất nhiều những điều “kì lạ” con người chưa khám phá ra.Khoa học phát triển mang tới những kiến thức hoàn toàn đối lập với quan điểm củachủ nghĩa duy vật trước đó

Trước những phát hiện trên của khoa học tự nhiên, không ít nhà khoa học vàtriết học đứng trên lập trường duy vật tự phát, siêu hình đã hoang mang, dao động,

Tiểu luận triết học Ý thức và vai trò của t…Triết 1 99% (91)

25

tóm tắt triết học Mac Lenin

11

hoài nghi tính đúng đắn của chủ nghĩa duy vật Họ cho rằng nguyên tử không phải

là phần tử nhỏ nhất nên nó có thể hoàn toàn phân chia, tan rã, mất đi, và vật chấtcũng thế Họ cho rằng thế giới không có quy luật, vậy thì mọi nghiên cứu khoa họccũng thành thừa, và có chăng cũng chỉ là sự sáng tạo trong tư duy của con người.Cuối cùng, khách thể tiêu tan, chủ thể trở thành cái có trước, còn lại chỉ là chúng ta

và cảm giác cùng tư duy để tổ chức những cảm giác đó Nhiều nhà khoa học tựnhiên trượt từ chủ nghĩa duy vật máy móc, siêu hình sang chủ nghĩa tương đối, rồirơi vào chủ nghĩa duy tâm

V.I Lênin gọi đó là “chủ nghĩa duy vật tâm lí học”, coi đó là “một bướcngoặt nhất thời”, là “thời kì ốm đau ngắn ngủi”, là “chứng bệnh của sự trưởngthành”,… Ông cho rằng đó chỉ là thời kì khủng hoảng mang tính chất tạm thời docon người chưa có đủ hiểu biết nên chưa thể lí giải hết được sự vận động và pháttriển của thế giới khách quan Đồng thời, Lênin cũng phê phán chủ nghĩa duy tâm

và khắc phục được những hạn chế của chủ nghĩa duy vật trước đó

3 Quan niệm của triết học Mác – Lênin về vật chất

Trong đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm, thuyết bất khả tri và phê phán chủnghĩa duy vật siêu hình, máy móc, C Mác và Ph Ăngghen đã đưa ra những tư

tưởng quan trọng về vật chất: “Vật chất, với tư cách là vật chất, không có sự tồn tại cảm tính” thực thể, vật chất không phải là cái gì khác hơn là tổng số những, “

vật thể từ đó người ta rút ra khái niệm ấy bằng con đường trừu tượng hoá,…” C.

Mác và Ph Ăngghen đã khẳng định quan điểm duy vật biện chứng của mình trong

nghiên cứu lịch sử như sau: Những tiền đề xuất phát của tôi, “Đó là những cá nhân hiện thực, là hoạt động của họ và những điều kiện sinh hoạt vật chất của họ, những điều kiện mà họ thấy có sẵn cũng như những điều kiện do hoạt động của chính họ tạo ra…” Như vậy, vật chất trong xã hội chính là tồn tại của chính bản thân con

người cùng với những điều kiện sinh hoạt vật chất của con người, hoạt động vậtchất và những quan hệ vật chất giữa người với người

Triết 1 100% (35)

Tuy nhiên, do những điều kiện chủ quan và khách quan khác nhau, nhữngquan điểm đúng đắn về vật chất của C Mác và Ph Ăngghen chưa tiến tới một địnhnghĩa hoàn chỉnh V.I Lênin đã tiến hành tổng kết toàn diện những thành tựu mớinhất của khoa học, đấu tranh chống mọi biểu hiện của chủ nghĩa hoài nghi, duy tâmđang lầm lẫn hoặc xuyên tạc những thành tựu mới trong nhận thức cụ thể của conngười về vật chất, mưu toan bác bỏ chủ nghĩa duy vật, qua đó bảo vệ và phát triểnquan niệm duy vật biện chứng về phạm trù vật chất

Trong tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”,

V.I Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác” Đây là một định nghĩa hoàn chỉnh về vật chất mà cho đến nay các

nhà khoa học hiện đại coi là một định nghĩa kinh điển

Những nội dung cơ bản từ định nghĩa về vật chất của V.I Lênin như sau:

- Vật chất là thực tại khách quan – cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức vàkhông lệ thuộc vào ý thức

- Vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan của con người thì manglại cho con người cảm giác

- Vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó

Và cũng theo chủ nghĩa Mác-Lênin, vận động là phương thức tồn tại của vậtchất, thông qua vận động, sự vật, hiện tượng biểu hiện sự tồn tại của mình Hìnhthức tồn tại của vật chất chính là không gian và thời gian Vật chất tồn tại ở một vịtrí nhất định cùng với những vật chất khác, có quá trình tồn tại, biến đổi và pháttriển Không gian và thời gian là hai thuộc tính hai hình thức tồn tại khác nhau củavật chất vận động, nhưng chúng không tách rời nhau, là một thể thống nhất khônggian - thời gian

4 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Vật chất và ý thức có mối quan hệ hai chiều, tác động qua lại lẫn nhau Tronghoạt động thực tiễn, mối quan hệ đó được thể hiện như sau:

a Vật chất quyết định ý thức

Thứ nhất, vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức Ý thức tồn tại phụ thuộc

vào hoạt động thần kinh của bộ não con người trong quá trình phản ánh hiện thựckhách quan Các thành tựu của khoa học tự nhiên hiện đại đã chứng minh rằng, giới

tự nhiên có trước con người; vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau; vật chất

là tính thứ nhất, ý thức là tính thứ hai Phải có vận động của tự nhiên (bộ óc người

và thế giới khách quan) và vật chất trong xã hội (lao động và ngôn ngữ) thì mới có

sự ra đời của ý thức Vật chất tồn tại khách quan và là nguồn gốc sinh ra ý thức

Thứ hai, vật chất quyết định nội dung của ý thức Suy cho cùng, dưới bất kì

hình thức nào, ý thức đều là phản ánh của hiện thực khách quan Có thế giới hiệnthực vận động, phát triển theo những quy luật khách quan của nó thì mới có nộidung của ý thức Sự phát triển của hoạt động thực tiễn cả về bề rộng và chiều sâu làđộng lực mạnh mẽ nhất quyết định tính phong phú và độ sâu sắc nội dung của tưduy, ý thức con người qua các thế hệ, qua các thời đại từ mông muội đến văn minh,hiện đại

Thứ ba, vật chất quyết định bản chất của ý thức Bản chất của ý thức suy cho

cùng chính là sự phản ánh một cách năng động, sáng tạo thế giới hiện thực kháchquan vào đầu óc con người Khác với chủ nghĩa duy vật cũ coi thế giới vật chất như

là sự vật hiện tượng cảm tính, mang tính chủ quan, chủ nghĩa duy vật biện chứngxem xét thế giới vật chất là thế giới của con người hoạt động thực tiễn Chính thựctiễn là hoạt động vật chất có tính cải biến thế giới của con người, là cơ sở để hìnhthành, phát triển ý thức, mà trong đó, ý thức của con người vừa phản ánh, vừa sángtạo

Thứ tư, vật chất quyết định sự vận động và phát triển của ý thức Mọi sự vận

động, biến đổi của ý thức đều gắn liền với quá trình biến đổi của vật chất Vật chấtthay đổi thì sớm muộn ý thức cũng phải thay đổi theo Con người - một sinh vật có

tính xã hội ngày càng phát triển cả về vật chất lẫn tinh thần, thì dĩ nhiên ý thức một hình thức phản ánh của óc người cũng phát triển cả về nội dung và hình thứcphản ánh Đời sống xã hội ngày càng văn minh và khoa học ngày càng phát triển đãchứng minh điều đó Trong đời sống xã hội, tính quyết định của vật chất đối với ýthức thể hiện ở vai trò của kinh tế đối với chính trị, đời sống vật chất đối với tinhthần, tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội Trong xã hội, sự phát triển của kinh tế xétđến cùng quy định sự phát triển của văn hoá; đời sống vật chất thay đổi thì sớmmuộn đời sống tinh thần cũng thay đổi theo.

-b Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

Thứ nhất, tính độc lập tương đối của ý thức được thể hiện ở chỗ: mặc dù ýthức phản ánh hiện thực khách quan, nhưng không phản ánh, không lệ thuộc mộtcách máy móc vào thế giới vật chất Một khi đã ra đời, ý thức sẽ có “đời sống”riêng, có quy luật vận động, phát triển riêng, có thể thay đổi nhanh, chậm, songhành với thế giới hiện thực, nhưng nhìn chung nó thường thay đổi chậm so với thếgiới vật chất

Thứ hai, sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt độngthực tiễn của con người Nhờ vật chất, ý thức mới có thể được hiện thực hoá vàmang đến tác động cho con người Còn tự bản thân ý thức thì không thể biến đổiđược hiện thực

Thứ ba, vai trò của ý thức thể hiện ở chỗ nó chỉ đạo hoạt động, hành độngcủa con người Nó có thể quyết định làm cho hành động đó đúng hay sai, thành haybại Dựa vào hoàn cảnh thực tiễn, ý thức có thể đưa ra những phán đoán, tiên trimột cách chính xác cho những điều trong tương lai Ngược lại, ý thức có thể ảnhhưởng tiêu cực nếu nó phản ánh sai thực tiễn

Thứ tư, xã hội càng phát triển thì vai trò của ý thức ngày càng được nângcao, nhất là trong thời đại ngày nay, khi mà tri thức khoa học đã trở thành lực lượngsản xuất trực tiếp Nhưng dù quan trọng đến đâu, nếu chỉ đề cao ý thức mà quên đi

tầm quan trọng của vật chất thì chúng ta sẽ rơi vào “vũng bùn” của chủ quan, củaduy tâm, duy ý chí và không tránh khỏi thất bại trong hoạt động thực tiễn.

5 Ý nghĩa phương pháp luận rút ra từ mối quan hệ biện chứng giữa vật chất

và ý thức

Từ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong triết học Mác-Lênin, ta rút ranguyên tắc phương pháp luận là tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tínhnăng động chủ quan

Trong quá trình nhận thức, học tập, nghiên cứu, con người phải bắt đầu từviệc quan sát, xem xét, phân tích đối tượng vật chất Trải qua quá trình đó, ta sẽ thuđược tri thức, hiểu biết để rồi từ đó vạch ra phương hướng hành động khả thi, phùhợp với thực tiễn và mang lại thành công Bên cạnh đó, cần phải phát huy tính năngđộng chủ quan của ý thức, phát huy vai trò của nhân tố con người, chống tư tưởng,thái độ thụ động, ỷ lại, trì trệ, “há miệng chờ sung”, thiếu tính sáng tạo

Để thực hiện nguyên tắc phương pháp luận ấy, ta còn cần nhận thức và giảiquyết đúng đắn các quan hệ lợi ích, phải cân bằng, hài hoà giữa lợi ích cá nhân, lợiích tập thể, lợi ích xã hội Phải có động cơ trong sáng, thái độ thực sự khách quan,khoa học, không vụ lợi trong nhận thức và hành động của mình

Phần II LIÊN HỆ VỚI CUỘC CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI MỸ TRUNG QUỐC

-1 Diễn biến cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc