(Tiểu luận) phân tích mối quan hệ giữa vật chất và ý thức; ý nghĩaphương pháp luận và liên hệ với thực tế đổi mới kinh tế ở việt nam hiệnnay

Vật chất: Vật chất là phạm trù triết học, Lênin định nghĩa: “Vật chất là một phạm trùtriết học dùng để chỉ thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác,được cảm giác của chún

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ NGUỒN NHÂN LỰC

BÀI TẬP LỚN MÔN HỌC: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Đề bài : Phân tích mối quan hệ giữa vật chất và ý thức; ý nghĩa phương pháp luận và liên hệ với thực tế đổi mới kinh tế ở Việt Nam hiện nay. Họ tên SV :

Mã SV :

Lớp :

Khoá :

Giảng viên HD :

Hà Nội, tháng 9

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

I Quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 4

1 Khái niệm 4

1.1 Vật chất: 4

1.2 Ý thức: 4

2 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 5

2.1 Vật chất có vai trò quyết định ý thức 6

2.2 Ý thức tác động trở lại vật chất 7

II Ý nghĩa phương pháp luận 9

III Liên hệ với thực tế đổi mới kinh tế ở Việt Nam hiện nay 10

1 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức vào mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị: 10

2 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong việc xây dựng nền kinh tế mới ở nước ta hiện nay: 13

KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

LỜI MỞ ĐẦU

Thế giới xung quanh ta vốn rất phong phú và đa dạng Nhưng dù phong phú

và đa dạng đến đâu thì nó cũng chỉ xoay quanh hai thứ, đó là vật chất và ý thức Córất nhiều quan điểm triết học xoay quanh vấn đế về mối quan hệ giữa vật chất và ýthức, nhưng chỉ có quan điểm triết học Mác - Lênin là đúng và đầy đủ đó là: vật chất

là cái có trước, ý thức là cái có sau Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức, đồngthời ý thức tác động trở lại vật chất

Trước năm 1986, đất nước ta đã gặp rất nhiều khó khăn bởi một nền kinh tế trìtrệ, một hệ thống quản lý yếu kém cũng là do một phần không nhận thức đúng vàđầy đủ về mối quan hệ giữa vận chất và ý thức Vấn đề này đã được nhận thực đúngsau đổi mới ở đại hội VI, và quả nhiên đã giành rất nhiều thắng lợi sau khi đãchuyển nền kinh tế từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lýcủa nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Với mong muốn tìm hểu thêm vềvấn đề này, em đã chọn đề tài: “Phân tích mối quan hệ giữa vật chất và ý thức; ýnghĩa phương pháp luận và liên hệ với thực tế đổi mới kinh tế ở Việt Nam hiệnnay.”

Mặc dù em đã cố gắng tìm tòi với tinh thần trách nhiệm, song do mới tiếp xúcvới triết học, kiến thức còn nhiều hạn chế nên chắc chắn không tránh khỏi nhữngthiếu sót Rất mong giảng viên bộ môn cùng các bạn đọc góp ý bổ sung để em cóthể hoàn thiện thêm kiến thức của mình Em xin chân thành cảm ơn

I Quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

1 Khái niệm

1.1 Vật chất:

Vật chất là phạm trù triết học, Lênin định nghĩa: “Vật chất là một phạm trùtriết học dùng để chỉ thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác,được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộcvào cảm giác” Để định nghĩa vật chất Lênin đã đối lập vật chất với ý thức, hiểu vậtchất là thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, vật chất tồntại độc lập với cảm giác, ý thức, còn cảm giác, ý thức phụ thuộc vào vật chất, phản

Khi định nghĩa vật chất là phạm trù triết học, Lênin một mặt muốn chỉ rõ vậtchất là khái niệm rộng nhất, muốn phân biệt tư cách là phạm trù triết học, là kết quảcủa sự khái quát và trừu tượng với những dạng vật chất cụ thể Vật chất với tư cách

là một phạm trù triết học không có những đặc tính cụ thể có thể cảm thụ đượng.Định nghĩa vật chất như vậy khắc phục được những quan niệm siêu hình của chủnghĩa duy vật đồng nhất vật chất với hình thức biểu hiện cụ thể của nó Lênin cho rằng vật chất vốn tự nó có, không thể tiêu diệt được, nó tồn tại bên ngoài

và không lệ thuộc vào cảm giác, ý thức của con người, vật chất là một thực tại kháchquan Khác với quan niệm “thượng đến” của tôn giáo Vật chất không phải là lựclượng siêu tự nhiên tồn lại, trái lại phạm trù vật chất là kết quả của sự khái quát sụevật, hiện tượng cụ thể và do đó các đối tượng vật chất có thật, hiện thức đó có khảnăng tác động vào giác quan để gây ra cảm giác, và nhờ đó mà ta có thể biết được,hiểu được và nắm bắt sự vật này Định nghĩa của Lênin đã khẳng định được câu trảlời về hai mặt của vấn đề cơ bản của triết học, đó là mặt thể luận và mặt nhận thứcluận

Hơn thế nữa Lênin còn khẳng định cảm giác ghép lại, chụp lại, phản ánh vàtồn tại không lệ thuộc vào cảm giác Khẳng định như vậy một mặt muốn nhấn mạnhtính thứ nhất của vật chất, vai trò quyết định của nó với vật chất, và mặt khác khẳngđịnh khả năng nhận thức thế giới khách quan của con người Nó không chỉ phân biệtchủ nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tân, với thuyết không tưởng mà còn phân biệtchủ nghĩa duy vật với hai mặt cơ bản của triết học

Qua đó, chúng ta thấy rằng định nghĩa vật chất của Lênin là hoàn toàn triệt để,

nó giúp chúng ta xác định được nhân tố vật chất trong đời sống xã hội, có ý nghĩatrực tiếp định hướng cho nghiên cứu khoa học tự nhiên giúp ngày càng đi sâu vàocác dạng cụ thể của vật chất trong giới vi mô Nó chúng chúng ta có thái độ kháchquan trong suy nghĩ và trong hành động thực tiễn

1.2 Ý thức:

Theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định rằng ý thức làđặc tính và là sản phẩm của vật chất, là sự phản ánh khách quan vào bộ óc conngười thông qua lao động và ngôn ngữ Mác nhấn mạnh rằng tinh thần ý thức làchẳng qua chỉ là cái vật chất được di chuyển vào bộ óc con người và được cải biếntrong đó Ý thức là một hiện tượng tâm lý xã hội gồm ý thức tri thức, tình cảm, ýchí trong đó tri thức là quan trọng nhất, là cách tồn tại của ý thức, vì sự hình thànhvàp hát triển của ý thức có liên quan mật thiết với quá trình con người nhận thức vàcải biến giới tự nhiên Tri thức càng được tích lũy con người càng đi sâu vào bảnchất của sự vật và cải tạo sự vật có hiệu quả hơn, chức năng động của ý thức nhờ

đó mà tăng hơn Việc nhấn mạnh tri thức là yếu tố cơ bản quan trọng có ý nghĩachống quan điểm đơn giản coi ý thức là tình cảm, niềm tin Quan điểm đó chính là

sự chủ quan duy ý chí của niềm tin mù quán

Tuy nhiên, việc nhấn mạnh yếu tố tri thức cũng không đồng nghĩa với việc phủnhận, coi nhẹ yếu tố vai trò tình cảm ý chí Tự ý thức cũng là một yếu tố quan trọng

mà chủ nghĩa duy tân coi nó là một thực thể độc lập có sẵn trong cá nhân, biểu hiện

xu hướng về bản thân mình, tự khẳng định cái tui riêng biệt tác rời xã hội Trái lạiCNDVBC tự ý thức là ý thức hướng về nhận thức bản thân mình thông qua quan hệvới thế giới bên ngoài Khi phản ánh thế giới khách quan con người tự phân biệtmình, đối lập mình với thế giới đó là sự nhận thức mình như là một thực thể vậnđộng, có cảm giác, tư duy có các hành vi đạo đức và vị trí xã hội Mặt khác sự giaotiếp xã hội và hoạt động thực tiễn xã hội đòi hỏi con người nhận rõ bản thân mình

và tự điều chỉnh theo các quy tắc tiêu chuẩn mà xã hội đề ra Ngoài ra văn hóa cũngđóng vai trò cái gương soi giúp cho con người tự ý thức bản thân

Vô ý thức là một hiện tượng tâm lý, nhưng có liên quan đến hoạt động xảy ra ởngoài phạm vi của ý thức Có 2 loại vô thức: loại thứ nhất liên quan đến các hành vichưa được con người ý thức, loại thứ hai liên quan đến các hành vi trước kia đãđược ý thức nhưng do lặp lại nên trở thành thói quen, có thể diễn ra tự động bênngoài sự chỉ đạo của ý thức Vô thức ảnh hưởng đế nhiều phạm vi hoạt động củacon người Trong những hoàn cảnh đó nó có thể giúp con người giảm bớt sự căngthẳng trong hoạt động Việc tăng cường rèn luyện để biến thành hành vi tích cựcthành thói quen, có vai trò quan trọng trong đời sống

2 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ biện chứng Trong mốiquan hệ giữa vật chất và ý thức thì vật chất có trước còn ý thức có sau, vật chất là

nguồn gốc của ý thức quyết định ý thức,ý thức tác động trở lại vật chất thông quahoạt động thực tiễn của con người.Vật chất và ý thức có quan hệ 2 chiều và tácđộng qua lại lẫn nhau Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức được thể hiện qua nhậnthức và thực tiễn như sau:

ý thức là tính thứ hai Vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức và là nguồngốc sinh ra ý thức Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ nãotrong quá trình phản ánh hiện thực khách quan

* Vật chất quyết định nội dung ý thức:

Ý thức dưới bất kỳ hình thức nào, suy cho cùng, đều là phản ánh hiện thứckhách quan; trong nội dung của nó chẳng qua là kết quả của sự phản ánh hiện thựckhách quan vào trong đầu óc con người Hay nói cách khác, có thế giới hiện thựcvận động, phát triển theo những quy luật khách quan của nó, được phản ánh vào ýthức mới có nội dùng của ý thức Hoạt động thực tiễn có tính xã hội – lịch sử củaloài người là yếu tố quyết định nội dung mà ý thức phản ảnh “Ý thức không baogiờ có thể là cái gì khác hơn là sự tồn tại được ý thức”, ý thức chỉ là hình ảnh củathế giới khách quan Sự phát triển của hoạt động thực tiễn cả về bề rộng và chiềusâu là động lực mạnh mẽ nhất quyết định tính phong phú và độ sâu sắc của nộidung của tư duy, ý thức con người qua các thế hệ, qua các thời đại từ mông muộitới văn minh, hiện đại

11

vật, hiện tượng cảm tính, chủ nghĩa duy vật biện chúng xem xét thế giới vật chất làthế giới của con người hoạt động thực tiễn Chính thực tiễn là hoạt động vật chất cótính cải biến thế giới của con người - là cơ sở để hình thành, phát triển ý thức, trong

đó ý thức của con người vừa phản ánh, vừa sáng tạo

* Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức:

Mọi sự tồn tại, phát triển của ý thức đều gắn liền với quá trình biến đổi của vậtchất; vật chất thay đổi thì sớm hay muộn, ý thức cũng phải thay đổi theo Ý thức –một hình thức phản ánh của óc người cũng phát triển cả về nội dung và hình thứcphản ánh của nó Cùng với mỗi bước phát triển của sản xuất, tư duy, ý thức của conngười cũng ngày càng mở rộng, đời sống tinh thần con người ngày càng phongphú Con người không chỉ ý thức được hiện tại, mà còn ý thức được cả những vẩn

đề trong quá khứ và dự kiến được cả trong tương lai, trên cơ sở khải quát ngày càngsâu sắc bản chất, quy luật vận động, phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy của

họ Sự vận động, biến đổi không ngùng của thế giới vật chất, của thực tiễn là yếu tốquyết định sự vận động, biến đổi của tư duy, ý thức của con người Khi sản xuất xãhội xuất hiện chế độ tư hữu, ý thức chính trị, pháp quyền cũng dần thay thế cho ýthức quân cư, cộng đồng thời nguyên thuỷ Trong nền sản xuất tư bản, tính chất xãhội hoá của sản xuất phát triển là cơ sở để ý thức xã hội chủ nghĩa ra đời, mà đỉnhcao của nó là sự hình thành và phát triển không ngừng lý luận khoa học của chủnghĩa Mác - Lênin

Trong đời sống xã hội, vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức đượcbiểu hiện ở vai trò của kinh tế đối với chính trị, đời sổng vật chất đối với đời sốngtinh thần, tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội Trong xã hội, sự phát triển của kinh

té xét đến cùng quy định sự phát triển của văn hóa; đời sống vật chất thay đổi thìsớm muộn đời sống tinh thần cũng thay đổi theo

Vật chất và ý thức là hai hiện tượng đối lập nhau về bản chất, nhưng về mặtnhận thức luận, cần quán triệt sâu sắc tư tưởng biện chứng của V.I Lênin, rằng “sựđối lập giữa vật chất và ý thức chỉ có ý nghĩa tuyệt đối trong những phạm vi hết sứchạn chế: trong trường hợp này chỉ giới hạn trong vấn đề nhận thức luận cơ bản làthừa nhận cái gì có trước và cái gì là cái có sau? Ngoài giới hạn đó, thì không cònnghi ngờ gì nữa rằng sự đối lập đó là tương đối”

2.2 Ý thức tác động trở lại vật chất

Ý thức do vật chất sinh ra song sau khi ra đời, ý thức có tính độc lập tương đốinên có sự tác động trở lại to lớn đối với vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của

Triết 1 100% (35)

con người ý thức đúng đắn là ý thức dựa trên quy luật khách quan của con người.

Do đó nó có tác động tích cực, làm biến đổi hiện thực, vật chất khách quan theonhu cầu của mình ý thức sai lầm, trái quy luật khách quan của con người có tácđộng tiêu cực thậm chí phá hoại các điều kiện khách quan, hoàn cảnh khách quan,kéo lùi lịch sử Bởi mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ tác độngqua lại Không nhận thức được điều này sẽ rơi vào quan niệm duy vật tầmthườngvà bệnh nảo thủ trì trệ trong nhận thức và hành động

Nói tới vai trò của ý thức về thực cất là nói tới vai trò của con người bởi ýthức là ý thức của con người Trái với các nhà triết học duy tâm muốn biến ý thứccủa con người thành động lực của lịch sử, Cácmac và Ph.Ăngghen đã khẳng định:

“Xưa nay, tư tưởng không thể đưa người ta vượt ra ngoài trật tự thế giới cũ được,trong bất cứ tình huống nào, tư tưởng cũng chỉ có thể đưa người ta vượt ra ngoàiphạm vi tư tưởng của trật tự thế giới cũ mà thôi”

Thật vậy, tư tưởng căn bản không thể thực hiện được cái gì hết Muốn thựchiện tư tưởng thì cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn Điều đócũng có nghĩa là con người muốn thực hiện các quy luật khách quan thì phải nhậnthức, vận dụng đúng đắn các quy luật đó, phải có ý chí và phương pháp để tổ chứchành động

Như vậy vai trò của ý thức là ở chỗ nó giúp con người đề ra chủ trương,đường lối, chính sách, những mục đích, kế hoạch, biện pháp, phương hướng phùhợp với thực tế khách quan Nói như vậy có nghĩa là cũng có những ý thức khoahọcvà những ý thức không khoa học so với hiện thực khách quan, tương ứng với nó

là hai tác động trái ngược nhau tích cực và tiêu cực của ý thức đối với vật chất Vaitrò tích cực của ý thức, tư tưởng không phải ở chỗ nó trực tiếp tạo ra hay thay đổithế giới vật chất mà là nhận thức thế khách quan từ đó hình thành được mục đích,phương hướng, biện pháp đúng đắn đồng thời có ý chí, quyết tâm cần thiết cho hoạtdộng của mình

Sức mạnh cuả ý thức con người không phải ở chỗ tách rời điều kiện vật chất,thoát ly hiện thực khách quan, mà là biết dựa vào điều kiện vật chất đã có, phản ánhđúng quy luật khách quan để cải tạo thế giới khách quan một cách chủ động, sángtạo với ý chí và quyết tâm cao nhằm phục vụ lợi ích của con người và xã hội.Con người nhận thức và phản ánh thế giới thế giới khách quan càng đầy đủchính xác bao nhiêu thì cải tạo chúng càng có hiệu quả bấy nhiêu ở đây vai trònăng động sáng tạo của ý thức, của nhân tố chủ quan của con người có vị trí hết sứcquan trọng Bảo thủ trì trệ hoặc tiêu cực thụ động, ỷ lại ngồi chờ chính là kìm hãm

sự phát triển, triệt tiêu tính năng động tích cực sáng tạo của ý thức Mặt khác, do cótính vượt trước, nên ý thức giúp cho hoạt động của con người trở nên tự giác, tích

cực, chủ động hơn như trong việc dự báo, lập kế hoạch, đề ra đường lối, phươngpháp hành động Vai trò của ý thức còn thể hiện ở vai trò của tri thức, trí tuệ, tìnhcảm và ý chí Nó không những là kim chỉ nam cho hoạt động thực tiễn mà còn làđộng lực của thực tiễn Không có sự thúc đẩy của tình cảm, ý chí, hoạt động thựctiễn sẽ diễn ra một cách chậm chạp, thậm chí không thể diễn ra được

Nhờ ý chí và tình cảm, ý thức quy định tốc độ và bản sắc của hoạt động thựctiễn Tinh thần, dũng cảm, dám nghĩ dám làm, lòng nhiệt tình, chí quyết tâm, tìnhyêu, niềm say mê với công việc, khả năng sáng tạo và vượt qua khó khăn nhằm đạttới mục tiêu xác định đều có ảnh hưởng to lớn đến hoạt động thực tiễn làm cho nódiễn ra nhanh hay chậm Tuy nhiên, ý chí, tình cảm chỉ là động lực mà không thể làkim chỉ làm cho hoạt động thực tiễn Bởi vì, sự thành công hay thất bại của hoạtđộng thực tiễn, tác dụng tích cực hay tiêu cực của ý thức đối với sự phát triển của

tự nhiên và xã hội chủ yếu phụ thuộc vào vai trò chỉ đạo ý thức Chính vì vậy phảibiết kết hợp giữa tri thức, trí tuệ, khoa học với ý chí, tình cảm Bởi tri thức càngđược tích luỹ, con người ngày càng đi sâu vào bản chất sự vật và cải tạo sự vật cóhiệu quả hơn Tuy nhiên cơ sở cho việc phát huy tính năng động chủ quan của ýthức là việc thừa nhận và tôn trọng tính khách quan của vật chất, của các quy luật

tự nhiên và xã hội

Nếu như thế giới vật chất – với những thuộc tính và quy luật vốn có của nó –tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý thức con người thì trong nhận thức vàhoạt động thực tiễn phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực thể khách quanlàm căn cứ cho mọi hoạt động của mình Chính vì vậy, Lênin đã nhiều lần nhấnmạnh rằng, không được lấy ý muốn chủ quan của mình làm chính sách, khôngđược lấy tình cảm làm điểm xuất phát cho chiến lược và sách lược cách mạng Nếuchỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu lấy ý chí áp đặt cho thực tế, lấy ảo tưởngthay cho hiện thực thì sẽ mắc phải bệnh chủ quan duy ý chí Không chỉ có thế, khivai trò chỉ đạo của ý thức phạm sai lầm thì tinh thần, dũng cảm, lòng nhiệt tình, chíquyết tâm cũng làm cho hoạt động thực tiễn thất bại một cách nhanh chóng

II Ý nghĩa phương pháp luận

Trước hết, từ vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức, cần rút ra quanđiểm khách quan Quan điểm khách quan hay nguyên tắc khách quan là nguyên tắcquan trọng hàng đầu trong nhận thức và hoạt động của con người Trong nhận thức

và hoạt động thực tiễn, mọi chủ trương, đường lối, kế hoạch, mục tiêu, chúng tađều phải xuất phát từ thực tế khách quan, từ những điều kiện, tiền đề vật chất hiện

có Quan điểm khách quan yêu cầu: Thứ nhất, khi xem xét, nhận thức sự vật phảixuất phát từ chính sự vật, phải phản ánh sự vật trung thành như nó vốn có, phải tôn

trọng sự thật, không được lấy ý chỉ chủ quan áp đặt cho sự vật Những yêu cầu nàykhông phức tạp, không khó thực hiện nhưng trong thực tế nó lại rất hay bị conngười vi phạm ở những mức độ khác nhau, do đó mà không đạt được những nhậnthức đúng dẫn về sự vật hoặc không có được những chủ trương hoạt động thực tiễnphù hợp

Thứ hai, trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải xuất phát từ thực tế, tôntrọng và hành động theo quy luật khách quan Mọi mục đích hành động, kế hoạch,chủ trương, biện pháp hành động của con người phải dựa trên việc phân tích cặn

kẽ, thấu đáo hoàn cảnh thực tế khách quan, các chủ trương chính sách của conngười phải phản ánh được những nhu cầu đã chín muồi của điều kiện thực tế, cónhư vậy những chủ trương, chính sách mới có thể thực hiện thành công

Mặt khác, các quy luật tự nhiên, xã hội, tư duy tồn tại khách quan, không phụthuộc vào ý thức, thực tế chứng tỏ rằng nếu làm trái quy luật, con người sẽ phảihứng chịu những hậu quả Do đó, phải nhận thức các quy luật, hành động phù hợpvới quy luật Kế đến là phát huy tính năng động chủ quan của ý thức: Ý thức, tưtưởng, với tính năng động sáng tạo của nó có vai trò to lớn do đó cần phát huy yếu

tố tích cực của ý thức, cũng có nghĩa là phát huy vai trò của nhân tố con ngườitrong hoạt động cải tạo hiện thực Cần nâng cao không ngừng khả năng nhận thức

và vận dụng quy luật của con người Muốn vậy đòi hỏi con người phải tích cực họctập làm chủ các tri thức khoa học, vận dụng các tri thức trong hoạt động thực tiễncủa mình Cần tự giác rèn luyện nhân sinh quan cách mạng, tiến bộ để góp phầnthúc đẩy sự phát triển theo hướng tích cực, tiến bộ của xã hội Cuối cùng là khắcphục bệnh trì trệ, thụ động, chủ quan duy ý chí: Trong sự vận động đa dạng của xãhội, xuất hiện những xu hướng cần khắc phục và loại trừ

Xu hướng thứ nhất là xu hướng bảo thủ, trì trệ, thụ động, ỷ lại, trông chờ vào

sự biến đổi của hiện thực, không tích cực và tự giác biến đổi hiện thực ấy Xuhướng thứ hai là xu hướng chủ quan duy ý chí, không căn cứ vào thực tế kháchquan để hành động mà lại lấy ý muốn chủ quan, lấy tình cảm, nguyện vọng cá nhânlàm điểm xuất phát cho chủ trương, chính sách Cả hai xu hướng này xét về bảnchất, đều là chủ nghĩa duy tâm trong nhận thức và hành động, đều cản trở sự vậnđộng của hiện thực và đều cần khắc phục trong hoạt động của con người

III Liên hệ với thực tế đổi mới kinh tế ở Việt Nam hiện nay

1 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức vào mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị:

Như chúng ta đã biết, giữa vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng lẫnnhau Nhân tố vật chất giữ vai trò là cơ sở, quyết định, còn nhân tố ý thức là có tácdụng trở lại đối với nhân tố vật chất Trong nhiều trường hợp, nhân tố ý thức có tácdụng quyết định đến sự thành bại của hoạt động con người Điều này thể hiện rõtrong tác động của đường lối, các chủ trương, chính sách đổi mới kinh tế của Đảng.Song xét đến cùng, tác động của ý thức có tính tương đối, có điều kiện Vai trò tíchcực hay tiêu cực của ý thức chỉ được trong một thời gian nhất định và điều kiện cụthể

Vì thế giới vẫn tồn tại khách quan và vận động theo qui luật khách quan đòihỏi ý thức phải biến đổi phù hợp với nó, và nếu là tiêu cực, ý thức sớm muộn sẽ bịđào thải Mặt khác, ý thức là cỏi cú sau, là cái phản ánh, hơn nữa vai trò của nó còntuỳ thuộc vào mức độ chính xác trong quá trình phản ánh hiện thực Do vậy, xéttoàn cục, ý thức chỉ có được nếu nó thâm nhập vào quần chúng và tổ chức hoạtđộng

Nếu như chúng ta đưa nó vào những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể, thì chúng

ta có thể thấy rằng, giữa kinh tế ( biểu hiện của vật chất) và chính trị ( biểu hiện về

ý thức) cũng có mối quan hệ rằng buộc với nhau Bởi vì, chúng ta thấy rằng, tìnhhình kinh tế của một nước là cơ sở, là quyết định, song chính trị là cơ bản Nếukinh tế của một nước giầu mạnh, nhưng chính trị không ổn định, đấu tranh giai cấp,tôn giáo giữa các Đảng phái khác nhau.v.v…thì đất nước đó cũng không thể trởnên yên ấm và tồn tại lâu dài được, cuộc sống của nhân dân tuy sung túc, đầy đủnhưng luôn phải sống trong lo âu, sợ hãi vì nội chiến, chết chóc

Do đó, nếu chính trị của một nước mà ổn định, tuy nhiều Đảng khác nhaunhưng vẫn qui về một chính Đảng thống nhất đất nước, và Đảng này vẫn đem lại sựyên ấm cho nhân dân, thì nếu đất nước đó giầu thì cuộc sống của nhân dân ngàycàng ấm no, hạnh phúc, ngược lại nếu như nước đó nghèo thì cho dù chính trị ổnđịnh đến đâu thì cuộc sống của nhân dân sẽ trở nên khó khăn và sẽ dẫn đến đảochính, sự sụp đổ chính quyền để thay thế một chính quyền mới đem lại nhiều lợiích cho nhân dân hơn