(Tiểu luận) mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ýthức xã hội và biển hiện của nó ở việt nam hiện nay vàý nghĩa của việc nghiên cứu mối quan hệ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN Đề 8: Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội và biển hiện của nó ở Việt

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC

DÂN

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC –

LÊNIN

Đề 8: Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội và biển hiện của nó ở Việt Nam hiện nay và

ý nghĩa của việc nghiên cứu mối quan hệ đó trong học

tập, rèn luyện của sinh viên.

Họ và tên:

Mã số sinh viên:

Lớp:

Giáo viên hướng dẫn:

Mục lục

***

Nội dung 1

A Cơ sở lý thuyết 1

I Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội 1

II Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội 2

B Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ ĐÓ TRONG HỌC TẬP, RÈN LUYỆN CỦA SINH VIÊN 6

Kết luận 9

Lời mở đầu

Chủ nghĩa duy vật lịch sử (CNDVLS) là một bộ phận hợp thành nên Triết học Mác- Lênin Đây là khoa học triết học về xã hội và giải quyết một cách duy vật các vấn đề cơ bản của triết học khi vận dụng nó vào lịch sử Trên cơ sở đó nghiên cứu các quy luật chung về sự phát triển lịch sử và hình thức thực hiện những quy luật đó trong hoạt động của con người Hay nói cách khác, CNDVLS

là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về xã hội, là kết quả của sự vận dụng các phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng vào các hiện tượng của đời sống xã hội, vào nghiên cứu xã hội, nghiên cứu lịch sử xã hội

Chủ nghĩa duy vật lịch sử không nghiên cứu những mặt riêng biệt của sinh hoạt

xã hội, mà nghiên cứu toàn bộ xã hội như một thể thống nhất với tất cả các mặt, các quan hệ xã hội, các quá trình có liên hệ nội tại và tác động lẫn nhau của xã hội Khác với những khoa học xã hội cụ thể, chủ nghĩa duy vật lịch sử không nghiên cứu những quy luật cục bộ, riêng biệt, chi phối sự phát triển của các quá trình về kinh tế, chính trị hay tư tưởng, mà nghiên cứu những quy luật chung nhất phổ biến nhất của sự phát triển xã hội Chủ nghĩa duy vật lịch sử vạch ra những quy luật chung nhất của sự vận động và phát triển xã hội, chỉ ra vị trí và vai trò của mỗi mặt của đời sống xã hội, trong hệ thống xã hội nói chung, vạch

ra những nét cơ bản của các giai đoạn phát triển của xã hội loài người.Trong đó không thể không nhắc đến hai vấn đề cơ bản là tồn tại xã hội và ý thức xã hội Mặt khác, xã hội loài người tồn tại và phát triển theo những quy luật khách quan vốn có của nó, những quy luật đó được thực hiện thông qua hoạt động của con người, bị chi phối bởi ý thức xã hội của họ Vì thế nhận thức đúng đán bản chất của ý thức xã hội là điều kiện ý nghĩa quan trọng trong quá trình tìm hiểu lịch sử nhân loại Chính vì thế, em đã quyết định chọn đề tài về “Quan điểm duy vật lịch sử về mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội và ý nghĩa của việc nghiên cứu đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên”

Nội dung

A Cơ sở lý thuyết

I Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội

1.Tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội V.I.Lênin khi nghiên cứu tồn tại xã hội với tính cách vừa là đời sống vật chất vừa là những quan hệ vật chất giữa người và người đã cho rằng: việc anh sống, anh hoạt động kinh tế, anh sinh đẻ con cái và anh chế tạo ra các sản phẩm, anh trao đổi sản phẩm, làm nảy sinh ra một chuỗi tất yếu khách quan gồm những biến cố, những sự phát triển, không phụ thuộc vào ý thức xã hội của anh và ý thức này không bao giờ bao quát được toàn vẹn cái chuỗi đó Các yếu tố chính tạo thành tồn tại xã hội là phương thức sản xuất vật chất, điều kiện tự nhiên - hoàn cảnh địa lý, dân số và mật độ dân số , trong đó phương thức sản xuất vật chất là yếu tố cơ bản nhất

2 Ý thức xã hội

a Khái niệm

Ý thức xã hội là một phạm trù chỉ mặt tinh thần của đời sống

xã hội, bao gồm toàn bộ những quan điểm, tư tưởng cùng những

tình cảm, tâm trạng, của những cộng đồng xã hội, nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định

b Kết cấu

Kết cấu ý thức xã hội bao gồm nhiều yếu tố có cấu trúc phức tạp, chia thành nhiều lĩnh vực khác nhau

Cũng cần thấy rõ sự khác nhau tương đối giữa ý thức xã hội và

ý thức cá nhân Ý thức của cá nhân đều phản ánh tồn tại xã hội với mức độ khác nhau Do đó, nó không thể không mang tính

xã hội Song ý thức cá nhân không phải bao giờ cũng thể hiện quan điểm tư tưởng, tình cảm phổ biến của một cộng đồng, một tập đoàn xã hội, một thời đại xã hội nhất định

Ý thức xã hội và ý thức cá nhân tồn tại trong mối liên hệ hữu

cơ, biện chứng với nhau, thâm nhập vào nhau và làm phong phú nhau

Lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội có cấu trúc hết sức phức tạp Có thể tiếp cận kết cấu của ý thức xã hội từ những phương diện khác nhau

Theo nội dung và lĩnh vực phản ánh đời sống xã hội, ý thức xã hội bao gồm các hình thái khác nhau: ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức tôn giáo, ý thức thẩm mỹ, triết học,

Theo trình độ phản ánh có thể phân biệt ý thức xã hội thông thường và ý thức lý luận

Ý thức xã hội thông thường là toàn bộ những tri thức, những quan niệm của những con người trong một cộng đồng người nhất định, được hình thành một cách trực tiếp từ hoạt động thực tiễn hàng ngày, chưa được hệ thống hóa, khái quát hóa thành lý luận Trong ý thức xã hội thông thường, tâm lý xã hội

là bộ phận rất quan trọng

Ý thức xã hội thông thường, thường phản ánh sinh động, trực tiếp nhiều mặt cuộc sống hàng ngày của con người, thường xuyên chi phối cuộc sống đó Ý thức thông thường tuy là trình

độ thấp so với ý thức lý luận, nhưng những tri thức kinh nghiệm phong phú đó có thể trở thành tiền đề quan trọng cho

sự hình thành các lý thuyết xã hội

Ý thức lý luận là những tư tưởng, quan điểm đã được hệ thống hóa, khái quát hóa thành các học thuyết xã hội, được trình bày dưới dạng những khái niệm, phạm trù, quy luật Ý thức lý luận (lý luận khoa học) có khả năng phản ánh hiện thực khách quan một cách khái quát, sâu sắc và chính xác, vạch ra các mối liên

hệ bản chất của các sự vật và hiện tượng ý thức lý luận đạt trình độ cao và mang tính hệ thống tạo thành các hệ tư tưởng

Discover more

from:

Document continues below

Triết 1

Đại học Kinh tế…

999+ documents

Go to course

Sơ đồ tư duy Triết chính thức

7

PHÂN TÍCH QUAN NIỆM DUY VẬT BIỆN…

12

Tiểu luận triết học Ý thức và vai trò của t…

25

tóm tắt triết học Mac Lenin

58

TIỂU LUẬN TRIẾT 1

19

II Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội

1 Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội

Chủ nghĩa duy vật lịch sử chỉ rõ rằng tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội Tồn tại xã hội nào thì có ý thức xã hội ấy Tồn tại xã hội quyết định nội dung, tính chất, đặc điểm, xu hướng vận động, sự biến đổi và sự phát triển của các hình thái ý thức xã hội Nếu xã hội còn tồn tại sự phân chia giai cấp thì ý thức xã hội cũng mang tính giai cấp

Mỗi khi mà tồn tại xã hội, nhất là phương thức sản xuất, thay đổi thì những tư tưởng, quan điểm về chính trị, pháp luật, triết học và cả quan điểm thẩm mỹ lẫn đạo đức dù sớm hay muộn cũng sẽ có những sự thay đổi nhất định

2 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội

a Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội

Lịch sử xã hội loài người cho thấy, nhiều khi xã hội cũ đã mất đi rất lâu rồi, song ý thức xã hội do xã hội đó sản sinh ra vẫn tiếp tục tồn tại Điều này biểu hiện rõ nhất ở các khía cạnh khác nhau của tâm lý xã hội như truyền thống, thói quen và nhất là tập quán

Nguyên nhân:

- Trước hết, do tác động mạnh mẽ và nhiều mặt trong hoạt động thực tiễn của con người nên tồn tại xã hội diễn ra với tốc độ nhanh hơn khả năng phản ánh của ý thức xã hội

- Thứ hai, do sức mạnh của thói quen, tập quán, truyền thống

và do cả tính bảo thủ của hình thái ý thức xã hội Hơn nữa, những điều kiện tồn tại xã hội mới cũng chưa đủ để làm cho những thói quen, tập quán và truyền thống cũ hoàn toàn mất đi

- Thứ ba, ý thức xã hội mang tính giai cấp Các tập đoàn hay giai cấp lạc hậu thường níu kéo, bám chặt vào những tư tưởng lạc hậu để bảo vệ và duy trì quyền lợi ích kỷ của họ,

để chống lại các lực lượng tiến bộ trong xã hội

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI

11

Ý nghĩa: Vì vậy, muốn xây dựng xã hội mới thì nhất định

phải từng bước xóa bỏ được những tàn dư, những tư tưởng

và ý thức xã hội cũ song song với việc bồi đắp, xây dựng và phát triển ý thức xã hội

b Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội

Biểu hiện:

- Tư tưởng khoa học (xuất phát từ tồn tại xã hội) có thể vượt trước, dự báo sự phát triển của tồn tại xã hội

- Chủ nghĩa Mác ra đời vào những năm 40 của thế kỷ 19, trên cơ sở phân tích những hiện tồn của chủ nghĩa tư bản, xuất phát từ tồn tại xã hội thì bản thân Mác và Ăngghen đưa

ra dự báo chủ nghĩa xã hội và cách mạng vô sản tất yếu sẽ nổ

ra, chủ nghĩa xã hội tất yếu sẽ giành được thắng lợi Đến năm

1917, lời tiên đoán của Mác trở thành hiện thực Những dự đoán đó dựa trên những phân tích giữa mâu thuẫn trong lòng chủ nghĩa tư bản

- Tư tưởng của Mác: Cách mạng vô sản sẽ nổ ra ở những nước còn lạc hậu về kinh tế chứ không phải là chủ nghĩa tư bản phát triển cao Sau này đến thời kỳ của Lênin thì những suy đoán đó đã xảy ra Ví dụ điển hình là cách mạng tháng 8

ở Việt Nam

- Ý thức xã hội xuất phát từ ý muốn chủ quan (không dựa trên hiện thực khách quan) là phản khoa học

Ý nghĩa:

- Tư tưởng khoa học vượt trước có vai trò định hướng, chỉ

đạo hoạt động của con người thành công và ngược lại⇒

- Dự báo khoa học chính là biểu hiện của ý thức xã hội vượt

trước khi mà dự báo ấy dựa trên những sự tính toán, cân đo đong đếm, bằng chứng khoa học xác đáng cụ thể, có căn cứ đàng hoàng chứ ko như những lời tiên tri mù quáng nên nó

"đúng" hay "khớp" với những gì sẽ xảy ra trong tương lai

c Ý thức xã hội có tính kế thừa

Lịch sử phát triển đời sống tinh thần của xã hội cho thấy rằng, những quan điểm lý luận của mỗi thời đại không xuất hiện trên mảnh đất trống không mà được tạo ra trên cơ sở kế thừa những tài liệu lý luận của các thời đại trước

Do ý thức có tính kế thừa trong sự phát triển, nên không thể giải thích được một tư tưởng nào đó nếu chỉ dựa vào những quan hệ kinh tế hiện có, không chú ý đến các giai đoạn phát triển tư tưởng trước đó Lịch sử phát triển của tư tưởng đã cho thấy những giai đoạn hưng thịnh hoặc suy tàn của triết học, văn học, nghệ thuật…nhiều khi không phù hợp hoàn toàn với những giai đoạn hưng thịnh hoặc suy tàn của kinh tế

Trong xã hội có giai cấp, tính chất kế thừa của ý thức xã hội gắn với tính chất giai cấp của nó Những giai cấp khác nhau

kế thừa những nội dung ý thức khác nhau của các thời đại trước Các giai cấp tiên tiến tiếp nhận những di sản, tư tưởng tiến bộ của xã hội cũ để lại

Biểu hiện:

- Ý thức xã hội mới trước hết phản ánh tồn tại xã hội đương

thời

- Ý thức xã hội mới còn tiếp thu cả ý thức xã hội cũ

d Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội

Biểu hiện:

- Các hình thái ý thức xã hội đều có nguồn gốc từ tồn tại xã

hội

- Mỗi hình thái ý thức xã hội khác nhau về hình thức phản

ánh, phương diện phản ánh nên ko thể thay thế nhau. Tùy mỗi cách phân chia mà có những hình thái khác nhau, từ

ý thức chính trị, pháp quyền, đạo đức, khoa học, thẩm mỹ, tôn giáo, triết học rồi ý thức thông thường, ý thức lý luận, và

ý thức tâm lý xã hội, hệ tư tưởng xã hội

Có rất nhiều loại ý thức xã hội tùy theo mỗi cách phân chia Chính vì tùy theo cách phân chia nên chúng không thể thay thế nhau Các ý thức xã hội đều tác động qua lại lẫn nhau, nó

do tồn tại xã hội sinh ra

Ý nghĩa: Khi phân tích một hình thái ý thức xã hội không chỉ

chú ý đến điều kiện kinh tế đã sinh ra nó, những yếu tố mà

nó đã kế thừa mà còn phải chú ý tới sự tác động của nó đến hình thái ý thức khác

e Ý thức xã hội có khả năng tác động trở lại tồn tại xã hội

Biểu hiện: Tư tưởng chính sách (thuộc về ý thức chính trị/ ý

thức pháp quyền), tiến bộ cách mạng, phản ánh đúng hiện thực khách quan thúc đẩy xã hội phát triển và ngược lại, tư tưởng chủ trương không phù hợp thì nó sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội

Ý nghĩa: Phải phát huy vai trò của tư tưởng tiến bộ, cách

mạng, khoa học, … Đẩy mạnh Cách mạng xã hội lĩnh vực tư tưởng, văn hóa Thấy tầm quan trọng của ý thức xã hội trong quá trình hình thành nền văn hóa mới và con người mới

B Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ

ĐÓ TRONG HỌC TẬP, RÈN LUYỆN CỦA SINH VIÊN

Ý thức xã hội là sự phản ánh và do tồn tại xã hội quyết định, do đó, để xây dựng ý thức xã hội mới Việt Nam, trước hết cần phải tiếp tục đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa chính là nhằm tạo nền tảng vật chất cho sự hình thành và phát triển của ý thức xã hội mới

Từ năm 1986, Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ đổi mới, xóa bỏ chế

độ bao cấp và chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Chặng đường hơn 30 năm đổi mới và hội nhập quốc tế của Việt Nam đến nay là một quá trình đầy thử thách, khó khăn Những thành công đạt được có ý nghĩa lịch sử, tạo tiền đề và động lực để Việt Nam bước vào giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng và phát triển mạnh mẽ, toàn diện hơn Hội nhập quốc tế là một quá trình phát triển tất yếu, do bản chất xã hội của lao động và quan hệ giữa con người với nhau Ngày nay, quá trình hội nhập quốc tế đang diễn ra ngày càng nhanh hơn, mạnh hơn dưới sự tác động của nhiều nhân tố, trong đó kinh tế thị trường và sự phát triển như

vũ bão của khoa học công nghệ là động lực hàng đầu Hội nhập quốc tế

đã, đang là một xu thế lớn của thế giới hiện đại, tác động sâu sắc đến quan

hệ quốc tế và đời sống của từng quốc gia Trong quá trình toàn cầu hoá, mỗi quốc gia, dân tộc chỉ có thể tồn tại và phát triển khi hòa mình trong cộng đồng thế giới, trở thành một mắt xích trong sợi dây chuyền của nền kinh tế thế giới

Chúng ta có thể thấy rằng, giới trẻ, trong đó có sinh viên, những người sinh ra và lớn lên trong thời kỳ đổi mới, là đối tượng nhạy cảm nhất trước những biến đổi vô cùng nhanh chóng của đất nước ta và thế giới Họ trước hết mang đầy đủ những đặc điểm chung của con người Nhưng bên cạnh

đó, họ còn mang những đặc điểm riêng: trẻ, có tri thức, dễ tiếp thu cái mới, nhạy cảm với các vấn đề chính trị xã hội Với những đặc điểm đó, nên toàn cầu hóa đã tác động không nhỏ tới đối tượng này

Vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Thanh niên Việt Nam ngày nay mang trên vai trọng trách lịch sử, đó là phải trở thành lực lượng có trí tuệ và có tay nghề cao, có đạo đức và lối sống trong sáng, có sức khỏe thể chất và sức khỏe tâm thần cường tráng

để đưa Việt Nam “sánh vai với những cường quốc năm châu” như mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh Thanh niên đang tự khẳng định mình là thế hệ vượt lên hơn so với các thế hệ thanh niên đi trước và đang dần dần xóa bỏ ranh giới tụt hậu để sánh vai ngang bằng với thanh niên các nước trên giới

Để làm được điều đó, thanh niên Việt Nam cần có 3 nhóm phẩm chất là: Trình độ chuyên môn và tay nghề cao, đạo đức và lối sống trong sáng, sức khỏe thể chất và sức khỏe tâm thần cường tráng mới đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp, hóa hiện đại hóa, thời kỳ kinh tế tri thức, thời kỳ hội nhập quốc tế Những tiêu chí và phẩm chất

trên đòi hỏi bản thân thanh niên phải tự học, tự rèn luyện, tự tu dưỡng, tự tin, tự chịu trách nhiệm để trở thành nguồn lao động chất lượng cao, trở thành người thừa kế trung thành sự nghiệp của Đảng và dân tộc

-Thứ nhất, thanh niên phải tích cực tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân Thanh niên phải tích cực tham gia bảo vệ và xây dựng hệ thống chính trị ở các cấp vững mạnh và tham gia xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc vững chắc -Thứ hai, thanh niên phải tích cực tham gia vào việc xây dựng môi trường

xã hội lành mạnh và môi trường sinh thái trong lành, sạch đẹp Tích cực tham gia phòng chống ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu