(Tiểu luận) đề tài tác động của đô thị hóa đến tăng trưởngkinh tế tại hà nội

Tuy nhiên, các đô thị vẫnđóng vai trò quan trọng trong sự nghiệpphát triển nền kinh tế và xã hội của đấtnước, đặc biệt là trong giai đoạn hiệnnay, khi đất nước đang hướng tới mụctiêu sớm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

———֎———

BÀI TẬP NHÓM 3 MÔN KINH TẾ ĐÔ THỊ

Lớp tín chỉ: Kinh tế Đô thị - 05

ĐỀ TÀI: TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN TĂNG TRƯỞNG

KINH TẾ TẠI HÀ NỘI.

Họ và tên: Bùi Bình Minh - 11224149

Nguyễn Trần Minh - 11224274 Cấn Thành Nam - 11224430 Hoàng Thị Ngọc - 11224666 Hoàng Hải Nguyên - 11224801 Phonepaseuth

Phonchanhheuang - 11227143

HÀ NỘI, 2023

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đô thị hoá là một quá trình tất yếu

ở mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam.Quá trình đô thị hoá ở mỗi nước cũngdiễn ra theo xu hướng nhanh, chậmkhác nhau bởi nó phụ thuộc vào điềukiện và trình độ phát triển kinh tế - xãhội ở quốc gia đó

Tại Việt Nam, trong những thập kỉvừa qua, quá trình đô thị hoá diễn ranhanh chóng là một điểm nhấn quantrọng trong sự phát triển kinh tế của cảnước, đóng góp trên một nửa tổng sảnlượng quốc nội (GDP)

Hiện tại ở nước ta, khu vực nôngthôn chiếm tỉ trọng lớn hơn nhiều sovới ở đô thị về mặt đất đai (khoảng90% diện tích đất cả nước); trongkhoảng 10% diện tích đất thuộc ranhgiới hành chính đô thi, khu vực đô thịchỉ chiếm khoảng 4,4% Dân số chiếmtrên 60% Tuy nhiên, các đô thị vẫnđóng vai trò quan trọng trong sự nghiệpphát triển nền kinh tế và xã hội của đấtnước, đặc biệt là trong giai đoạn hiệnnay, khi đất nước đang hướng tới mụctiêu sớm trở thành nước công nghiệptheo hướng hiện đại; khu vực đô thị đãđóng góp hơn 70% GDP cho cả nước

Có thể thấy quá trình đô thị hoá và

sự tăng trưởng kinh tế có tác động qualại với nhau Tăng trưởng kinh tế làtiền đề cho quá trình đô thị hoá, và quátrình đô thị hoá lại tác động mạnh mẽ,đem lại nhiều thành quả đáng kể chonền kinh tế Vì vậy đô thị hoá là xu thếtất yếu của tất cả các quốc gia trên thếgiới nói chung và Việt Nam nói riêng.

I TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HOÁ ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ.

1.1 Tổng quan về đô thị hoá

- Khái niệm: Đô thị hoá là quá trình biến đổi và phân bố lại lực lượng sản xuấttrong nền kinh tế quốc dân, bố trí lại dân cư, hình thành, phát triển các hình thức vàđiều kiện sống theo kiểu đô thị đồng thời phát triển đô thị hiện có theo chiều sâutrên cơ sở hiện đại hoá cơ sở vật chất kỹ thuật, tăng quy mô và mật độ dân số

- Biểu hiện:

+ Mở rộng quy mô diện tích các đô thị hiện có trên cơ sở hình thành các khu

đô thị mới, các quận, phường mới

+ Hiện đại hoá và nâng cao trình độ các đô thị hiện có hình thành các Khu

đô thị mới

- Đặc điểm:

+ Đô thị hoá mang tính xã hội và lịch sử và là sự phát triển về quy mô, sốlượng, nâng cao vai trò của đô thị trong khu vực và hình thành các chùm đôthị

+ Đô thị hoá gắn liền với sự biến đổi sâu sắc về kinh tế - xã hội của đô thị vànông thôn trên cơ sở phát triển công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng,dịch vụ do vậy đô thị hoá không thể tách rời một chế độ kinh tế xã hội + Phương hướng và điều kiện phát triển của quá trình đô thị hoá phụ thuộcvào trình độ phát triển lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất Ở các nướcphát triển, đô thị hoá đặc trưng cho sự phát triển các nhân tố chiều sâu (điềutiết và khai thác tối đa các ích lợi, hạn chế bất lợi của quá trình đô thị hoá)

Đô thị hoá nâng cao điều kiện sống và làm việc công bằng xã hội, xoá bỏkhoảng cách thành thị và nông thôn Ở các nước đang phát triển, như Việtnam, đô thị hoá đặc trưng cho sự bùng nổ về dân số và sự phát triển côngnghiệp yếu kém Sự gia tăng dân số không dựa trên cơ sở phát triển côngnghiệp Mâu thuẫn giữa thành thị và nông thôn trở nên sâu sắc do sự mất cânđối, do độc quyền trong kinh tế…

+Tiền đề cơ bản của đô thị hoá là sự phát triển công nghiệp hay công nghiệphoá là cơ sở phát triển của đô thị hoá Đô thị hoá trên thế giới bắt đầu từcách mạng thủ công nghiệp (tượng trưng là cái xa quay) Sau đó là cáchmạng công nghiệp (tượng trưng là máy hơi nước) đã thay thế lao động thủcông bằng lao động máy móc với năng suất lao động cao hơn và đã làm thay

đổi về cơ cấu lao động xã hội trên cơ sở phân công lao động xã hội Đồngthời cách mạng công nghiệp đã tập trung hóa lực lượng sản xuất ở mức độcao dẫn đến hình thành đô thị mới, mở rộng quy mô đô thị cũ Ngày nay, vớicuộc cách mạng khoa học kỹ thuật mà tượng trưng cho nó là những cỗ máy

vi tính, những siêu sa lộ thông tin, và điện thoại di động… thì sự phát triển

đô thị hoá đã và sẽ mạnh mẽ hơn bao giờ hết Như vậy, mỗi nền văn minhđều tạo ra một phong cách sống, làm việc thích hợp, một hình thái phân bốdân cư, một cấu trúc đô thị thích hợp

- Các kiểu đô thị hóa:

+ Đô thị hoá nông thôn là xu hướng bền vững có tính quy luật Là quátrìnhphát triển nông thôn và phổ biến lối sống thành phố cho nông thôn(cáchsống, hình thức nhà cửa, phong cách sinh hoạt ) Thực chất đó làtăngtrưởng đô thị theo xu hướng bền vững

+ Đô thị hoá ngoại vi là quá trình phát triển mạnh vùng ngoại vi của thànhphố do kết quả phát triển công nghiệp, và cơ sở hạ tầng Tạo ra các cụm

đô thị, liên đô thị góp phần đẩy nhanh đô thị hoá nông thôn

+ Đô thị hoá giả tạo : là sự phát triển thành phố do tăng quá mức dân cư đôthị và do dân cư từ các vùng khác đến đặc biệt là từ nông thôn dẫn đếntình trạng thất nghiệp, thiếu nhà ở, ô nhiễm môi trường, giảm chất lượngcuôc sống

1.2 Tác động của đô thị hoá đến tăng trưởng kinh tế.

Đô thị hóa góp phần đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế:

Tính đến năm 2020, cả nước có 862 đô thị, bao gồm 2 đô thị đặc biệt, 23 đô thịloại I, 31 đô thị loại II, 48 đô thị loại III, 90 đô thị loại IV và 668 đô thị loại V Tỷ

lệ đô thị hóa tăng từ 30,5% năm 2010 lên 39,3% năm 2020

Các đô thị có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế của các địa phương, cácvùng trong nước

Sự gia tăng của quá trình đô thị hóa đã giúp cho thị trường bất động sản đạt tốc độtăng trưởng khả quan Diện tích bình quân nhà ở toàn quốc đạt khoảng 25,5m2sàn/người, tăng 0,5m2 sàn/người so với năm 2021 Tuy nhiên, thị trường bất độngsản vẫn tiềm ẩn những yếu tố gây bất ổn, cơ cấu hàng hóa bất động sản chưa phùhợp với nhu cầu thị trường, thiếu trầm trọng nhà ở xã hội và nhà ở thương mại giárẻ

Các thành phố, thị xã là các thị trường tiêu thụ sản phẩm hàng hoá lớn và đa dạng,

là nơi sử dụng đông đảo lực lượng lao động có trình độ chuyên môn kĩ thuật; có cơ

sở vật chất kĩ thuật hiện đại, có sức hút đối với đầu tư trong nước và ngoài nước

=> tạo ra động lực cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế.

Cùng với đó, hạ tầng đô thị được đầu tư từng bước đồng bộ Bộ mặt đô thị ngàycàng khang trang, hiện đại, mọc lên nhiều khu đô thị mới, nhiều khu nhà ở có chấtlượng, nhiều công trình tầm vóc khu vực và quốc tế Đồng thời, kinh tế đô thị đónggóp khoảng 70% GDP cả nước Riêng TP Hồ Chí Minh và Hà Nội, GRDP năm

2022 đạt 2.6 nghìn tỷ đồng, chiếm 28% GDP cả nước Điều này cũng được chứngminh thông qua thu nhập bình quân đầu người của dân cư đô thị, bình quân mỗinăm trong thời kỳ 2016-2020, thu nhập bình quân một người/tháng ở khu vựcthành thị đạt 5,538 triệu đồng, cao gấp gần 1,6 lần khu vực nông thôn (Tổng cụcThống kê, 2020)

Tuy nhiên, đô thị hoá ở nước ta đã và đang làm mất đi sự cân đối và sự hài hoà cầnthiết giữa các vùng dân cư, các vùng kinh tế Vậy thì, đô thị hóa nhất thiết phảiđược tiến hành đồng bộ cả vùng bị đô thị hoá và các lãnh thổ chịu tác động của quátrình đó

II TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HOÁ ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở HÀ NỘI2.1 Tổng quan nền kinh tế

-Nền kinh tế Việt Nam là một nền kinh tế định hướng XHCN đang phát triển Sựphát triển của Việt Nam trong hơn 30 năm qua rất đáng ghi nhận Từ năm 1986, từmột trong những quốc gia nghèo nhất trên thế giới, nhờ việc thúc đẩy phát triểnkinh tế, Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập trung bình thấp Từ 2002 đến 2018,GDP đầu người tăng 2,7 lần, đạt trên 2.700 USD năm 2019, với hơn 45 triệu ngườithoát nghèo Tỉ lệ nghèo giảm mạnh từ hơn 70% xuống còn dưới 6% (3,2USD/ngày theo sức mua ngang giá) Đại bộ phận người nghèo còn lại ở Việt Nam

là dân tộc thiểu số, chiếm 86%

Do hội nhập kinh tế sâu rộng, nền kinh tế Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề bởiđại dịch COVID-19, nhưng cũng thể hiện sức chống chịu đáng kể Việt Nam là mộttrong số ít quốc gia trên thế giới tăng trưởng kinh tế dương, nhưng đại dịch đã đểlại những tác động dài hạn đối với các hộ gia đình Thu nhập của khoảng 45% hộgia đình được khảo sát giảm trong tháng 1 năm 2021 so với tháng 1 năm 2020.Năm 2022, nền kinh tế phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch, cụ thể GDP tăng 8,02% sovới năm 2021, đạt mức tăng cao nhất trong giai đoạn 2011-2022 Trong bối cảnhkinh tế toàn cầu có nhiều biến động mạnh và khó đoán định, tăng trưởng ở hầu hết

11

các quốc gia và khu vực cho thấy nhiều bất ổn và thách thức, tăng trưởng kinh tếViệt Nam được đánh giá cao bởi kết quả đều năm trong và vượt dự báo tăngtrưởng.

2.2 Đặc thù về cấu trúc, mô hình phát triển Hà Nội

Sau khi sáp nhập một diện tích lớn đất nông nghiệp và các làng nghề thuộc tỉnh HàTây cũ, huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) và huyện Lương Sơn (Hòa Bình), quy mô củavùng Hà Nội mới – gồm Thủ đô và 6 tỉnh phụ cận – đã trở nên quá lớn Số liệu báocáo từ Sở Xây dựng về kết quả thực hiện Chương trình “Chỉnh trang đô thị, pháttriển đô thị và kinh tế đô thị giai đoạn 2016 – 2020”, TP Hà Nội đã đạt được nhiềukết quả tích cực, như triển khai thí điểm xây dựng 5 khu nhà ở xã hội tập trung quy

mô lớn, hạ tầng đồng bộ, tổng diện tích 272,45ha, cung cấp thêm 22,5 triệu m2 sànnhà ở Tổng diện tích nhà ở phát triển mới từ 2016 đến nay đạt 25,3 triệu m2, đạt27,25m2/người, vượt mục tiêu đề ra

Trên cơ sở những kết quả đã đạt được giai đoạn trước, “Chỉnh trang đô thị, pháttriển đô thị và kinh tế đô thị thành phố Hà Nội giai đoạn 2021-2025”, với mục tiêuphát triển nhanh và bền vững Thủ đô theo hướng đô thị xanh, thành phố thôngminh, hiện đại; bảo đảm mối liên kết hài hòa giữa đô thị và nông thôn; bảo đảmtính bền vững của quá trình đô thị hóa, đồng thời giải quyết những vấn đề, tháchthức đặt ra trong quá trình phát triển đô thị Sau hơn 2 năm triển khai đã hoànthành 4/19 chỉ tiêu gồm: “Hoàn thành xây dựng 2- 3 siêu thị, trung tâm thương mạilớn”; “Phát triển, mở rộng 3- 5 khu vực thành không gian, tuyến phố đi bộ”; “Đầu

tư xây dựng 20 tuyến đường giao thông hạ tầng khung tại các huyện thuộc đề ánlên quận”; “Triển khai đầu tư xây dựng 1 Tháp trung tâm tài chính”

Hà Nội: Phát triển đô thị theo hướng xanh và hiện đại.

Theo đó, những chỉ tiêu chủ yếu được đề ra, phấn đấu đến hết năm 2025: Tỷ lệ đôthị hóa đạt từ 60 – 62%; Chỉ tiêu sàn xây dựng nhà ở hoàn thành khoảng 37 triệum2, căn hộ nhà ở xã hội khoảng 10.000 căn, chỉ tiêu diện tích nhà ở bìnhquân/người toàn TP đạt 27,2m2/người; Diện tích đất xanh đô thị từ 7,8 –8,1m2/người; Tỷ lệ đất giao thông đô thị đạt từ 20 – 25%; Cải tạo, xây dựng lạichung cư cũ, lựa chọn 5 khu và thực hiện thí điểm; Tại các khu đô thị mới pháttriển, khu đô thị vệ tinh, tuyến đường cải tạo, xây dựng mới tỷ lệ hạ ngầm đạt100%; Tỷ lệ vận hành hành khách công cộng đạt 30 – 35%

Hoàn thành xây dựng, phê duyệt và triển khai thực hiện Chương trình phát triển đôthị thành phố Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; hoàn thành xâydựng, phê duyệt Kế hoạch phát triển nhà ở trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn2021-2025, tầm nhìn đến năm 2030.

* Giao thông:

Về hạ tầng giao thông, phát triển vận tải hành khách công cộng, Hà Nội đã hoànthành mở mới 14 tuyến xe buýt, xây dựng phương án kết nối trung chuyển hànhkhách bằng xe buýt với tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông, nghiên cứu,thẩm định cho phép triển khai dịch vụ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýtđiện trên địa bàn

* Cơ sở hạ tầng:

Hà Nội hiện có lợi thế lớn, có không gian, có dư địa phát triển thuận lợi từ điềukiện tự nhiên và vị thế Thủ đô, trung tâm đầu não về chính trị - hành chính quốcgia, trung tâm lớn về văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, kinh tế và giao dịchquốc tế Hà Nội chiếm 1% diện tích đất đai và 8,5% dân số, 82% trường đại học và80% số phòng nghiên cứu khoa học trọng điểm, 65% đội ngũ trí thức và nhà khoahọc và 2/5 khu công nghiệp công nghệ cao của cả nước Đến hết năm 2020, ngoàimấy chục sản phẩm công nghiệp chủ lực, Hà Nội hiện có khoảng 1.000 sản phẩmđược công nhận OCOP (chiếm 41% các sản phẩm OCOP của toàn quốc)

Có 13 đơn vị cấp huyện đạt, 367 xã đạt chuẩn nông thôn mới và đưa Hà Nội đứngđầu cả nước về số xã, huyện đạt chuẩn nông thôn mới

Khuôn khổ thể chế cho phát triển Thủ đô ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ Đặcbiệt, năm 2021, Thường trực Thành ủy Hà Nội sẽ đăng ký, trình Bộ Chính trị,Quốc hội và Chính phủ xem xét, điều chỉnh sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 11 của BộChính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Hà Nội giai đoạn 2011– 2020;Luật Thủ đô và quy hoạch phát triển Hà Nội đến 2030, tầm nhìn đến 2050 làmhành lang pháp lý cho chiến lược phát triển giai đoạn 10 năm tới đây

Hơn nữa, động lực tăng trưởng của Thủ đô năm 2021 và tới đây còn được bổ sungmạnh mẽ từ những chương trình chuyển đổi số, khai thác các cơ hội mới từ CMCN4.0 trong cộng đồng doanh nghiệp và các cấp chính quyền Hà Nội đang chiếmkhoảng 30% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động cả nước (bình quân Hà Nội có19,3 doanh nghiệp trên 1.000 dân, so với trung bình cả nước có 7,9 doanh nghiệp).Hiện, 90% doanh nghiệp ở Hà Nội quan tâm chuyển đổi số, quản trị số, trong đó,40% doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư chuyển đổi số Chính dịch Covid-19 đang và sẽ

tiếp tục tạo sức ép buộc các doanh nghiệp phải chuyển đổi số mạnh mẽ hơn giaiđoạn trước, nhất là phát triển các mô hình kinh doanh phi tiếp xúc truyền thống,hội họp trực tuyến, điều hành từ xa, thương mại điện tử, cũng như tìm kiếm một

mô hình hoạt động kinh doanh linh hoạt hơn, vừa tiết giảm chi phí, vừa tối ưunguồn lực và thích ứng với bối cảnh mới

Ngoài ra, động lực tăng trưởng Thủ đô còn tiềm tàng từ sự khai thác các nguồn lực

và cơ chế quản lý phát triển kinh tế đô thị, kinh tế ban đêm, kinh tế chia sẻ, cácdịch vụ trình độ cao, chất lượng cao và hướng tới trung tâm hàng đầu của ASEAN

về chuyển đổi số, an toàn an ninh thông tin mạng, trí tuệ nhân tạo; một trung tâmhàng đầu về thương mại và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa (năm 2021,

Hà Nội được vinh dự đăng cai SEA Games và ParaGames)…

* Nhà:

Chương trình phát triển nhà ở TP Hà Nội giai đoạn 2021-2030 và định hướng đếnnăm 2040 hướng đến việc đáp ứng nhu cầu nhà ở của người dân, đồng thời gắn vớiphát triển đô thị theo hướng xanh và hiện đại

Hiện thành phố vẫn đang thiếu những hành lang pháp lý trong lĩnh vực đô thị.Chẳng hạn việc cải tạo, xây mới chung cư cũ, thành phố đã bàn rất nhiều năm,nhưng đến nay vẫn còn nhiều vướng mắc chưa được tháo gỡ, cho nên số chung cư

cũ được chỉnh trang, xây mới rất ít, đòi hỏi cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chínhsách đặc thù để đẩy nhanh việc cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ

Theo đó, từ năm 2021-2022, thực hiện kiểm định 126 chung cư có tình trạng kỹthuật mức 2 đã được thành phố chấp thuận; rà soát, kiểm định 19 khu CCC đã báocáo ý tưởng quy hoạch (có nhà nguy hiểm cấp D, cấp C cận D) Từ năm 2021-2025: Tổ chức tổng kiểm tra, rà soát, kiểm định chi tiết đối với toàn bộ các chung

để tạo kỳ tích trong năm 2021, phấn đấu tăng trưởng kinh tế từ 7,0 đến 8% và đón

từ 13 đến 15 triệu lượt khách du lịch trong nước (gấp đôi năm 2020); hoàn thành

236 nhiệm vụ giao 37 đầu mối sở, ban, ngành và quận, huyện, thị xã, gắn với phâncông cơ quan chủ trì, phối hợp và tiến độ thời gian hoàn thành cụ thể; hướng tớimục tiêu đến năm 2025, Hà Nội là thành phố thông minh, hiện đại, có sức cạnhtranh cao trong nước và khu vực; đến năm 2030 trở thành thành phố “xanh - thôngminh - hiện đại”, phát triển năng động, hiệu quả, có sức cạnh tranh khu vực vàquốc tế; hoàn thành công nghiệp hóa và đến năm 2045, Hà Nội có chất lượng cuộcsống cao; kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển toàn diện, bền vững, là thành phố kếtnối toàn cầu, có sức cạnh tranh quốc tế… theo tinh thần Đại hội Đảng bộ Thànhphố lần thứ XVII

2.3 Tác động của đô thị hoá đến tăng trưởng kinh tế tại Hà Nội

*Nhận xét chung về tác động của đô thị hoá đến tăng trưởng kinh tế ở Hà Nội

- Dân số đông đúc, luồng di cư có thể gây ra một số vấn đề lên các khía cạnh của

xã hội

- Tốc độ tăng trưởng cao gấp 1,3 lần cả nước (6 tháng năm 2023)

- Tỉ lệ đóng g vào GDP cả nước luôn tăng nhanh và chiếm tỉ trọng lớn

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực

- Thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, văn hoá, giáo dục,…

- Tạo ra nhiều việc làm

- Giúp nâng cấp, cải thiện hạ tầng kĩ thuật, xã hội: điện nước, đường sá, cơ sở giáodục, y tế,…

- Đời sống dân cư được cải thiện

A) Quy mô và mật độ dân số ở Hà Nội:

Diện tích Hà Nội trước khi sáp nhập.

Năm 2008 Quốc hội khóa XII kỳ họp thứ năm thông qua Nghị quyết số 15, hợpnhất tỉnh Hà Tây; chuyển toàn bộ huyện Mê Linh tỉnh Vĩnh Phúc và 4 xã củahuyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình vào thành phố Hà Nội Sau khi hợp nhất, diệntích của Hà Nội hiện nay là 3.344,7km2

Quá trình đô thị hóa nhanh cùng với điều kiện sống thay đổi đã khiến cho một bộphận dân cư sống ở nông thôn di cư sang khu vực thành thị khiến cho số dân thànhthị tăng lên đi kèm với mật độ dân số dày đặc