(Tiểu luận) đề tài phân tích tư tưởng hồ chí minh về văn hóa

Như vậy, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa được xem như một khâu đột phá trong phát triển văn hóa, con người Việt Nam, giúp chúng ta phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÀI TẬP LỚN

Đề tài: Phân tích Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

Nhóm sinh viên thực hiện:

Giảng viên giảng dạy Nguyễn Thùy Linh:

Hà Nội, tháng 04, năm 2023

MỤC L C Ụ

LỜI NÓI ĐẦU 3

DANH SÁCH THÀNH VIÊN VÀ PHÂN CÔNG NHI M V 4 Ệ Ụ A MỘT SỐ NHẬN THỨC CHUNG VỀ VĂN HÓA VÀ QUAN HỆ GIỮA VĂN HÓA VÀ CÁC LĨNH VỰC KHÁC 5

I Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa 5

1 Cơ sở hình thành quan điểm về văn hóa của Hồ Chí Minh 5

2 Nội dung quan điểm về văn hóa của Hồ Chí Minh 5

3 Ý nghĩa quan điểm 5

II Quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa và các lĩnh vực khác: 6

1 Cơ sở hình thành quan niệm 6

2 Nội dung quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa và các lĩnh vực khác: 6

3 Ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh trong mối quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác: 10

B QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA: 10

I Cơ sở hình thành quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa: 10

II Nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa: 11

1 Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng: 11

2 Văn hóa là một mặt trận: 12

3 Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân: 12

III Ý nghĩa quan niệm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa: 13

C QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA MỚI: 14

I Cơ sở hình thành quan điểm 14

II Nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới: 14

III Ý nghĩa quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới: 14

TÀI LI U THAM KH O 15 Ệ Ả TỔNG H P 30 CÂU H I TRỢ Ỏ ẮC NGHI ỆM: 16

LỜI NÓI ĐẦU

Văn hóa có vai trò hết sức quan trọng đối với xã hội và con người Đối với xã hội thì văn hóa là chất keo liên kết các thành viên của cộng đồng để tạo nên bản sắc dân tộc Nó vừa là vũ khí tự vệ, động lực phát triển xã hội, vừa là mục đích cuối cùng mà xã hội cần phải đạt tới Đối với con người, văn hóa đóng vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Văn hóa, nghệ thuật cũng là một mặt trận” Từ

đó, ta cũng có thể nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa đến đời sống của nhân dân

ta trên cả hai mặt: tư tưởng và tinh thần Việt Nam vốn nổi tiếng là một đất nước có lịch

sử lâu dài, với muôn vàn những tinh hoa trong bản sắc văn hóa dân tộc Điều này đã đặt

ra một thử thách dành không hề nhỏ cho các thế hệ sau: làm thế nào để có thể phát triển đất nước đi đôi với giữ gìn và phát huy truyền thống, bản sắc dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập hóa hiện nay? Trong Hội nghị văn hóa toàn quốc năm 2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng một lần nữa nhấn mạnh yêu cầu: “xây dựng môi trường văn hóa số phù hợp với nền kinh tế số, xã hội số và công dân số, làm cho văn hóa thích nghi, điều tiết sự phát triển bền vững đất nước trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ

tư Khẩn trương phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng thị trường văn hóa lành mạnh” Như vậy, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa được xem như một khâu đột phá trong phát triển văn hóa, con người Việt Nam, giúp chúng ta phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam nhằm thực hiện khát vọng phát triển Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần, soi đường cho quốc dân

đi trong sự nghiệp đổi mới hiện nay

Vậy nên, những quan niệm quý báu của Hồ Chí Minh về văn hóa một lần nữa cho thấy tính đúng đắn, tiến bộ của mình, và đó cũng chính là “kim chỉ nam” cho các nhà lãnh đạo nói chung và những người làm văn hóa nói riêng có thể hoàn thành được tâm nguyện của cả một dân tộc Đó cũng chính là một trong những lí do để nhóm em chọn nghiên cứu đề tài “Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa”

DANH SÁCH THÀNH VIÊN VÀ PHÂN CÔNG NHI ỆM VỤ

STT Tên thành viên Nhiệm vụ

1 Nguyễn Vũ Thái (Nhóm

trưởng)

Làm sơ đồ tư duy, tìm câu hỏi trắc nghiệm, làm Mini game

2 Lý Anh Vũ Tìm hiểu nội dung, làm báo cáo

3 Tôn Nữ Phước Hân Tìm hiểu nội dung, làm báo cáo

4 Nguyễn Hồng Hạnh Tìm hiểu nội dung, làm báo cáo, làm Mini

game

5 Vũ Minh Anh Làm sơ đồ tư duy

6 Phan Bá Kỳ Thái

7 Hoàng Minh Khanh

8 Đặng Trần Đông Làm sơ đồ tư duy tìm câu hỏi trắc nghiệm,

9 Phạm Bá Quân Tìm hiểu nội dung, làm báo cáo

A MỘT SỐ NHẬN THỨC CHUNG VỀ VĂN HÓA VÀ QUAN HỆ GIỮA VĂN HÓA VÀ CÁC LĨNH VỰC KHÁC

I Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa

1 Cơ sở hình thành quan điểm về văn hóa của Hồ Chí Minh

- Tinh hoa truyền thống văn hóa dân tộc

- Tinh hoa văn hóa phương Đông, phương Tây

- Tiếp thu lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin về văn hóa cách mạng

- Thực tiễn Việt Nam và thế giới

Nền văn hóa mà Người chủ trương thực hiện là sự kết hợp những truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc, được phát triển và nâng cao với tinh hoa văn hóa nhân loại, thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế chân chính

2 Nội dung quan điểm về văn hóa của Hồ Chí Minh.

- Khái niệm văn hóa có nội hàm phong phú và ngoại diên rất rộng, vì vậy có rất nhiều định nghĩa kháic nhau về văn hóa Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, khái niệm văn hóa được hiểu theo cả ba nghĩa rộng, hẹp và rất hẹp

- Theo nghĩa rộng, Hồ Chí Minh nêu văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra với phương thức sử dụng chúng, nhằm đáp ứng

lẽ sinh tồn, đồng thời đó cũng là mục đích của cuộc sống loài người

- Tháng 8/1943 khi còn trong nhà tù Tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên, Hồ Chí Minh nêu lên một định nghĩa văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày

về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh

đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”

- Theo nghĩa hẹp, Người viết: “Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề cần chú ý đến, cũng phải coi là quan trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa Nhưng văn hóa là một kiến trúc thượng tầng”

- Theo nghĩa rất hẹp, văn hóa đơn giản là trình độ học vấn của con người, thể hiện ở việc Hồ Chí Minh yêu cầu mọi người phải đi học “văn hóa”, xóa mù chữ,…

3 Ý nghĩa quan điểm

- Tư tưởng của Người là sự kết tinh truyền thống văn hóa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam và hiện thân cho khát vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc mình và tiêu biểu cho sự thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau

II Quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa và các lĩnh vực khác:

1 Cơ sở hình thành quan niệm

Cơ sở lý luận:

- Truyền thống văn hóa của dân tộc:

+ Hồ Chí Minh quan niệm văn hóa dân tộc là cái gốc, là tiền đề để người hình thành nên những quan điểm của mình

- Tinh hoa văn hóa nhân loại:

+ Được tiếp cận với văn hóa Tây phương và Đông phương từ nhỏ, Hồ Chí Minh sớm nhìn ra những mặt tốt và hạn chế để rồi từ đó tiếp thu một cách có chọn lọc những tinh hoa văn hóa thế giới Từ đó, người có một cái nhìn toàn diện về phương diện phát triển văn hóa Việt Nam

- Chủ nghĩa Mác - Lênin:

+ Hồ Chí Minh đã vận dụng tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin một cách thuần thục để cắt nghĩa và giải đáp mối quan hệ giữa văn hóa và các lĩnh vực khác, đặc biệt là kinh tế Văn hóa không hề đứng yên, nó luôn vận động và ta sẽ phải xem xét nó trong những mối quan hệ với các sự vật hiện tượng khác (chính trị, kinh tế) Người đã cho chúng ta thấy sự ảnh hưởng biện chứng lẫn nhau giữa 2 mặt của một mối quan hệ và sự tác động qua lại giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Cơ sở thực tiễn:

- Thế giới:

+ UNESCO chưa thành lập

- Việt Nam:

+ Cả nước đang tập trung cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc

2 Nội dung quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa và các lĩnh vực khác:

a Quan điểm của Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa văn hóa và chính trị:

- Theo Hồ Chí Minh, chính trị là một trong bốn vấn đề quan trọng trong đời sống bên cạnh kinh tế, văn hóa và xã hội và sau cùng, chúng có sự tác động qua lại lẫn nhau

- Quả thật đúng khi cho rằng giải phóng chính trị chính là sự mở đường cho văn hóa nghệ thuật được phát triển Bởi lẽ nếu chính trị vẫn còn bị đày đọa, nô dịch, chúng ta vẫn không thể có cho nước nhà một thể chế chính trị riêng thì văn hóa sẽ không thể tự do nở rộ

Tư tưởng

Hồ Chí… 100% (19)

40

Tóm tắt môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng

Hồ Chí… 100% (15)

18

BT lớn Tư tưởng Hồ Chí Minh_20212022

14

Ví dụ phân tích: Điều này được biểu hiện rất rõ trong khía cạnh về văn học Việt Nam, đặc biệt trong trong những năm tháng trước khi Cách mạng tháng Tám

thành công Trong bối cảnh đó, những người sáng tác mà trong số họ có rất nhiều nhà thơ của phong trào Thơ mới, những nhà văn hiện thực phê phán với không ít cây bút tài năng băn khoăn với câu hỏi: viết cho ai? viết cái gì? viết như thế nào? Người ta im lặng, hoặc cảm thấy bứt rứt vì không thể viết như cũ, nhưng cũng chưa thể viết được cái mới như ý muốn của mình Trong thời gian này đã nảy sinh những cuộc tranh luận về nghệ thuật, trong đó người nghệ sĩ băn khoăn; đem nghệ thuật phục vụ chính trị có phải là rẻ rúng nghệ thuật không? Quần chúng có khả

năng thưởng thức nghệ thuật không?

Tiểu kết: Cũng chính vì lẽ đó mà Hồ Chí Minh đã xác định ta cần phải tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc, giành được độc lập, xóa ách nô lệ, thiết lập nên

nhà nước của dân, do dân, vì dân

- Tuy rằng, chính trị có một sự tác động to lớn đến văn hóa Thế nhưng, văn hóa không thể đứng ngoài chính trị mà phải ở trong chính trị, tức là văn hóa phải phục

vụ nhiệm vụ chính trị; đồng thời mọi hoạt động của tổ chức và nhà chính trị phải

có hàm lượng văn hóa

Tiểu kết:

- Văn hóa là vũ khí thiết thực của lực lượng cầm quyền Nó có sự tác động to lớn đến tư tưởng của người dân Thông qua con đường văn hóa, những cơ sở lí luận, những tư tưởng chính trị tưởng chừng như rất khô khan lại được truyền tải một cách gần gũi, thân thiện hơn với đông đảo quần chúng, giúp hầu hết người dân có thể hấp thụ những tư tưởng cốt lõi, rèn luyện cho họ những suy nghĩ đúng đắn, có niềm tin tưởng với những đường lối Đảng dẫn dắt Thế nhưng, nếu những người cầm quyền không nghiêm ngặt trong việc quản lý hoạt động văn hóa nghệ thuật thì những kẻ có tư tưởng phản động có thể lợi dụng văn hóa để truyền bá những tư tưởng sai lệch đến người dân

Ví dụ phân tích: Trong buổi live concert "Dấu chân địa đàng", nằm trong chuỗi show "Như một lời chia tay" tại Đà Lạt, ca sĩ Khánh Ly đã trình bày ca khúc “Gia tài của mẹ” - một ca khúc mang những tư tưởng sai lệch về cuộc chiến tranh chống

Đế quốc Mỹ của nhân dân ta Ngay sau buổi diễn, công ty TNHH Mây Lang Thang - đơn vị tổ chức show đã phải lên giải trình, xoay quanh việc ca sĩ Khánh

Ly biểu diễn bài “Gia tài của mẹ” (Trịnh Công Sơn) trong đêm nhạc hôm 25/6 và phải chịu khoản phạt là 10 triệu đồng Tuy vậy, những ảnh hưởng tiêu cực mà sự việc này gây ra không thể nào lường trước được

Tư tưởng

Hồ Chí… 100% (14)

Trắc nghiệm tư tưởng Hồ Chí Minh…

Tư tưởng

Hồ Chí… 95% (44)

15

- Văn hóa có một sự tác động mạnh mẽ đến chính trị Nó là công cụ giúp bộ máy chính quyền hiện thực hóa giấc mơ lý luận của mình đến với người dân nhưng chính nó cũng có thể trở thành kẻ hở để những người có tư tưởng không đúng đắn, sai lệch lợi dụng để gây hoang mang dư luận

b. Nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa và kinh tế:

- Kế thừa quan điểm của Triết học Mác Lênin, Hồ Chí Minh đã giải thích rằng văn - hóa chính là một bộ phận thuộc kiến trúc thượng tầng; mặt khác kinh tế lại là cơ

sở hạ tầng, giữ vai trò quyết định đến văn hóa Chủ nghĩa Mác Lênin quan niệm: -

“ Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng có quan hệ biện chứng không tách rời nhau, trong đó có cơ sở hạ tầng giữ vai trò quyết định kiến trúc thượng tầng Còn kiến trúc thượng tầng là phản ánh cơ sở hạ tầng, nhưng nó có vai trò tác động trở lại to lớn đối với cơ sở hạ tầng đã sinh ra nó.”

Tiểu kết:

- Từ đó, ta có thể hiểu rằng kinh tế có tác động quyết định đến văn hóa Những cơ

sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi thì văn hóa mới có thể kiến thiết và phát triển Thế nhưng văn hóa lại không thể đứng ngoài mà phải đứng trong kinh tế Điều này có nghĩa là văn hóa không hoàn toàn phụ thuộc kinh tế mà nó thậm chí còn có thể có những tác động tích cực trở lại kinh tế

- Sự phát triển của chính trị, kinh tế, xã hội sẽ thúc đẩy văn hóa phát triển Chỉ khi đời sống của con người phát triển thì văn hóa con người mới có thể phát triển

- Ngược lại, mỗi bước phát triển của kinh tế, chính trị, xã hội đều được văn hóa phản ánh Bởi lẽ, văn hóa chính là tấm gương phản ánh trình độ phát triển của mỗi giai đoạn

c. Quan niệm của Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu văn hóa

nhân loại:

• Bản sắc văn hóa dân tộc

- Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị văn hóa bền vững của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; là thành quả của quá trình lao động, sản xuất, chiến đấu, giao lưu của con người Việt Nam

- Bản sắc văn hóa dân tộc được nhìn nhận thông qua hai lớp quan hệ:

+ Nội dung: lòng yêu nước, thương dân, thương nòi, tinh thần độc lập, tự cường, tự tôn dân tộc

+ Hình thức: ngôn ngữ, phong tục, tập quán, lễ hội, truyền thống, cách cảm, cách nghĩ

- Bản sắc văn hóa dân tộc chứa đựng những giá trị to lớn và có ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

• Tiếp thu văn hóa nhân loại:

- “Tiếp biến văn hóa” hay còn được hiểu là “tiếp thu và biến đổi”, là một quy luật của văn hóa Tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại gắn liền với tiếp biến và sáng tạo

Hồ Chí Minh quan niệm, quá trình tiếp thu văn hoá nhân loại không diễn ra một cách thụ động, máy móc, giáo điều mà phải luôn có sự trao đổi, sàng lọc cần thiết,

có sự vận dụng đúng đắn, sáng tạo và phù hợp vào thực tiễn lịch sử và xã hội cụ thể của mỗi quốc gia, dân tộc

- Theo Hồ Chí Minh, “văn hóa Việt Nam ảnh hưởng lẫn nhau của văn hóa Đông phương và Tây phương chung đúc lại Tây phương hay Đông phương có cái gì tốt

ta học lấy để tạo ra một nền văn hóa Việt Nam…” Trong bối cảnh hội nhập quốc

tế sâu rộng hiện nay, khi đối thoại đang trở thành xu thế tất yếu khách quan cho các dân tộc trên thế giới tồn tại và phát triển, ta càng thấm thía những tư tưởng vượt thời đại của Người

- Hồ Chí Minh chú trọng chắt lọc tinh hoa văn hóa nhân loại nhưng đồng thời Người cũng nhấn mạnh không được “trở thành một kẻ bắt chước” Văn hóa của các dân tộc khác cần phải được nghiên cứu một cách toàn diện; và chỉ có như vậy,

ta mới có thể được nhiều hơn cho văn hóa mình Nhận diện về hiện tượng văn hóa

Hồ Chí Minh, một nhà báo Mỹ đã từng viết: “Cụ Hồ không phải là một người dân tộc chủ nghĩa hẹp hòi, mà cụ là một người yêu mến văn hóa Pháp trong khi chống thực dân Pháp, một con người biết coi trọng truyền thống Cách mạng Mỹ trong khi Mỹ phá hoại đất nước cụ”

• Mối quan hệ giữa việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tiếp thu văn hóa dân

tộc:

- Hồ Chí Minh chỉ rõ mục đích của việc tiếp thu văn hóa nhân loại là để làm giàu cho văn hóa Việt Nam, xây dựng văn hóa Việt Nam hợp với tinh thần dân chủ Tiêu chí tiếp thu là có cái gì hay, cái gì tốt thì ta học lấy Khi bàn về công tác văn hóa văn nghệ, Người đã nhắc nhở các nhà văn hoá Việt Nam, Bác đã từng nói:

“Tây phương hay Đông phương có cái gì tốt, ta học lấy để tạo ra một nền văn hoá Việt Nam Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hoá xưa và nay, trau dồi cho văn hoá Việt Nam có tinh thần thuần túy Việt Nam, để hợp với tinh thần dân chủ” Vậy nên, mối quan hệ giữa tiếp thu văn hóa dân tộc và tiếp thu văn hóa nhân loại

là phải lấy văn hóa dân tộc làm gốc, đó là điều kiện, cơ sở để tiếp thu văn hóa nhân loại