Theo đó, hoạt động TMĐT là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di động hoặc các
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
BÀI TẬP LỚN QUẢN TRỊ TÁC NGHIỆP THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
Đề tài: Tìm hiểu Thương mại điện tử trên các nền tảng mạng xã hội tại
Việt Nam
Lớp học phần: TMQT1132(221)_01
Nhóm thực hiện: Nhóm 04
Giảng viên: Trần Thị Phương Mai
Hà Nội, tháng 08 năm 2022
Trang 2DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 4
MỤC LỤC
Trang 3I KHÁI QUÁT CHUNG 1
1 Kh愃Āi qu愃Āt về thương m愃⌀i điê H n tư뀉 và MXH t愃⌀i viê H t nam 1
2 Lịch sư뀉 ph愃Āt triển của thương m愃⌀i điện tư뀉 trên m愃⌀ng xã hội t愃⌀i Việt Nam
2.1 Giai đo愃⌀n sơ khai (Trước 2010) 1
2.2 Giai đo 愃⌀n chuyển tiếp (Từ 2010 đến 2016) 1
2.3 Giai đo愃⌀n bùng nổ (Từ 2016 đến nay) 2
II PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TMĐT TRÊN MXH 4
1 Yếu tố chính trị: 4
1.1 Sự ổn định chính trị của Việt Nam 4
1.2 Chính s愃Āch, chủ trương của nhà nước trong việc hỗ trợ Thương m愃⌀i điện tư뀉 4
1.3 Hệ thống ph愃Āp luật hiện hành về TMĐT và TMĐT trên MXH 5
2 Yếu tố kinh tế 6
2.1 Tốc độ tăng trưởng kinh tế tài chính chung 6
2.2 Gi 愃Ā cả hàng hóa và l愃⌀m ph愃Āt 7
2.3 Lãi suất 8
2.4 Thất nghiệp 8
3 Yếu tố xã hội 8
3.1 Khía c愃⌀nh tuổi t愃Āc và giới tính với sự ph愃Āt triển thương m愃⌀i điện tư뀉 trên m愃⌀n hội 8
3.2 Yếu tố địa bàn sinh sống và văn hóa 9
3.3 Khía c愃⌀nh tâm lý, thói quen sở thích 10
4 Yếu tố công nghệ 10
4.1 Thực tr 愃⌀ng người tiêu dùng tiếp cận công nghệ 10
4.2 Công nghệ đã t愃Āc động đến ho愃⌀t động TMĐT trên MXH như thế nào? 10
III ĐÁNH GIÁ VỀ TÌNH HÌNH TMĐT TRÊN MXH TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 13
1 Những lợi ích của m愃⌀ng xã hội đối với Thương m愃⌀i điện tư뀉 13
2 Nhược điểm thương m愃⌀i xã hội 14
3 Thương m愃⌀i xã hội sẽ là nền tảng của tất cả c愃Āc thương m愃⌀i điện tư뀉 trong tương lai.15 TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
This is a preview
Do you want full access? Go
Premium and unlock all 20 pages
Access to all documents Get Unlimited Downloads Improve your grades
Already Premium?
Upload
Share your documents to unlock
Free Trial
Get 30 days of free Premium
Log in
Trang 4I KHÁI QUÁT CHUNG
1 Kh愃Āi qu愃Āt về thương m愃⌀i điê H n tư뀉 và MXH t愃⌀i viê H t nam
Khái niệm mạng xã hội hiện được quy định tại Điều 3.22 của Nghị định 72/2013/
NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng Theo đó,
“Mạng xã hội (social network) là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử
dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin
với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò
chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự
khác.”
Như vậy, khái niệm mạng xã hội rất rộng nhưng với đặc trưng cơ bản là cho phép
cộng đồng người sử dụng đăng tải thông tin và trao đổi với nhau
Khái niệm hoạt động TMĐT được quy định tại Điều 3.1 của Nghị định 52/2013/
NĐ-CP về TMĐT Theo đó, hoạt động TMĐT là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ
quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng
Internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác Như vậy, có thể hiểu hoạt
động TMĐT trên mạng xã hội là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt
động thương mại điện tử trên nền tảng mạng xã hội
2 Lịch sư뀉 ph愃Āt triển của thương m愃⌀i điện tư뀉 trên m愃⌀ng xã hội t愃⌀i Việt Nam 2.1 Giai đo愃⌀n sơ khai (Trước 2010)
Trước khi các sàn thương mại điện tử lớn như Tiki, Sendo, Lazada hay Shopee ra đời,
hoạt động thương mại điện tử đã có trên mạng xã hội Tuy nhiên, với sự thiếu hụt về mặt
chuyên môn trong việc vận hành hoạt động thương mại điện tử, các giao dịch trên mạng
xã hội trong thời gian này có những đặc điểm chính như sau:
Tỷ lệ giao dịch là C2C cao Các doanh nghiệp thực hiện hoạt động thương mại
điện tử sử dụng mạng xã hội như một kênh để quảng bá website của mình
Chưa có các hoạt động tối ưu hóa về thanh toán điện tử và logistics nên việc người
mua và người bán sử dụng mạng xã hội như một kênh thông tin, sau đó tiến hành
giao dịch trực tiếp vẫn phổ biến
2.2 Giai đo愃⌀n chuyển tiếp (Từ 2010 đến 2016)
Các nền tảng mạng xã hội bắt đầu có sự phát triển lớn mạnh, tuy nhiên không còn
đóng vai trò then chốt nhất trong hoạt động thương mại điện tử Trong khoảng thời gian
từ 2010 đến 2016, 4 sàn thương mại điện tử dẫn đầu tại Việt Nam hiện tại lần lượt ra đời
Trong đó, Tiki xuất hiện sớm nhất (2010), theo sau là 2 sàn thương mại điện tử Tiki và
Lazada (cùng ra đời vào 2012) Năm 2016 là một năm đáng chú ý với sự xuất hiện của
không chỉ ông lớn hàng đầu trong ngành thương mại điện tử hiện nay là Shopee mà còn
của nền tảng mạng xã hội đang tăng trưởng với tốc độ chóng mặt là TikTok và tính năng
Facebook Marketplace của Facebook
1
Trang 5Ở giai đoạn này, hoạt động thương mại điện tử tại Việt Nam đã được phân thành 2 nhánh lớn (theo nền tảng) là thương mại điện tử trên mạng xã hội và thương mại điện tử trên sàn thương mại điện tử
2.3 Giai đo愃⌀n bùng nổ (Từ 2016 đến nay)
Ngành thương mại điện tử có những bước tăng trưởng mạnh mẽ qua các năm Tính đến hết năm 2020, tổng quy mô của toàn ngành thương mại điện tử tại Việt Nam đạt 14,3
tỷ USD, trong đó hoạt động thương mại điện tử trên mạng xã hội chiếm 65%
(Nguồn: sách trắng TMĐT 2021)
Hoạt động thương mại điện tử trên mạng xã hội có sự phát triển mạnh nhưng các nền tảng mạng xã hội vẫn gần như chưa thể tự mình hoàn thiện toàn bộ đơn hàng mà vẫn phải có sự chuyển hướng sang các sàn thương mại điện tử hoặc website của người bán để hoạt động mua bán được hoàn tất Mặc dù vậy, các nền tảng mạng xã hội cũng dần trở thành một lựa chọn về kênh mua sắm trong mắt người tiêu dùng
Biểu đồ về hoạt động mua sắm trực tuyến của các thế hệ (Nguồn: advertisingvietnam)
Để khắc phục yếu điểm về việc không nắm được đằng chuôi của hành trình đơn hàng, các nền tảng mạng xã hội đã bắt đầu phát triển các tính năng cho phép người mua
có thể thực hiện các giao dịch thương mại điện tử hiệu quả hơn Điển hình trong đó là
2
Trang 6Facebook Marketplace của Facebook (2016), Zalo Shop của Zalo (2017) và Tik Tok Shop của Tik Tok (2022) Có thể nói Facebook Marketplace, Zalo Shop và Tik Tok Shop đã đặt nền móng cho sự phát triển của các tính năng chuyên biệt hóa về thương mại điện tử trên mạng xã hội
2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
Ước tính số người tham gia mua sắm
Ước tính giá trị mua sắm của mô {t người
(USD)
120 145 160 170 186 202 225
Tỷ lê { người dân sử dụng internet 36% 39% 54% 54,2% 58,1% 60% 66%
Bên cạnh các mạng xã hội phổ biến, ở Việt Nam còn có rất nhiều các mạng xã hội nhỏ ở trong nước, chủ yếu dưới dạng các diễn đàn (forum) như Otofun, Tinh tế, Web trẻ thơ, Làm cha mẹ, Gần đây, một số mạng xã hội mới được ra đời như Hahalolo, Gapo, Lotus, Tuy nhiên, điểm chung là các diễn đàn, mạng xã hội trong nước còn khá nhỏ và ít người dùng hơn rất nhiều so với các mạng xã hội khác (trừ Zalo)
3
This is a preview
Do you want full access? Go
Premium and unlock all 20 pages
Access to all documents Get Unlimited Downloads Improve your grades
Already Premium?
Upload
Share your documents to unlock
Free Trial
Get 30 days of free Premium
Log in
Trang 7II PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TMĐT TRÊN MXH
1 Yếu tố chính trị:
1.1 Sự ổn định chính trị của Việt Nam
Sự ổn định chính trị là một trong những yếu tố không thể không nhắc đến, góp phần giúp Việt Nam có thể phát triển kinh tế nói chung và thương mại điện tử nói riêng một cách đều đặn
“Nếu nhìn sang một số quốc gia trong khu vực, dễ thấy rằng, trừ Xin-ga-po, thì từ năm 1990 trở lại đây, hầu hết các nước trong khu vực đều trải qua các cuộc đảo chính hay khủng hoảng chính trị” - Tiến sĩ kinh tế người Pháp Philippe Delalande VD: Đảo chính của quân đội nhằm vào Đảng nắm quyền của Myanmar năm 2021, Biểu tình chống chính phủ ở Thái Lan năm 2009 và 2020,
Như vậy, có thể thấy rằng trong trường hợp khủng khoảng chính trị nổ ra, hiếm có ngành kinh tế nào không bị ảnh hưởng Từ du lịch, sản xuất, nông nghiệp,…đến thương mại cũng đều bị thiệt hại VD: quý 1 năm 2009, chi tiêu của người tiêu dùng Thái Lan đã giảm 2,6%, đầu tư giảm 15,8% do tác động của cuộc biểu tình kéo dài
Các nhà đầu tư hay doanh nghiệp nước ngoài sẽ phải cân nhắc kĩ trước khi lựa chọn kinh doanh tại một đất nước bất ổn
Nền chính trị ổn định tại Việt Nam là một trong những nguyên nhân lớn khiến nền kinh tế luôn phát triển đều đặn cho đến nay (trước Covid)
1.2 Chính s愃Āch, chủ trương của nhà nước trong việc hỗ trợ Thương m愃⌀i điện tư뀉
Đánh giá TMĐT là một trong những lĩnh vực ứng dụng công nghệ tiên phong của Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tại Việt Nam, Nhà nước khuyến khích và ủng hộ việc phát triển TMĐT trên quy mô quốc gia, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, phát triển thị trường trong nước và xuất khẩu
Trên quy mô quốc gia, Quyết định số 645/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về
KẾ HOẠCH TỔNG THỂ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ bao gồm các nội dung như: thúc đẩy việc ứng dụng rộng rãi TMĐT, xây dựng thị trường cạnh tranh bền vững, khuyến khích tmđt xuyên biên giới, đặt mục tiêu đưa Việt Nam thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu khu vực ĐNA,…
Trên quy mô địa phương, một số tỉnh cũng đã có những chính sách có thể kể đến như:
4
Trang 8- Bình Phước: UBND đã ban hành Kế hoạch số 05/KH-UBND về phát triển thương mại điện tử trên địa bàn tỉnh năm 2022 Trong đó nhấn mạnh đến lĩnh vực nông nghiệp trên sàn TMDT
- Phú Thọ: Kế hoạch số 3423/KH-UBND ngày 05/8/2020 của UBND tỉnh Phú Thọ, Kế hoạch 524 về thanh toán không dùng tiền mặt,…
TMĐT là một trong những lĩnh vực được Nhà nước ưu tiên phát triển
1.3 Hệ thống ph愃Āp luật hiện hành về TMĐT và TMĐT trên MXH 1.3.1 TMĐT nói chung
Nhìn chung, hoạt động TMĐT trước tiên chịu sự chi phối của 2 bộ luật nền tảng là Luật thương mại 2005 và Luật giao dịch điện tử 2005 Luật thương mại có quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, những hàng hóa được và không được phép kinh doanh Luật giao dịch điện tử 2005 thì quy định về nguyên tắc giao dịch điện tử, giá trị của hợp đồng điện tử và chữ ký điện tử,
Về pháp luật chuyên ngành TMĐT, nhà nước đã ban hành Nghị định số 52/2013/NĐ-CP ngày 16 tháng 5 năm 2013 (sau đó được sửa đổi bởi Nghị định số 85/2021/NĐ-CP) và Thông tư số 47/2014/TT-BCT ngày 05/12/2014 của Bộ Công Thương quy định về quản lý website thương mại điện tử (sau đó được sửa đổi bởi Thông tư số 01/2022/TT-BCT) Thông tư 47 được bổ sung thêm khuôn khổ pháp lý
về hoạt động cung cấp dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử, danh sách những doanh nghiệp đứng đầu thị trường,
Lĩnh vực TMĐT cũng chịu trách nhiệm tuân thủ những bộ luật khác có liên quan như Luật quảng cáo, Luật Đầu tư,
Điều này cho thấy sự cập nhật, đổi mới và cấp tiến của quản lý nhà nước trong lĩnh vực này
Ngoài ra, về quy định xử phạt đối với hoạt động TMĐT, Nghị định
98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại có riêng 1 mục là mục 10 dành riêng cho xử phạt hành chính trong hoạt động TMĐT
Khuôn khổ pháp lý chung cho TMĐT tính đến nay tương đối hoàn thiện
1.3.2 TMĐT trên MXH
Về vấn đề căn bản như định nghĩa, hiện thời chưa có quy định pháp luật nào định nghĩa chính xác cụm từ “hoạt động TMĐT trên MXH” Các tổ chức thường lấy định nghĩa của TMĐT trong nghị định 52/2013 để kết hợp với định nghĩa của MXH trong Nghị định 72/2013 về dịch vụ Internet
5
Trang 9 Theo các chuyên gia, một trong những điểm khác biệt nổi bật giữa mạng xã hội và sàn thương mại điện tử là cho đến nay các mạng xã hội chưa có chức năng đặt hàng trực tuyến Người mua và người bán vẫn phải liên hệ trực tiếp với nhau để hoàn thành giao dịch thương mại Rõ ràng, bản chất của hoạt động trên sàn giao dịch TMĐT và hoạt động trên MXH là khác nhau, bất chấp việc chúng sở những điểm giao thoa như xúc tiến mua bán sản phẩm, trao đổi thông tin,
Tuy nhiên, theo Quy định nhà nước hiện hành như Thông tư 47/2014 hay Nghị định 52/2013, hai loại hình TMĐT này được xử lý theo cùng một cách Điều này dẫn đến việc có những quy định vốn dĩ thích hợp với sàn TMĐT như thanh toán, đặt hàng trực tuyến, bị áp dụng với hoạt động TMĐT trên MXH
Thiếu tính khả thi trong thực tế
Gần đây, Nhà nước đã có một vài thay đổi để quản lý tốt hơn hoạt động của các MXH
Cụ thể, tại Nghị định 85/2021, các MXH nếu có chuyên mục mua bán, gian hàng trưng bày, thì được coi là một trong những hoạt động của sàn giao dịch thương mại điện tử
Pháp luật về hoạt động TMĐT trên MXH cần hoàn thiện thêm
2 Yếu tố kinh tế
2.1 Tốc độ tăng trưởng kinh tế tài chính chung
Theo ước tính của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), GDP danh nghĩa của Việt Nam trong năm 2020 đạt 340.602 tỷ USD, xếp thứ 35 trên thế giới Bộ Chỉ số Phát triển Thế giới (WDI) được Ngân hàng Thế giới (WB) cập nhật hôm 1/7 cho thấy GNI bình quân đầu người của Việt Nam năm 2021 là 3.560 USD, đứng thứ 7 khu vực Đông Nam Á
Với mức độ tăng trưởng kinh tế ổn định, nhu cầu mua sắm trong nước và thu nhập tăng cao, hoạt động có yếu tố TMĐT mạng xã hội sẽ được hưởng lợi, tăng trưởng mạnh
mẽ hơn nhờ sức mua lớn, nhu cầu tăng cao từ người tiêu dùng Theo khảo sát của Q&Me Vietnam Market Research vào tháng 7 năm 2019, trong số các kênh mua sắm online, mua sắm thông qua các trang mạng xã hội phổ biến thứ 2, với 43% người được khảo sát đang
sử dụng phương pháp này, chỉ đứng sau các nền tảng TMĐT và vượt xa so với các phương thức khác
Ngoài ra, những lợi thế này cũng làm cho Mạng xã hội được coi là kênh kinh doanh phù hợp với tất cả doanh nghiệp, bất kể mô hình Theo Báo cáo chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2022, các hoạt động kinh doanh trên MXH (mua bán trong cộng đồng) như Facebook, Zalo, Instagram, Tik Tok… tiếp tục bùng nổ Trong năm 2021 có tới 57% doanh nghiệp (DN) cho biết có sử dụng hình thức kinh doanh này
6
This is a preview
Do you want full access? Go
Premium and unlock all 20 pages
Access to all documents Get Unlimited Downloads Improve your grades
Already Premium?
Upload
Share your documents to unlock
Free Trial
Get 30 days of free Premium
Log in
Trang 10Vì vậy, doanh số mua bán hàng hóa trên mạng xã hội được dự đoán sẽ tăng trưởng cao Ước tính trong năm 2021, mô hình mua bán này đạt khoảng 492 tỉ USD Accenture
dự đoán, với mức tăng trưởng trung bình hàng năm lên tới 26% thì doanh số năm 2025 có
thể vượt mức 1.200 tỉ USD
2.2 Gi愃Ā cả hàng hóa và l愃⌀m ph愃Āt
Giá cả hàng hóa và lạm phát toàn cầu đã và đang “nóng lên” Tổng cục Thống kê
đã công bố chỉ số giá tiêu dùng CPI trong 6 tháng đầu năm 2022 tăng trung bình 2,44% so với cùng kỳ năm 2021 Từ đầu năm đến nay, giá xăng dầu được điều chỉnh 16 lần và trong một năm qua, giá xăng dầu tăng 51,83%, chi phí logistics ở mức cao suốt trong 5 tháng đầu năm 2022 Có thể nói, vận tải là ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cơn
"bão giá" xăng dầu Một số hãng đã buộc phải tăng giá dịch vụ vận tải
Năm 2022, hầu hết các tổ chức quốc tế (IMF, WB, ADB, Citibank…) đều dự báo lạm phát Việt Nam sẽ tăng cao hơn năm 2021, lên đến 3,5-3,9% năm 2022 Nguy cơ rủi
ro lạm phát đối với Việt Nam đang hiện hữu và còn chịu áp lực tăng trong bối cảnh giá cả thế giới chưa sớm hạ nhiệt, lạm phát toàn cầu còn ở mức cao (3,3%) trong năm 2022 trước khi hạ nhiệt từ giữa năm 2022 và những năm tiếp theo
Điều này chắc chắn kéo theo các hoat động kinh doanh đều phải thu hẹp do chi phí nhiên liệu, giá vận chuyển hàng hóa tăng cao làm cho giá thành sản phẩm tăng theo Dẫn đến sự
7