(Tiểu luận) đề phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức liên hệvới cuộc chiến tranh thương mại mỹ trung

Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất và ý thức như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho conngười trong cảm giác, được cảm giác của

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

VIỆN NGÂN HÀNG TÀI CHÍNH

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Đề: Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Liên hệ

với cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung.

Giảng viên hướng dẫn:

Họ và tên: Võ Minh Châu

Mã sinh viên:

Lớp: 16

Hà Nội, 2022

MỤC LỤC

I Lý luận: Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 3

1 Quan điểm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật siêu hình 3

a Quan điểm chủ nghĩa duy tâm 3

b Quan điểm chủ nghĩa duy vật siêu hình 3

2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng 3

a Vật chất quyết định ý thức 4

b Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất 5

c Ý nghĩa phương pháp luận 6

II Thực tiễn: Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 6

1 Nguồn gốc của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 6

a Nguyên nhân trực tiếp của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 6

b Nguyên nhân sâu xa của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 9

2 Diễn biến cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 13

3 Nhận xét 14

Tài liệu tham khảo 16

I Lý luận: Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

V I Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất và ý thức như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho conngười trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác” và “Ý thức là hình ảnh chủ quan về thế giới khách quan”

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là “Vấn đề cơ bản lớn của mọi triết học, đặc biệt là của triết học hiện đại” Tùy theo lập trường thế giới quan khác nhau, khi giải quyết mối quan hệ giữa vật chất và ý thức mà hình thànhhai đường lối cơ bản trong triết học là chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm Khẳng định nguyên tắc tính đảng trong triết học, V.I Lênin đã viết:

“Triết học hiện đại cũng có tính đảng như triết học hai nghìn năm về trước Những đảng phái đang đấu tranh với nhau, về thực chất, - mặc dù thực chất

đó đang bị che giấu bằng những nhãn hiệu mới của thủ đoạn lang băm hoặc tính phi đảng ngu xuẩn – là chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm”

1 Quan điểm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật siêu hình

a Quan điểm chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy tâm coi ý thức là tồn tại duy nhất, tuyệt đối, là tính thứ nhất từ

đó sinh ra tất cả; còn thế giới vật chất chỉ là bản sao, biểu hiện khác của ý thức tinh thần, là tính thứ hai, do ý thức tinh thần sinh ra

b Quan điểm chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật siêu hình tuyệt đối hóa yếu tố vật chất, chỉ nhấn mạnhmột chiều vai trò của vật chất sinh ra ý thức, quyết định ý thức, phủ nhậntính độc lập tương đối của ý thức, không thấy được tính năng động, sáng tạo,vai trò to lớn của ý thức trong hoạt động thực tiễn cải tạo hiện thực khách quan

2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng

Theo quan điểm triết học Mác – Lênin, vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng, trong đó vật chất quyết định ý thức, còn ý thức tác động tích cựctrở lại vật chất.

a Vật chất quyết định ý thức

Vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức được thể hiện trên những khía cạnh sau:

 Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

- Vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức và là nguồn gốc sinh ra ýthức

- Các thành tựu của khoa học tự nhiên hiện đại đã chứng minh rằng, giới tựnhiên có trước con người; vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau; vậtchất là tính thứ nhất, ý thức là tính thứ hai

- Con người do giới tự nhiên, vật chất sinh ra, cho nên lẽ tất nhiên, ý thức – một thuộc tính của bộ óc con người – cũng do giới tự nhiên, vật chất sinh

ra Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan Sự vận động của thế giới vật chất là yếu tố quyết định sự ra đời của cái vật chất có tư duy là bộ óc người

 Vật chất quyết định nội dung của ý thức

- Dưới bất kỳ hình thức nào, ý thức đều là phản ánh hiện thực khách quan

Có thế giới hiện thực vận động, phát triển theo những quy luật khách quan của nó, được phản ánh vào ý thức mới có nội dung của ý thức

- Ý thức chỉ là hình ảnh của thế giới khách quan Sự phát triển của hoạt động thực tiễn cả về bề rộng và chiều sâu là động lực mạnh mẽ nhất quyết định

tính phong phú và độ sâu sắc nội dung của tư duy, ý thức con người qua cácthế hệ, qua các thời đại từ mông muội tới văn minh, hiện đại

 Vật chất quyết định bản chất của ý thức

Phản ánh và sáng tạo là hai thuộc tính không tách rời trong bản chất của ý thức Chính thực tiễn là hoạt động vật chất có tính cải biến thế giới của con

người – là cơ sở để hình thành, phát triển ý thức, trong đó ý thức của con người vừa phản ánh, vừa sáng tạo, phản ánh để sáng tạo và sáng tạo trong phản ánh.

 Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

- Mọi sự tồn tại, phát triển của ý thức đều gắn liền với quá trình biến đổi của vật chất; vật chất thay đổi thì sớm hay muộn, ý thức cũng phải thay đổi theo

- Sự vận động, biến đổi không ngừng của thế giới vật chất, của thực tiễn là yếu

tố quyết định sự vận động, biến đổi của tư duy, ý thức của con người Trong đời sống xã hội, vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức được biểu hiện

ở vai trò của kinh tế đối với chính trị, đời sống vật chất đối với đời sống tinh thần, tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội

b Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

 Tính độc lập tương đối của ý thức

Ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất vào trong đầu óc con người, do vật chất sinh ra, nhưng khi đã ra đời thì ý thức có “đời sống” riêng, có quy luậtvận động phát triển riêng, không lệ thuộc một cách máy móc vào vật chất

Ý thức một khi ra đời thì có tính độc lập tương đối, tác động trở lại thế giớivật chất

 Sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Tự bản thân ý thức không thể biến đổi được hiện thực Nhờ hoạt động thực tiễn, ý thức có thể làm biến đổi những điều kiện, hoàn cảnh vật chất phục vụcho cuộc sống con người

 Vai trò của ý thức thể hiện ở chỗ chỉ đạo hoạt động, hành động của con người

Tiểu luận triết học Ý thức và vai trò của t…Triết 1 99% (91)

25

tóm tắt triết học Mac Lenin

11

Ý thức có thể quyết định làm cho hoạt động của con người đúng hay sai, thành công hay thất bại Khi phản ánh đúng hiện thực, ý thức có thể dự báo, tiên đoán một cách chính xác cho hiện thực, có thể hình thành nên những lý

Triết 1 100% (35)

luận định hướng đúng đắn Ngược lại, ý thức có thể tác động tiêu cực khi nó phản ánh sai lạc, xuyên tạc hiện thực.

 Xã hội càng phát triển thì vai trò của ý thức ngày càng to lớn

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vai trò của tri thức khoa học, của tư tưởng chính trị, tư tưởng nhân văn là hết sức quan trọng Tính năng động, sáng tạo của ý thức mặc dù rất to lớn nhưng không thể vượt quá tính quy định của những tiền đề vật chất đã xác định, phải dựa vào các điều kiện khách quan

và năng lực chủ quan của các chủ thể hoạt động

c Ý nghĩa phương pháp luận

 Nguyên tắc phương pháp luận là tôn trọng tính khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan

 Phải tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan và phải phát huy tínhnăng động sáng tạo của ý thức

 Để thực hiện nguyên tắc phương pháp luận, còn phải nhận thức và giải quyếtđúng đắn các quan hệ lợi ích

II Thực tiễn: Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

1 Nguồn gốc của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

a Nguyên nhân trực tiếp của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

Khi phát động chiến tranh thương mại với Trung Quốc vào đầu năm 2018, chínhquyền Trump đã chỉ ra hai nguyên nhân chính là: (1) thâm hụt cán cân thươngmại của Mỹ với Trung Quốc; (2) chính sách thao túng tiền tệ của Trung Quốc đểduy trì khả năng cạnh tranh

Thứ nhất, chính quyền Trump cho rằng thâm hụt thương mại với Trung Quốc

bắt nguồn từ việc Trung Quốc thực hiện gian lận thương mại, gây tổn hại choGDP của Mỹ Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc Mỹ thâm hụtthương mại với Trung Quốc có nguồn gốc từ chính nội tại nền kinh tế Mỹ Theonguyên tắc cân bằng cán cân thanh toán BOP, tài khoản vãng lai và cán cânthương mại

của Mỹ thâm hụt vì Mỹ luôn duy trì được một tài khoản tài chính thặng dư Đây

là một đặc quyền của Mỹ vì hầu hết các quốc gia đều coi đồng USD là tài sảntrú ẩn an toàn (safe haven) Điều này thu hút rất nhiều dòng tài chính chảy vào

Mỹ, khiến đầu tư ở Mỹ vẫn có thể duy trì ở mức cao dù tiết kiệm của Mỹ ở mứcthấp Mức tiết kiệm thấp, người dân Mỹ tăng chi tiêu, trong đó có cả chi tiêucho các mặt hàng nhập khẩu, khiến cho Mỹ thâm hụt thương mại

Như vậy, với bối cảnh của nước Mỹ, thâm hụt thương mại không nhất thiết gâytổn hại cho nền kinh tế Trên thực tế, Mỹ đã thâm hụt thương mại từ giữa nhữngnăm 1990 đến nay, nhưng nền kinh tế vẫn tăng trưởng dương Thậm chí, có haithời điểm mà thâm hụt thương mại của Mỹ giảm, lại gắn liền với hai cuộckhủng hoảng kinh tế những năm 2001 và 2009 Nếu chỉ dựa vào quan sát này thìthâm hụt thương mại lớn chính là biểu hiện của sự tăng trưởng tốt của nền kinh

tế Mỹ Tuy nhiên, mối quan hệ giữa thâm hụt thương mại với tăng trưởng GDPphức tạp hơn nhiều và nó phụ thuộc vào hoàn cảnh từng quốc gia, trong từngthời điểm cụ thể

Ngoài ra, quan điểm giảm nhập khẩu sẽ khiến cho GDP của nền kinh tế tăng lêncũng không chính xác GDP là thước đo tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ cuốicùng được sản xuất trên phạm vi quốc gia, nên hàng hóa và dịch vụ được sảnxuất ở nước ngoài và nhập khẩu vào Mỹ hoàn toàn không có tác động gì đếnGDP của Mỹ Tất nhiên, nếu hàng hóa nhập khẩu là những mặt hàng cạnh tranhvới hàng sản xuất nội địa của Mỹ thì giảm nhập khẩu có thể sẽ có những tácđộng tích cực đến tăng trưởng GDP Nhưng ngược lại, nếu các mặt hàng nhậpkhẩu là các hàng hóa bổ trợ hay sản phẩm đầu vào cho sản xuất nội địa, thì giảmnhập khẩu sẽ làm giảm tăng trưởng của Mỹ

Ngay cả khi chiến tranh thương mại Mỹ - Trung làm giảm nhập khẩu của Mỹ từTrung Quốc, điều đó cũng không bảo đảm sẽ làm giảm thâm hụt thương mại của

Mỹ Nói cách khác, các rào cản thuế quan với Trung Quốc sẽ có tác dụngchuyển

hướng mậu dịch (trade diversion), chứ không làm cho sản xuất nội địa của Mỹ

mở rộng Thay vì nhập khẩu các mặt hàng từ Trung Quốc, các nhà nhập khẩu

Mỹ sẽ chuyển sang nhập các mặt hàng tương tự từ các quốc gia khác như ViệtNam, Thái Lan hay Inđônêxia Điều này chỉ làm giảm thâm hụt thương mại của

Mỹ với Trung Quốc, mà không làm thay đổi tổng cán cân thương mại của Mỹ.Chỉ khi nào cán cân tài chính của Mỹ giảm thặng dư, thì cán cân thương mạimới giảm thâm hụt Mà điều này thì không thể đạt được bằng cách phát độngmột cuộc chiến tranh thương mại

Thứ hai, chính quyền Mỹ đã nhiều lần nêu lên những quan ngại về việc Trung

Quốc thao túng tiền tệ Tuy nhiên, tính xác đáng của cáo buộc này từ phía Mỹvẫn còn là vấn đề gây tranh cãi Các chính trị gia Mỹ thường chỉ trích TrungQuốc giữ đồng nhân dân tệ dưới giá trị thực khoảng 40%, qua đó khiến chohàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc rẻ hơn một cách tương đối để duy trì khảnăng cạnh tranh thương mại Chỉ số Big Mac đo lường tỷ giá hối đoái thực tế vàđánh giá các đồng tiền theo ngang giá sức mua cũng cho thấy đồng nhân dân tệđược định giá thấp hơn so với giá trị thực khoảng 44% Tuy nhiên, đến nay chưa

có một nghiên cứu khoa học nào đưa ra một con số thật sự thuyết phục về việcđịnh giá thấp của đồng nhân dân tệ hay việc Trung Quốc thao túng tiền tệ Hơnnữa, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) cũng không đồng ý với quan điểm Trung Quốcthao túng tiền tệ và cho rằng giá trị đồng nhân dân tệ là phù hợp với điều kiệnkinh tế của Trung Quốc Nghiên cứu của N.Moosa và cộng sự năm 2020 cũngđưa ra ý kiến rằng đồng nhân dân tệ không bị định giá thấp và việc định giá lạiđồng nhân dân tệ cũng không giúp cải thiện thâm hụt thương mại của Mỹ vớiTrung Quốc

Chính quyền Mỹ phê phán Trung Quốc thao túng tiền tệ qua cách mà Chính phủTrung Quốc điều hành thị trường ngoại hối Chế độ tỷ giá của Trung Quốc từnăm 2005 đến nay là chế độ neo tỷ giá hối đoái điều chỉnh dần (crawling peg)

Tỷ giá đồng nhân dân tệ được giữ tương đối ổn định so với đồng USD và khi

cần thiết, Chính phủ Trung Quốc có thể điều chỉnh tỷ giá hối đoái bằng cáchmua hay bán

USD trên thị trường ngoại hối Mặc dù bị Mỹ lên án, nhưng việc làm của TrungQuốc không hề vi phạm các nguyên tắc của IMF, vốn đã cho phép các quốc giađược tự do lựa chọn chế độ tỷ giá hối đoái phù hợp với mình từ sau năm 1971(khi hệ thống Bretton Woods sụp đổ) Việc các chính phủ can thiệp vào thịtrường ngoại hối không phải việc bất hợp pháp, và rất nhiều quốc gia sử dụngcông cụ này để điều chỉnh tỷ giá đồng tiền của mình.

b Nguyên nhân sâu xa của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

Thứ nhất, cuộc chiến này là hệ quả của sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc

trong gần hai thập kỷ vừa qua Sự trỗi dậy này bao hàm cả về mặt kinh tế, quân

sự, tài chính quốc tế và đe dọa vị thế dẫn đầu của Mỹ trên trường quốc tế

Về kinh tế, tuy Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sau Mỹ, nhưngxét theo phương pháp ngang giá sức mua, IMF đánh giá Trung Quốc đã vượt

Mỹ vào năm 2014 Trung Quốc cũng vượt qua Mỹ để trở thành nước xuất khẩulớn nhất thế giới vào năm 2009 và nước có tổng giá trị thương mại lớn nhất thếgiới vào năm 2013 Với mức tăng trưởng như vậy, Trung Quốc có thặng dưthương mại rất lớn với Mỹ và nhiều quốc gia khác trên thế giới

Kết quả nghiên cứu cho thấy, từ năm 2000 đến năm 2015, Trung Quốc đãchuyển từ một nước gia công sản xuất thành một nhà cung cấp linh kiện quantrọng cho chuỗi cung ứng toàn cầu Trong giai đoạn đầu tiên, Trung Quốc chủyếu nhập khẩu linh kiện và xuất khẩu sản phẩm hoàn thiện, thì đến giai đoạnsau, Trung Quốc đã giảm nhập khẩu linh kiện một cách đáng kể nhờ vào sự giatăng năng lực sản xuất nội địa Nghiên cứu cũng chỉ ra những nỗ lực đa dạnghóa thị trường xuất khẩu của Trung Quốc, tăng trưởng mạnh ở khu vực châu Phi

và châu Mỹ Latinh, song xuất khẩu sang các nước phương Tây vẫn chiếm tỷtrọng lớn

Về quân sự, Mỹ và Trung Quốc đang là những quốc gia chi tiêu nhiều nhất trênthế giới Ước tính năm 2020, tỷ trọng trong tổng chi tiêu quân sự toàn cầu của

Mỹ là 39% và Trung Quốc là 13% Trong thập kỷ qua, chi tiêu cho quân sự củaTrung

Quốc đã tăng 76%, mức tăng nhanh nhất thế giới trong giai đoạn này Tính đếnnăm 2020, chi tiêu cho quân sự của Trung Quốc đã tăng liên tục trong vòng 26năm Cùng với những bước tiến về kinh tế và quân sự, triết lý đối ngoại củaTrung Quốc cũng có sự thay đổi mạnh mẽ Từ triết lý “che giấu khả năng và chờđợi thời thế” của Đặng Tiểu Bình những năm 1990, Trung Quốc đã chuyển sang

tư tưởng Tập Cận Bình vào năm 2017 về “giấc mơ Trung Hoa” nhằm trở thành “siêucường hàng đầu thế giới vào giữa thế kỷ XXI” Triết lý này được cụ thể hóabằng những hành động mang tính thách thức ở khu vực châu Á - Thái BìnhDương, như vấn đề Biển Đông, leo thang căng thẳng với Đài Loan, Nhật Bản Đây là những hành động mà Mỹ cho rằng gây tổn hại trực tiếp đến lợi ích của

Mỹ và các đồng minh Vì vậy, từ trước khi cuộc chiến thương mại nổ ra, Mỹ đã

có những chiến lược như “Xoay trục sang châu Á - Thái Bình Dương” năm

2011 của chính quyền Obama và “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộngmở” năm 2017 của chính quyền Trump

Về tài chính quốc tế, Trung Quốc đã có những bước đi để nâng cao vị thế củađồng nhân dân tệ và gia tăng đầu tư quốc tế Những năm gần đây, Trung Quốcluôn là quốc gia tiếp nhận FDI lớn thứ hai thế giới (sau Mỹ) và là một trong 5nước đầu tư trực tiếp ra nước ngoài lớn nhất Trung Quốc cũng rất tích cực giatăng ảnh hưởng tài chính ở các nước trong vùng sáng kiến “Vành đai, conđường” và các nước châu Phi Trung Quốc đang đóng vai trò chi phối trong xâydựng hạ tầng ở châu Phi, chiếm hơn 40% nhà thầu xây dựng tại châu lục này từnăm 2011 Tổng các khoản vay ưu đãi mà Trung Quốc cung cấp cho châu Phitính đến năm 2010 là hơn 10 tỷ USD, với cam kết tăng lên 20 tỷ USD đến năm

2015 Các khoản vay ưu đãi từ Trung Quốc thường giải ngân nhanh và không đikèm với các điều kiện cho vay nên nhận được sự quan tâm của các quốc giachâu Phi Đối với những nước gặp khó khăn trong thanh toán nợ, Trung Quốckhông nhờ đến sự can thiệp đa phương, mà thường áp dụng thỏa thuận nợ song