(Tiểu luận) các hoạt động kinh tế phân bố không đồng đều theo không gian như thế nào và chúng ta có thể giải thích thế nào về sự không đồng đều của đời sống kinh tế

Như vậy có thể thấy, địa lý là một phần không thể thiếu trong quá trình hình thành và phát triển của lịch sử, nó có ảnh hưởng tới đời sống, con người, và cả tới những hoạt động kinh tế c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

- -TIỂU LUẬN ĐỊA LÝ KINH TẾ

Đề tài: Các hoạt động kinh tế phân bố không đồng đều theo không gian như

thế nào và chúng ta có thể giải thích thế nào về sự không đồng đều của đời sống kinh tế?

Giảng viên hướng dẫn :Lê Huy Huấn

Sinh viên thực hiện :Bùi Nguyễn Đức Hoàng

Lớp Chuyên ngành :Logistics và Quản lý chuỗi cung

ứng 64A

Hà Nội - 2023

MỤC LỤC

Lời mở đầu 3

1 Các hoạt động kinh tế phân bố không đồng đều theo không gian như thế nào? 4

a Nguồn lực tài nguyên và môi trường: 4

b Dân số, vốn lao động và di cư: 10

2 Tại sao lại có sự không đồng đều của đời sống kinh tế? 13

Tài liệu tham khảo: 17

Lời mở đầu

Cổ nhân đã từng có câu: “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, nghĩa là khi ta muốn thực hiện một điều gì đó, cần phải hợp thời, cần phải biết nắm bắt thời cơ, đồng thời cũng cần phải được các vị thổ địa ủng hộ, được mọi người xung quanh giúp

đỡ Như vậy có thể thấy, địa lý là một phần không thể thiếu trong quá trình hình thành và phát triển của lịch sử, nó có ảnh hưởng tới đời sống, con người, và cả tới những hoạt động kinh tế của toàn thế giới nữa

Địa lý kinh tế là một chuyên ngành vừa thuộc kinh tế học ứng dụng vừa thuộc địa lý nhân văn chuyên nghiên cứu về địa điểm, phân bố và tổ chức không gian của các hoạt động kinh tế Nó áp dụng các phương pháp nghiên cứu cả của kinh tế học lẫn của địa lý học nhân văn Vậy nên trong chủ đề này, chúng ta hãy cùng đi vào tìm hiểu, trả lời cho hai câu hỏi sau đây Thứ nhất, đó là những hoạt động kinh tế được không đồng đều theo không gian như thế nào? Thứ hai, đó là phải tìm ra lý do cho sự phân bố không đồng đều trong đời sống kinh tế

1 Các hoạt động kinh tế phân bố không đồng đều theo không gian như thế nào?

Sự phân bổ theo không gian của các hoạt động kinh tế phụ thuộc rất nhiều vào kết quả của sự tác động lẫn nhau của các yếu tố địa lý Tùy vào địa hình, khí hậu, con người,…của từng vùng, miền mà các hoạt động này

sẽ có những đặc trưng riêng Điều này làm cho các hoạt động kinh tế luôn được phân bố không đồng đều giữa các khu vực Để phân tích rõ hơn về vấn đề này, chúng ta sẽ xem xét xem từng yếu tố địa lý đã tác động như thế nào đến các hoạt động kinh tế

a Nguồn lực tài nguyên và môi trường:

“Môi trường” là một thuật ngữ rất quen thuộc với chúng ta, nhưng để định nghĩa theo một cách khoa học, thì môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên Môi trường là lơi cung cấp không gian sống, tài nguyên, điều kiện vật chất cho hoạt động sản xuất và đời sống, đồng thời cũng là nơi phải chịu những tác động tiêu cực của con người lên chính nó Tài nguyên là rừng, biển, khí hậu, khoáng sản,…,là nguồn cung cấp mà

từ đó những lợi ích được tạo ra, là tất cả những vật chất của môi trường có thể tác động trực tiếp hoặc gây ảnh hưởng đến các hoạt động kinh tế

Tài nguyên khoáng sản

Tuy không có vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển của loài như môi trường nước, đất và không khí, nhưng tài nguyên khoáng sản là yếu tố hết sức quan trọng trong việc bảo đảm sự phân bố của các hoạt động kinh

tế Vai trò và tầm quan trọng của khoáng sản được thể hiện ở những khía cạnh sau đây:

- Phương diện kinh tế: Khoáng sản là nguồn nguyên liệu chính cho nhiều ngành công nghiệp then chốt, như đá vôi cho sản xuất xi măng, quặng sắt cho ngành luyện kim, cơ khí; than, dầu mỏ cung cấp năng lượng cho nền kinh tế cũng như cho sinh hoạt hằng ngày của con người,…

- Phương diện chính trị: Khoáng sản tạo cho các quốc gia có một vị trí quan trọng trong giao lưu quốc tế, góp phần tăng tính độc lập, tự chủ của mỗi quốc gia

Tài nguyên khí hậu

Dựa vào vị trí của mặt trăng và trái đất, cùng với cơ chế tự quay quanh mình và quanh mặt trái, trái đất được chia làm 5 vành đai khí hậu khác nhau: 2 vành đai ôn đới, 2 vành đai hàn đới, và 1 vành đai nhiệt đới Đầu tiên và vùng ôn đới, những khu vực mang kiểu khí hậu này hầu hết là nằm giữa đới nóng và đới lạnh Tại những vùng này, mỗi năm sẽ có 4 mùa riêng biệt lần lượt là: Xuân, Hạ, Thu, Đông Tại đây, những hoạt động kinh tế chủ yếu là hoạt động nông nghiệp và hoạt động công nghiệp Do khí hậu quanh năm dễ chịu, nông nghiệp ở đây rất phát triển Hoạt động nông nghiệp tại đây được sản xuất chuyên môn hóa với quy mô lớn Các thành tựu kĩ thuật tiên tiến được áp dụng rộng rãi như: hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh, phương pháp tưới tiêu khoa học, lai tạo gia súc,…Hệ thống cây trồng nông nghiệp ở đây rất phong phú, đa dạng, tiêu biểu như lúa mì, lúa mạch,… Bên cạnh đó, các vùng khí hậu địa trung hải cũng mang lại nhiều cây trồng có giá trị xuất khẩu cao như: nho, ô liu, cam,… Đới ôn hòa cũng là nơi phát triển công nghiệp sớm nhất thế giới Hiện nay, đã xây dựng được một nền công nghiệp hiện đại, nhiều máy móc có thể áp dụng

để bổ trợ cho nông nghiệp Hoạt động nông nghiệp ở đây cũng chiếm đến

¾ tổng sản phẩm công nghiệp trên toàn thế giới, điển hình là các quốc gia như: Anh, Pháp, Nhật Vành đai nhiệt đới là vùng nhận được nhiều lượng ánh sáng mặt trời nhất trong năm, bởi vậy nhiệt độ năm trung bình ở đây tương đối cao, độ ẩm lớn, thích hợp để phát triển các loại cây trồng như: lúa nước, các loại rau củ quả, ngoài ra còn có rất nhiều cây công nghiệp như cao su, cà phê… Trong khi đó hàn đới lại là nơi có ít người sinh sống trên trái đất, hoạt động kinh tế cổ truyền là chăn nuôi tuần lộc, đánh bắt cá

và săn bắt thú có lông quý để lấy mớ Tài nguyên ở đây vô cùng phong phú với nhiều hải sản, thú có lông và khoáng sản như uranium, kim cương Tuy nhiên, vấn đề thiếu nhân lực và nguy cơ tuyệt chủng của một số loài động vật quý cũng là hai vấn đề lớn cần giải quyết Có thể thấy hệ thống cây trồng của con người vô cùng đa dạng, tuy nhiên không phải tất cả các loại cây đều có thể trồng được ở cùng một khu vực địa lý kinh tế Mỗi vùng khí hậu khác nhau quy định mỗi loại cây trồng khác nhau, không tuân theo quy luật này dễ dẫn tới hệ quả cây trồng không đạt được năng suất cao, hạ thấp giá trị cây trồng cũng như hiệu quả kinh tế Đồng thời, nền nông nghiệp khác nhau giữa các vùng miền cũng là động lực thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu trên toàn thế giới, đẩy mạnh thương mại quốc tế

Bên cạnh đó, tài nguyên khí hậu còn bao gồm các năng lượng tái tạo như năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng thủy triều, địa nhiệt,… Các năng lượng này cũng phân bố không đồng đều và do đó, tiềm năng phát triển các ngành công nghiệp năng lượng tái tạo cũng khác nhau ở mỗi quốc gia

Tài nguyên nước là toàn bộ lượng nước có trong các khu vực trên toàn Trái Đất mà con người có thể sử dụng được trong cuộc sống hằng ngày để tồn tại, phát triển nền kinh tế xã hội Tuy nhiên, lượng nước ở những lưu

Discover more

from:

2022/2023

Document continues below

Triết học Mác

Lênin

Đại học Kinh tế…

432 documents

Go to course

300 CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM TRIẾT HỌC… Triết học

Mác Lênin 100% (2)

35

Tiểu luận lượng chất Triết học

Mác Lênin 100% (2)

19

Phân tích mối quan

hệ giữa vật chất và … Triết học

Mác Lênin 100% (1)

12

CH1018GK2019 2 -Giáo trình triết học… Triết học

Mác Lênin 100% (1)

4

đọc triết

Triết học

Mác Lênin 100% (1)

6

Bùi Nguyễễn Đ c Hoàng – 11222455 ứ

vực sông là khác nhau, vậy nên vai trò của nước ở từng khu vực cũng sẽ khác nhau Ví dụ như Thanh Hóa có dòng sông Mã, đây là một trong những nguồn cung cấp nước cực dồi dào cho các hoạt động kinh tế tại nơi này Hay như ở Hà Nội, lượng nước được cung cấp từ các nhà máy thủy điện cũng không hề nhỏ, nhưng do mật độ dân số quá dày đặc, nhu cầu sử dụng tăng cao, nên thỉnh thoảng vẫn xảy ra tình trạng thiếu nước Tại những quốc gia bên Châu Phi, lượng nước khan hiếm, điều này làm ảnh hưởng trầm trọng đến nền kinh tế tại những quốc gia này khi mà nền nông nghiệp thì không thể phát triển, cư dân thì thiếu nước sạch để sử dụng Từ những dẫn chứng trên, có thể thấy nước là nguồn tài nguyên mang tính chiến lược vì nó là thiết yêu đối với cuộc sống con người, các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ đều cần đến nước Những nơi có nguồn nước dồi dào thì nền kinh tế phát triển, trong khi những khu vực khan hiếm nước lại có chất lượng đời sống thấp, chất lượng kinh tế khó khăn Hiện tại, việc thiếu nước, hay việc lạm dụng, lãng phí nước tại một

số khu vực đang dần khiến cho nguồn tài nguyên tưởng chừng như vô hạn này đang dần trở nên hữu hạn, đây cũng là vấn đề cấp bách đang được quan tâm hàng đầu trên thế giới vì đây là cơ sở để phát triển bất kì nền kinh tế nào

Để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của các nguồn tài nguyên lên một nền kinh tế lớn tới mức nào, chúng ta hãy cùng đi tới Case Study “Tại sao Châu Phi “giàu" mà vẫn “nghèo” ?”

Châu Phi giàu như thế nào?

Đã bao giờ chúng ta tự hỏi, tại sao Châu Phi luôn là một trong những mục tiêu để các nước đế quốc xâm lược hay chưa? Nơi đây có gì mà nó luôn bị dòm ngó qua hàng thập kỉ? Châu Phi có diện tích lớn thứ 3 trên thế giới,

và nơi đây sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản vô cùng dồi dào Đứng

một nửa sự thật có

là sự thật không Triết học

Mác Lênin 100% (1)

3

đầu trong đó là Cộng hòa Nam Phi Nam Phi đứng đầu thế giới về trữ lượng vàng và khai thác vàng, đồng thời còn nhiều kim loại quý hiếm khác Angola và CHDC Congo thì nổi tiếng về kim cương, nhôm, chì, thiếc, đồng, cà phê và chế biến gỗ Maroc, Xarauy có trữ lượng phốt phát khổng lồ Cốt Đi-voa là nước sản xuất ca cao lớn nhất thế giới Trong bối cảnh giá dầu đang tăng cao và tình hình mất ổn định ở Trung Đông, nguồn dầu mỏ của Châu Phi ngày càng có sức hấp dẫn hơn với các nước công nghiệp phát triển, nhất là Mỹ - nước tiêu dùng dầu mỏ lớn nhất thế giới Chỉ riêng nguồn dầu mỏ của Vịnh Ghi-nê, Chad hay Sudan đã có thể cho phép Mỹ giảm đáng kể sự lo ngại phụ thuộc vào Trung Đông Hiện nay, dầu thô nhập từ châu Phi chiếm 15% tổng số dầu nhập khẩu vào Mỹ Con

số này sẽ lên đến 25% trong vòng mười năm tới Chính dầu mỏ là một trong những nguyên nhân lớn quyết định việc Mỹ và một số nước khác thực hiện chính sách tăng cường quan hệ với châu Phi Tại châu Phi, bên cạnh sự khắc nghiệt của thiên nhiên và sự nghèo nàn của một số quốc gia, vẫn có những nước có khí hậu ôn hòa, giàu tiềm năng phát triển nông nghiệp, chăn nuôi, trồng cây ăn quả, cây công nghiệp, đánh bắt cá như Algeria, Ai Cập, Ma-rốc, Tunisia , Mali, Senegal , CH Nam Phi Nhiều nước ở khu vực Bắc Phi, Tây Phi hoặc ở miền nam châu Phi có đủ sản vật phong phú, phong cảnh tươi đẹp, có những điểm du lịch nổi tiếng, trong

đó có thể kể đến Ai Cập, Algeria, Tunisia , Ma-rốc, Tanzania, Namibia, Nam Phi, v.v Trong các cộng đồng dân cư ở châu Phi, lớp người trẻ dưới

30 tuổi chiếm tỷ lệ khá cao, là nguồn cung cấp nhân lực dồi dào cho các thị trường lao động ở châu lục cũng như tại nhiều nước trong Liên hiệp châu Âu (EU) Vậy tại sao, giờ đây dù đã thoát khỏi chiến tranh, nhưng Châu Phi vẫn rơi vào nghịch lý đói nghèo và kém phát triển

Lời nguyền tài nguyên của Châu Phi

Ngược lại với nguồn khoáng sản dồi dào, một tài nguyên khác vô cùng quan trọng, nhưng Châu Phi lại không có, đó là nguồn nước Nhắc tới Châu Phi, người ta thường liên tưởng đến một khu vực sa mạc cằn cỗi, khô hạn và thiếu nước trầm trọng Khan hiếm nước đã khiến nhiều quốc gia trong khu vực này luôn phải sống trong đói nghèo, bệnh tật, kinh tế kém phát triển và nước đôi khi còn gây ra các cuộc chiến tranh, xung đột giữa các quốc gia, các bộ tộc cùng chia sẻ nguồn lợi về nước Phần lớn các quốc gia châu Phi và Trung Đông đều không coi nước là một hàng hóa kinh tế, mặc dù đối với họ nguồn nước là vàng xanh, là một thứ tài sản vô cùng quý giá Thêm vào đó, châu Phi, theo một nghĩa nào đó, đã không bắt kịp cuộc Cách mạng xanh Các nước châu Á, với việc đầu tư phát triển nông nghiệp, giúp đảm bảo nguồn lương thực (food security), và khi nông nghiệp đảm bảo, sử dụng nguồn lao động thặng dư và vốn tập trung đầu tư công nghiệp và dịch vụ, nói cách khác, xây dựng trụ cột của nền kinh tế đất nước Trong khi đó, điều kiện đất đai, khí hậu, thời tiết không cho phép các nước châu Phi, đặc biệt các nước ở vùng sub-Sahara châu Phi – ngay cận xích đạo, cùng với hạn hán, lũ lụt, thiếu kinh nghiệm trong việc làm nông (vốn quen với việc hái lượm, săn bắn), việc trồng trọt trở nên khó khăn hơn Tư duy canh tác tiểu nông, hộ gia đình nhỏ lẹ, làm giảm khả năng canh tác, năng suất thấp mặc dù thiên nhiên khá ưu đãi, đất trù phú, thời tiết êm dịu (sub-Sahara châu Phi không nóng như mọi người vẫn nghĩ!) Lý thuyết khác cho rằng các nhà lãnh đạo châu Phi không mặn mà phát triển nông nghiệp như các kỹ thuật gia (technocrat, politician) chính trị gia châu Á Mối quan tâm của họ là khai thác nguồn tài nguyên sẵn có hơn là phát triển nông nghiệp (rất nhiều sản phẩm nông nghiệp ở Uganda được nhập khẩu từ các nước khác, đơn cử là Trung Quốc Việc nhập khẩu

thậm chí còn rẻ hơn so với tự sản xuất làm cho các sản phẩm nội địa trở nên kém cạnh tranh)

Tài nguyên rừng và đất

Nhắc đến đất, chúng ta nghĩ đến tư liệu sản xuất quan trọng nhất trong hoạt động phát triển nông nghiệp, bởi vậy mà những khu vực có đất đai màu mỡ, giàu chất dinh dưỡng luôn có tiềm năng để phát triển nông nghiệp lớn hơn Việt Nam là một trong những ví dụ, hai bãi phù sa khu vực sông Hồng và sông Cửu Long cùng với miền khí hậu ôn đới, nguồn nước dồi dào,… đã đưa chúng ta trở thành quốc gia có sản lượng gạo nói riêng và nền nông nghiệp nói chung đứng hàng đầu thế giới

Bên cạnh đất, thì rừng là một hệ sinh thái mà quần xã cây rừng giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ tương tác giữa sinh vật với môi trường Rừng

có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người cũng như môi trường: cung cấp nguồn gỗ, củi, điều hòa, tạo ra oxy, điều hòa nước, là nơi

cư trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm, bảo vệ và ngăn chặn gió bão, chống xói mòn đất, đảm bảo cho sự sống, bảo vệ sức khỏe của con người… Rừng cung cấp gỗ cho con người làm vật liệu xây dựng Tạo nhiên liệu phục vụ cho đời sống con người, tạo nguồn nguyên liệu như gỗ và các loại lâm sản, thúc đẩy ngành công nghiệp chế biến gỗ, sợi phát triển,… Rừng cũng có vai trò tạo ra cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn thu hút khách du lịch, góp phần không nhỏ vào ngành dịch vụ của quốc gia

Từ những dẫn chứng trên, có thể thấy mỗi tài nguyên đều có vai trò riêng đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia Sự kết hợp, tác động qua lại của các yếu tố này đã hình thành nên nét đặc trưng, thế mạnh, điểm hạn chế của các hoạt động kinh tế riêng cho từng khu vực Hoạt động kinh tế sẽ luôn

được phân bố không đồng đều giữa các khu vực và mãi mãi gây ra sự chênh lệch về tăng trưởng giữa các thành phố hoặc cụm cụ thể

b Dân số, vốn lao động và di cư:

Từ Case Study về Châu Phi ở trên, ta có thể thấy dù tiềm năng thiên nhiên có lớn tới mức nào, nếu không được sử dụng đúng cách, vẫn sẽ không thể phát triển một cách toàn diện Bởi vậy, bàn tay của con người là rất quan trọng Quy mô và chất lượng của lực lượng lao động quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế Đúng là nếu quy mô dân số lớn, lực lượng lao động sẽ tăng, và đây sẽ là một lợi thế, nhưng đó cũng là một điểm yếu đối với sự phát triển đất nước

Kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 1990 - 2021 mặc dù tăng trưởng ổn định nhưng chịu nhiều tác động từ môi trường quốc tế và môi trường trong nước Trong đó, với đặc trưng hình thái kinh tế của Việt Nam, môi trường dân số có những tác động mạnh tới phát triển kinh tế

Từ trước đến nay trên toàn thế giới, thông qua các nghiên cứu đều chỉ ra kinh tế và dân số luôn có mối liên hệ mật thiết đến thăng trầm kinh tế trong một quốc gia Trong tác phẩm nổi tiếng “Capital in the Twenty-First Century” xuất bản năm 2014, Thomas Piketty cho rằng sự tăng lên của GDP bình quân đầu người sẽ làm phúc lợi xã hội tăng theo Tại các quốc gia có tỷ lệ tăng trưởng dân số cao sẽ tác động tới GDP bình quân đầu người theo chiều hướng phụ thuộc vào bản chất tác động lên GDP bình quân đầu người [3, Tr73] Trong trường hợp tăng trưởng dân số cao đóng góp nguồn nhân lực thúc đẩy kinh tế phát triển, khi đó GDP bình quân đầu người tăng Ngược lại, tại quốc gia không có chính sách phát triển kinh tế phù hợp, dân số tăng không chỉ không đóng góp vào tăng trưởng kinh tế,