Phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển, đồng thời vận dụng lý luận này vào hoạt động nhận thức và thực tiễn của bản thân.

Các cơ sở lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới. Vận dụng lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG KINH DOANH UEH

KHOA QUẢN TRỊ

TIỂU LUẬN

BỘ MÔN TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

Phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển, đồng thời vận dụng lý luận này vào hoạt động nhận thức và thực tiễn của bản thân.

Giảng viên hướng dẫn: Phạm Thị Kiên Sinh viên thực hiện: Ngô Hửu Tính

Mã lớp học phần: 23D1PHI51002307

TP Hồ Chí Minh ngày 31 tháng 03 năm 2023

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

NỘI DUNG

1 Các cơ sở lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới 1

1.1 Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập 1

1.2 Tính chất của mâu thuẫn 2

1.3 Quá trình vận động của mâu thuẫn 3

1.4 Ý nghĩa phương pháp luận 4

2 Vận dụng lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới 5

2.1 Vận dụng lý luận vào hoạt động nhận thức 5

2.2 Vận dụng lý luận vào hoạt động thực tiễn 7

KẾT LUẬN 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

MỞ ĐẦU

Trong lịch sử triết học phương Tây, phép biện chứng duy vật được coi là một trong những phương pháp phân tích và giải thích thế giới tự nhiên và xã hội phổ biến nhất Đây là một lý luận toàn diện, được sáng lập bởi Karl Marx và Friedrich Engels, những nhà triết học có ảnh hưởng lớn trong lịch sử phát triển của triết học phương Tây

Phép biện chứng duy vật là một lý luận toàn diện về thế giới tự nhiên và xã hội, dựa trên quan điểm rằng thế giới không phải là một thực thể tĩnh lẫn nhau, mà là một quá trình vận động liên tục, bao gồm các quá trình phát triển, giải thể, và hình thành mới

Nó cũng giải thích rằng sự vận động và phát triển của thế giới tự nhiên và xã hội đều dựa trên những nguyên tắc chung và cơ bản

Theo quan điểm phép biện chứng duy vật, nguồn gốc của sự vận động và phát triển của thế giới tự nhiên và xã hội là do sự đấu tranh giữa các lực tương phản Trong thế giới tự nhiên, các lực tương phản này được biểu thị bởi các quá trình tương tác giữa các yếu tố như khí hậu, địa chất, sinh vật, và môi trường Trong xã hội, các lực

tương phản được biểu thị bởi các mâu thuẫn giữa các giai cấp xã hội, các lực lượng sản xuất, và các quan hệ sản xuất

Trong luận văn này, chúng ta sẽ phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển Chúng ta sẽ tìm hiểu về quan điểm của phép biện chứng duy vật về thế giới tự nhiên và xã hội, và cách mà nó giải thích sự vận động và phát triển của chúng Từ đó, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về giá trị và ý nghĩa của phương pháp này trong việc giải thích thế giới và đưa ra những phương án hành động phù hợp để phát triển xã hội

1 Các cơ sở lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới.

Mọi hiện tượng, sự vật muốn tồn tại đều cần sự thay đổi, vận động liên tục và phát triển không ngừng Vậy bạn có biết đâu là nguồn gốc của sự phát triển? Nguồn gốc của sự phát triển xuất phát từ chính những mâu thuẫn nội tại giữa các thống nhất và đối lập trong bản thân sự vật, hiện tượng và việc giải quyết những mâu thuẫn này Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập hay còn gọi là quy luật mâu thuẫn là một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vậtvà là quy luật quan trọng nhất của phép biện chứng duy vật trong triết học Mác - Lênin, là hạt nhân của phép biện chứng Quy luật này vạch ra nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển, theo đó nguồn gốc của sự phát triển chính là mâu thuẫn và việc giải quyết mâu thuẫn nội tại trong bản thân mỗi sự vật, hiện tượng Cùng tìm hiểu quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập của Mác – Lênin để hiểu rõ hơn về vấn đề này

1.1.Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập.

Quy luật là mối quan hệ phổ biến, khách quan, bản chất, bền vững, tất yếu giữa các đối tượng nhất định tác động khi có các điều kiện phù hợp

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập còn được biết đến với một tên gọi khác là “quy luật mâu thuẫn” Quy luật này chỉ ra rằng mâu thuẫn luôn tồn tại trong bản thân của sự vật, hiện tượng Việc giải quyết mâu thuẫn nội tại này chính là nguồn gốc và động lực cho sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là quy luật quan trọng nhất trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật của triết học Mác – Lênin Mặt đối lập là những mặt có những đặc điểm, những thuộc tính, những tính quy định

có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau tồn tại một cách khách quan trong tự nhiên, xã hội và tư duy Sự tồn tại các mặt đối lập là khách quan và là phổ biến trong

thế giới Theo triết học duy vật biện chứng của Engels thì tất cả các sự vật, hiện tượng trên thế giới đều chứa đựng những mặt trái ngược nhau

Các mặt đối lập nằm trong sự liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau theo hướng trái

ngược nhau, xung đột lẫn nhau tạo thành mâu thuẫn biện chứng Theo triết học duy vật biện chứng của Engels thì mâu thuẫn biện chứng tồn tại một cách khách quan và phổ biến trong tự nhiên, xã hội và tư duy Mâu thuẫn biện chứng trong tư duy là phản ánh mâu thuẫn trong hiện thực và là nguồn gốc phát triển của nhận thức Mâu thuẫn biện chứng không phải là ngẫu nhiên, chủ quan, cũng không phải là mâu

thuẫn trong lôgic hình thức Mâu thuẫn trong lôgic hình thức là sai lầm trong tư duy

1.2 Tính chất của mâu thuẫn

Tính khách quan: Mâu thuẫn là cái vốn có của mọi sự vật, hiện tượng, không phải

đem từ bên ngoài vào, tồn tại không phụ thuộc vào ý thức con người

Ví dụ: Sự tiến hóa của giống loài không thể có nếu thiếu đi sự tác động qua lại giữa

biến dị và di truyền (Biến dị và di truyền cũng là hai quá trình diễn ra khách quan)

Tính phổ biến: Mâu thuẫn diễn ra trong mọi sự vật, hiện tượng, mọi giai đoạn tồn

tại và phát triển của sự vật, hiện tượng Mâu thuẫn này mất đi sẽ có mâu thuẫn khác thay thế

Ví dụ: Trong xã hội, mâu thuẫn được thể hiện ở sự đối kháng giữa giai cấp tư sản và

vô sản, giữa thống trị và bị trị, giữa bóc lột và bị bóc lột

Tính phong phú, đa dạng: Sự vật, hiện tượng khác nhau sẽ có mâu thuẫn khác nhau.

Trong một sự vật, hiện tượng có thể tồn tại nhiều mâu thuẫn khác nhau và có vị trí, vai trò khác nhau đối với sự vận động, phát triển của sự vật đó

Ví dụ: Mâu thuẫn trong giới sinh vật (đồng hóa và dị hóa, biến dị và di truyền) khác

với mâu thuẫn trong xã hội (lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất) và cũng không giống với mâu thuẫn trong tự duy (nhận thức đúng và nhận thức sai, chân lý và sai lầm)

1.3 Quá trình vận động của mâu thuẫn

Trong mỗi mâu thuẫn, các mặt đối lập vừa thống nhất với nhau, vừa đấu tranh lẫn nhau tạo nên trạng thái ổn định tương đối của sự vật, hiện tượng

Sự thống nhất của các mặt đối lập là sự liên hệ, ràng buộc, không tách rời nhau, quy

định lẫn nhau của các mặt đối lập, mặt này lấy mặt kia làm điều kiện, làm tiền đề cho sự tồn tại của chính mình Sự liên hệ của chúng được để hiện ở các khía cạnh sau

Thứ nhất: các mặt đối lập cần đến nhau, nương tựa vào nhau, làm tiền đề cho nhau

tồn tại

Thứ hai: các mặt đối lập tác động ngang nhau, cân bằng nhau thể hiện sự đấu tranh

giữa cái mới đang hình thành với cái cũ chưa mất hẳn

Thứ ba: giữa các mặt đối lập có sự tương đồng.

Ví dụ:

Giữa lực và phản lực không bao giờ tách rời, đòi hỏi phải luôn có nhau

Không có lực hút thì không có lực đẩy

Không có đồng hóa thì không có dị hóa

Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự tác động qua lại theo

hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa chúng Hình thức đấu tranh giữa các mặt đối lập rất phong phú, đa dạng, tùy thuộc vào tính chất, mối quan hệ và điều kiện cụ thể của sự vật hiện tượng

Ví dụ:

Nhân vật phản diện và nhân vật chính diện trong 1 bộ phim hoặc tác phẩm văn học

Mối quan hệ xã hội bao gồm lối sống có văn hoá và phi văn hoá

Mối liên hệ thống nhất, đấu tranh giữa đồng hoá và dị hoá trong cơ thể sinh vật Sản xuất và tiêu dùng trong hoạt động kinh tế – xã hội, chân lý và sai lầm trong quá trình phát triển của nhận thức

Mối quan hệ giũa sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập thể hiện ở chỗ

trong một mâu thuẫn, sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập không tách rời nhau, bởi vì trong sự ràng buộc, phụ thuộc quy định lẫn nhau thì hai mặt đối lập vẫn luôn có xu hướng phát triển trái ngược nhau, đấu tranh với nhau Không có sự thống nhất sẽ không có đấu tranh, thống nhất là tiền đề của đấu tranh, còn đấu tranh của các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển

Sự chuyển hóa của các mặt đối lập là tất yếu, là kết quả của sự đấu tranh của các mặt đối lập Do sự đa dạng của thế giới nên hình thức chuyển hóa cũng rất đa dạng có thể hai mặt đối lập chuyển hóa lẫn nhau, cũng có thể cả hai chuyển thành những chất mới Sự chuyển hóa của các mặt đối lập phải có những điều kiện nhất định

1.4 Ý nghĩa phương pháp luận của mâu thuẫn

Thứ nhất, vì mâu thuẫn là nguồn gốc, động lực của sự phát triển, cho nên, trong

hoạt động thực tiễn phải thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn; từ đó nhận thức

và giải quyết mâu thuẫn một cách đúng đắn, phù hợp với điều khiện khách quan cụ thể Muốn phát hiện mâu thuẫn cần tìm ra các mặt đối lập tồn tại trong thệ thống nhất bên trong sự vật, hiện tượng

Thứ hai, trong quá trình phân tích mâu thuẫn, cần phải biết phân tích cụ thể một

mâu thuẫn cụ thể để đề ra được phương pháp giải quyết mâu thuẫn đó cho phù hợp Đối với từng loại mâu thuẫn cụ thể, cần có giải pháp giải quyết cụ thể, phù hợp

Thứ ba, phải nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các

mặt đối lập, không điều hoà, thủ tiêu, xóa nhòa mâu thuẫn; song cũng không nóng vội, chủ quan, tuyệt đối hóa đấu tranh của hai mặt đối lập nhau, vừa đấu mà bỏ qua

sự thống nhất vốn có của chúng Trong thực tiễn, cần chủ động, mềm dẻo, linh hoạt

và sáng tạo trong giải quyết từng mâu thuẫn cụ thể trong, không tách những điều kiện cụ thể, nhất là có thể và cần phải biết khai thác và vận dụng mặt kia làm hiệu

quả phương pháp giải quyết mâu thuẫn bằng biện pháp kết hợp biện chứng các mặt đối lập

2 Vận dụng lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới

Quy luật mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực của mọi sự phát triển Hay nói cách khác, bản chất của sự phát triển chính là tìm ra và giải quyết các mâu thuẫn bên trong sự vật, hiện tượng Trong thực tế, mâu thuẫn cũng là một hiện tượng khách quan mang tính phổ biến được hình thành từ những cấu trúc thuộc tính vốn có của

sự vật

Việc học của sinh viên là một quá trình tăng trưởng về mặt tri thức và đồng thời ta cũng học cách áp dụng những tri thức đó vào đời sống thực tế Vậy nên quá trình học tập của sinh viên cũng không ngoại lệ mà nó chịu sự tác động của quy luật mâu thuẫn

2.1 Vận dụng lý luận vào hoạt động nhận thức

Quy luật mâu thuẫn và thống nhất giữa các mặt đối lập là một khái niệm quan trọng trong triết học và khoa học xã hội Việc vận dụng quy luật này vào hoạt động nhận thức của con người là rất cần thiết, bởi nó giúp ta hiểu rõ hơn về cơ chế phát triển của các sự vật và hiện tượng Trong hoạt động nhận thức, quy luật mâu thuẫn và thống nhất giữa các mặt đối lập được vận dụng để giải quyết các vấn đề phức tạp Trong cuộc sống này luôn luôn tồn tại những mâu thuẫn khác nhau, chúng tồn tại song song và làm tiền đề cho sự phát triển lẫn nhau Ta có thể dễ dàng tìm thấy các mâu thuẫn xung quanh cuộc sống của chúng ta

Ví dụ:

Trong thế giới tự nhiên:

Hạt nhân proton (+) và điện tử electron (-): mặc dù chúng là hai điện tích khác nhau nhưng lại luôn tồn tại song song và không bao giờ tách rời nhau

Chuyển hóa giữa đồng hóa và dị hóa trong cơ thể sinh vật: Đồng hóa và dị hóa vừa thống nhất, đấu tranh và chuyển hóa với nhau trong quá trình trao đổi chất của cơ thể Trong mỗi tế bào chúng xảy ra đồng thời và liên quan mật thiết với nhau Năng lượng giải phóng trong quá trình biến dị hóa được sử dụng trong quá trình tổng hợp Không có đồng hóa cũng không có dị hóa Ngược lại không có dị hóa thì sẽ không có năng lượng để thực hiện quá trình đồng hóa

Trong cuộc sống ngày nay:

Trong cuộc sống ngày nay thì mỗi cá nhân đều tồn tại những mâu thuẫn riêng Đối với một sinh viên cũng vậy, cũng tồn tại những mâu thuẫn khác nhau và bắt buộc phải đưa ra nhiều sự lựa chọn cho bản thân

Ví dụ:

Nên lựa chọn đi làm thêm hay chú tâm vào việc học

Sẽ tham gia các câu lạc bô hay không tham gia gì cả

Học quan trọng hay khác khao tiền bạc quan trọng hơn

Nên chú tâm vào chuyên môn hay nên rèn luyện kĩ năng mềm

Và như đã nói, mâu thuẫn của mỗi người là khác nhau, mỗi cá nhân đều là một bản thể riêng biệt, không ai giống ai cả nên cách giải quyết mâu thuẫn của mỗi người cũng không giống nhau Có người chọn đi làm để trải nghiệm cũng có người chọn cách chuyên tâm vào việc học Có người chọn bổ sung kĩ năng mềm thay vì bồi dưỡng chuyên ngành

Việc học của sinh viên là một quá trình tăng trưởng về mặt tri thức và đồng thời ta cũng học cách áp dụng những tri thức đó vào đời sống thực tế Vậy nên quá trình học tập của sinh viên cũng không ngoại lệ mà nó chịu sự tác động của quy luật mâu thuẫn

Chính vì thế, ta cần phải biết áp dụng quy luật mâu thuẫn vào thực tiễn đời sống nói chung và sự học nói riêng để có thể thúc đẩy sự phát triển của bản thân sinh viên:

Phải biết tôn trọng mâu thuẫn.

Không sợ mâu thuẫn, không né tránh mâu thuẫn

Vận dụng quy luật mâu thuẫn liên tục tìm tòi, đổi mới và sáng tạo trong tri thức Quy luật mâu thuẫn đòi hỏi con người tiếp thu kiến thức một cách có hệ thống

Vậy, qua những điều đã nói ở trên, có thể thấy việc vận dụng nhuần nhuyễn quy luật mâu thuẫn vào thực tiễn đời sống nói chung và việc học tập nói riêng là cực kì cần thiết đối với sinh viên Điều đó là nền tảng sự phát triển của bản thân mỗi sinh viên,

và cũng quyết định thành bại trong sự nghiệp sau này Là sinh viên, ta cần phải biết cách áp dụng những điểm có lợi của quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập vào học tập để hoàn thành mục tiêu của mình

2.2 Vận dụng lý luận vào hoạt động thực tiễn

Trong học tập: Việc vận dụng lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn gốc,

động lực của sự vận động và phát triển có liên quan rất sâu sắc đến quá trình học tập của con người Việc hiểu và áp dụng quy luật mâu thuẫn giúp chúng ta giải quyết các mâu thuẫn trong quá trình học tập một cách hiệu quả và tạo điều kiện cho sự phát triển và tiến bộ của bản thân

Là một sinh viên của trường Đại học Kinh Tế TP HCM, trong quá trình học tập quy luật mâu thuẫn có vai trò rất quan trọng đối với em Các mâu thuẫn mà em thường phải đối mặt bao gồm:

1 Mâu thuẫn giữa kiến thức cũ và mới: Khi học một môn mới, em thường

phải đối mặt với việc phải học những kiến thức mới trong khi vẫn còn cần phải sử dụng kiến thức cũ Để giải quyết mâu thuẫn này, em cần phải liên kết kiến thức cũ với kiến thức mới và tìm cách áp dụng kiến thức cũ vào việc học kiến thức mới

2 Mâu thuẫn giữa lý thuyết và thực tiễn: Đôi khi, em có thể gặp phải mâu

thuẫn giữa kiến thức lý thuyết và thực tiễn Trong trường hợp này, em cần