NCKH, kĩ thuật là một trong những hình thức tổ chức của giáo dục STEM mà ở đó các hoạt động có thể tiến hành linh hoạt ngoài giờ lên lớp mà vẫn đảm bảo các mục tiêu học tập nên được lựa chọn để triển khai cho học sinh.Sáng kiến, nhằm giải quyết các vấn đề sau: Phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới: STEM là một lĩnh vực rất quan trọng trong thế giới hiện đại, đặc biệt là trong thời đại Cách mạng Công nghiệp 4.0. Việc áp dụng phương pháp NCKH, kĩ thuật trong giảng dạy STEM sẽ 5 giúp học sinh phát triển khả năng tư duy logic, sáng tạo và thực tiễn, từ đó đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Phù hợp với phương pháp giảng dạy mới: Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đề cao việc áp dụng phương pháp giảng dạy mới, tập trung vào học sinh và các hoạt động nghiên cứu, giúp học sinh tự học và phát triển năng lực. Sáng kiến này sẽ giúp thực hiện điều này một cách hiệu quả. Tạo đà phát triển cho giáo dục STEM: STEM là một lĩnh vực đang được đầu tư và phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, và sáng kiến này sẽ giúp tạo đà cho việc phát triển giáo dục STEM, đưa STEM vào giảng dạy trở thành một phần không thể thiếu của giáo dục phổ thông. Nâng cao chất lượng giáo dục: Sáng kiến sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục, đưa giáo dục phổ thông Việt Nam tiến bộ hơn trong thời đại hiện đại. Các giải pháp của sáng kiến hợp lý và cần thiết để thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giúp học sinh phát triển các kỹ năng STEM và kỹ năng mềm cần thiết để thành công trong cuộc sống. Việc áp dụng sáng kiến này cũng sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục, đưa giáo dục phổ thông Việt Nam tiến bộ hơn trong thời đại hiện đại. Từ năm học 20122013, Bộ GDĐT tổ chức cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học nhằm khuyến khích học sinh nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật và tăng cường vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn. Cuộc thi cũng nhằm thúc đẩy việc đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng bám sát thực tế, tăng tính ứng dụng. NCKH đáp ứng được mục tiêu giáo dục, vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống; tạo cơ hội để học sinh trung học giới thiệu kết quả nghiên cứu KHKT của mình; tăng cường trao đổi, giao lưu văn hóa, giáo dục giữa các địa phương và hội nhập quốc tế.NCKH đáp ứng yêu cầu đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp, hình thức đánh giá kết quả học tập của học sinh, góp phần phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh. Đổi mới phương pháp dạy học chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực là một xu hướng đem lại hiệu quả cao trong giáo dục nhưng cũng đòi hỏi người dạy và người học đều phải thay đổi cách dạy và cách học. Giáo viên hướng đến đào tạo những học sinh không chỉ: Biết gì mà làm được gì? Những học sinh không chỉ biết kiếm việc mà còn tạo ra được công việc. Những học sinh biết liên hệ thông tin, kết nối thông tin giữa các lĩnh vực vào giải quyết các vấn đề thực tế trong cuộc sống; hướng đến người thầy không chỉ giỏi về truyền thụ kiến thức mà còn truyền cảm hứng sáng tạo cho học sinh. NCKH phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của học sinh qua đó phát triển kĩ năng thuyết trình, kĩ năng hợp tác, kĩ năng đánh giá, kĩ năng tư duy logic và tư duy phản biện giúp học sinh không chỉ nắm chắc kiến thức mà còn tự tin thể hiện ý tưởng của mình đồng thời cũng giúp đỡ học sinh có khả năng phát triển toàn diện cả kiến thức trong sách vở và khả năng áp dụng kiến thức đó vào thực tế. Hoạt động NCKH là một trong những nhiệm vụ chính của người giáo viên. Hoạt động này có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng đối với giáo viên, học sinh và nhà trường.Giúp giáo viên mở rộng, tìm hiểu sâu kiến thức chuyên môn để giảng 6 dạy tốt hơn.Hoạt động NCKH là một lĩnh vực rất tốt để giáo viên tự khẳng định mình.Năng lực của giáo viên được thể hiện chủ yếu thông qua giảng dạy và NCKH. Qua tham gia NCKH, giáo viên không những được khẳng định mà còn thấy được những hạn chế trong tri thức của mình để kịp thời bổ sung.Với sự phát triển tốc độ của khoa học hiện nay. Nếu giáo viên không tham gia NCKH thì sẽ khó có thể cập nhật những kiến thức mới, bài giảng sẽ thiếu tính thực tiễn. Chỉ thông qua thực hiện đề tài NCKH buộc giáo viên phải tìm tòi tài liệu, phải đọc nhiều, cập nhật những thông tin mới, để tìm ra những tri thức mới, để củng cố kiến thức chuyên môn thì khi đứng trước học sinh sẽ tự tin, chững chạc thực hiện tốt bài giảng và như vậy họ sẽ có uy tín đối với học sinh, được học sinh quý trọng. Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học đã được Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An chỉ đạo tổ chức từ cấp trường, cấp phòng cấp tỉnh đến cấp quốc gia. Đây cũng là nội dung được đưa vào nhiệm vụ năm học đối với tất cả các trường phổ thông. Việc triển khai, thực hiện khoa học, bài bản đã đã đạt được nhiều kết quả khả quan và nhận được sự quan tâm sâu sắc của học sinh và của toàn xã hội. Sau những năm tổ chức cuộc thi, nhiều tài năng trẻ được phát hiện. Không chỉ những học sinh học chuyên về công nghệ, kỹ thuật mới có những sáng kiến KHKT mà ngay cả những học sinh học chuyên về xã hội cũng chứng tỏ được đam mê, khả năng sáng tạo KHKT xuất sắc. Làm nền tảng cho học sinh tiếp tục học tập nghiên cứu lên cấp THPT. Những học sinh đạt giải nhất, nhì, ba trong cuộc thi cấp quốc gia (đối với học sinh THPT được xét tuyển thẳng vào các trường đại học). Trong thực tế, công tác triển khai dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt động NCKH dành cho học sinh đã và đang được các nhà trường quan tâm, triển khai, tổ chức thực hiện.Tuy nhiên trong quá trình thực hiện không phải trường nào cũng nhận được sự ủng hộ, thực hiện có hiệu quả trong lực lượng giáo viên và học sinh. Nguyên nhân chủ yếu là do giáo viên và học sinh chưa hiểu đúng, hiểu đủ nội dung và ý nghĩa mà cuộc thi mang lại. Nắm bắt được tầm quan trọng của việc dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt động NCKH, trong những năm gần đây, công tác hướng dẫn học sinh NCKH của Trường THCS Phan Bội Châu tham gia cuộc thi KHKT cấp Thành phố và đã có một số thành quả nhất định. Nhưng chưa đạt giải, chưa có sản phẩm tham gia dự thi cấp tỉnh. Trong quá trình thực hiện còn gặp những khó khăn, vướng mắc như: các em học sinh chưa có ý tưởng đề tài hoặc đã có nhưng chưa tự tin trình bày ý tưởng của mình với nhà trường, nhiều thầy cô chưa có biện pháp để giúp học sinh tìm kiếm ý tưởng, chưa tìm hiểu kĩ các văn bản qui định, thể lệ cuộc thi nên chưa mạnh dạn để hướng dẫn các em nghiên cứu, còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, và cuối cùng nữa là về kinh phí để thực hiện đề tài. Năm học 20202021, năm học 20212022 tôi đã trực tiếp tham gia hướng dẫn học sinh lớp 8,9 thi KHKT và cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng tỉnh Nghệ An và đạt kết quả cao. Năm học 20222023 tôi đã phối hợp cùng với giáo viên trong trường hướng dẫn và áp dụng giải pháp vào và kết qủa có hai học sinh đạt giải nhì cấp thành phố, và được tham dự thi cấp Tỉnh. Sáng kiến đã được áp dụng rộng rãi trong 12 trường của thành phố Vinh. Xuất phát từ 7 những lí do trên, tôi xin đề xuất “Giải pháp dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học kĩ thuật thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018”.
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Vinh, ngày 23 tháng 5 năm 2023
BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP TỈNH
Đề nghị Hội đồng sáng kiến cấp tỉnh xét, công nhận
Năm học 2022-2023
I SƠ LƯỢC LÍ LỊCH
- Họ và tên: TRẦN XUÂN NAM
- Ngày tháng năm sinh: 10/10/1983
- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Đại học Sư phạm Toán
- Chức vụ, đơn vị công tác: Tổ trưởng chuyên môn, Trường THCS Phan Bội Châu
- Quyền hạn, nhiệm vụ được giao: Giảng dạy bộ môn Toán học lớp 7
II NỘI DUNG
2.1.Thực trạng nhiệm vụ, công tác trước khi áp dụng sáng kiến
a Thuận lợi
*Về phía lãnh đạo Đảng, chính quyền các cấp, lãnh đạo ngành giáo dục:
Lãnh đạo Đảng, chính quyền các cấp,lãnh đạo ngành giáo dục quan tâm đếngiáo dục STEM đặc biệt công tác nghiên cứu khoa học kĩ thuật (KHKT), Uỷ bannhân dân tỉnh Nghệ An, Phòng GD&ĐT thành phố Vinh luôn có nhiều hình thứckhen thưởng, động viên kịp thời đối với học sinh tham gia cuộc thiKHKT
*Về phía nhà trường: Tại đơn vị công tác, cán bộ quản lý nhà trường tuyên
truyền nâng cao nhận thức cho giáo viên về vị trí, vai trò và ý nghĩa của giáo dụcSTEM trong trường trung học, thống nhất nội dung phương pháp và các hình thức
tổ chức thực hiện giáo dục STEM, xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện giáodục STEM trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, thành lập câu lạc bộ nghiêncứu khoa học (NCKH), kĩ thuật, nhà trường coi cuộc thi KHKT là một trongnhững nhiệm vụ trọng tâm của năm học
Định kỳ nhà trường có sự rà soát, phát triển ý tưởng của học sinh trực tiếp tưvấn cho học sinh thông qua nhiều hình thức như: Câu lạc bộ theo sở thích, hoạtđộng ngoại khóa dạy học tích hợp… Đã phát hiện được các học sinh yêu thích và
có năng lực phù hợp với cuộc thi NCKH Nhà trường xây dựng kế hoạch tổ chứcngoại khóa “Học sinh tạo sản phẩm STEM” vào tháng 10 và tháng 2 hàng nămcho tất cả các khối lớp Học sinh tham gia hoạt động STEM cấp cụm trường,
Trang 2Thành phố Thường xuyên tổ chức cho HS đi tham quan, trải nghiệm các môhình, khu vực gần trường như tham quan mô hình trồng cây thanh long ruột đỏ,tham quan khu di tích Làng Sen Tham quan trải nghiệm tại Thư viện thành phốVinh - Quảng trường thành phố Học tập trải nghiệm tại trường Cao Đẳng Côngnghiệp và Xây dựng Nghệ An.
Khi được phổ biến về kế hoạch và giao nhiệm vụ học tập NCKH các em thật
sự hứng thú, mong muốn được trải nghiệm, được thực hành để khám phá kiếnthức và vận dụng kiến thức vào thực tiễn
* Về phía phụ huynh học sinh: Cuộc thi KHKT đã thu hút được đông đảo
các bậc phụ huynh, tham gia giúp đỡ cả về tinh thần lẫn vật chất, tạo động lựcmạnh mẽ cho các em học sinh học tập, nghiên cứu nuôi dưỡng và phát triển, biếncác ước mơ, ý tưởng khoa học thành các sản phẩm hiện thực
*Về phía giáo viên: Bản thân tôi đã tham gia hướng dẫn học sinh, ban đầu đã
có kinh nghiệm để hướng dẫn các em Giáo viên có tinh thần cầu thị cao, có nhiệthuyết, sáng tạo, đổi mới và được bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ thông quahọc tập chuyên môn và sinh hoạt chuyên môn liên trường Đặc biệt qua đợt tập
huấn của Sở GD& ĐT tỉnh Nghệ An với hai nội dung Phương pháp luận sáng tạo khoa học và kĩ thuật (PGS.TS Mai Văn Hưng- Đại học Quốc Gia Hà Nội) và
Kĩ năng xây dựng đề cương nghiên cứu (TS Nguyễn Ngọc Tuấn) vô cùng bổ
ích và có thêm nhiều kinh nghiệm trong việc hướng dẫn học sinh NCKH.Tìmhiểu về công tác hướng dẫn học sinh tham gia cuộc thi KHKT của các trường bạntrong tỉnh, ngoài tỉnh, các cuộc thi KHKT, trên trang mạng để học tập kinhnghiệm.Tôi đã trực tiếp hướng dẫn học sinh NCKH, kĩ thuật và trực tiếp hướngdẫn học sinh tham gia cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học năm học2020- 2021 và năm học 2021-2022, đã triển khai nội dung áp dụng sáng kiến đểcác giáo viên trong trường, giáo viên, học sinh một số trường trên địa bàn thànhphố Vinh Năm học 2022-2023 đã triển khai nội dung sáng kiến với 12 trườngtrên thành phố Vinh.Điều chỉnh, cải tiến phương pháp để mang lại hiệu quả caonhất Áp dụng từng bước các giải pháp vào thực tiễn
b Khó khăn
Trường THCS Phan Bội Châu là một trường miền núi nằm trên khu BíTrung 1 - phường Phan Bội Châu thuộc thành phố Vinh – tỉnh Nghệ An Còn hạnchế về điều kiện cơ sở vật chất (tài liệu, thiết bị, …), những năm học trước nhàtrường chủ yếu áp dụng hai hình thức tổ chức giáo dục STEM đó là: dạy học cácmôn học thuộc lĩnh vực STEM và hoạt động trải nghiệm STEM, còn hình thứchoạt động NCKH học sinh bước đầu đã được tiếp cận tham gia NCKH và thamgia các cuộc thi liên quan đến lĩnh vực KHKT nhưng còn ít nên quá trình hìnhthành các kỹ năng tư duy bậc cao, năng lực hợp tác, năng lực NCKH còn gặpnhiều khó khăn, các em còn bỡ ngỡ, lúng túng khi giáo viên giao nhiệm vụ
Học sinh lần đầu tham gia, chưa có nhiều kinh nghiệm.Trong quá trìnhthực hiện gặp phải sự nghi ngờ của chính đồng nghiệp về khả năng hoàn thành dự
án, sự nghi ngờ của cha mẹ học sinh, đôi khi cả học sinh tham gia thực hiện dựán
Trang 3Cơ chế, chính sách dành cho hoạt động NCKH của học sinh còn hạn chế,kinh phí, chế độ đãi ngộ cho giáo viên làm công tác hướng dẫn học sinh NCKHcòn chưa đầy đủ và đồng bộ, chưa tạo động lực bên trong cho cả giáo viên và họcsinh trong hoạt động NCKH, kĩ thuật.
2.2 Những yếu tố khách quan, chủ quan của giải pháp được đề xuất trong thực hiện nhiệm vụ, công tác
Căn cứ công văn số 3089/ BGDĐT-GDTrH ngày 14 tháng 8 năm 2020 vềviệc triển khai thực hiện giáo dục STEM trong giáo dục trung học và công văn số2284/ SGDĐT-GDTrH ngày 31 tháng 8 năm 2020 về việc hướng dẫn triển khaithực hiện giáo dục STEM trong giáo dục trung học từ năm học 2020-2021 Căn
cứ Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT ngày 02/11/2012 của Bộ Giáo dục và Đàotạo (GDĐT) về việc Ban hành Quy chế thi NCKH, kĩ thuật) cấp quốc gia học sinhtrung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT) (sau đây gọi là Thông tư38); Thông tư số 32/2017/TT-BGDĐT ngày 19/12/2017 sửa đổi, bổ sung một sốđiều của Quy chế thi nghiên cứu khoa học, kĩ thuật cấp quốc gia ban hành kèmtheo Thông tư 38 (sau đây gọi là Thông tư 32); Căn cứ Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15/9/2020 của Bộ GDĐT về việc ban hành Điều lệ trường trunghọc cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học; Căn
cứ vào các công văn chỉ đạo của Sở giáo dục đào tạo tỉnh Nghệ An, Phòng giáodục và Đào tạo thành Phố Vinh về việc triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học,
kĩ thuật và tổ chức cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học cơ sở
Giáo dục STEM có thể được triển khai thông qua hoạt động NCKH và tổchức các cuộc thi sáng tạo KHKT với nhiều chủ đề khác nhau Xuất phát từ việcnghiên cứu kỹ về chức năng và nhiệm vụ của người giáo viên, các tài liệu về hìnhthức tổ chức giáo dục STEMhướng dẫn NCKH, kĩ thuật và các tài liệu tập huấncủa Bộ GDĐT và Bộ KHCN, các bài báo khoa học và tìm hiểu về công tác hướngdẫn học sinh tham gia cuộc thi KHKT các năm trước, tìm hiểu những khó khăntrong công tác hướng dẫn từ các đồng nghiệp.Tìm hiểu, thống kê những khó khăncủa học sinh khi tham gia NCKH, kĩ thuật Điều tra, thống kê, đánh giá hiệu quảnhững giải pháp trước đó
Những yếu tố khách quan bên ngoài, không thể thay đổi dễ dàng, ảnh hưởngđến việc thực hiện giải pháp như nguồn lực tài chính, chính sách giáo dục, quy định và hệ thống đánh giá Sự hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi từ các yếu tố này
có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc triển khai giải pháp
Nhà trường chỉ đạo các tổ chuyên môn ngay sau khi kết thúc Cuộc thiKHKT dành cho học sinh trung học năm học trước, trên cơ sở trao đổi, thống nhấtvới các thành viên trong các tổ chuyên môn, dựa trên năng lực đội ngũ giáo viên,các tổ chuyên môn có sự định hướng, phân công giáo viên hướng dẫn dự án chonăm học sau Tổ chuyên môn thường xuyên duy trì, kết nối mối liên hệ với giáoviên trường Cao Đẳng Công nghiệp và xây dựng Nghệ An
Định hướng và cam kết của nhà trường: Sự cam kết từ phía nhà trường là yếu tốquan trọng trong việc thực hiện sáng kiến Sự hỗ trợ và đồng lòng từ nhà trườnggiúp xác định mục tiêu, tạo điều kiện và cung cấp tài nguyên cho việc triển khaigiải pháp
Trang 4Thái độ và năng lực của giáo viên: Giáo viên đóng vai trò quan trọng trongthành công của giải pháp Thái độ tích cực, khả năng tư duy sáng tạo, kỹ nănggiảng dạy STEM và khả năng tham gia vào hoạt động NCKH, kĩ thuật đóng vaitrò quan trọng trong việc tạo cảm hứng và khám phá cho học sinh.Đôi khi giáoviên còn lúng túng chưa hiểu rõ công việc hướng dẫn học sinh NCKH, kĩ thuật để
tư vấn, định hướng cho các em Hoặc giáo viên làm hộ làm thay cho học sinh thìtrong bài nghiên cứu không còn chất của học sinh
Sự hỗ trợ và tham gia của phụ huynh: Sự hỗ trợ và tham gia tích cực từ phụhuynh cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình thực hiện giải pháp Phụhuynh có thể cung cấp sự hỗ trợ tinh thần, tài nguyên và khuyến khích để họcsinh tham gia vào hoạt động NCKH,kĩ thuật
Tương tác và hợp tác giữa các bên liên quan: Sự tương tác và hợp tác giữagiáo viên, nhà trường, phụ huynh và cộng đồng có vai trò quan trọng trong việcthực hiện giải pháp Sự chia sẻ kinh nghiệm, tài nguyên và ý kiến giữa các bên cóthể tạo ra môi trường học tập tích cực và thúc đẩy quá trình học tập STEM
Học sinh yêu thích nghiên cứu sáng tạo nhưng chưa nắm bắt tiêu chí của một
dự án NCKH Có nhiều bất cập ở một trong số các khâu nảy sinh ý tưởng, lập đềcương nghiên cứu, thực hiện nghiên cứu hoặc trình bày kết quả nghiên cứu.Trong cách viết báo, cách viết vẫn chưa bám sát quy cách diễn đạt theo một vănbản khoa học
Để thực hiện thành công sáng kiến này, cần phối hợp cả yếu tố khách quan
và chủ quan, từ môi trường học tập đến tư duy và thái độ của những người liênquan, nhằm đảm bảo rằng mục tiêu của sáng kiến được đạt được một cách hiệuquả và bền vững
Những năm học trước nhà trường đã có sản phẩm học sinh tham gia thiKHKT nhưng chưa đạt giải Khi áp dụng một số giải pháp trong đề tài nghiên cứuthì kết quả đã đạt giải Ba cấp thành phố và giải Tư cấp Tỉnh trong 4 giải thànhphố đi tham gia thì đạt 2/4 giải và sản phẩm trong cuộc thi KHKT cấp tỉnh, đạtgiải Ba cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng thành phố Vinh và cấp Tỉnhđạt giải khuyến khích, dựa trên cơ sở đó năm học 2021- 2022 tôi tiếp tục áp dụngcác giải pháp vào thực hiện và kết quả là đạt giải 3 cấp thành phố Vinh và giải nhìcuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng thành phố Vinh, và đạt giải khuyếnkhích cấp tỉnh Nghệ An Năm học 2022-2023 tôi đã phối hợp cùng với giáo viêntrong trường hướng dẫn và áp dụng giải pháp vào và kết qủa có hai học sinh đạtgiải Nhì cấp thành phố và được tham dự thi cấp Tỉnh, đây là niềm động viênkhích lệ, vô cùng to lớn đối với bản thân tôi và cũng là động lực để tôi cố gắnghơn nữa
3 Lí do chọn sáng kiến
NCKH, kĩ thuật là một trong những hình thức tổ chức của giáo dục STEM
mà ở đó các hoạt động có thể tiến hành linh hoạt ngoài giờ lên lớp mà vẫn đảmbảo các mục tiêu học tập nên được lựa chọn để triển khai cho học sinh.Sáng kiến,nhằm giải quyết các vấn đề sau:
Phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới: STEM là một lĩnh vực rấtquan trọng trong thế giới hiện đại, đặc biệt là trong thời đại Cách mạng Côngnghiệp 4.0 Việc áp dụng phương pháp NCKH, kĩ thuật trong giảng dạy STEM sẽ
Trang 5giúp học sinh phát triển khả năng tư duy logic, sáng tạo và thực tiễn, từ đó đápứng được yêu cầu của thị trường lao động.
Phù hợp với phương pháp giảng dạy mới: Chương trình giáo dục phổ thông
2018 đề cao việc áp dụng phương pháp giảng dạy mới, tập trung vào học sinh vàcác hoạt động nghiên cứu, giúp học sinh tự học và phát triển năng lực Sáng kiếnnày sẽ giúp thực hiện điều này một cách hiệu quả
Tạo đà phát triển cho giáo dục STEM: STEM là một lĩnh vực đang đượcđầu tư và phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, và sáng kiến này sẽ giúp tạo đà choviệc phát triển giáo dục STEM, đưa STEM vào giảng dạy trở thành một phầnkhông thể thiếu của giáo dục phổ thông
Nâng cao chất lượng giáo dục: Sáng kiến sẽ giúp nâng cao chất lượng giáodục, đưa giáo dục phổ thông Việt Nam tiến bộ hơn trong thời đại hiện đại
Các giải pháp của sáng kiến hợp lý và cần thiết để thực hiện Chương trìnhgiáo dục phổ thông 2018, giúp học sinh phát triển các kỹ năng STEM và kỹnăng mềm cần thiết để thành công trong cuộc sống Việc áp dụng sáng kiến nàycũng sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục, đưa giáo dục phổ thông Việt Namtiến bộ hơn trong thời đại hiện đại
Từ năm học 2012-2013, Bộ GDĐT tổ chức cuộc thi KHKT dành cho họcsinh trung học nhằm khuyến khích học sinh nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹthuật và tăng cường vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thựctiễn Cuộc thi cũng nhằm thúc đẩy việc đổi mới phương pháp dạy và học theohướng bám sát thực tế, tăng tính ứng dụng
NCKH đáp ứng được mục tiêu giáo dục, vận dụng kiến thức để giải quyếtnhững vấn đề của thực tiễn đời sống; tạo cơ hội để học sinh trung học giới thiệukết quả nghiên cứu KHKT của mình; tăng cường trao đổi, giao lưu văn hóa, giáodục giữa các địa phương và hội nhập quốc tế.NCKH đáp ứng yêu cầu đổi mớihình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp, hình thức đánh giá kết quả họctập của học sinh, góp phần phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh Đổi mớiphương pháp dạy học chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực
là một xu hướng đem lại hiệu quả cao trong giáo dục nhưng cũng đòi hỏi ngườidạy và người học đều phải thay đổi cách dạy và cách học Giáo viên hướng đếnđào tạo những học sinh không chỉ: Biết gì mà làm được gì? Những học sinhkhông chỉ biết kiếm việc mà còn tạo ra được công việc Những học sinh biết liên
hệ thông tin, kết nối thông tin giữa các lĩnh vực vào giải quyết các vấn đề thực tếtrong cuộc sống; hướng đến người thầy không chỉ giỏi về truyền thụ kiến thức màcòn truyền cảm hứng sáng tạo cho học sinh
NCKH phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của họcsinh qua đó phát triển kĩ năng thuyết trình, kĩ năng hợp tác, kĩ năng đánh giá, kĩnăng tư duy logic và tư duy phản biện giúp học sinh không chỉ nắm chắc kiếnthức mà còn tự tin thể hiện ý tưởng của mình đồng thời cũng giúp đỡ học sinh cókhả năng phát triển toàn diện cả kiến thức trong sách vở và khả năng áp dụng kiếnthức đó vào thực tế
Hoạt động NCKH là một trong những nhiệm vụ chính của người giáo viên.Hoạt động này có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng đối với giáo viên, học sinh vànhà trường.Giúp giáo viên mở rộng, tìm hiểu sâu kiến thức chuyên môn để giảng
Trang 6dạy tốt hơn.Hoạt động NCKH là một lĩnh vực rất tốt để giáo viên tự khẳng địnhmình.Năng lực của giáo viên được thể hiện chủ yếu thông qua giảng dạy vàNCKH Qua tham gia NCKH, giáo viên không những được khẳng định mà cònthấy được những hạn chế trong tri thức của mình để kịp thời bổ sung.Với sự pháttriển tốc độ của khoa học hiện nay Nếu giáo viên không tham gia NCKH thì sẽkhó có thể cập nhật những kiến thức mới, bài giảng sẽ thiếu tính thực tiễn Chỉthông qua thực hiện đề tài NCKH buộc giáo viên phải tìm tòi tài liệu, phải đọcnhiều, cập nhật những thông tin mới, để tìm ra những tri thức mới, để củng cốkiến thức chuyên môn thì khi đứng trước học sinh sẽ tự tin, chững chạc thực hiệntốt bài giảng và như vậy họ sẽ có uy tín đối với học sinh, được học sinh quýtrọng.
Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học đã được Sở Giáo dục và Đàotạo tỉnh Nghệ An chỉ đạo tổ chức từ cấp trường, cấp phòng cấp tỉnh đến cấp quốcgia Đây cũng là nội dung được đưa vào nhiệm vụ năm học đối với tất cả cáctrường phổ thông Việc triển khai, thực hiện khoa học, bài bản đã đã đạt đượcnhiều kết quả khả quan và nhận được sự quan tâm sâu sắc của học sinh và củatoàn xã hội Sau những năm tổ chức cuộc thi, nhiều tài năng trẻ được phát hiện.Không chỉ những học sinh học chuyên về công nghệ, kỹ thuật mới có những sángkiến KHKT mà ngay cả những học sinh học chuyên về xã hội cũng chứng tỏ đượcđam mê, khả năng sáng tạo KHKT xuất sắc Làm nền tảng cho học sinh tiếp tụchọc tập nghiên cứu lên cấp THPT Những học sinh đạt giải nhất, nhì, ba trongcuộc thi cấp quốc gia (đối với học sinh THPT được xét tuyển thẳng vào cáctrường đại học)
Trong thực tế, công tác triển khai dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạtđộng NCKH dành cho học sinh đã và đang được các nhà trường quan tâm, triểnkhai, tổ chức thực hiện.Tuy nhiên trong quá trình thực hiện không phải trườngnào cũng nhận được sự ủng hộ, thực hiện có hiệu quả trong lực lượng giáo viên
và học sinh Nguyên nhân chủ yếu là do giáo viên và học sinh chưa hiểu đúng,hiểu đủ nội dung và ý nghĩa mà cuộc thi mang lại
Nắm bắt được tầm quan trọng của việc dạy học STEM theo hình thức tổchức hoạt động NCKH, trong những năm gần đây, công tác hướng dẫn học sinhNCKH của Trường THCS Phan Bội Châu tham gia cuộc thi KHKT cấp Thànhphố và đã có một số thành quả nhất định Nhưng chưa đạt giải, chưa có sản phẩmtham gia dự thi cấp tỉnh Trong quá trình thực hiện còn gặp những khó khăn,vướng mắc như: các em học sinh chưa có ý tưởng đề tài hoặc đã có nhưng chưa
tự tin trình bày ý tưởng của mình với nhà trường, nhiều thầy cô chưa có biện pháp
để giúp học sinh tìm kiếm ý tưởng, chưa tìm hiểu kĩ các văn bản qui định, thể lệcuộc thi nên chưa mạnh dạn để hướng dẫn các em nghiên cứu, còn gặp nhiều khókhăn về cơ sở vật chất, và cuối cùng nữa là về kinh phí để thực hiện đề tài
Năm học 2020-2021, năm học 2021-2022 tôi đã trực tiếp tham gia hướngdẫn học sinh lớp 8,9 thi KHKT và cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng tỉnhNghệ An và đạt kết quả cao Năm học 2022-2023 tôi đã phối hợp cùng với giáoviên trong trường hướng dẫn và áp dụng giải pháp vào và kết qủa có hai học sinhđạt giải nhì cấp thành phố, và được tham dự thi cấp Tỉnh Sáng kiến đã được ápdụng rộng rãi trong 12 trường của thành phố Vinh Xuất phát từ
Trang 7những lí do trên, tôi xin đề xuất “Giải pháp dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học kĩ thuật thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018”.
4 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
4.1 Phạm vi nghiên cứu
Giải pháp dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt độngNCKH kĩ thuậtthực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 tập trung vào nghiên cứu và pháttriển các hoạt động NCKH, kĩ thuật, đánh giá hiệu quả của phương pháp giảngdạy STEM, và đề xuất các giải pháp để cải thiện hiệu quả của phương pháp này ởtrường THCS Phan Bội Châu, Thành phố Vinh trong năm học 2020-2021, Nămhọc 2021-2022, sáng kiến tiếp tục được hoàn thiện bổ sung điều chỉnh thành nội
dung “ Giải pháp dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học kĩ thuật thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018” áp dụng tại
trường trung học cơ sở (THCS), THCS Phan Bội Châu và mở rộng phạm vi ápdụng tại các nhà trường có điều kiện và đối tượng dạy- học khác nhau như:Trường THCS Trần Quốc Toản; THCS Nguyễn Trãi,THCS Nguyễn VănCừ;THCS Trưng Vương Năm học 2022-2023 tiếp tục hoàn thiện đề tài vớichiều hướng mở rộng phạm vi điều tra, và áp dụng đề tài này đối với các trườngtrên địa bàn thành phố Vinh
Đưa ra các giải pháp dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt độngNCKH, kĩ thuật thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018
- Phạm vi áp dụng:
Đây là một phần kết quả nghiên cứu trong các năm học qua tôi đã hướng dẫnhọc sinh lớp 8,9 NCKH tham gia cuộc thi KHKT đạt giải Ba cấp Thành phố vàđạt giải tư cấp Tỉnh, trong 4 giải thành phố đi tham gia thì đạt 2/4 giải và sảnphẩm trong cuộc thi KHKT cấp tỉnh, đạt giải Ba cuộc thi sáng tạo thanh thiếuniên nhi đồng thành phố Vinh, cấp tỉnh đạt giải khuyến khích, dựa trên cơ sở đónăm học 2021-2022 tôi tiếp tục áp dụng các giải pháp vào thực hiện và kết quả làđạt giải ba cấp thành phố và giải nhì cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồngthành phố Vinh, và đạt giải khuyến khích cấp tỉnh cuộc thi sáng tạo thanh thiếuniên nhi đồng Tỉnh Nghệ An lần thứ VII Với giải pháp này tôi đã áp dụng, kếthợp cùng giáo viên trong trường hướng dẫn 2 học sinh trong năm học 2022-2023trường đã đạt giải Nhì cuộc thi KHKT cấp thành phố và được tham gia thi cấp
Tỉnh Vì vậy vấn đề “Giải pháp Dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học kĩ thuật thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018”có
thể áp dụng rộng rãi đối với học sinh THCS trên địa bàn thành phố Vinh và tỉnhNghệ An
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là dạy học STEM theo hình thức tổchức hoạt động nghiên cứu khoa học kĩ thuật thực hiện chương trình giáo dụcphổ thông 2018
5 Mục đích nghiên cứu
5.1 Mục đích nghiên cứu
Tập trung nghiên cứu về cách thức áp dụng phương pháp giảng dạy STEM
Trang 8thông qua các hoạt động NCKH, kĩ thuật, để cải thiện chất lượng giảng dạySTEM trong trường học.Sáng kiến này cũng nhằm mục đích tạo ra môi trườnghọc tập và giảng dạy STEM sáng tạo, thú vị, hấp dẫn và có tính ứng dụng cao,giúp học sinh phát triển các kỹ năng tư duy logic, sáng tạo, phân tích và giảiquyết vấn đề, từ đó giúp họ chuẩn bị tốt hơn cho tương lai trong ngànhSTEM.Trên cơ sở đó, tăng cường sự quan tâm và hiểu biết về STEM trong cộng đồnggiáo dục, đặc biệt là giáo viên, giúp họ trang bị thêm kiến thức và kỹ năng giảngdạy STEM, từ đó đóng góp vào việc nâng cao chất lượng giáo dục STEM Đồngthời nghiên cứu đề xuất được một số giải pháp hữu hiệu để giáo viên làm tốt côngtác hướng dẫn học sinh nghiên cứu, tham gia thi KHKT Tạo ra được một bộ tàiliệu để phục vụ cho NCKH và những cuộc thi KHKT trong năm học sau.
Giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế: Thay vì chỉ tập trung vào việcthu thập kiến thức và đánh giá dựa trên bài kiểm tra, giải pháp này tạo cơ hội chohọc sinh áp dụng kiến thức và kỹ năng họ đã học được vào thực tế thông qua việcthực hiện các dự án NCKH, kĩ thuật
Giúp học sinh hiểu rõ hơn về các vấn đề thực tế: Các dự án NCKH, kĩ thuậtthường liên quan đến các vấn đề thực tế trong xã hội, chẳng hạn như môi trường,năng lượng, sức khỏe, v.v Nhờ đó, học sinh có cơ hội hiểu rõ hơn về các vấn đềnày và có thể đóng góp vào việc giải quyết chúng trong tương lai
Tạo sự đổi mới cho giáo viên: Giải pháp này yêu cầu giáo viên không chỉ làngười truyền đạt kiến thức mà còn phải là người hướng dẫn và tạo điều kiện chohọc sinh phát triển tư duy sáng tạo Điều này giúp giáo viên có thể nâng cao nănglực của mình và tạo ra những phương pháp giảng dạy mới, tươi sáng và hấp dẫnhơn
Bên cạnh đó, giải pháp này còn đóng góp vào việc phát triển kỹ năng thựchành và giải quyết vấn đề cho học sinh, giúp họ có thể áp dụng kiến thức họcđược vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo củahọc sinh Điều này rất quan trọng trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0đang diễn ra, nhu cầu tuyển dụng nhân lực có kỹ năng thực tế, sáng tạo, giải quyếtvấn đề ngày càng tăng cao
Ngoài ra, giải pháp này cũng góp phần thúc đẩy việc tăng cường sự phốihợp giữa các môn học trong giáo dục phổ thông Điều này giúp cho học sinh cócái nhìn toàn diện hơn về kiến thức, có thể liên kết và áp dụng kiến thức củanhiều môn học vào các dự án NCKH, kĩ thuật của mình
6 Nội dung chi tiết của sáng kiến
Giải pháp Dạy học STEM theo hình thức tổ chức hoạt độngNCKH kĩ thuậtthực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 là một giải pháp mang tính thựctiễn và đáp ứng nhu cầu của học sinh và giáo viên trong việc thực hiện chương
Trang 9trình giáo dục phổ thông mới.
Trên thực tế, trường tôi đã triển khai thành công giải pháp này và đạt đượcnhững kết quả đáng kể Học sinh không chỉ học được kiến thức mà còn trở nênnăng động, chủ động, sáng tạo, học tập có ý nghĩa hơn và phát triển các kỹ năngmềm như làm việc nhóm, giao tiếp, quản lý thời gian, giải quyết vấn đề, tư duyphản biện.Từ đó, giúp học sinh phát triển toàn diện, sẵn sàng đáp ứng với yêu cầucủa xã hội ngày càng cao.Đồng thời đã giúp cho GV nắm được cách thức hướngdẫn học sinh nghiên cứu, tham gia thi KHKT Sau đây là các giải pháp cụ thể:
6.1 Các giải pháp
6.1.1.Giải pháp 1:Tuyên truyền, về mục đích, ý nghĩa của giáo dục STEM theo hình thức NCKH là tiền đề để học sinh tham gia cuộc thi KHKT đến giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh và cộng đồng xã hội
Tổ chức tuyên truyền rộng rãi mục đích, ý nghĩacủa giáo dục STEM theohình thức NCKHcủa học sinh trung học và các quy định, hướng dẫn của SởGDĐT về Cuộc thi KHKTđến cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, cha mẹ họcsinh và cộng đồng xã hội Khuyến khích, động viên các cơ quan báo chí tuyêntruyền, đưa tin về hoạt động NCKH và cuộc thi KHKT của học sinh trung học.Tuyên truyền nâng cao nhận thức của giáo viên, học sinh, cộng đồng về giáo dụcSTEM Tổ chức tốt hoạt động sáng tạo KHKT là tiền đề triển khai các dự ánnghiên cứu trong khuôn khổ cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học được tổchức thường niên
Người giáo viên hướng dẫn phải là người đam mê NCKH, kĩ thuật và phải
là người truyền đam mê đến các em học sinh trong toàn trường
Quan tâm và cập nhật các kiến thức thuộc các lĩnh vực Theo dõi thông tin
về cuộc thi KHKT cấp trường, cấp phòng, cấp tỉnh, cấp quốc gia
Cần nắm vững tiến trình nghiên cứu từ lí do chọn đề tài, tính cấp thiết, tínhmới, những đóng góp của một đề tài, một dự án, đến dự báo được kết quả nghiêncứu, khả năng vận dụng vào đời sống thực tiễn của dự án
6.1.2 Giải pháp 2: Tổ chức cuộc thi ý tưởng KHKT
Ban đầu trong năm học 2020-2021; 2021-2022, 2022-2023 tôi tổ chức thuthập ý tưởng từ phía HS bằng cách phát cho các em những tờ giấy trắng và chocác em ghi lại tên ý tưởng của mình Sau đó, tôi thống kê lại và chọn những ýtưởng phù hợp với điều kiện thực tế, khả thi Phương pháp này bước đầu mang lạihiệu quả vì giúp tôi có được nhiều ý tưởng từ phía học sinh Tuy nhiên, việcthống kê theo kiểu này chỉ mang định tính, HS chưa có cơ hội trình bài hết nhữngsuy nghĩ, những ý tưởng sáng tạo của mình nên sau đó tôi đã cải tiến cách làm,mang lại hiệu quả cao hơn: Tổ chức cho HS thi trình bài ý tưởng KHKT
Việc tổ chức cũng tương đối đơn giản, sau khi được sự đồng ý của BGH,tôi phát cho mỗi em HS 01 mẫu phiếu dự thi để các em điền vào và cho thời giancác em suy nghĩ là 2 tuần, sau đó thu lại
Mẫu phiếu như sau:
STT Tên đềtài Lĩnh Mục tiêu Mô tả vắn Điểm mớivực của đề tài tắt đề tài của đề tài dự kiến sẽ gặp phảiNhững khó khăn
Bảng 6.1.2 Mẫu phiếu dự thi ý tưởng KHKT
Trang 10Từ mẫu phiếu trên, giáo viên chấm thẩm định ý tưởng thông qua các tiêuchí tự xây dựng, mục đích cuối cùng là chọn ra được đề tài phù hợp, khả thi Một
số tiêu chí GV có thể tham khảo theo thang điểm 10 như sau:
+ Tên đề tài phù hợp với lĩnh vực: 2đ
+ Mục tiêu rõ ràng, đáp ứng nhu cầu thực tiễn: 2đ
+ Mô tả vắn tắt đề tài, dễ hiểu: 2đ
+ Điểm mới của đề tài: 4đ
Thời gian để học sinh hình thành dự án và đưa ra được những kế hoạchnghiên cứu ban đầu có thể cần khoảng 1 tuần đến 1 tháng Nên triển khai sau khicuộc thi KHKT cấp tỉnh của năm học trước kết thúc và thời hạn đến cuối tháng 8.Những ý tưởng của học sinh sáng tạo khả thi thì giáo viên nên có điểm cộnghoặc phần thưởng dành cho học tập Ý tưởng đạt giải nhất nhì thì giáo viên cầnhướng dẫn các em nghiên cứu và phát triển thành dự án thi cấp trường rồi cấptỉnh Những ý tưởng còn lại, giáo viên nên động viên các em tiếp tục suy nghĩthêm để năm sau thi tiếp
Sau khi thu thập các ý tưởng của học sinh, giáo viên sẽ nghiên cứu và lựachọn những dự án có tính mới, tính khả thi để triển khai hướng dẫn học sinhnghiên cứu
Với một số lĩnh vực học sinh gặp khó khăn trong việc tự tìm tòi ý tưởng,giáo viên hướng dẫn có thể trợ giúp hoặc tìm kiếm sự trợ giúp từ các chuyên gia.Giáo viên luôn đặt cho học sinh câu hỏi: Ý tưởng NCKH là gì?
Ý tưởng xuất phát từ tiếng Hy lạp “Idein” có nghĩa là nhìn thấy Đó là suy
nghĩ của chúng ta về những gì chúng ta nhận thức được trong các tình huống khác
nhau Ý tưởng là một cấu trúc tinh thần thô sơ có thể là “tự phát” hoặc không Ý tưởng cũng được định nghĩa là “một niềm tin” hoặc một ý kiến.Ý tưởng “loé sáng” trong tư duy khi nhận diện, phát hiện và giải quy0ết vấn đề khoa học Như
vậy ý tưởng bắt đầu từ tình huống
Ý tưởng xuất hiện từ khi nào?
+ Ngẫu nhiên xuất hiện
+ Có sự gợi ý từ các vấn đề ‘nóng” xung quanh
+ Theo quy luật “lượng đổi chất đổi”
+ Có tư duy phản biện và sáng tạo
+ Dựa trên cơ sở các nghiên cứu liên quan
Ý tưởng có thể xuất phát từ thực tiễn
Ý tưởng có thể dựa trên ý tưởng của người khác, trên sản phẩm của người khác để tạo ra cho mình
Từ sản phẩm đã có, có thể sáng tạo lại theo cách khác tiện ích hơn, tiện giảnhơn, hoặc rẻ tiền hơn
Nhân loại thường sáng tạo ra cái mới trên cơ sở cái cũ Tất nhiên cũng có những cái mới hoàn toàn
Ý tưởng từ Internet
Từ sàn ý tưởng (ý tưởng là tài chính của thành công): có thể lên sàn ý tưởngtìm hiểu.Trên cơ sở đề tài có trên Internet Phát triển từ đề tài đã có trên Internet.Thay đổi phương pháp nghiên cứu nhằm tăng hiệu qủa đề tài Thay đổi quy trìnhnghiên cứu.Thay đổi nguyên liệu, vật liệu nghiên cứu Thử nghiệm các tác động
Trang 11mới Thực hiện tiếp cận ngược lại đề tài cũ.
Từ những vấn đề trên trang Web (có thể cho HS viết ý tưởng sau đó sẽ lựa chọn ý tưởng khả thi để phát triển)
Từ các chuyên gia tư vấn: Hỏi các thầy, các cô hoặc các chuyên gia để họ cho HS những định hướng để HS có ý tưởng…
Vận dụng kiến thức liên môn, vận dụng kiến thức bài học vào cuộc sống đểphát triển
Ý tưởng từ sự hoài nghi khoa học
Tất cả đều là tương đối Nhìn sự vật ngược chiều, nhìn sự vật hay hiện tượngtheo cách ngược lại Tư duy khác biệt, Tư duy viễn tưởng Hãy để học sinh tưởngtượng
Giáo viên hướng dẫn có trách nhiệm khích lệ và giúp đỡ học sinh, địnhhướng những vấn đề thời sự, những vấn đề nảy sinh trong thực tế cần trao đổinghiên cứu với học sinh trong giờ lên lớp, cần biết cách gắn liền kiến thức bài họcvới kiến thức thực tế, tìm hiểu các vấn đề xung quanh gắn liền với môn học, đưa
ra những vướng mắc rồi cùng học sinh bàn luận cách giải quyết Từ đó giúp họcsinh hình thành ý tưởng liên quan đến bộ môn giảng dạy Vấn đề này phải đượclàm thường xuyên, liên tục thúc đẩy học sinh suy nghĩ, sáng tạo
Trong quá trình lựa chọn đề tài cần chú ý:
- Đề tài phải đúng hướng
- Đề tài phải sáng tạo, không lặp lại
- Đề tài phải mang tính thực tiễn cao
- Đề tài phải mang tính khả thi, có thể áp dụng vào thực tế cuộc sống
Kinh nghiệm: Cho học sinh tự tìm kiếm, liệt kê tất cả những mảng đề tài,những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn đời sống, từ đó giáo viên chọn lọc một đềtài tiêu biểu Cũng có thể từ vấn đề học sinh nêu ra, giáo viên trên cơ sở đó hìnhthành ý tưởng mới
6.1.3 Giải pháp 3: Thực hiện quy trình hướng dẫn học sinh nghiên cứu
Sau khi đã chọn được ý tưởng từ học sinh Công việc tiếp theo là giáo viên
sẽ hướng dẫn học sinh nghiên cứu, tôi chia ra làm các bước sau đây:
* Bước 1: Sử dụng 1 cuốn sổ tay để ghi chú thông tin cần thiết hoặc sự hướng dẫn của giáo viên
- Phân công công việc
- Các mốc thời gian cần nhớ
- Ghi chép các số liệu quan trọng
- Ghi chép các ý tưởng nẩy sinh trong quá trình nghiên cứu…
* Bước 2: Xác định vấn đề nghiên cứu và đặt tên đề tài
- Vấn đề nghiên cứu: Chúng ta hãy đặt ra những câu hỏi liên tục như sau: Có
Trang 12những gì đang xảy ra trong cuộc sống mà bạn muốn hiểu biết thêm? Việc đó hiệnnay đã giải quyết như thế nào? Quy trình giải quyết ra sao?….Điều quan trọng nhất
là lựa chọn một vấn đề hoặc một chủ đề quá rộng, quá phức tạp nằm ngoài khảnăng của người nghiên cứu Để học sinh đặt và trả lời câu hỏi (Vấn đề gì? Tạisao? Như thế nào? Phải làm gì? Nghiên cứu vấn đề đáp ứng mục tiêu gì?)
- Đặt tên đề tài: Phải sáng rõ, ngắn gọn, hàm chứa mục tiêu, nội dung và hướng nghiên cứu
Ví dụ: Từ dự án "Hệ thống tự chèn lốp xe tải khi xe đỗ dốc" học sinh đã đặt ranhững câu hỏi băn khoăn trong quá trình quan sát: Làm cách nào để khi xe lên dốcnếu muốn đỗ ngang dốc chỉ cần một người lái ngồi trong ca bin thực hiện chèn lốp
xe tải mà không phải xuống xe để đi tìm vật chèn (Khúc gỗ, cục đá, cục gạch )?Khi xe đỗ ngang dốc cần có biện pháp gì để xe đỗ an toàn mà người lái xe không mất nhiều thời gian và thao tác để xử lí ?
"Hệ thống tự chèn lốp xe tải khi xe đỗ dốc" cần có kết cấu và bố trí như thế nào để đảm bảo an toàn cho người và xe, giảm thao tác của người lái xe?
Hệ thống tự chèn lốp xe tải khi xe đỗ dốc có giá thành như thế nào? Có dễchế tạo không? Hệ thống này có thể áp dụng cho tất cả các loại xe ô tô haykhông? Từ những băn khoăn đó xác định được vấn đề nghiên cứu đề tài và đặt tên
đề tài
* Bước 3:Lâp kế hoạch nghiên cứu và đề cương nghiên cứu
Học sinh các em có ý tưởng tốt nhưng đa số gặp phải vấn đề là các emkhông biết nghiên cứu bắt đầu từ đâu và làm như thế nào Công việc đầu tiên giáoviên cần làm là hướng dẫn các em làm đề cương nghiên cứu (theo mẫu qui định)
và hướng dẫn các em lập kế hoạch nghiên cứu Chỉ có một kế hoạch nghiên cứu
cụ thể, các em mới hình dung được những công việc cần làm và khoảng thời giannào là kết thúc công việc
Từ các đề tài, dự án đã được phê duyệt thôi thúc các em xây dựng đề cương
sơ lược để từng bước hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo ban đầu học sinh
Nêu những nội dung cụ thể mà đề tài tiến hành, phần này có thể ghi rõ theo cấu trúc của báo cáo khoa học
Chú ý: Khi xây dựng đề cương sơ lược cho mỗi dự án tôi lưu ý hướng dẫnhọc sinh bám sát cấu trúc của một đề tài nghiên cứu khoa học để đảm bảo tínhquy phạm của một văn bản khoa học Tuy nhiên, đây là đề tài nghiên cứu KHKTcủa học sinh, nên các em phải là người chủ động chọn ý tưởng sáng tạo, chủ độngxây dựng đề cương sơ lược Cán bộ, giáo viên chỉ là người tư vấn, giúp đỡ, hoặcnêu câu hỏi phản biện, tuyệt nhiên không làm hộ, làm thay học sinh
Mỗi dự án khác nhau, mỗi lĩnh vực khác nhau có kế hoạch nghiên cứu khácnhau, cần phân biệt và xác định rõ dự án của học sinh là đề tài khoa học hay đề tài
kỹ thuật để xây dựng kế hoạch nghiên cứu một cách triệt để Hãy chọn một chủ
đề không chỉ vì bạn quan tâm mà cả xã hội này đang quan tâm, đang vướng mắc,đang lạc hậu…và hãy xác định một chủ đề “Có thể kiểm chứng” Thiết lập thờigian biểu để bạn quản lý một cách hiệu quả nhất Bạn cũng cần thời gian để viếthoàn thiện báo cáo, làm mô hình thực nghiệm và thuyết trình qua mô hình.Việclập kế hoạch nghiên cứu nhằm quản lí tốt quỹ thời gian cũng như kiểm soát đượctiến độ thực hiện một cách khoa học Kế hoạch này cũng chỉ có vai trò như sợi
Trang 13chỉ dẫn đường, có tính linh động và dễ dàng điều chỉnh chứ không phải là bất dibất dịch.
Độ dài ngắn của từng giai đoạn còn phụ thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh thực
tế của mỗi người và thời hạn kết thúc đề tài
Đây là toàn bộ lộ trình từ khi bắt đầu đến khi hoàn thiện việc triển khainghiên cứu một đề tài trong đó thế hiện rõ: Nội dung công viêc;yêu cầu cần đạt;
ai làm; thời gian bắt đầu và kết thúc;dự kiến kinh phí (nêu có) và rủi ro
Ví dụ: Với đề tài “Hệ thống chèn lốp xe tải khi xe đỗ dốc” tôi hướng dẫn học
sinh lập kế hoạch như sau Bảng kế hoạch mẫu tham khảo (Phụ lục 2)
* Bước 4: Hướng dẫn HS tìm đọc tài liệu, kiến thức liên quan
Việc này đòi hỏi GV cần có sự đầu tư, hỗ trợ các em những nguồn tài liệuphong phú, trong đó có những đề tài có liên quan đã nghiên cứu trước đó
Để học sinh làm tốt công việc này, giáo viên hướng dẫn cần định hướng chohọc sinh tìm những tài liệu gì, tìm ở đâu và sắp xếp chúng như thế nào Giáo viêncũng có thể cung cấp tài liệu và yêu cầu học sinh nghiên cứu, sắp xếp nhữngthông tin có được một cách khoa học (theo dàn ý lập sẵn) nếu những tài liệu đókhó tìm kiếm Giáo viên cũng cần lưu ý cho học sinh những thông tin tìm kiếmđược phải xuất phát từ các nguồn tin chính thống (các bài báo khoa học, sách, tạpchí có tác giả rõ ràng) hoặc trang web uy tín.Khi muốn lấy thông tin từ tài liệunào, học sinh cần lưu tên tác giả, tên bài (báo, sách), nơi xuất bản, năm xuất bản,
số thứ tự trang tài liệu, …
* Bước 5: Thiết kế bản vẽ (đối với đề tài kĩ thuật) hoặc khảo sát tình hình thực tế (đối với đề tài khoa học)
Sau khi học sinh nghiên cứu lí thuyết, giáo viên hướng dẫn các em thiết kếbản vẽ.(sơ đồ kết cấu hệ thống) Bản vẽ thể hiện gần như nguyên mẫu sản phẩmcần làm
Ví dụ mẫu Sơ đồ kết cấu mô hình hệ thống chèn lốp xe tải ki xe đỗ dốc(giải
ba cấp thành phố giải tư cấp Tỉnh cuộc thi KHKT năm 2020)
Công tắc hành trình ngắt xuống
trình ngắt lên
Hình 6.1.3 Sơ đồ kết cấu mô hình hệ thống chèn lốp xe tải ki xe đỗ dốc
Trang 14Đọc giá trị Thông tinGửi/nhận khiểnĐiều
từ ĐT
Board Arduino Điều khiển Đọc dữliệuđộng cơ
Cảm biến
Khí gas
Đọc giá Module điều trịkhiển động
cơ
robot Gửi lệnh khiển Bơm chữa cháy
Esp 8266 Module chữa cháy
Hệ thống điện Esp 8266 cảm Đọc giátrị gia đìnhbiến rời
Hình 6.1.4 Sơ đồ kết cấu mô hình Rô bốt thông minh trong gia đình
* Bước 6: Hướng dẫn học sinh làm sản phẩm
Dựa trên bản vẽ (sơ đồ) sau khi thẩm định, giáo viên hướng dẫn các em làmsản phẩm, tìm mua vật liệu, chế tạo khung mô hình,…
Trong quá trình làm sản phẩm, học sinh hoàn toàn có thể tham khảo ý kiếncủa các chuyên gia Vì vậy, nếu những kiến thức, những công việc nào khôngthuộc chuyên môn mà giáo viên và học sinh không làm được thì hoàn toàn có thểmời chuyên gia giúp đỡ các em
Đối với các đề tài khoa học, giáo viên cần hướng dẫn các em tìm đọc cácthông tin liên quan đến đề tài, hướng dẫn các em phương pháp thống kê, phân tíchcác số liệu thu thập được trong quá trình khảo sát thực tế Một đề tài khoa học đòihỏi sự phân tích sâu, khảo sát với số lượng lớn và kết quả khảo sát phải chânthực Tức là các em phải trực tiếp đi khảo sát, tuyệt đối không được kê khai sailệch số liệu
Trong quá trình làm bước 4 này, giáo viên cần phải cổ vũ, ủng hộ tinh thầncác em khi gặp khó khăn như linh kiện hư, sản phẩm lắp ráp khó, số liệu thống kêlớn, Vai trò của người hướng dẫn là hỗ trợ, giúp đỡ, động viên, góp ý nhưngkhông làm giúp các em hết mọi thứ
Ví dụ: Trong quá trình hướng dẫn học sinh chế tạo mô hình “hệ thống chèn
lốp xe tải khi xe đỗ dốc” tôi hướng dẫn học sinh thực hiện
Quá trình chế tạo mô hình (Phụ lục 3)
