Chuyên đề lạm phát tăng cao, ảnh hưởng và cơ hội đầu tư

Đây là chuyên đề đánh giá chuyên sâu về lạm phát khi giá cả hàng hóa tăng cao ảnh hưởng như thế nào đến nền kinh tế cũng như cơ hội để đầu tư vào các nhóm ngành, doanh nghiệp trên thị trường tài chính

CHUYÊN ĐỀ:

ẢNH HƯỞNG TỪ XU HƯỚNG GIÁ HÀNG HÓA

TĂNG CAO VÀ CƠ HỘI ĐẦU TƯ

I TÌNH HÌNH CHUNG

Hình 1.Diễn biến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Anh và Mỹ

Giá cả hầu hết các loại hàng hoá đều tăng mạnh gần đây dẫn đến chỉ số CPI và lạm phát tăng cao Lạm phát từ lâu đã trở thành mối lo ngại chính ở nhiều quốc gia trên thế giới, từ các nền kinh

tế phát triển như Mỹ, Châu Âu cho tới các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam Số liệu báo cáo lạm phát tại các quốc gia đều tăng mạnh, dẫn tới nhiều ngân hàng trung ương phải sớm thay đổi chính sách tiền tệ theo hướng thắt chặt Cụ thể, Mỹ vừa công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 1/2022 tăng 7,5% so với cùng kỳ năm 2021 và đây là mức lạm phát cao nhất trong vòng 40 năm qua Lạm phát Châu Âu ở mức cao 4,1% so với cùng kỳ, cao nhất trong vòng 13 năm; chỉ số giá sản xuất (PPI) của Trung Quốc tháng 10 cũng ở mức cao nhất trong vòng 26 năm, nguy cơ “xuất khẩu lạm phát” ra toàn thế giới.Tại Anh, chỉ số CPI tháng 12/2021 đã tăng 5,4% so với cùng kỳ, mức tăng cao nhất kể từ tháng 3/1992 tới nay Ngân hàng Trung ương Anh cũng đã nâng lãi suất để kìm hãm lạm phát Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cũng đang lên kế hoạch nâng lãi suất… Điều này cảnh báo thế giới đã và sẽ sớm tạm biệt kỷ nguyên tiền rẻ

Hình 2 CPI các nước thị trường Châu Á và diễn biến CPI của Việt Nam

Ở thị trường Châu Á, lạm phát tại Việt Nam và Indonesia năm nay dự kiến sẽ tăng nhanh nhất so với 2021 Theo Bloomberg lạm phát của Việt Nam có khả năng sẽ tăng từ 1,4 % lên khoảng 3,45% vào năm 2022 do sự tăng giá của điện, thịt heo, và dầu thế giới Đầu tháng 1, Quốc hội đã thông qua gói kích thích kinh tế có quy mô 350.000 tỷ đồng, điều này dẫn đến một kịch bản khó tránh khỏi là vào giai đoạn nửa cuối năm 2022, cùng với sự hồi phục của nền kinh tế thì lạm phát

sẽ tăng Dựa trên kịch bản này, năm 2022 được dự báo là một năm không còn quá thuận lợi với các nhà đầu tư chứng khoán

Giá cả hàng hóa và lạm phát toàn cầu đã và đang “nóng lên” Tính đến hết tháng 12/2021, nhiều nhóm hàng hóa tăng mạnh so với đầu năm, giá năng lượng tăng 56,1%, giá nông nghiệp tăng 6,46%, giá phân bón tăng rất mạnh 79,8%, giá kim loại cơ bản và khoáng chất tăng 14,6%, trong khi kim loại quý giảm 5,6% Lạm phát tăng dần theo tháng (đặc biệt là quý 4/2021) và thậm chí ở mức kỷ lục trong nhiều năm ở nhiều quốc gia, chủ yếu do tác động của sức cầu bật tăng nhanh, đứt gãy chuỗi cung ứng làm tăng “cú sốc” khan hiếm hàng hóa và chi phí vận tải – kho bãi (logistics)

1 Nhóm nhiên liệu, năng lượng, các sản phẩm của dầu

Hình 3 Diễn biến giá dầu thô và khí thiên nhiên trên thế giới

Là nguyên liệu đầu vào quan trọng của một số ngành cũng như góp mặt hầu hết các ngành nghề

và hoạt động kinh doanh, di chuyển của người dân do đó, xu hướng tăng giá của nhóm nhiên liệu, năng lượng là một tác động thực sự tiêu cực đến nền kinh tế Giá dầu Brent phiên giao dịch ngày

21/2/2022 đã đạt 89,5 USD/thùng, tăng 31,4% so với thời điểm đầu tháng 12/2021 và đang hướng tới mốc 100 USD/thùng Đó là nguyên nhân dẫn đến giá gas và giá xăng dầu trong nước tăng liên tục Cụ thể là, giá xăng A95 tăng 2.990 đồng/lít; giá xăng E5 tăng 2.980 đồng/lít và giá dầu diezen tăng 3.230 đồng/lít Bình quân 2 tháng, giá xăng dầu trong nước tăng 45,3% so với cùng kỳ năm trước, tác động làm CPI chung tăng 1,63 điểm phần trăm Từ đầu năm đến nay, giá gas trong nước cũng biến động theo giá gas thế giới, tăng 18,64% so với cùng kỳ năm trước, góp phần làm CPI chung tăng 0,27 điểm phần trăm

Tuần đầu tháng 01/2022, giá cao su tại châu Á tăng nhẹ, giá cao su thế giới tăng đã tác động tích cực tới giá cao su trong nước Tuần đầu tháng 01/2022, giá mủ cao su nguyên liệu trên cả nước tăng trở lại theo xu hướng của thị trường thế giới Tại Bình Phước giá mủ cao su nguyên liệu được Công ty cao su Phú Riềng thu mua ở mức 293-333 đồng/độ mủ, tăng 10 đồng/độ mủ so với cuối năm 2021 Tại Bình Dương, giá thu mua mủ cao su nguyên liệu của Công ty cao su Phước Hòa dao động ở mức 318-322 đồng/độ mủ Dự kiến trong cả tháng 01/2022, giá mủ cao su trong nước

sẽ dao động quanh mức 290-335 đồng/ độ mủ

Hình 4 Diễn biến giá cao su RSS3 tại sàn OSE trong tháng 1/2022

2 Nhóm lương thực,thực phẩm

Giá gạo tăng 23,4% (từ 12,23 USD/tạ lên 15,09 USD/tạ) - mức tăng mạnh nhất so với các nguồn cung gạo khác trên thế giới Nguyên nhân của xu hướng tăng giá này chủ yếu đến từ lượng cầu nhập khẩu tăng mạnh đến từ các thị trường cũ và thị mới cao cấp như EU Ngoài ra, yếu tố xung đột chiến tranh giữa Nga – Ukraine là một cơ hội cho các sản phẩm thay thế như gạo Việt Nam

Hình 5 Diễn biến giá gạo VN xuất khẩu

Gía heo hơi đã giảm mạnh vào năm trước từ hơn 70.000 đồng/kg, có thời điểm tiến sát 100.000

đồng/kg, xuống còn khoảng 46.000 – 50.000 đồng/kg Trong quý IV/2021, giá lao dốc trong tháng

10, nhưng đã phục hồi vào cuối tháng và duy trì xu hướng biến động trong quãng hẹp cho đến hết năm Tại thị trường trong nước, giá lợn hơi tại các tỉnh trên cả nước liên tiếp giảm kể từ sau Tết

Nguyên đán 2022 đến nay Hiện giá lợn hơi trên toàn quốc dao động từ 50.000-55.000 đồng/kg, vẫn tiếp tục giảm sau dịp Tết nguyên đán - giảm từ 4.000-6.000 đồng/kg so với cuối tháng 1/2022.

Hình 6 Diễn biến giá heo hơi trong nước

3 Nhóm kim loại

Hình 7 Diễn biến gía thép cây London (Anh)

Giá thép cây ở London (Anh) đã tăng từ mức 685,5 USD/tấn lên 742,5 USD/tấn từ đầu tháng 12

năm 2021 Gía thép trong nước cũng tăng, giá mỗi tấn thép xây dựng tăng 250.000-300.000 đồng

so với trước Tết, vượt 17 triệu đồng Thực tế, giá nguyên liệu (quặng sắt, phôi thép, than cốc ) trên thị trường thế giới tăng Các loại nguyên liệu này chiếm khoảng 70-80% giá thành thép sản xuất trong nước Cùng đó, loạt công trình dân dụng khởi động lại sau thời gian tạm hoãn vì dịch, nhất là ở khu vực phía Nam khiến khu cầu mặt hàng này tăng vọt

Hình 8 Diễn biến giá đồng

Giá kim loại Đồng trên thị trường đã tăng trên 125% tính từ tháng 3/2020 đến nay, vượt qua mức

giá cao nhất trong 8 năm gần nhất và đang trên đà tăng mạnh để vượt qua mức giá cao nhất mọi thời đại năm 2011 Trong khi đó, để phát triển một mỏ mới cần nhiều thời gian từ 1-2 năm, vì vậy

dự báo giá của nguyên liệu này trong tương lai sẽ tăng mạnh Và đồng là kim loại duy nhất được

dự báo sẽ tăng trưởng trong vòng 10 năm tới

Với nhu cầu ngày càng tăng sau phục hồi kinh kế hậu Covid-19 và xu hướng về năng lượng xanh khiến nguồn cung về nguyên liệu đồng ngày càng tăng cao Là một trong những chất dẫn nhiệt và dẫn điện tốt nhất trong số các kim loại, đồng vai trò quan trọng trong lĩnh vực năng lượng tái tạo

và xe điện Lượng đồng sử dụng trung bình trong các hệ thống năng lượng năng lượng tái tạo cao gấp 5 lần so với lượng đồng sử dụng ở các hệ thống năng lượng truyền thống

Hãng tư vấn năng lượng Wood Mackenzie dự báo sẽ có 20 triệu trạm sạc xe điện trên toàn cầu vào năm 2030, tiêu thụ lượng đồng cao hơn 250% so với nhu cầu đồng của thế giới trong cả năm 2019 Trong khi đó, một số nghiên cứu của Ngân hàng Jefferies cho rằng vai trò quan trọng của đồng trong cuộc chuyển tiếp sang năng lượng tái tạo có thể đốt nóng nhu cầu tiêu thụ đồng Họ cảnh báo tình trạng thiếu hụt đồng mất kiểm soát có thể xảy ra trong những năm tới

Hình 9 Gía nickel và giá sulfate nickel

Kim loại nickel đột nhiên bị cuốn vào một cơn ‘bão’ khi giá gần đây liên tục phá vỡ những mức cao kỷ lục lịch sử, hiện đạt mức cao nhất trong vòng một thập kỷ do các nhà đầu tư đặt cược rằng các nhà sản xuất ô tô sẽ phải tranh giành thứ kim loại này để đảm bảo nguồn cung cho pin xe điện giữa bối cảnh lượng hàng dự trữ giảm dần Năm 2021, nickel có mức tăng giá vượt trội so với các kim loại khác, khi tăng 25% - mức tăng mạnh nhất kể từ 2019, trở thành kim loại có hiệu suất cao nhất trong số các kim loại công nghiệp Các nhà đầu cơ đang mua ào ào mặt hàng nickel với nhận định giá sẽ còn tăng thêm nữa

Các nhà máy thép không gỉ, chủ yếu ở Trung Quốc, chiếm khoảng 2/3 lượng tiêu thụ nickel toàn cầu Sản xuất của Trung Quốc hồi phục mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19 đã đẩy tăng mạnh nhu cầu nhập khẩu nickel vào thị trường này Tại Trung Quốc, giá nickel tăng vọt lên mức cao kỷ lục, với hợp đồng giao tháng 2 trên Sàn giao dịch kỳ hạn Thượng kết thúc ngày 12/1 tăng trên 3,8% lên 162.340 nhân dân tệ (25.510 USD)/tấn

Không chỉ ở Trung Quốc, nhu cầu ở các nơi khác trên thế giới cũng bùng nổ, khiến nguồn cung trở nên thắt chặt Hầu hết nguồn cung nickel trên thế giới được cung cấp cho các nhà sản xuất thép không gỉ, và sản lượng thép không gỉ trên toàn cầu đã hồi phục nhanh trong năm 2021, ghi nhận mức tăng trưởng trong 6 tháng đầu năm đạt 25% so với cùng kỳ năm trước, theo Diễn đàn Thép không gỉ Quốc tế

Cho đến nay, pin xe điện vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng tiêu thụ nickel toàn cầu, nhưng đang tăng trưởng rất nhanh

 Nhìn chung, giá các hàng hoá cơ bản sau nhịp điều chỉnh giai đoạn cuối năm 2021 đều có

dấu hiệu tăng trở lại Trong đó, áp lực chi phí từ các nguyên liệu đầu vào như giá dầu,

giá khí, giá than, giá đồng… đã gây áp lực lên giá các hàng hoá khác Điều này được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì trong năm 2022 Với áp lực lạm phát duy trì và tăng cao, dự báo

2022 sẽ là một năm thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu các nông sản trong nước như thuỷ sản, nông sản, cao su… Ngoài ra, một số doanh nghiệp nguyên vật liệu như thép, xi măng, xây dựng được kỳ vọng sẽ là nhóm tiếp theo hưởng lợi từ quá trình đẩy mạnh đầu

tư công và giá các nguyên liệu tăng giá sau một giai đoạn điều chỉnh

 Giá hàng hóa đã phục hồi đáng kể từ nửa cuối năm 2020 cho đến giữa quý 2 năm 2021 với động lực chính đến từ việc Trung Quốc đẩy mạnh nhập khẩu năng lượng, kim loại (do tăng đầu tư vào cơ sở hạ tầng) và các mặt hàng nông nghiệp (nhằm đảm bảo an ninh lương thực) Giai đoạn nửa cuối năm 2021, đà tăng đã có dấu hiệu chững lại và đi ngang, duy chỉ

có giá các mặt hàng năng lượng như dầu, khí, than … có diễn biến tăng vào cuối quý 3 do các cuộc khủng hoảng năng lượng diễn ra tại Anh và Trung Quốc 2021và việc Nga dọa đánh Ukraine làm ‘ đốt cháy’ thị trường năng lượng Kì vọng việc Chính Phủ các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Anh cùng phối hợp xả kho dầu dự trữ cùng lúc nhằm bình ổn giá nhiên liệu thế giới có thể kìm lại đà tăng mạnh của nhóm này, và duy trì neo giá ở mức cao

4 Gía vàng

Hình 10 Diễn biến giá vàng SJC

Thị trường Vàng tại Việt Nam vẫn duy trì được mức độ quan tâm lớn từ các nhà đầu tư, điều này

đã đẩy giá vàng lên cao nhất so với cùng kỳ năm trước Trước những thông tin lạm phát cùng

những thông tin vĩ mô khác, khiến giá vàng SJC sáng ngày 25/2/22 đang neo tại mức giá 66 triệu

đồng/lượng tăng 17% so với cùng kỳ năm trước Mức chênh lệch giữa giá Bán ra và Mua vào thể

hiện giá vàng đang biến động, tâm lý mua bán từ các nhà đầu tư đang sôi động Các tổ chức kinh doanh vàng tăng giá chênh lệch này lên càng cao thì rủi ro cho các nhà đầu tư mua vào càng cao, khi giá vàng có mức chênh lệch thấp hơn 500K, điều này sẽ thể hiện mức độ hấp dẫn của vàng giảm Đây là lúc nhà đầu tư có thể đầu tư vào lớp tài sản phòng vệ này

Thị trường Chứng khoán Châu Á và Châu Âu ngày 24/2 đều có xu hướng giảm điểm, nhiều nhà đầu tư đang tìm kiếm đến những lớp tài sản an toàn Điều này khiến giá vàng trong và ngoài nước vẫn còn trong xu hướng tăng Dự đoán giá vàng có thể sẽ chạm mức 70 triệu đồng/lượng trong thời gian tới

5 Gía đất

Trải qua 4 đợt dịch trong năm 2021 nhưng thị trường BĐS toàn quốc lại có sự tăng trưởng vượt

bậc Thống kê của công ty dữ liệu lớn nhất về thị trường cho thấy, tại Hà Nội, giá đất nền nhiều

khu vực vùng ven như Hoài Đức, Gia Lâm, Sóc Sơn… tăng trên 50% Bên cạnh đó, giá đất ở một

số tỉnh lân cận cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, như Thái Nguyên 15%, Hòa Bình 102%, Hưng Yên 26% Còn ở TP.HCM, giá đất khi vực nội thành ghi nhận mức tăng 20% trở lên, có những địa bàn ghi nhận mức tăng trưởng 80 - 90% như Dầu Tiếng, Thủ Đức…

Bên cạnh đó, số lượng các nhà đầu tư quan tâm đến đất nền tăng xấp xỉ 80% so với giai đoạn đầu năm Từng khu vực đều ghi nhận biến động quan tâm tăng trưởng tốt với điểm chung là mặt bằng giá tăng và tạo nền giá mới cao hơn so với 2020

Hình 11.Mức tăng giá đất nền tại vài khu vực trên địa bàn TP.HCM và Hà Nội

II CÁC NGÀNH BỊ ẢNH HƯỞNG

1 Dầu thô

Dầu thô là một nguyên liệu đầu vào quan trọng

của nhiều ngành nghề Hiện nay dầu thô chủ

yếu dùng để sản xuất dầu hỏa, dầu diesel và

xăng nhiên liệu Ngoài ra, dầu thô cũng là

nguồn nguyên liệu chủ yếu để sản xuất ra các

sản phẩm của ngành hóa dầu như dung

môi, phân bón hóa học, nhựa, thuốc trừ

sâu, nhựa đường Việc phục hồi sản xuất hậu

Covid khiến nhu cầu sử dụng nhiên liệu tăng

đột biến cùng với xung đột xảy ra giữa Nga và

Ukraine gần đây làm gián đoạn nguồn cung

này đã làm giá dầu tăng lên mức giá cao kỉ lục

110USD/thùng Với giá dầu đã ở mức cao nhất

trong nhiều năm do cung/cầu bị lệch, căng

thẳng leo thang có thể đồng nghĩa với khả năng

giá dầu lên cao hơn nữa gây nguy cơ tác động

tiêu cực đến kinh tế Việt Nam và thế giới Hình 12 Sơ đồ chưng cất dầu mỏ

Hình 13 Chuỗi giá trị ngành dầu khí Việt Nam

Như có thể thấy trong chuỗi giá trị của ngành dầu khí, Dầu thô là điểm khởi nguồn của rất nhiều ngành liên quan như dịch vụ xử lý dầu thô, điện, phân bón, xăng dầu, nhựa đường,… Việc giá dầu thô tăng hơn 100% từ 2021 ( từ 50 đô 1 thùng lên đến hơn 100 đô 1 thùng) tính đến hiện tại sẽ tác động vào giá nguyên vật liệu đầu vào của tất cả các ngành trung nguồn và hạ nguồn của chuỗi giá trị này

Về tác động tích cực, đầu tiên, những DN có lượng hàng tồn kho lớn trong đợt dịch vừa rồi nằm ở trung nguồn và hạ nguồn sẽ được hưởng lợi lớn nhất Sau đó những doanh nghiệp nằm trong ngành

khai thác dầu khí, cho thuê giàn khoan khai thác dầu khí sẽ được hưởng lợi tiếp theo từ việc giá

dầu tăng cao Những doanh nghiệp này sẽ kí kết được những hợp đồng có giá trị cao nhờ vào diễn biến tích cực của giá dầu thô

Với các công ty sử dụng khí làm nguyên liệu đầu vào như điện khí, đạm , giá dầu tăng sẽ làm tăng giá thành sản phẩm Nhưng các công ty đạm vẫn có khả năng tăng giá bán do nguồn cung tại Trung Quốc và Nga trở nên rất hạn chế

2 Xăng

Hình 14 Diễn biến giá xăng trong nước

Trên thị trường, giá dầu thế giới liên tục “leo thang” và chính thức vượt ngưỡng 105 USD/thùng vào ngày 24/2 Trước đó, giá xăng E5 RON 92 trong nước đã tăng lên 25.532 đồng/lít và xăng RON 95-III là 26.287 đồng/lít từ ngày 21/2, tăng 52 – 56% so với cùng kỳ năm 2021 Tương tự, giá dầu cũng tăng 42 – 64%, dao động 17.932 - 20.801 đồng/lít, kg Mức giá này đang một lần nữa thách thức sức chịu đựng của doanh nghiệp

Chi phí cho xăng dầu chiếm tới 40% trong cơ cấu giá cước vận tải Do đó, khi giá xăng dầu liên tục, đã tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, gây áp lực lớn lên chi phí vận hành, kinh doanh Không chỉ vận tải hàng hóa, lĩnh vực vận tải hành khách cũng đang chịu nhiều tác động từ giá xăng tăng do xăng dầu chiếm đến 35-40% trong cơ cấu giá thành vận tải Và nếu không tăng giá cước, người lao động sẽ không có thu nhập và nghỉ việc

Dù không chịu ảnh hưởng trực tiếp như doanh nghiệp vận tải, logistics nhưng giá xăng dầu tăng cũng khiến các công ty xuất khẩu chịu thiệt hại không nhỏ Giá xăng dầu tăng ảnh hưởng tới chi phí xuất khẩu, đội giá nhập khẩu nguyên liệu Hiện, chi phí vận tải sang Mỹ là 20.000 USD/container, châu Âu dao động trong khoảng 17.000 - 18.000 USD/container Việc giá dầu thô trên thế giới tiếp tục leo thang có thể đẩy chi phí logistics sẽ thiết lập mặt bằng giá mới trong tháng

3 hoặc tháng 4, ăn mòn lợi nhuận của doanh nghiệp

3 Khí tự nhiên

Hình 15 Diễn biến giá Khí tự nhiên

Giá khí tự nhiên hôm nay (28/2) tăng hơn 2% lên 4,58 USD/BTU đối với hợp đồng khí gas tự nhiên giao tháng 4/2022 Tuần này, một loạt các cơn bão mùa đông khắc nghiệt đã ập đến khắp đất nước, khiến giá khí đốt tự nhiên giao ngay tăng mạnh trong khoảng thời gian từ ngày 21 đến 25/2 Xuất phát từ một cơn bão mùa đông lớn được cho là sẽ phủ băng tuyết lên phần lớn diện tích nước Mỹ Cụ thể, hơn 100 triệu người Mỹ sinh sống từ khu vực dãy núi Rocky đến khu vực New England, trong đó có cả "thủ phủ dầu mỏ" Texas, được cảnh báo sẽ hứng chịu thời tiết mùa đông khắc nghiệt Giá khí đốt tự nhiên sẽ biến động cực kỳ lớn, đặc biệt là trong mùa đông do cung - cầu dao động mạnh

Ngành Điện khí lấy khí tự nhiên làm nguyên vật liệu đầu vào sẽ khó cạnh tranh hơn với những

ngành lấy các sản phẩm năng lượng tái tạo như nước, gió Mặc dù sản lượng tiêu thụ điện tăng 11% so với cùng kỳ, giá bình quân trên thị trường cạnh tranh (giá CGM) lại giảm 5,1% so với cùng kỳ trong tháng 5/2021 Điều này phần lớn là giảm huy động từ các nhà máy nhiệt điện, đặc biệt là các nhà máy điện khí Cụ thể, mức tiêu thụ điện than đã giảm 5,8% trong 5 tháng qua, điện khí giảm 16,8% Trong khi đó, thuỷ điện tăng 52,7% nhờ điều kiện thuỷ văn thuận lợi Sản lượng dồi dào từ các nguồn năng lượng tái tạo cũng đã ảnh hưởng đến sản lượng phát điện từ các công

ty nhiệt điện 5 tháng đầu năm 2021, các nguồn năng lượng tái tạo lấy đi khoảng 13% tổng sản lượng tiêu thụ từ các nguồn năng lượng truyền thống

Giá khí tự nhiên tăng cũng là mối bất lợi của ngành phân bón vì sẽ khiến chi phí sản xuất tăng cao Tuy nhiên, thời gian gần đây, lo ngại ảnh hưởng từ cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine, giá phân bón dự kiến sẽ ảnh hưởng tích cực Cụ thể, các lệnh trừng phạt kinh tế từ phía EU – Mỹ sẽ đẩy giá phân bón tăng cao vì Nga là một trong những quốc gia xuất khẩu Ammonium nitrate lớn trên thế giới đạt khoảng 15 triệu tấn/năm, chiếm 75% nguồn cung toàn thế giới Trước đó, Trung Quốc – nước xuất khẩu phân bón lớn thứ hai thế giới đã ngưng đáng kể việc xuất khẩu 29 loại phân bón, bao gồm phân Urea, DAP, MAP, NPK, NP/NPS, MOP, SOP, Ammonium Chloride và Ammonium Nitrate kể từ ngày 15/10/2021 nhằm đảm bảo nguồn cung nội địa khi hoạt động sản xuất phân bón gặp nhiều khó khăn do thiếu hụt năng lượng và chi phí nguyên liệu đầu vào tăng cao Và với đất nước sản xuất và xuất khẩu phân bón tốt như Việt Nam thì đây là một cơ hội rất sáng

Báo cáo của Agriseco Research cũng đưa ra thống kê, hiện Nga cung cấp khoảng 23% ammoniac, 17% kali, 14% ure và 10% phốt phát Vậy nên nếu chiến tranh tiếp tục leo thang, khối lượng xuất khẩu này sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng và nhiều khả năng sẽ đẩy giá nhóm hóa chất và phân

bón tăng cao

Diễn biến ở thị trường Việt Nam, các cổ phiếu phân bón cũng đã tăng điểm tích cực phản ánh phần nào kỳ vọng đó Giá phân bón trên thị trường thế giới và Việt Nam vẫn đang chưa có sự tăng giá tương ứng, trong khi đó giá nguyên liệu đầu vào như dầu khí hay than đã tăng mạnh Điều này cho thấy giá phân bón trong thời gian sắp tới nhiều khả năng sẽ có sự điều chỉnh tăng giá, tạo động lực cho nhóm ngành phân bón trên thị trường

4 Thép

Giá thép đã tăng liên tục từ đầu tháng 3 năm 2020 từ giá 3297 nhân dân tệ/ tấn đến 5925 nhân dân

tệ/tấn vào tháng 10 năm 2021 (tăng +79.7%) do sự bùng nổ của đại dịch Covid 19 gây ra gián đoạn

về cung ứng thép trên toàn cầu Bên cạnh đó, giá nguyên vật liệu đầu vào( than cốc, quặng sắt, thép phế…) đều có xu hướng tăng giá và Chính sách bảo vệ môi trường tiến tới giảm nguồn cung thép vì sản xuất thép thuộc nhóm ngành phát thải carbon lớn trên thế giới Trung Quốc với định

hướng giảm phát thải carbon với mục tiêu cắt giảm thêm 13.5% tiêu thụ năng lượng/GDP và 18% lượng phát thải CO2/GDP cho giai đoạn 2021-2025 Tất cả các nguyên nhân trên đã dẫn đến sự

tăng giá mạnh mẽ của thép

Hình 16 Diễn biến giá thép cây

Ảnh hưởng tích cực và mạnh mẽ nhất, đầu tiên phải nhắc đến ngành sản xuất và thương mại thép, các doanh nghiệp thép tại Việt Nam nhờ tích trữ được nguồn nguyên liệu đầu vào giá thấp, nhập hàng có giá vốn thấp đã đẩy giá thép tăng cao Cùng với đó, chính phủ VN đã kiểm soát làn sóng covid thứ nhất vô cùng hiệu quả vào năm 2020, điều này đã giúp cho các nhà máy sản xuất thép hoạt động bình thường, giữ vững được công suất hoạt động kết hợp với việc được hưởng lợi từ việc tăng giá thép đầu ra giúp lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp thép tăng trưởng mạnh mẽ và đột biến

Xuất khẩu sản phẩm thép có thể được hưởng lợi lớn từ cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine

Theo Hiệp hội Thép Thế giới, Nga và Ukraine lần lượt chiếm 4% và 1% sản lượng thép toàn cầu trong năm 2021 trong đó,khoảng 40%-50% thép của cả hai quốc gia được xuất khẩu sang châu

Âu Cuộc chiến giữa Nga và Ukraine nếu kéo dài có thể sẽ dẫn đến sụt giảm sản lượng thép của Ukraine và gây ra những rào cản đối với thép của Nga, từ đó đẩy giá thép trong khu vực này tăng cao hơn và hỗ trợ xuất khẩu thép Việt Nam sang châu Âu

Bên cạnh đó,tại Trung Quốc, như đã nói ở trên, những cam kết cắt giảm khí thải khiến quốc gia này đang giới hạn sản lượng sản xuất và hạn chế xuất khẩu, nhu cầu thép tại Trung Quốc cũng lên

cao , một phần do chính sách đầu tư cơ sở hạ tầng của nước này Trung Quốc có xu hướng tăng cường các chính sách vĩ mô để ổn định nền kinh tế trong bối cảnh thị trường bất động sản đi xuống Các chuyên gia trong ngành cho rằng nhu cầu thép tại Trung Quốc sẽ đi vì các hoạt động xây dựng

và đầu tư vào hạ tầng sẽ tăng vì Trung Quốc thực hiện nhiều biện pháp kích thích nền kinh tế Xét trong bối cảnh hiện tại, ngành thép Việt Nam đang có điều kiện kinh doanh thuận lợi hơn chu

kỳ trước đó,đặc biệt đứng trước cơ hội lớn từ xuất khẩu, trong tương lai, nguồn cung xuất khẩu có khả năng thiếu hụt do những diễn biến liên quan đến Trung Quốc và lợi thế chi phí nhân công giá

rẻ sẽ tạo cơ hội rất tốt cho các nhà sản xuất thép Việt Nam nâng cao vị thế của mình trên thị trường toàn cầu Trong năm 2022, nhu cầu thép của các thị trường xuất khẩu kỳ vọng tiếp tục được duy trì ở mức cao, các chuyên gia tin rằng nhu cầu thép thế giới đã tăng đáng kể từ quý 1/2021 khi hàng loạt quốc gia đã phê duyệt và đẩy nhanh tiến độ xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng Xu hướng này sẽ tiếp tục tiếp diễn tối thiểu đến hết nửa đầu năm 2022, qua đó kích thích các nhà sản xuất thép Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu

Đơn cử vào ngày 15/11/2021, gói đầu tư 1.200 tỷ USD giành cho cơ sở hạ tầng đã được Tổng thống Mỹ ký phê chuẩn, đánh dấu khoản đầu tư lớn nhất vào cơ sở hạ tầng của Hoa Kỳ kể từ Đạo luật Đường cao tốc Viện trợ Liên bang năm 1956 Trong đó, các dự án có nhu cầu huy động thép bao gồm 110 tỷ USD giành cho đường các dự án giao thông trọng điểm, 66 tỷ USD giành cho đường sắt, 39 tỷ USD giành cho phương tiện công cộng và 7,5 tỷ USD giành cho xe điện Viện Sắt và Thép Hoa Kỳ ước tính cứ 100 tỷ USD đầu tư mới vào cơ sở hạ tầng thì sẽ làm tăng nhu cầu thép trong nước lên 5 triệu tấn

Chính phủ Ấn Độ cũng đã thông báo khởi động kế hoạch đầu tư cơ sở hạ tầng trị giá 1.350 tỷ USD vào đầu tháng 8/2021 Gói đầu tư này sẽ tập trung thúc đẩy sản xuất công nghiệp và tăng trưởng kinh tế với trọng tâm là mở rộng cơ sở hạ tầng giao thông và sử dụng nhiên liệu sạch hơn Theo Tata Steel – doanh nghiệp sản xuất thép hàng đầu tại Ấn Độ, kế hoạch chi tiêu công của chính phủ quốc gia này trong năm 2022 sẽ tăng 35% so với cùng kỳ, cao hơn mức 20% của năm 2021 Tổng kết lại, từ căng thẳng chiến tranh từ Nga- Ukraine, cộng thêm việc hạn chế sản xuất thép từ Trung Quốc và nhu cầu kích thích đầu tư công của thế giới, ngành thép sẽ được hưởng lợi rất lớn

từ việc xuất khẩu thép ra nước ngoài Tiềm năng Việt Nam trở thành một công xưởng sản xuất thép thay thế Trung Quốc như hiện tại là rất lớn

Trong khi đó có sự tác động hoàn toàn trái ngược hoàn toàn với các doanh nghiệp xây dựng khi giá thép tăng cao Ngành xây dựng đã được biết đến là ngành có biên lợi nhuận thấp vì phụ thuộc rất nhiều vào chi phí đầu vào của giá nguyên vật liệu Doanh nghiệp xây dựng, nhà thầu thi công

bị đánh giá là bất lợi do các chủ đầu tư đa số đều sử dụng loại hợp đồng đơn giá cố định không điều chỉnh ở thời điểm ký Các nhà thầu phải tự giải quyết sự thâm hụt này dẫn đến bào mòn lợi nhuận vốn dĩ mỏng manh của doanh nghiệp

Dù đại dịch Covid-19 vẫn còn tuy nhiên tư duy chống dịch đã thay đổi nhiều Hầu hết các nước đã

mở cửa hoàn toàn cho các hoạt động tự do thương mại Những nước sau một thời gian chống dịch cực đoan sẽ mở cửa trở lại và tăng nhập khẩu để đảm bảo tiêu dùng cũng như dự trữ quốc gia Đối với thị trường lớn nhất thế giới là Trung Quốc, số liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ cho thấy, dự tính đến giữa năm 2022 nước này sẽ tích trữ đến 60% lượng gạo Chính vì vậy, năm mới dự báo sẽ là

một năm nhiều cơ hội đối với xuất khẩu gạo Việt Nam Ngoài các thị trường truyền thống, gạo

thơm và gạo chất lượng cao của Việt Nam những năm gần đây còn xâm nhập và dần chiếm lĩnh các thị trường cao cấp như: Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, EU… Điển hình như thị trường EU, lượng gạo thơm của Việt Nam xuất khẩu năm 2021 tăng 9,3% về lượng và tăng 28,4% về trị giá so với cùng

kỳ năm trước Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) nhận định: Năm 2022 xuất khẩu gạo của Việt Nam sang EU dự báo còn tăng khá Đặc biệt, chất lượng gạo Việt Nam được cải thiện, chủ yếu là các loại gạo thơm, đánh trúng thị hiếu của người tiêu dùng châu Âu

Bên cạnh đó, theo tờ Economic Times, Nga và Ukraine chiếm khoảng 29% sản lượng lúa mì, 19% sản lượng ngô và 80% dầu hướng dương xuất khẩu toàn cầu Còn theo kênh CNBC, các nhà phân tích cho biết, phần lớn châu Âu có sự phụ thuộc vào sản xuất lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen của Ukraine Ông Alan Holland, Giám đốc điều hành, người sáng lập Công ty công nghệ tìm nguồn cung ứng Keelvar cho rằng, Ukraine được coi là “giỏ bánh mì” của châu Âu Vì thế, khi hai nước

này ngừng xuất khẩu lương thực qua Châu Âu và các nước khác thì gạo Việt Nam được xem là sản phẩm thay thế có tiềm năng cao khi những năm gần đây đã tiếp cận được với thị trường này Tuy nhiên, năm nay chi phí đầu vào, đặc biệt là phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đều tăng mạnh nên giá thành sản xuất lúa rất cao, lợi nhuận của nông dân khá “mỏng” Ngoài ra, các doanh nghiệp ngành gạo Việt Nam đang gặp áp lực chi phí container cao và tình trạng thiếu hụt tàu hàng,

có đơn vị không dám ký hợp đồng mới vì lo ngại không đáp ứng được đơn hàng Vì vậy, có thể thấy tuy doanh thu tăng nhưng chi phí đầu vào cũng tăng do lạm phát khiến lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng nhưng có thể không quá nghiêm trọng

6 Thịt lợn

Hình 17.Gía heo hơi tại Việt Nam

Những năm gần đây giá thịt heo có diễn biến phức tạp vì ảnh hưởng lớn bởi đợt dịch tả lợn Châu Phi và dịch Covid Hiện giá lợn hơi trên toàn quốc dao động từ 50.000-55.000 đồng/kg, giảm từ 4.000-6.000 đồng/kg so với cuối tháng 1/2022 Giá lợn giảm do sau Tết nhu cầu tiêu dùng thịt lợn của người dân giảm mạnh, trong khi sản lượng lợn vẫn liên tục phục hồi, khiến nguồn cung trên thị trường tăng

Trong những tháng đầu năm 2020, khi đàn lợn bị sụt giảm mạnh do số lượng lợn tiêu hủy cuối năm 2019 lớn và chưa kịp tái đàn trở lại, giá thịt lợn diễn biến phức tạp, tăng cao trên cả nước, có

thời điểm giá thịt lợn hơi chạm mốc 100.000 đồng/kg tại một số tỉnh miền Bắc Trước tình hình

đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương tập trung phối hợp chặt chẽ thực hiện quản lý mặt hàng này Nhờ vậy những tháng cuối năm 2020, đàn lợn đã khôi phục nhanh, nguồn cũng bắt đầu ổn định, sản lượng xuất chuồng tăng dần khiến giá thịt lợn hơi trên thị trường giảm dần và đi vào ổn định Vào đợt cách ly do dịch Covid năm 2021, vận chuyển khó khăn, giá thịt heo thành phẩm trong dịch rất cao trong khi giá heo hơi vận động theo xu hướng ngược lại do tình trạng ứ đọng, không tiêu thụ được Đến nay, tuy tình trạng giãn cách xã hội đã hết nhưng giá heo hơi vẫn chưa hồi phục, đặc biệt hơn đối với những con heo quá lứa( >120kg) sẽ khó bán hơn so với bình thường

Hơn thế nữa ngành chăn nuôi năm 2022 còn phải đối mặt với giá thức ăn chăn nuôi tăng cao theo giá hàng hóa Giá dầu đậu tương tăng khoảng 22%, đậu tương tăng khoảng 21%, ngô tăng khoảng 9% dẫn tới giá thức ăn chăn nuôi cho gia súc, gia cầm, thủy sản thành phẩm cũng tăng từ 3-13%

Vì thế, năm 2022 có thể sẽ là một năm không mấy sáng sủa đối với ngành chăn nuôi Việt Nam

7 Cao su

Cao su trên thị trường được chia làm 2 loại là cao su thiên nhiên và cao su tổng hợp Trong khi cao su thiên nhiên được khai thác từ môi trường tự nhiên thì cao su tổng hợp lại được sản xuất từ dầu thô, do vậy khi giá dầu thô tăng làm cho chi phí sản xuất tăng và đẩy giá cao su tổng hợp tăng theo

Hình 18 Tương quan giá cao su và giá dầu thô (nguồn: FPTS tổng hợp)

Cao su thiên nhiên và cao su tổng hợp có thể được coi là hai loại sản phẩm thay thế của nhau nên khi giá cao su tổng hợp tăng đã làm cho nhu cầu đối với cao su thiên nhiên tăng lên, tạo động lực tăng giá cho cao su thiên nhiên Do vậy, bên cạnh các yếu tố về cung cầu cao su, giá dầu thô cũng

là một yếu tố tác động đến sự biến động của giá cao su nói chung (hình 18)

Lĩnh vực khai thác và xuất khẩu cao su thiên nhiên

Giá cao su và kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực khai thác và xuất khẩu cao

su có mối tương quan thuận do biên lợi nhuận của các doanh nghiệp cao su phụ thuộc chủ yếu vào giá bán Để hiểu thêm về tác động giá cao su, ta có thể nhìn lại lịch sử những giai đoạn mà giá cao su giao động ở mức cao (2010-2012) Cụ thể là tháng 2/2011, cao su thế giới ghi nhận mức giá cao nhất mọi thời đại 535.70 JPY/Kg, và tiếp tục neo ở mức cao trong suốt giai đoạn 2010-

2014 (hình 2)

Hình 19 Giá cao su thế giới và giá cổ phiếu ngành cao su (đại diện PDR và TRC)

Hình 20 Biên LNG và LNTT của doanh nghiệp khai thác và xuất khẩu cao su

- Cũng chính năm 2011, là năm mà các các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực khai thác và xuất khẩu cao su ghi nhận mức lợi nhuận trước thuế cao nhất trong lịch sử kinh doanh

do được hưởng lợi về giá bán, điển hình là cao su Đồng Phú và cao su Tây Ninh với mức lợi nhuận trước thuế năm 2011 lần lượt là 871.2 tỷ đồng và 515 tỷ đồng Cũng kể

từ đó kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp cao su bắt đầu ghi nhận sự giảm sút liên tục theo đà giảm của giá cao su thế giới đến năm 2021, giá cao su bật tăng trở lại (hình 3)

- Tương tự với kết quả kinh doanh, giá cổ phiếu của các doanh nghiệp cao su cũng có sự vận động tăng giảm theo giá cao su thế giới (hình 2)

Như vậy, với những phân tích trên có thể kết luận giá cao su thế giới cùng với lợi nhuận và giá cổ phiếu của doanh nghiệp cao su biến động đồng pha với nhau

Lĩnh vực sản xuất săm lốp

Để sản xuất ra một chiếc lốp xe hoàn chỉnh, nhà sản xuất cần sử dụng tới hàng trăm loại nguyên liệu, hóa chất và chất phụ gia khác nhau Trung bình trong mỗi lốp xe ô tô, cao su là thành phần chiếm tỉ trọng lớn nhất, khoảng 47% khối lượng của mỗi chiếc lốp Tiếp theo là carbon đen (hay còn gọi là muội than) với khoảng 21% khối lượng

Do vậy, có thể thấy tỉ suất lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất săm lốp chịu ảnh hưởng mạnh bởi giá cao su (hình 4) Là một nguyên liệu đầu vào quan trọng cho quá trình sản xuất săm lốp, khi

Biên LNR và LNTT của các doanh nghiệp khai thác cao su

giá cao su có xu hướng giảm trong những năm vừa qua (sau khi đạt đỉnh năm 2011), tỉ suất lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp sản xuất săm lốp đã tăng lên đáng kể (giai đoạn 2012-2016) Bên cạnh đó, việc tỉ suất lợi nhuận gộp tạo đỉnh (đáy) sau khi giá cao su tạo đáy (đỉnh) khoảng từ 1 đến

2 quý cho thấy độ trễ nhất định trong mối tương quan này

Hình 21 Biên lãi gộp và lợi nhuận trước thuế

Tuy nhiên, xét trong vài năm gần đây mặc dù giá cao su neo ở vùng thấp nhưng biên lãi gộp của các doanh nghiệp ngành săm lốp ở Việt Nam lại giảm sút, nguyên nhân là do các doanh nghiệp Việt phải giảm giá bán để cạnh tranh thị phần với các đối thủ lớn của nước ngoài như Kenda

Rubber, Sailun Group, Bridgestone Corp, Kumho Tire,… Do vậy, yếu tố giá cao su đầu vào thấp vẫn chưa đủ tạo nên sự hấp dẫn để đầu tư vào ngành này

Biên lãi gộp và lợi nhuận trước thuế

Hình 22 Giá hợp đồng tương lai kim loại Đồng

Trong báo cáo mới đây (04/2021) với nhan đề: Đồng là dầu mỏ mới, Goldman Sachs dự báo

trong vòng 12 tháng tới, giá đồng trung bình sẽ ở mức 11.000 USD/tấn Đến năm 2025, kim loại này có thể được định giá 15.000 USD/tấn, tăng 66% giá trị

Tổ chức cho rằng, do yêu cầu về phát triển xanh, nhu cầu sử dụng đồng sẽ tăng mạnh, có thể tăng đến 900%, tương đương 8,7 triệu tấn đồng vào năm 2030 Kể cả khi sự tăng trưởng có chậm hơn,