Tiểu Luận - Bình Luận Về Giá Trị Phóng Sự " Một Huyện Ăn Tết " Của Vũ Trọng Phụng

Niềm hoài nghi ấy cứ phát triển lên mãi Ở cái nước Đại Cồ Việt cốhữu của chúng ta đây, đến những sự thay đổi rồi, thí vụ như bao nhiêuđiều cải cách tân của chính phủ chẳng hạn, mà té ra

MỤC LỤC

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÓNG SỰ MỘT HUYỆN ĂN TẾT 2

1.1 Hoàn cảnh sáng tác 2

1.1 Chủ đề 2

II NỘI DUNG PHÓNG SỰ 2

2.1 Bức tranh ngày Tết của một huyện miền Bắc 2

2.2 Hiện trạng về nạn đục khoét, hối lộ trong xã hội đương thời 4

2.3 Sự lên ngôi của xã hội đồng tiền 7

2.3.1 Đồng tiền có thể mua chuộc chức tước 7

2.3.2 Đồng tiền làm tha hóa con người 7

2.4 Mối quan hệ ứng xử giữa con người trong xã hội 9

2.4.1 Cá lớn nuốt cá bé 9

2.4.2 Mối quan hệ vụ lợi, giả tạo 10

III NGHỆ THUẬT 11

3.1 Kết hợp chất tiểu thuyết trong phóng sự Một huyện ăn Tết 11

3.2 Nghệ thuật châm biếm, đả kích sâu cay 12

3.2.1 Khai thác tình huống mâu thuẫn 12

3.2.2 Giọng điệu trào phúng, châm biếm, đả kích, xót xa 13

3.2.3 Ngôn ngữ trào phúng 14

3.3 Khả năng chiếm lĩnh vấn đề mang tính khái quát, tổng hợp cao 14

3.4 Lời văn mang đậm chất khẩu ngữ 18

IV TỔNG KẾT 22

4.1 Thái độ của tác giả 22

4.2 Liên hệ hiện nay 23

4.2.1 Nhận diện tham nhũng ở Việt Nam 23

4.2.2 Tính thời sự của nạn tham nhũng 24

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÓNG SỰ MỘT HUYỆN ĂN TẾT

1.1 Hoàn cảnh sáng tác

Một huyện ăn Tết được viết trong giai đoạn sáng tác cuối cùng của VũTrọng Phụng ( từ giữa 1937 tới lúc ông mất) Đây là thời kì tư tưởng củanhà văn chuyển biến theo chiều hướng tiêu cực Nguyên nhân là vì ảotưởng chính trị của Vũ Trọng Phụng đã bị rạn nứt từ Vỡ đê đến giai đoạnnày thì tan vỡ hẳn Ảo tưởng đó xây dựng trên lòng tin tưởng của Vũ TrọngPhụng đối với vai trò của Đảng cộng sản và Đảng xã hội trong phong tràomặt trận dân chủ chống phát xít trong nước và trên thế giới, được nhậnthức theo những quan niệm mơ hồ của nhà văn Ảo tưởng đó vấp phảithực tế không phù hợp đã làm nảy sinh ở ông một niềm hoài nghi, trướchết đối với chính phủ bình dân và Đảng xã hội Pháp mà ta nhận thấy qua

Vỡ đê Niềm hoài nghi ấy cứ phát triển lên mãi Ở cái nước Đại Cồ Việt cốhữu của chúng ta đây, đến những sự thay đổi rồi, thí vụ như bao nhiêuđiều cải cách tân của chính phủ chẳng hạn, mà té ra cũng lại là chẳng thayđổi gì cả, thì hỏi rằng vì lẽ gì những ngón xoay tiền giữa một xã hội đãmang nặng trên lưng những cuốn quốc sử của nó những hai nghìn năm cáitính chất gà quê ăn quẩn, mà lại còn chưa là một vấn đề bất chấp cả thờigian?

Phóng sự Một huyện ăn Tết đã mở ra trước mắt người đọc một xã hội suyđồi xuống cấp về mặt nhân phẩm của con người và từ đó đồng tiền mangtrong mình một sức mạnh ghê gớm, có thể thay đen đổi trắng Quan hệgiữa người và người cũng bị đồng tiền chi phối Văn hóa xin cho, tệ nạntham nhũng hối lộ diễn ra một cách trắng trợn Vũ Trọng Phụng đã lột tảtrần trụi bộ mặt xã hội đương thời và qua đó khẳng định ngòi bút tài năng,sắc sảo của ông

II NỘI DUNG PHÓNG SỰ.

2.1 Bức tranh ngày Tết của một huyện miền Bắc

Nhắc đến Tết, người ta lại nghĩ đến khung cảnh tươi vui, nhộn nhịp khắpnơi nơi mỗi gia đình quây quần bên nhau để san sẻ niềm vui đón Tết vàcùng ăn bữa cơm đoàn viên ấm áp Ở vùng nông thôn, ngày Tết vô cùng ýnghĩa và luôn được tổ chức theo đúng nghi lễ, phong tục của ông bà tổ tiên

để lại, như trong hai câu thơ của Nguyễn Khuyến có viết:

Trong nhà rộn rịp gói bánh chưngNgoài cửa bi bô rủ chung thịt

(Cảnh tết)Khác với các nhà thơ, Vũ Trọng Phụng lại vẽ lên một bức tranh ngày Tết vôcùng đặc biệt Tác giả sử dụng từ “ Ăn Tết” không phải để bàn về cái nghĩahẹp của nó mà để độc giả “phỏng đoán” ra hành vi của một huyện ăn Tếtnhư thế nào Do đó, tác giả không kể về thức quà của ngày Tết như: thịt

mỡ, dưa hành, bánh chưng xanh, câu đố đỏ, pháo, rượu… hay sự lo toan,chật vật của người lớn để đi vay tiền chuẩn bị sắm sửa cho ngày Tết, haynhững chuyện thường tình như những trận chửi bới, đòi tiền nhau… hếtthảy những điều ấy Vũ Trọng Phụng cho là “cái nhàm” Cái mà tác giả khaithác ở trong phóng sự Một huyện ăn Tết là những phương tiện mà thiên hạ

đã ứng dụng để đi tới cái mục đích được những cái nhàm ấy mà thôi

Bức tranh ngày Tết của Vũ Trọng Phụng nằm bên khay đèn của một ôngLục sự già Tức là từ những sự việc xoay quanh ông Lục sự già, tác giả sẽbiết được mặt khuất phía sau của một huyện ăn Tết là như thế nào VũTrọng Phụng đã giải thích lí do tác giả chọn nhân vật ông Lục sự già lànhân vật chính để tác giả khai thác sự thật, mặt chìm dưới các mối quan hệcủa ông ta, cái gì ở giữa quan và dân là đây, và cái khay đèn thuốc phiện,

ấy đấy, cũng là trung tâm của nhà ông Lục sự và tác giả khẳng định được

nằm ở đây, và chỉ một chỗ ấy thôi, ta đã có thể nhìn khắp xung quanh mộthuyện được rồi.

Vào hai mươi tết, tại cái khay đèn của ông lục sự già là bọn cai cơ bị ônglục sự từ chối không nhận một cái khay mấy chục cam và hai cân đường.Tiếp đến là bàn về công việc canh phòng của bọn tuần tráng các làng, cácđiếm quan phải kí giấy để cho lính đi làm kiếm tiền tiêu cái Tết Tết đến làdịp để bọn lính cai, bọn tuần tráng kiếm chác từ công việc giữ trật tự trị an

và vì phụng sự theo lệnh của cấp trên Đến việc thăng chức, giảm án cũng

là một đề tài được các quan, ông quản cơ tỉnh… quan tâm trong dịp Tết, họchạy lễ Tết, bữa rượu chè, thuốc phiện để làm hài lòng cấp trên, mong saođạt được mục đích cá nhân của mình

Hàng loạt những câu chuyện, cảnh tượng trơ trẽn, rỗng tuếch và đáng xấu

hổ được phô trương như một lẽ tất nhiên và đến cũng tự nhiên trong dịpTết đến, xuân về Không khí ngày Tết đã ngột ngạc và xám xịt lạ thườngnhưng trong phóng sự lại rát bình thường người nào người nấy đều đã cónhững bộ mặt đi đưa đám ma, cả một huyện đều nhăn nhó gãi đầu gãi tai

và ở đâu cũng có câu thúc giục bất hủ Chết, năm hết Tết đến rồi còn gì!.Dường như chả ai mong đợi Tết đến một cách hào hứng và tha thiết mà chỉ

là một sự buồn tẻ nhạt, thậm chí người ta còn hốt hoảng vì Tết đã đến rồi.Bức tranh ngày Tết mở ra đã tạo một sự lạ thường, gây tò mò và khó hiểucho người đọc nhưng lại tạo được dấu ấn mạnh mẽ đến vấn đề thời sự mà

Vũ Trọng Phụng đang trình bày với chúng ta

II.2 Hiện trạng về nạn đục khoét, hối lộ trong xã hội đương thời

Vấn đề nạn hối lộ được Vũ Trọng Phụng trình bày rất chân thật và độc đáo

từ những câu chuyện có thật đến cuộc đối thoại với những người trongcuộc đã khắc họa chi tiết cái sự thật nhức nhối này Ông Lục sự khôngnhận quà bọn cai cơ vì nghĩ nhận của họ…ta phải chạy cái bữa rượu tấtniên cho họ, ít nhất là một con gà, hai cái chân giò, không thì cả một con

bạc để mất bữa rượu hai đồng bạc” Có thể nói rằng, ông Lục sự đã tínhtoán hơn thiệt rất tỉ mỉ, ông đong đếm lễ vật phải tương xứng với tiếng nóicủa mình, một kiểu ăn tiền hối lộ rất khôn ngoan và nham hiểm Ông Lục

sự nhìn nhận, ông biết đục khoét thành thánh vì làm quan mà không hối lộ

là không xong, ông can đảm mặc cho ai phê bình mình rồi tự biện minhrằng Ta xấu, nhưng nhiều kẻ khác như ta, vậy thì ai cũng xấu hoặc chẳng

ai xấu cả Điều đó nói như Vũ Trọng Phụng là một tai họa cho cả xã hội vìnạn hối lộ có một nguyên cớ mạnh mẽ để bênh vực nó, làm cho kẻ ăn tiềnxấu xa cũng nghĩ mình chả có gì xấu nữa

Đến công việc đi tuần tra các làng, các điếm, nơi tụ hội của người dân xemxét sự an ninh và đã trang bị đồ vật, dụng cụ như: cái trống, tù, giáo mác,côn gậy, dao, mộc… đầy đủ hay chưa để phòng chống trộm cướp trongnhững ngày Tết Những tên tuần tra được dịp “hạch” của cấp trên như:hạch của lí trưởng bữa rượu, hạch nhà viên phó lý bữa thuốc phiện Làngnào cũng phải nhét cho chúng tiền để chúng báo cho thanh tra ở cấp trên

là tình hình an ninh ở làng đấy ổn định và chấp hành đầy đủ Nếu không cótiền nhét vào miệng chúng thì chúng sẽ báo cho cấp trên, bên trên sẽ lậpbiên bản trình huyện Rồi Lý trưởng của làng ấy sẽ bị giấy khiển trách, bịdọa đánh, nếu chống cự thì cả hương lí và tuần tráng đều bị trói giải lênhuyện vì tội hành hung người nhà nước khi thừa hành chức vụ Luật đề rarất công minh và xác đáng nhưng khi thi hành thì đã biến đổi rất tinh vi vàphức tạp khiến cấp dưới thì lộng hành, cấp trên thì bưng bít nhau hoặcdùng uy quyền để bức ép kẻ khác cực kì vô lí Tất cả chuyện có tội haykhông, tốt xấu thế nào đều được quy ra thành tiền huyện to có khi dămsáu trăm, huyện nhỏ cũng phải một vài trăm Công việc giữ gìn trật tự anninh đã mang một món hời lớn cho bọn lính thanh tra, chúng rất biết tậndụng thời cơ quanh năm chỉ có ngày Tết là có được một dịp kiếm chác tothôi Cách ăn tiền của dân một cách trắng trợn và bẩn thỉu đến thế lại đượcquan lớn có biết cũng làm ngơ vì cho rằng công việc tuần tra, khám xét tổ

chức trị an và khí giới của làng là quan trọng hơn hết nên không cấm được.Mặc kệ cho bọn chúng lộng hành, muốn thực thi công việc như thế nàocũng được Họ lấy số tiền kiếm được trích ra một nửa đem lên tỉnh để nộpcho ông quản cơ, rồi ông quản cơ nhân danh cả cái khí giới mua lễ vật biếucác quan trên, cụ Bố, cụ Thượng, ông Đồn Đây chính là một mặt trái tệ hại

và đáng lên án trong cách thi hành pháp luật của kẻ làm thanh tra vàđường dây tham nhũng, ăn hối lộ của quan lại Điều này không được chấnchỉnh, nghiêm cấm và bày trừ thì chỉ khiến người dân cứ phải đón Tết trongnỗi lo sợ và chỉ biết cắn răng chịu đựng Còn kẻ làm quan thì chia nhau sốtiền mồ hôi, nước mắt của nhân dân Đây quả là một sự thật mang tínhthời sự nhức nhối và đáng lên án gay gắt

Thậm chí ngay cả việc thăng chức được dự báo nhanh hay chậm còn tùythuộc vào số tiền nhiều hay ít, cái lễ to hay nhỏ của cá nhân hoặc cả đoànthể Cách tổ chức xã hội kim thời đang ở mức báo động, đến Vũ TrọngPhụng cũng phải thốt lên là cái xã hội gà què ăn quẩn cối xay Tác giả bìnhluận rằng: xã hội thì như một bộ máy tinh tế, mà cá nhân là những bánh

xe, nếu một cái quay thì bao nhiêu cái khác quay theo, nếu một cái hỏngthì toàn bộ cũng phải ngừng lại Chẳng một ai có thể đứng ra ngoài cônglệ: cá lớn nuốt cá bé, vì cái phận sự nộp của đút hoặc từ dưới lên trên.Chính vì điều này nên những hoạt động hay công việc của kẻ trên đến kẻdưới đang thi hành vì mục đích chung của cộng đồng hay đơn giản vì làmtheo lệnh, theo luật đều được quy cho là họ đi ăn cướp có giấy phép

Việc thuê người để giúp Tổng lí- dốt nát, ngu chữ sắp xếp giấy tờ cũng tốntiền nhưng chính phủ Pháp làm ngơ vì nếu thuê người thì Nhà nước cũngkhông bỏ tiền ra thuê Chúng cho rằng tại “dân ngu phải nuôi sống các ôngấy” tức là lấy tiền của dân để xoay xở cho công việc cá nhân của mình, bảnthân các ông Lí không biết chữ vẫn có thể phụ trách công việc giấy má hồ

sơ của quan bằng cách dùng tiền để thuê người Chỉ cần không bỏ tiền túi

ra, những kẻ ấy sẵn sàng đục khoét tiền của nhân dân một cách trơ trẻn và

đê tiện

Một sự việc khác cũng được Vũ Trọng Phụng khai thác được để mở ranhững mánh khóe ăn tiền của dân mà bọn quan lại, cấp trên đang ngàyngày lộng hành ngang ngược, vô phép tắc Hai người bị trói giải lên huyện

là trương tuần và phó lý một làng vì tội ngủ mê đế mất cả trống lẫn tù đãvậy không chịu cho chúng nó tiền, còn cãi vả chống cự nên bị thêm một tộinữa là hành hung nhà chức sự giữa lúc thừa hành pháp luật Cụ Lục biếtchuyện ra lời phân bua là nếu hai anh này không chạy nỗi chục bạc lànguội ăn Tết đấy! Qua lời của ông Lục sự già có thể thấy rằng kẻ có tội dù

là tội nhỏ hay lớn thì người nhà nước cũng chả quan tâm, họ chỉ để ý đến

“cái lễ” mà kẻ phạm tội cống nạp cho họ Vì nếu có tiền chạy tội thì coi như

là người không có tội, hoặc được đặt cách cho ra tù sớm Bộ máy thực thipháp luật của xã hội đến nỗi tồi tàn và mục nát Những kẻ thực thi phápluật chỉ nghĩ đến việc ăn hối lộ, nhận tiền đút lót là có thể đổi trắng thayđen, là có thể che mắt xã hội Điều đáng nói là những vị cấp cao, nhữngngười biết rõ “điều đáng xấu hổ” này lại bưng bít hoặc làm ngơ như ngườingoài cuộc Ăn hối lộ việc này nối tiếp ăn hối lộ việc khác không có điểmdừng, cứ tiếp tục như thế càng làm xã hội thêm suy tàn, lòng dân phẫn nộ

và mâu thuẫn càng gay gắt

Vũ Trọng Phụng chứng kiến cảnh tượng này mà chua xót và buồn rầu, tácgiả thổ lộ: biết rõ một huyện ăn Tết ra sao, lòng tôi đã bị ám ảnh bởi mộtnỗi buồn Nỗi buồn của tác giả cũng chính là nỗi buồn chung của người dânnơi huyện nọ ăn Tết, trong phóng sự Họ biết rõ điều ngang trái ấy, điềuxấu xa ấy nhưng bất lực và đang ngày ngày chịu đựng

Vấn đề nạn hối lộ trong tiểu phóng sự Một huyện ăn Tết của Vũ TrọngPhụng đã được mô tả rất chân thực và sâu sắc Thông qua bức tranh ngàyTết ở một huyện nhỏ, người đọc đã phần nào hình dung được bối cảnh xã

hội và hiện trạng tham nhũng, hối lộ lúc bấy giờ Qua đây, tác giả đã khéoléo vạch trần và lên án bộ máy nhà nước lũng đoạn, suy đồi và những vấnnạn bẩn thụi không thể nào “nhắm mắt buông xuôi” được Cái hay của bàiphóng sự này là vạch trần sự đen tối của nạn hối lộ và những mấm mónggây ra vấn nạn này Dù không phải là một tác phẩm điều tra bí mật, hoặcđang kết tội đích danh người, một bộ phận, tổ chức và cái huyện trong bàiphóng sự nhưng cái hay mà Vũ Trọng Phụng đã làm được là tác động đếnnhận thức của con người và khơi gợi được vai trò trách nhiệm của mỗi cánhân trong cộng đồng Phóng sự này cũng như các phóng sự khác của tácgiả đã trình bày các vấn đề thời sự nhức nhối trong xã hội được mang đếnngười đọc vô cùng đặc sắc và để lại ấn tượng mạnh mẽ.

2.3 Sự lên ngôi của xã hội đồng tiền.

Nếu ở Cơm thầy cơm cô Vũ Trọng Phụng đã “lộn trái” thực chất xã hội thịdân, tình trạng thối nát của xã hội đương thời thì đến Một huyện ăn Tếtông lại tiếp tục mổ xẻ những “ung nhọt” của xã hôi thị dân, xã hội với sựlên ngôi của đồng tiền

Theo như quan niệm của người Việt Nam Tết là dịp để đoàn tụ, để vui chơitrong một năm vất vả, số tiền dành dụm cả năm sẽ được tiêu trong dịp Tết

Ấy vậy mà Một huyện ăn Tết của Vũ Trọng Phụng thì ngược lại Vào dịp Tết

là dịp để các quan lại kiếm ăn, mọi sự đen trắng đều do đồng tiền quyếtđịnh và chi phối tất cả

2.3.1 Đồng tiền có thể mua chuộc chức tước.

Tết là dịp không những cả quan và lính đều được phát tài Bởi vậy ngày từngày hai mươi tết đã có người đem quà, đem tiền đến nhờ ông Lục sự đểđược kiếm chác trong dịp Tết: Bẩm, anh em chúng con … của ít lòng nhiềugọi là có chút lễ mọn xin cụ vui lòng nhận cho Sao họ lại sốt sắng nghĩa

vụ đến bậc chạy lễ để được làm bổn phận cho sớm như thế? Thực ra họchạy “bổn phận” muc đích cũng chỉ muốn kiếm tiền vào mấy ngày Tết để lo

liệu cho vợ con trong một năm Vì thế ai cũng muốn mình được chức lính đituần để vơ vét tiền của dân làng.

2.3.2 Đồng tiền làm tha hóa con người

Quan và lính tuần

Tết là dịp nhà nước quan tâm, chăm lo cho người dân ăn Tết vui vẻ Thếnhưng trong Một huyện ăn Tết của Vũ Trọng Phụng Tết chính là dịp quanlại kí “giấy phép” cho lính đi tuần tra” Đội quân “ăn cướp có giấy phép” vơvét tiền của nhân dân Làng nào trù phú thì năm đồng, làng nào xơ xác thì

ba đồng, phó lý cứ việc trích tiền quĩ công đem lên rồi liệu bịa đặt mà khailáo vào sổ chi tiêu Không có số tiền ấy, tức thì cái điếm sẽ chẳng ra hồncái điếm, cái trống sẽ chẳng ra hồn cái trống, lính cơ cứ việc lập biên bảntrình duyệt… Có khi vì tiền lính tuần sẽ trói cả hương lý lẫn tuần tráng vềtội hành hung người nhà nước khi thừa hành chức vụ” Ở trong xã hội bảnchất con người bị tha hóa bởi đồng tiền, quan lại, lính lệ trông chờ vàongày Tết để bòn rút tiền của nhân dân Đối với lính cơ thì quanh năm chỉ

có ngày Tết là có dịp kiếm chát to thôi” Huyện to thì năm sáu trăm, huyệnnhỏ thì một hai trăm Cả một huyện từ trên xuống dưới đều vì tiền

Buổi chiều ngày hai mươi ba những đám lính ấy lại bắt đầu đi ăn cướp cógiấy phép bời vì cả cụ Lục và lính ai cũng đương cần tiền một cách ghêghớm cả Họ bóc lột nhân dân nếu đến tay không cau mày gắt gỏng làthái độ của lính cơ và quan nha trong những ngày Tết Một cái Tết mà cónhững hai lần “giấy phép” cho lính đi tuần thì thử hỏi dân chúng sống làmsao Chưa dừng lại ở đó vì tiền chúng còn bới long tìm vết vì họ hiểu rằng:

ai nấy cũng muốn cho cái Tết được yên ổn, Vì cái Tết làm kẻ ác cũng trởnên nhân đức trong chốc lát Hiểu quy luật này nên chúng bòn rút tiền củanhân dân bằng bất cứ thủ đoạn nào

Tối hôm 25 tết thì không khí mùi tiền càng hiện lên rõ nét thaanh nhân củalính cơ, lính lệ đến huyện tìm chồng đòi tiền, thuốc phiện càng bán đắt đỏ

hơn Và cuộc tuần tra vì tiền lần thứ hai cũng bắt đầu với lính lệ Lấy danhnghĩa tuần tra vì trị an giữa tháng củ mật nhưng thực chất là đi bóc lộtnhân dân, tranh thủ kiếm tiền mấy ngày Tết Số tiền cướp được sẽ chiatheo một tỉ lệ nhất định, một nửa đưa lên quan trên, biếu ông cụ Lục sốcòn lại chia nhau Họ làm bất cứ điều gì để có tiền, lính lệ trói người, đánhngười lấy mọi lý do là trị an để thu tiền Thậm chí đồng tiền làm cho họctha hóa nhân cách, thủ đoạn mục đích Ngược lại những người chịu khổ làdân chúng, ngay cái Tết cũng không đúng nghĩa hai anh kia mà khôngchạy nổi đứa chục bạc thì khỏi ăn Tết Đêm nay cho chúng manh chiếu kẻotội nghiệp, rét mướt thế này… Mai thì thân nhân nhà người ta thế nào cũnglên trang trải”.Viết về cái xã hội đồng tiền chi phối Vũ Trọng Phụng nhưlên án bậc phụ mẫu, quan lại của đất nước chỉ lo làm giàu cho túi tiền củamình mà không quan tâm đến đời sống của nhân dân Mặt khác xã hội ViệtNam 1938 là thời kì thực dân Pháp đô hộ nước ta, chúng thi hành nhiềuchính vơ vét bóc lột nhân dân, quan lại chính là tay sai của thực dân pháp

bị đồng tiền chi phối sẵn sàng đàn áp lên đồng bào mình

Một bộ phận nhà Nho.

Thầy nho là những người có học hành, dạy những điều hay lẽ phải cho mọingười Thế nhưng thầy nho trong Một huyện ăn Tết của Vũ Trọng Phụng lànhững người Mỗi ngày đến huyện làm hai việc vào buổi sáng rất đúng giờ,thạo chạy việc Nhưng nhà nhò lại đi “tống tiền” những tổng lí dốt nát Sốtiền mà họ kiếm chát được lại khá lớn đủ để trả tiền cơm, quần áo, tiền gửi

về quê Bởi vì thường thì người lý tổng dốt nát phải thuê một thầy nho bahào, mà một việc hệ trọng thì năm hào Dịp Tết các thầy Nho cũng kiếmđược ít tiền từ những công việc mà thầy nho đã giúp quan trong năm làđáng bao nhiêu Một lần nữa Vũ Trọng Phụng lên án nhà nho bị tha hóa,biến chất chạy theo đồng tiền Viết về điều này ông vua phóng sự đất Bắc

Kỳ như muốn mỉa mai tầng lớp nho sĩ, tầng lớp được xem tri thức của xãhội

Như vậy Một huyện ăn Tết thực chất là dịp để đồng tiền lên ngôi chi phốimọi thứ gọi là phải trái trắng đen trong xã hội Ở đó ông thể hiện tinh thầnnhập cuộc, đầy day dứt về xã hội đồng tiền.

2.4 Mối quan hệ ứng xử giữa con người trong xã hội.

Xã hội mà Vũ Trọng Phụng sống theo ông là xã hội “chó đểu” ở đó conngười đối sử với nhau bằng sự giả dối, lừa lọc như các nhân vậttrong“Hạnh phúc một tang gia” “Một huyện ăn Tết” cũng vậy mối quan hệứng sử giữa những con người với nhau là mối quan hệ cá lớn nuốt cá bé.Mục đích chủ yếu là hưởng lợi của nhau

2.4.1 Cá lớn nuốt cá bé

Trước hết quan trên là người có quyền và hưởng lợi nhiều nhất các cụ Bố,

cụ Thượng, ông Đồn… Người hưởng lợi tiếp theo là cụ Lục rồi đến bọnlính tuần, lính lệ, người bị bóc lột nhiều nhất là dân chúng Cứ như thế bộmáy quan lại từ trên xuống dưới cứ như một sợi dây, trên ăn nhiều chèn épxuống nhân dân Nói như Vũ Trọng Phụng: Chẳng một ai lại có thể đứng rangoài công lệ: cá lớn nuốt cá bé vì cái phận sự nộp của đút, hoạt động từdưới lên trên có thế thôi Bởi thế mà quan lại mới dao cho bọn lính tuần vớilính lệ cái gọi là “cái giấy phép” cho lính đi tuần tra để cùng nhau hưởnglợi Bởi vì trong cái xã hội đó ai có quyền có thế thì sẽ có tiếng nói, cóquyền bắt bớ người khác Chúng câu kết với nhau để hưởng lợi để đẩyngười dân vào cảnh bần cùng

2.4.2 Mối quan hệ vụ lợi, giả tạo.

Cụ Lục tỏ ra là người rất khéo léo trong các mối quan hệ ứng sử đối vớibọn lính tuần dạy chúng cách bóc lột như thế nào: Các anh ngu lắm! người

ta đang say rượu thì nói với người ta làm gì, để đến nỗi cãi nhau rồi bắt bớnhau Thì cứ sang nhà thằng lý trưởng mà nằm, chờ cho chúng nó tỉnhrượu xem nó có phải lạy mình như tế sao không bóp bao nhiêu mà khôngphải lòi ra? Rõ ràng ta thấy cụ Lục tỏ ra một người khá sành sỏi trong việcbóc lột người khác Nhưng xét cho cùng dạy bọn lính tuần mục đích cũng

chỉ có lợi cho mình Mặt khác với ông bất cứ một việc gì làm cũng đều cólời mới làm Nếu nhận của họ bốn chục cam, hai cân đường ta, thì lại phảichạy cái bữa rượu tất niên cho họ, ít nhất là một con gà, hai cái chân giò,không thì cả một con chó Chi bằng cứ chối phăng đi là hơn Trò đời có đi

có lại mới toại lòng nhau, vậy ai dại gì mà nhận cái lễ vật chưa đáng đồngbạc để phải mất bữa rượu hai đồng bạc” Đối với cụ Lục làm bất cứ việc gìcũng phải đem lại lợi nhuận cho mình, ngắm có lời thì ông mới nhận

Đó còn là mối quan hệ giả tạo của các bậc quan lại: Khi thầy Nho lên chào

cụ Bá để xin ít tiền nhưng ai cũng tỏ ra tử tế, thân mật nhưng thực chấttrong lòng lại đối nghịch lại Thôi năm hết Tết đến cả năm bận rộn không

có lúc nào rảnh việc quan, bây giờ mới có thể lên hầu hạ cụ Bá Trong khi

đó cụ nghĩ Bỏ mẹ nó đã tống tiền mình rồi Nhưng mỗi người vẫn cứ ra mặtsung sướng tỏ vẻ niềm nở với nhau Thực chất đó chỉ là giả tạo đôi bêncùng hưởng lợi, thầy Nho giúp ích cho cụ Bá thì cụ Bá phải trả tiền

Tóm lại mối quan hệ giữa những con người trong xã hội là mối quan hệ cálớn nuốt cá bé mục đích cũng chỉ để thu lợi nhuận với nhau Đó là cái xãhội thối nát, lừa lọc nhau

III NGHỆ THUẬT.

3.1 Kết hợp chất tiểu thuyết trong phóng sự Một huyện ăn Tết.

Trong các phóng sự của Vũ Trọng Phụng người ta thường thấy có sự kếthợp giữa chất tiểu thuyết trong phóng sự

Sự kết hợp này được biểu hiện ở chỗ :

Thứ nhất là trong tác phẩm người viết sử dụng các kĩ thuật, thủ pháp hưcấu để thâu tóm bản chất đối tượng được đề cập

Thứ hai là có sự tái cấu trúc hiện thực để thực hiện ý đồ, mục tiêu củaphóng sự: tính đa nghĩa đa thanh

Thứ ba là tăng cường tính chủ thể và tư duy nghệ thuật

Thứ tư là sử dụng kĩ thuật chạm khắc, tạo hình hay phân tích tâm lý củatiểu thuyết khi cần

Và cuối cùng là chất tiểu thuyết trong phóng sự làm cho nhân vật, sự kiện,vấn đề không còn mang tính cụ thể nữa mà trở nên điển hình, khái quát,tiêu biểu

Trên đây là một vài cơ sở lí luận về chất tiểu thuyết trong phóng sự của VũTrọng Phụng

Và nhóm xin lấy ý cuối cùng trong cơ sở lí luận trên để chứng minh Mộthuyện ăn Tết có sự kết hợp chất tiểu thuyết trong phóng sự

Trong phóng sự Một huyện ăn Tết ta thấy sự kiện, vấn đề nó không chỉmang tính cụ thể nữa, không chỉ là một huyện X, Y, Z nào đó, vào lúc nămcùng tháng tận năm Đinh Sửu đã xảy ra vấn đục khoét của dân để đượctiền, được bữa rượu no nê,…cái đục khoét này nó theo một mắc xích từtrên xuống dưới, từ cao tới thấp Trên là cụ Bố,cụ Thương, ông Đồn rồi đếnQuản cơ, rồi lính cơ, lính lệ rồi đến tổng lí lớn nhỏ ở các làng Đó là cái môhình đục khoét đã ra đâu vào đấy, đã lập trình sẵn để có dịp là tiến hành

vơ vét và nó áp dụng chung cho tất cả các huyện các xã,chứ không phảinhất thiết là của một huyện nào, nó là một công thức chung, một baremchung cho nạn hối lộ, đục khoét Cái vấn nạn trên đã trở thành điển hìnhcho xã hội lúc bấy giờ Như tác giả có viết trong phóng sự :Nó có thể là câuchuyện của Tết năm nay, lại là câu chuyện của Tết sang năm nữa…ấy chết,tôi chẳng nên nói rõ cả ra đây cái tên huyện ấy, dẫu rằng bất cứ chỗ nào,

sự đời cũng đến vậy cả

.Nhìn nhận lại xã hội hiện nay ta thấy vấn nạn này còn tồn đọng ở khắpmọi nơi Việc hối lộ để được thăng danh, tiến chức, để dễ chui lọt vào bộmáy cầm quyền, vào cơ quan xuất hiện dày đặc khắp mọi nơi, hầu như hối

lộ là phương tiện để mọi người dễ dàng có được thứ mình muốn một cáchnhanh nhất 80 năm đã qua nhưng Một huyện ăn Tết vẫn còn ngân vang

da diết tiếng chuông cáo chung của thời đại về vấn nạn tham ô, chạy chọt

để mua danh bán tước, để mưu cầu lợi ích cá nhân Như tác giả viết trongtác phẩm đó là những phương tiện mà thiên hạ đã ứng dụng để đi đến cáimục đích được hưởng.

3.2 Nghệ thuật châm biếm, đả kích sâu cay.

3.2.1 Khai thác tình huống mâu thuẫn.

Tình huống mâu thuẫn trong tác phẩm ở chỗ năm hết Tết đến, thì Tết làmột nét đẹp văn hóa cổ truyền của dân tộc, mọi người đều háo hức chuẩn

bị cho công việc tống cựu nghênh tân, khắp nơi tràn ngập niềm vui, háohức, đợi chờ mọi thứ may mắn sẽ đến vào dịp năm mới Tất cả mọi thứđều được chuẩn bị chu đáo đâu vào đấy thịt mỡ, dưa hành, bánh chưngxanh, câu đối đỏ, thủy tiên, pháo, cây nêu, rượu mùi…ấy thế mà Huyện nọđón năm mới trong cái cảnh người nào, người nấy đều đã có bộ mặt đi đưađám ma, tuy rằng năm cũ nó không bắt ta mua áo quan để đem chôn nó

đi ! Cả một huyện đều nhăn nhó gãi đầu, gãi tai Vì người ta phải chạy vạykhắp nơi, thắt lưng buộc bụng để nộp tiền cho tổng lí, rồi tổng lí lại dùng sốtiền đó để lo bữa rượu, bữa cơm gọi là có chút lòng cảm ơn do sự quantâm đặc biệt, canh phòng cảnh mật của mấy chú lính lệ, lính cơ

Cái không khí Tết đến xuân về không phải là là cái không khí nhộn nhịpháo hức của người dân chuẩn bị mâm cỗ Tết, hay đồ dùng vào ngày Tết,cũng không phải là cảnh trẻ con nô nức được mặc quần áo mới mà thayvào đó là cái không khí sôi lên sùng sục của bọn lính cơ ra vào tấp nập nhà

cụ Lục để xin cái giấy để đi “thi hành công việc giữ gìn an yên cho dân”,người ra kẻ vào tấp nập, ai nấy cũng hô nhau cái câu : ấy chết, năm hếtTết đển rồi còn gì Hay là cái cảnh những nhà Nho khăn áo chỉnh tề làmmột cuộc chu du thiên hạ để đi lễ quan trên, rồi cảnh đánh đố quýt củabọn lính tuần,cảnh bắt bớ, vơ vét, vu cáo…

3.2.2 Giọng điệu trào phúng, châm biếm, đả kích, xót xa.

Khi đọc những tác phẩm của Vũ Trọng Phụng ta thấy bút pháp trào phúngthể hiện rất sống động và táo bạo qua giọng điệu Giọng điệu gắn với việc