Cổ phần hoá phân xưởng sản xuất cơ khí của viện thiết kế máy năng lượng và mỏ

tế , đặc biệt trong công nghiệp xây dựng, vận tải, thơng nghiệp, dịch vụ kinhtế quốc doanh đã chiếm u thế tuyệt đối năm 1990 quốc doanh chiếm đến66,4% tổng giá trị sảne lợng công nghiệp,

Mục lụcLời mở đầu:

ChơngI: Một số nhận thức chung về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nớc

I.Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nớc một nội dung tất yếu của cảicách kinh tế ở Việt Nam

II.Vai trò của cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nớc

III.Một số vấn đề về cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc

1 Cổ phần hoá nhằm góp phần sắp xếp và nâng coa hiệu quả kinh tế- xã hội khu vực king tế nhà nớc

2 Các yêu cầu của cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc

3 Điều kiện lựa chọn doanh nghiệp cổ phần hoá

4 Các bớc cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc

IV.Thực trạng và một số biện pháp để tiền hành cổ phần hoá doanhnghiệp Nhà nớc

1 Thực trạng cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc

2 Một sồ vấn đề đặt ra

3 Một sồ biện pháp.

ChơngII: Chuẩn bị cổ phần hoà phân xởng sản xuất cơ khí của Viện thiết kế máy năng lợng và mỏ

I.Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của Viện thiết kế máy năng lợng và mỏ

1 Lịch sử hình thành và phát triển của Viện thiết kế máy năng lợng và mỏ.

2 Đặc điểm kỷ thuật của sởng sản xuất cơ khí

3 Thực trạng hoạt động kinh doanh của Viện

II.Một số điều kiện cần thiết để cổ phần hoá

III Nội dung các công việc chuẩn bị cổ phần hoá

1 Về mặt t tởng.

2 Tổ chức phân định phạm vi cổ phần hoá và đánh giá tài sản

3 Phần tài sản của viện và đối tợng tham gia và công ty cổ phần

4 Xử lý tài sản đa vào công ty cổ phần và xác định mạnh giá cổ phiêu

IV.Phân công trách nhiệm và các bớc tổ chức thực hiện cổ phần hoáphân xởng sản xuất cơ khí

1 Trách nhiệm của lảnh đạo Viên thiết kế máy năng lợng và mỏ

2 Trách nhiệm của ban chỉ đạo cổ phần hoá

3 Các bớc đã thực hiện đợcvề cổ phần hoá ở phân xởng cơ khí

Cổ phần hoá là một nội dung của đa dạng hoá sở hữu, xây dựng nềnkinh tế nhiều thành phần, là quá trình chuyển đổi hình thức sở hữu của một

đơn vị kinh tế quốc doanh nhằm đạt tới hiệu quả kinh tế cao hơn Cổ phầnhoá kinh tế quốc doanh hiện nay đang trở thành bức thiết và Nhà nớc ta coi

đó là chủ trơng lớn trong chính sách cải cách kinh tế đất nớc Tuy nhiên việc

đổi mới cơ chế quản lý cũng đặt hầu hết các doanh nghiệp quốc doanh của tatrong tình trạng khó khăn, lúng túng ban đầu bởi lẽ họ vẫn quen nếp nghĩ, nếplàm ăn cũ của thời bao cấp Để giúp các doanh nghiệp thoát khỏi tình trạngtrên vấn đề cấp bách đặt ra là phải đào tạo lại và trang bị thêm những kiếnthức quản lý của nền kinh tế thị trờng cho các nhà doanh nghiệp, tạo cho họ

đủ sức dẫn dắt doanh nghiệp của mình đứng vững và phát triển

Là một học sinh ngành Quản trị kinh doanh tôi đợc phân công về thựctập tại Viện thiết kế Máy năng lợng và Mỏ Qua thực tế tìm hiểu hoạt độngsản xuất kinh doanh của Viện trong những năm qua, kết hợp với những kiếnthức đợc trang bị ở trờng đợc sự gúp đỡ tận tình của các cán bộ trong Viện vàthầy giáo hớng dẫn tôi đã hoàn thành đề tài: “Cổ phần hoá phân xởng sảnxuất cơ khí của Viện thiết kế Máy năng lợng và Mỏ Tuy nhiên do khả năng

có hạn; mặt khác đây là một vấn đề mới mẻ đối với nền kinh tế nớc ta nênbản báo cáo này chắc không tránh khỏi thiếu sót Kính mong sự góp ý củathầy và các cán bộ trong Viện

Ngoài phần mở đầu và kết luận đề tài còn có hai chơng chính sau đâyChơng I: Một số nhận thức chung về cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc Chơng II: Chuẩn bị cổ phần hoá phân xởng sản xuất cơ khí của Viện thiết kếMáy năng lợng và Mỏ

tế , đặc biệt trong công nghiệp xây dựng, vận tải, thơng nghiệp, dịch vụ kinh

tế quốc doanh đã chiếm u thế tuyệt đối (năm 1990 quốc doanh chiếm đến66,4% tổng giá trị sảne lợng công nghiệp, đến năm 1995 thành phần kinh tếquốc doanh mà chủ yếu là công nghiệp đã chiếm gần 45% GDP của nền kinh

tế ).Khi đánh giá về chỉ đạo kinh tế trong thời kỳ vận hành cơ chế cũ, Đại hội

VI của Đảng đã xác định biểu hiện duy ý chí, không hợp quy luật của việcnền kinh tế chỉ duy trì một thành phần, một chế độ sở hữu (công cộng) về tliệu sản xuất trong các lĩnh vực lu thông Mọt luận điểm hầu nh đợc côngnhận rộng rãi từ sau Đại hội VI là nền kinh tế nớc ta cần có đọng lực của cơcấu đa sở hữu Một cơ cấu nh vậy, một mặt phải khuyến khích các thànhphần không phải quốc doanh phát triển, xoá bỏ nhiều lực cản không đáng có

đối với các thành phần này Mặt khác cũng rà soát, đánh giá nghiêm túc bảnthân tính hiệu quả, thu hút các nguồn lực đang rất còn hạn chế quá mức chokhu vực kinh tế quốc doanh Hơn nữa với quy mô hiện có kinh tế quốc doanhkhông thể giữ vững trận địa, đứng trụ và tiếp tục phát triển trong thơng trờngcạnh tranh ngày càng gay gắt một cách tất yêú để tăng động lực cho việctăng tốc phát triển nền kinh tế mà không “ mở cửa ”, thu hút các nguồn lựckhác của xã hội vốn dĩ không thuộc sở hữu của Nhà nớc tóm lại từ yêu cầucủa một cơ cấu khách quan khả dĩ tạo đợc động lực và từ yêu cầu tự thân củakinh tế quốc doanh, doanh nghiệp Nhà nớc, chung quy là yêu cầu phát triểnhơn nữa lực lợng sản xuất của quốc gia bắt buộc phải có sự lựa chọn nh đợcgọi là cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc Đối với kinh tế quốc doanh-doanh nghiệp Nhà nớc cổ phần hoá là giả pháp có khả năng tìm thêm vốn đểhiện đại hoá và tìm thêm nguồn động lực mới để tăng khả năng thu hiệu quả

đứng vững trong thơng trờng cạnh tranh Chính là từ các nhà hoạch địnhchính sách cần có đợc sự nhất trí cao về sự bắt buộc có lựa chọn nh trên đây

là nhân tố quyết định hàng đầu Cổ phần hoá ở nớc ta đã đặt ra khá sớmtrong các văn bản có tính chất chỉ đạo hành động của các cơ quan quản lýNhà nớc (từ cuối 1991 và liên tục 1992, 1993,1994 và gần đây, sau đại hộiVIII là Nghị định 28/CP, 25/CP) song thực tế triển khai khá ì ạch Suốt 5năm 1991-1994 chỉ chính thức đa đợc 5 công ty Nhà nớc chuyển qua Công

ty cổ phần Hiệu quả mọi mặt, nhất là tăng doanh thu, sản xuất sản lợng,tăng vốn tích luỹ, tăng nộp ngân sách, tăng nguốn lao động sử dụng, tăng thunhạp bình quân công nhân, tăng trình độ hiện đại về công nghệ, tăng thị phầntrong thơng trờng cạnh tranh hầu nh đến gấp bội trong cả năm công ty nàyliên tục từ 3 đến 4 năm nay

Song ngời ta vẫn cha đợc thuyết phục và quyết tâm chính trị vẫn cha

đủ tầm, đủ độ thực thi một chính sách cải cách doanh nghiệp Nhà nớc một

b-Nhà nớc hiện có trong 2-3 năm tới Trở ngại lớn thứ hai là các chíh sách xử

lý các lợi ích của các bên liên quan đến cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà n ớc:Nhà nớc, ngời lao động tại doanh nghiệp, giám đốc và bộ máy quản lý công

ty (DNNN) Các cổ đông sẽ tham gia công ty cổ phần thông qua mua-sởhữu-chuyển nhợng các cổ phiếu Tiếp đến việc chậm có thị trờng thứ cấp để

lu thông đợc các cổ phiếu cũng góp thêm vào trợ lực cho cổ phần hoá.Những nguyên nhân về cơ sở pháp lý, điều kiện kỹ thuật cuãng có ảnh h-ởng đến tiến trình cổ phần hoá Song cần khẳng định vấn đề nhaanj thứcquan điểm và quyết tâm chính trị của các nhà hoạch định chính sách vẫn lànguyên nhân cơ bản nhất của tình hình triển khai cổ phần hoá trong 5-6 nămqua cũng là nhân tố quyết định túc đẩy tiến trình này trong thời gian bắtbuộc từ nay đến nam 2000

Cũng cần đánh giá đúng quan điểm của Nhà nớc về khái niệm cổ phầnhoá ở Việt Nam hiện nay không phải là chủ trơng t nhân hoá Đúng là haikhái niệm này ( cổ phần hoá, t nhân hoá) về logic bình thờng thì không có gìkhác nhau cơ bản Song ở Việt Nam t nhân hoá có nghĩa là chuyển toàn bộhoặc phần chi phối hoặc toàn bộ doanh nghiệp q2ua sở hữu của các cổ đôngkhông thuộc phạm trù sở hũ công cộng-sở hữu Nhà nớc trờng hợp về chủ tr-

ơng đợc ghi trong nghị quyết Địa hội của Đảng và các văn bản pháp quykhác của Quốc hội, Chính phủ (nh Nghị định 202/HĐBT năm 1992, Nghị

định 28/CP và Nghị định 25/CP năm 1997 và các văn bản dới luật khác củacác cơ quan hoạch định Chính phủ) về cổ phần hoá thì khái niệm này cónghĩa là chỉ chuyển 1 phần không có ý nghĩa chi phối cho các cổ đông ngoàiphạm trù sở hữu Nhà nớc Do đó khi đánh giá các trở ngại trong việc triểnkhai chủ trơng này không nên xem yêu cầu t nhân hoá là vật cản của quátrình cổ phần hoá Trở ngại quan trọng về nhận thức đáng nêu lên để khắcphục chính là ở quan niệm không muốn chuyển dù là 1 phần không chi phối

sở hữu Nhà nớc qua sở hữu của các cổ đông không phải là Nhà nớc

II.Vai trò của cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc.

Cổ phần hoá một số doanh nghiệp Nhà nớc là giải pháp quan trọng đểnâng cao hiệu quả kinh tế quốc doanh Đại hội Đảng lần thứ 6 nhận định lạimô hình xã hội chủ nghĩa rút ra những bài học thành công và không thànhcông, nhìn lại thực tế hơn sự phát triển của chủ nghĩa t bản hiện đại, đặc biệtxem xét kỹ đời sống kinh tế xã hội đất nớc đã khẳng định phải xoá bỏ chế độtập trung đối với kinh tế quốc doanh Sau đó NQTW 3 Đại hội 6 và quyết

định của Hội dồng bộ trởng 1987 đặc biệt từ năm 1989 kinh tế quốc doanhmới thực sự bớc ngoặt sang cơ chế mới Tuy vậy tình hình sản xuất kinhdoanh của kinh tế quốc doanh vẫn ở tình trạng vô cùng khó khăn biểu hiện rỏ

3 Tình trạng lao động thiếu việc làm nghiêm trọng, công suất thiết bị máymóc sử dụng quá thấp- Có xí nghiệp có tới 30% tổng số công nhân không

có việc Có xí nghiệp nh Liên hiệp môtô xe đạp Thành phố Hồ Chí Minhphải cho 2280 cán bộ công nhân nghỉ việc

Tình trạng đó dẫn đến đời sống công nhân rất khó khăn do tiền lơng bịgiảm Năm 1990 ớc giảm khoảng 40% so với 1989

4 Thiết bị máy móc công nghệ lạc hậu thua xa so với thế giới Năng suấtchất lợng, hiệu quả sản xuất thấp trong khi hao phí vật chất lại lớn

Nguyên nhân gốc của tình trạng trên là do chúng ta bị trói quá chặt vàogiáo điều “ sở hữu quốc doanh là sở hữu của toàn dân “ và do đó những ngờilàm việc trong cơ sở quốc doanh đều là chủ sở hữu của xí nghiệp Trên thực

tế thì công nhân viên lao động theo sự điều hành của giám đốc-là ngời đạidiện cho Nhà nớc - nên cảm thấy mình chẳng khác gì ngời làm thuê, còngiám đốc Nhà nớc giao nhà máy (hoặc giao vốn) với trách nhiệm quản lý

điều hành bảo đảm bảo tồn và phát triển xí nghiệp (hoặc vốn) thì cũng chỉ là

đợc giao quyền sử dụng chứ không phải là giao cho đợc uyền sở hữu, và xét

kỹ thì cũng không khác gì đợc Nhà nớc thuê Do đó tuy nhấn mạnh mọi ngờilao động trong xí nghiệp đều là chủ nhng thực tế là vô chủ Điều đó dẫn đếncơ cấu tổ chức quản lý không gắn đợc tinh thần trách nhiệm, thái độ nhiệt tìnhlao động, cơ cấu lợi ích chung và rieng cũng không gắn bó với nhau, sự liênminh liên kết với nhau thiếu chặt chẻ.Vì vậy nhng biểu hiện của tình trạng khókhăn nói trên của kinh tế quốc doanh là khó tránh khỏi

Để thoát khỏi tình trạng đó cần có một hình thức tổ chức kinh tế mớicho xí nghiệp Nhà nớc mà hình thức khả thi là cổ phần hoá xí nghiệp Nhà n-

ớc hoặc chuyển các xí nghiệp Nhà nớc thành công ty cổ phần Nhà nớc.Chuyển thành Công ty cổ phần, Nhà nớc doanh nghiệp sẽ có nhiều chủ sởhữu nhng thông qua việc nắm các cổ phiếu mà tính chất của chủ sở hữu đợc

chủ sở hữu theo phầ vốn đóng góp các cổ đông này tách yếu đòi hỏi phải cómột cơ cấu tổ chức cũng nh những quy định về luật pháp và điều lệ cho mọi

cổ đông phải hoạt đọng đúng theo những nguyên tắc theo luật định cùngnhững cam kết theo điều lệ T cách giám đốc và bộ máy điều hành của công

ty đã rỏ ràng hơn so với xí nghiệp quốc doanh-giám đốc thay mặt Nhà nớcnhng với t cách là một cổ đông đợc hội đoòng quản trị và cổ đông tínhnhiẹem cũng sẽ khác với vai trò trớc đây đợc Nhà nớc giao quyền sử dụng vàlàm việc với t cách nh một viên chức Nhà nớc Những ngời lao động, do có

cổ phần, trở thành những chủ sở hữu đích thực và sẽ có quyền, trách nhiệm

và lợi ích cụ thể, từ đó tạo điều kiện cho họ gắn bó thật sự với hoạt động củacông ty

Vậy là Công ty cổ phần Nhà nớc đã tạo ra sự thay đổi đáng kể trongcơ cấu tổ chức nâng cao tinh thần trách nhiệm cuả mọi ngời làm việc trongCông ty hơn; vì quyền lợi thiết thực mà gắn bó với hoạt động công ty hơn.Chính điều này đã cho phép công ty có thể khắc phục đợc những khó khănnhiều mặt về vốn, về cải tién kỷ thuật, về việc làm, chất lợng hiệu quả kinhdoanh của công ty Tác động của công ty cổ phần Nhà nớc bao hàm đầy đủnội dung tích cực thúc đẩy nhiều mặt tiến bộ xã hội nh Công ty cổ phần

Đứng về một khía cạnh nào đó mà khảo sát, chúng ta thấy tác đọng của Công

ty cổ phần Nhà nớc còn cao hơn, đạt đợc những kết quả cao hơn tốt đẹp hơn

Xét về mặt huy động vốn Công ty cổ phần Nhà nớc có khả năng huy

động đợc lợng vốn lớn hơn của xã hội, do Nhà nớc có thể đầu t thêm, donhân dân có lòng tin hơn, vì khi góp vốn vào các doang nghiệp này chắcchắn tránh đợc sự bịp bợm, chụp giật và cũng có khả năng tránh đợc rủi ronhiều hơn khi đầu t vào các xí nghiệp ở các thanhf phần t nhân Dựa vào Nhànớc, các công ty này còn có khả năng tranh thủ đợc vốn đầu t của bên ngoàiqua liên doanh, liên kết, hoặc vay nợ

Có nguồn vốn tập trung lớn thì Công ty cổ phần Nhà nớc cũng có khảnăng tranh thủ áp dụng đợc khoa học kỷ thuật công nghệ hiện đại hơn Dựavào Nhà nớc qua việc tìm hiểu khảo sát của các viện nghiên cứu của Nhà n-

ớc, có thể nắm bắt đợc những kỷ thuật của nớc nào tiên tiến hơn, chuyên giacủa các nớc nào xuất sắc hơn, có khả năng viên trợ giúp đỡ hơn, để xin nhập

và ứng dụng

Nhà nớc có khả năng rút vốn của các Công ty cổ phần qua việc bán cổphiếu, thu lọi tức cổ phiếu và lãi của ngời lao động vay mua cổ phiếu, cùng

bỏ vốn đầu t thêm để thành lập các doanh nghiệp mới kỷ thuật tién tiến hiện

đại, đáp ứng nhu cầu xây dựng: “những xí nghiệp cốt lõi, rờng cột của nềnkinh tế bảo đảm giữ vỡng và mửo rộngvai trò chủ đạo của nền kinh tế quốcdoanh Điều này còn tạo ra khả năng làm biến đổi nhanh cơ cấu kinh tế phùhợp với điều kiện hoàn cảnh của đất nớc, từ đó cũng thúc đẩy sự phân cônglại lao động tốt hơn

Với vốn lớn kỷ thuật tiên tiến lại có cơ chế quản lý kích thích đợc tinthần hăng say lao động vì gắn bó quyền lợi với doanh nghiệp nên Công ty cổphần Nhà nớc cũng sẽ cố gắng phấn đấu tiết kiệm, bảo vệ tốt tài sản, đạt đợcnăng suất chất lơng hiệu quả cao hơn Hàng hoá của doang nghiệp cũng tiêuthụ trôi chảy hơn đảm bảo cho công việc làm ăn tăng hơn

Xét về mặt liên kết, hợp tác Công ty cổ phần Nhà nớc cũng có u thếhơn Do công suất thiết bị tốt, mạnh nên cong ty có thẻ có lực hổ trợ cho các

xí nghiệp khác Do sản xuất cần có những nguyên liệu sơ chế, những phụliệu hoặc những bộ phận phụ của sản phẩm hoặc có những khâu có thể gia

công cần có những cơ sở sản xuất nhỏ phục vụ và thờng các cơ sở này về mặttâm lý cũng dễ dàng tham gia với Công ty cổ phần Nhà nớc hơn là với công

ty t nhân hoặc các xí nghiệp Nhà nớc Các thành viên của Công ty cổ phầnNhà nớc còn có thể góp vốn để thành lập ra một ccong ty mới và thực tế đãtạo ra một liên minh, bao gồm các đơn vị và cá nhân ở nhiều ngành, nhiều

địa phơng khác nhau Nhờ các thành viên đợc trả ra trên một không gianrộng và có ngững khâu liên kết sản xuất ra sanr phẩm chính nên còn tạo ra đ-

ợc một hệ thống thu nhập, xử lý thông tin kinh tế có độ tin cậy cao, rất có lọicho hoạt động kinh doanh Xét về mặt lợi ích, Công ty cổ phần Nhà nớc cũnggắn đợc lợi ích chung với lợi ích riêng hơn là ccông ty t nhân và hon cả xínghiệp Nhà nớc Nếu lợi ích t nhân thờng đi trạch lợi ích xã hội và xí nghiệpNhà nớc cha bảo đảm tốt đợc sự gắn bó lợi chung với lợi ích riêng lợi íchchung với lợi ích cá nhân thì Công ty cổ phần Nhà nớc lại bảo đảm đợc lợiích chung và lợi ích riêng thật sự gắn bó và phụ thuộc lẫn nhau Có trờng hợpcông ty t nhân có thể bất chấp lọi ích chung, công nhân viên chức xí nghiệpNhà nớc có thể có thái độ thờ ơ, thiếu trách nhiệm đối với hoạt động và vânmạnh của xí nghiệp Chính do những u việt của Công ty cổ phần Nhà nớc nhvậy nên trong chiến lợc ổn định và phát triển kinh tế xã hội đến năm 2000 do

Đại hội lần thứ VII thông qua đã ghi: “mở rộng dần các hình thức doanh nghiệp

cổ phần trong khu vực quốc doanh”

III/Một số một vấn đề về cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc

1/ Cổ phần hoá- nhằm góp phần sắp xếp lại và nâng cao hiệu quả kinh tế- xã hội khu vực kinh tế Nhà nớc

Nghị quyết đại hội VII, VIII của Đảng xác định cách xử lý khu vựckinh tế quốc doanh theo đúng hớng: “Bảo đảm kinh tế quốc doanh có hiệuquả, nắm vững nhng lĩnh vực, ngành then chốt để phát triển vai trò chỉ đạotrong kinh tế” Do đó, việc cổ phần hoá một số doanh nghiệp Nhà nớc phải đi

từ việc điều chỉnh hợp lý vai trò của nền kinh tế quốc doanh trong cơ cấukinh tế nhiều thành phần và sắp xếp, hoàn thiện việc quả lý để nâng cao hiệuquả kinh tế xã hội

Cổ phần hoá một bộ phận trong khu vực kinh tế Nhà nớc, cần thiết phảithống nhát nhận thức về vai trò quan trong của nó trong giai đoạn hiện nay:

- Bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế;

- Đảm nhận các nhiệm vụ mà các thành phần kinh tế khác cha thay thế ợc(cơ sở hạ tầng, vận tải miền núi, cung cấp muối miền núi );

đ Đảm nhận các nhiệm vụ đặc biệt (in tiền, sản xuất vũ khí );

- Làm nòng cốt đổi mới công nghệ (chi phí lớn, chất xám cao );

- Tiên phing trong lợi ích xã hội

Đồng thời nhận dạng đúng thực trạng và phân loại chính xác doanhnghiệp quốc doanh với nhiều tiêu thức khác nhau, để tìm bớc đi thực tế thíchhợp

Có thể dựa vào 3 cách phân loại doanh nghiệp Nhà nớc:

 Dựa vào hiệu quả:

- Doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh ổn định và có lãi

- Doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh đang gặp khó khăn

- Doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh thua lỗ

 Dựa vào tầm quan trọng và hiệu quả:

- Doanh nghiệp quan trọng và kinh doanh có hiệu quả

- Doanh nghiệp quan trọng và kinh doanh không hiệu quả

- Doanh nghiệp không quan trọng và kinh doanh có hiệu quả

- Doanh nghiệp không quan trọng và kinh doanh không hiệu quả

 Dựa vào cấu trúc vốn:

- Doanh nghiệp Nhà nớc “thuần khiết” (đơn thành phần);

- Doanh nghiệp Nhà nớc hỗn hợp (đa thành phần)

Kết hợp cả 3 cách phân loại, việc cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớctrớc hết đợc tiến hành trong các doanh nghiệp Nhà nớc hỗn hợp, chuyển tấtcả các xí nghiệp quốc doang này sang Công ty cổ phần và trớc hết trong cácdoanh nghiệp t nhân có hiêụ quả Tuỳ theo mức độ tầm quan trọng củadoanh nghiệp đó mà Nhà nớc duy trì tỷ lệ phần vốn của mình, nếu dôi ra thìbán cho cán bộ công nhân viên và nhân dân Cần khẳng định rằng hình thức

tổ chức và quản lý theo dạng Công ty cổ phần là một thành tựu văn minh củanhân loại Công ty cổ phần đợc quản lý theo nhiều góc độ khác nhau, nóphản ảnh 3 vấn đề then chốt của quan hẹ sản xuất: sự rỏ ràng về chế độ sởhữu, cơ chế quản lý và cơ ché phân phối Ba vấn đề đó lại đợc giàn trải mộtcách thống nhất và biện chứng trong quá trình tổ chức và quản lý công ty:

Đại hội cổ đông

Giám đốc điều hành

2/ Các yêu cầu của cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc.

a, Cổ phần hoá phải xuất phát từ yêu cầu phát triển của doanh nghiệp Nhà nớc nhằm:

-Huy động thêm vốn của cả bên trong và bên ngoài của doanh nghiệp

để đầu t mửo rộng ngành nghề, hiện đại hoá công nghệ

-Tạo thêm việc làm, phân công lại lao động

-Phát triển sản xuất

-Tăng thêm khả năng cạnh tranh

-Tăng tíh luỹ cho doanh nghiệp, đóng góp cho ngân sách và thu nhậpngời lao động

b, Cổ phần hoá làm cho tiềm lực kinh tế của Nhà nớc ngày càng tăng thêm,

hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp này ngày càng nâng cao góp phần đẩymạnh công nghiệp, hiện đại hoá đất nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa

c,Cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc phải gắn liề với chi phí quản lýđể tạo

động lực phát huy mạnh hơn vai trò làm chủ và tinhs năng động sáng tạo củangời lao động trong quản lý doanh nghiệp

d, Cổ phần hoá phải đảm bảo quản lý Nhà nớc trên cơ sở số cổ phần cần

thiết chi phối của Nhà nớc tại doanh nghiệp

3/ Điều kiện lựa chọn doanh nghiệp cổ phần hoá.

Thứ nhất, những doanh nghiệp có quy mô vừa (không quá lớn mà

cũng không quá nhỏ) Quá lớn khó tìm đủ cổ đông Quá nhỏ mang tính chát

“không bỏ công” Thế nào là quy mô vừa? Việc phân loại ở mức tơng đối.Vân dụng kinh nghiệm của các nớc vào nớc ta cho thấy để tiến hành cổ phầnhoá có hiệu quả đối với các doanh nghiệp, cần bảo đảm:

- Vốn cổ phần vừa đủ để số ngời mua cổ phiếu cho phép bán hết cổ phiếucủa doanh nghiệp Điều này đặt ra vấn đề khi tiến hành cổ phần hoá phải

dự tính đợc số lợng cổ phiếu bán ra cần thiết

Thứ hai, các đơn vị kinh tế quốc doanh không nằm trong danh mục

Nhà nớc cần đầu t 100% vốn

Thứ ba, những doanh nghiệp Nhà nớc làm ăn có lãi thực, hoặc trớc

mắt tuy không có lãi, gặp khó khăn, song có thị trờng ổn định và phát triển,hứa hẹn một tơng lai tốt đẹp

4/ Các bớc cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc

Quá trình cổ phần hoá bao gòm 4 bớc sau đây:

Bớc 1: Chuẩn bị cổ phần hoá.

Bớc 2: Xây dựng phơng án doanh nghiệp

Bớc 3: Duyệt và triển khai thực hiện cổ phần hoá.

Bớc 4: Ra mắt Công ty cổ phần, đăng ký kinh doanh.

Sau đây là những nội dung chính của các b ớc

Bớc 1: Chuẩn bị cổ phần hoá :

Việc chuẩn bị gồm 2 nhóm công việc chính

A Hình thành ban chỉ đạo Bộ, địa phơng và lựa chọn doanh nghiệp thực hiện cổ phần hoá thuộc ngành, địa phơng:

1) Ra quyết định thành lập ban chỉ đạo cổ phần hoá ( theo quyết định548/TTg ngày 3/8/1996 của Thủ tớng Chính phủ )

2) Nghiên cứu các điều kiện để lựa chọn doanh nghiệp, bộ phận doanhnghiệp đa ra cổ phần hoá

3) Thống nhất với các ngành quyết định doanh nghiệp, bộ phận doanhnghiệp cổ phần hoá ( lập danh sách theo mẫu quy định gửi Ban chỉ đạo

6) Ra quyết định thành lập Ban cổ phần hoá tại doanh nghiệp và thực hiệntập huấn cho Ban cổ phần hoá doanh nghiệp và các cán bộ liên quan

B ở các doanh nghiệp đợc lựa chọn cổ phần hoá phải thực hiện các công việc sau:

1)Ban cổ phần hoá tại doanh nghiệp phải tiến hành các công việc:

*Tuyên truyền, phổ biến giải thích chủ trơng, chính sách về cổ phần hoá

*Chuẩn bị các tài liệu liên quan đến kinh tế – tài chính của doanhnghiệp

*Lập dự toán chi phí cho quy trình cổ phần hoá

*Kiểm kê tài sản, vật t, tiền vốn, công nợ của doanh nghiệp

2)Nhiệm vụ của Giám đốc doanh nghiệp:

*Ký hợp đồng với cơ quan kiểm toán hợp pháp để kiểm toán kết quảhoạt động kinh doanh.

*Tổ chức thanh toán công nợ, xử lý vật t, tài sản thuộc thẩm quyền

*Đăng ký kho bạc mở tài khoản nộp tiền bán cổ phần hoá doanhnghiệp

*Mở sổ đăng ký các cổ đông mua cổ phiếu Đăng ký mua ấn chỉ tạikho bạc Nhà nớc

Bớc 2: Xây dựng phơng án cổ phần hoá doanh nghiệp, bộ phận doanh

nghiệp

A Các công việc của Bộ chủ quản, UBND Tỉnh, thành phố trực thuộc

TW, Hội đồng quản trị, Tổng công ty 91 có nhiệm vụ:

1 Chỉ đạo ban cổ phần hoá tại doanh nghiệp tiến hành các công việc nội

B Bộ tài chính ( hệ thống Tổng cục quản lý vốn và tài sản )

1.Kết hợp với các cơ quan có liên quan để hớng dẫn doanh nghiệp giảiquyết các công việc về ký hợp đồng với cơ quan kiểm toán và xử lý tài chínhvợt quá quyền hạn của doanh nghiệp

2.Ban hành các văn bản định giá thực tế của doanh nghiệp

C.Ban cổ phần hoá tại doanh nghiệp cần làm các công việc:

1.Lập phơng án ( dự kiến ) liên quan đến cổ phần hoá

2.Phổ biến công khai phơng án để ngời lao động thảo luận và thống nhấtthực hiện

3.Xác định giá trị doanh nghiệp để báo cáo các cấp, các ngành theo quy

định để xét duyệt

4.Lập phơng án để cổ phần hoá

5.Tổ chức Đại hội CNVC để lấy ý kiến về phơng án cổ phần hoá

6.Hoàn chỉnh phơng án

7.Trình cơ quan có thẩm quyền xét duyệt phơng án

8.Dự thảo và trình xin quyết định về điều lệ tổ chức hoạt động của công

ty cổ phần

Bớc 3: Duyệt và triển khai thực hiện phơng án cổ phần hoá.

A.Nhiệm vụ của Bộ và UBND tỉnh, thành phố trực thuộc TW

1.Xét duyệt phơng án cổ phần hoá những doanh nghiệp có vốn Nhà nớcdới 3 tỷ Đối với các doanh nghiệp có vốn trên 3 tỷ, báo cáo lên cấp trênduyệt

2.Thảo luận với hệ thống Tổng cục quản lý vốn và tài sản Nhà nớc tạidoanh nghiệp về nhân sự tham gia Hội đồng quanr trị của công ty cổ phần(có lu ý riêng cho doanh nghiệp là thành viên Tổng công ty 90, trích thông t90/TTg ngày 4/3/1994 )

3.Chỉ đạo Ban cổ phần hoá tại doanh nghiệp tổ chức Đại hội cổ đông đểbầu Hội đồng quản trị và thông qua điều lệ của công ty

4.Ban hành quyết định chuẩn doanh nghiệp Nhà nớc thành công ty cổphần theo thẩm quyền;

B.Hội đồng quản trị của Tổng công ty 91: Có các nhiệm vụ:

1.Báo cáo phơng án cổ phần hoá lên cấp trên phê duyệt theo quy định

3.Trình Thủ tớng Chính phủ chuyển doanh nghiệp, bộ phận doanh nghiệptheo công ty cổ phần.

C.Bộ tài chính ( hệ thống Tổng cục quản lý vốn và tài sản )

1.Bán tờ cổ phiếu cho cổ đông theo đúng quy định

2.Ra quyết định chuyển tài sản, vốn của doanh nghiệp Nhà nớc thành tàisản, vốn của công ty cổ phần

D.Ban cổ phần hoá tại doanh nghiệp:

1.Thông báo công khai tình hình tài chính trớc cổ phần hoá;

2.Thông báo việc bán cổ phần, tổ chức cho các cổ đông đăng ký mua cổ phiếu.3.Tổ chức bán cổ phiếu và nộp tiền vào Kho bạc Nhà nớc;

4.Báo cáo tình hình bán cổ phiếu theo phơng án đợc duyệt;

5.Dự kiến nhân sự và xin ý kiến nhân sự tham gia Hội đồng quản trị;6.Triệu tập và tổ chức Đại hội lần 1 các cổ đông;

Bớc 4: Ra mắt công ty cổ phần, đăng ký kinh doanh:

1.Giám đốc, Kế toán trởng doanh nghiệp bàn giao cho Hội đồng quản trịCông ty cổ phần theo đúng quy định;

2.Hội đồng quản trị hoàn tất những công việc còn lại:

-Xin khắc dấu mới, hộp dấu cũ theo quy định của Bộ nội vụ;

-Làm thủ tục chuyển quyền sở hữu tài sản;

-Tổ chức ra mắt công ty, bố cáo thành lập Công ty cổ phần theo quy định;3.Đăng ký kinh doanh theo đúng quy định tại điều 16, NĐ 28/CP ngày7/5/1996 của Thủ tớng Chính phủ

Trên đây là những công việc chính trong quy trình cổ phần hoá doanhnghiệp Nhà nớc Việc thực hiện từng công việc đó không đơn giản, căn cứtheo những hớng dẫn cụ thể của Nhà nớc về cổ phần hoá để tiến hành thuậnlợi

IV Thực trạng và một số biện pháp để tiến hành cổ phầnhoá Nhà nớc

1.Thực trạng của cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc.

Nhận rõ công ty cổ phần là một trong những hình thức kinh tế là

ph-ơng thức kinh doanh phù hợp có khả năng giúp một số lơn doanh nghiệp Nhànớc trớc xây dựng “ quá tầm “ - khắc phục những lúng túng, bất cập khichuyển sang cơ chế thị trờng, Đảng và Chính phủ đã quyết định triển khai thựchiện cổ phần hoá ở một số đơn vị Đến ngày 31/12/1998 đã có 116 doanhnghiệp chuyển thành công ty cổ phần, có 19 doanh nghiệp TW, 90 doanhnghiệp địa phơng và 7 doanh nghiệp thuộc Tổng công ty 91 Chỉ trong 6 tháng (

7 - 12 /1998 ) đã cổ phần hoá đợc 86 doanh nghiệp Nhà nớc

Kết quả hoạt động của 16 doanh nghiệp đã cổ phần hoá hơn 1 nămcho thấy tác dụng tích cực về tăng động lực tại doanh nghiệp và khả nănghuy động thêm nguồn vốn trong xã hội cho yêu cầu phát triển doanh nghiệphoặc đổi mới cơ cấu doanh nghiệp Nhà nớc

So với trớc khi cổ phần hoá thì các chỉ tiêu kinh tế cơ bản đều tăng:vốn tăng 183 %, doanh thu tăng 133,5 %, lợi nhuận sau thuế tăng 31%, cáckhoản nộp Ngân sách tăng 153,5 %, lao động tăng 9 %, thu nhập bình quântăng 29 % và giá trị cổ tức tăng bình quân 2,6 % tháng, cao gấp 3 lần lãi suấttiền gửi Ngân hàng, có công ty đạt 50%/tháng ( nh nớc mắm Kiên Giang).Riêng công ty đại lý Liên hiệp vận chuyển đã tăng vốn gấp 11 lần, tăngdoanh thu gấp 10 lần, lao động gấp 4 lần, thu nhập bình quân tăng 4 lần (cha

kể thu nhập từ cổ tức) Công ty cơ điện, Công ty Việt Phong cũng có kết quảtơng tự

Bốn doanh nghiệp trớc khi cổ phần hoá gặp nhiều khó khăn về việclàm và nợ ngân sách, nhng năm nay có nhiều tiến bộ hơn trớc Tuy thu nhậpcha cao nhng có đủ việc làm và tơng đối ổn định nên ngời lao động trong cácdoanh nghiệp này đều yên tâm Đó là công ty xe khách Hải Phòng, công ty

đóng tàu thuyền Bình Định, công ty giày Hiệp An, công ty đồ mộc Hà Nội

Có thể kết luận rằng không phải cổ phần hoá tự nó sẽ có hiệu quả trớcbiến động của thị trờng; song trong một môi trờng nh nhau thì doanh nghiệptheo mô hình của công ty cổ phần hoá hoạt động tốt hơn hoạc chí its cũngkhông kém hơn doanh nghiệp Nhà nớc, tăng thực lực của Nhà nớc tại doanhnghiệp, đồng thời cũng duy trì đợc vai trò chỉ đạo của Nhà nớc

2 Một số vấn đề đặt ra:

Kết quả đạt đợc là sự cố gắng phấn đấu của các doanh nghiệp, là mộtthành quả lớn trong hoạt đọng kinh doanh của các doanh nghiệp Nhà nớc thíchứng với cơ chế thị trờng Tuy vậy quá trình cổ phần hoá đã đợc đặt ra từ năm

1992 mà nay mới chỉ tiến hành đợc 16 doanh nghiệp là quá chậm chạp

Nguyên nhân của sự chậm chạp đó là:

a)Lãnh đạo các Bộ, các địa phơng còn “ quá thận trọng” Với suy nghĩviệc triển khai cổ phần hoá là hết sức mới mẻ và rất khó khăn, phức tạp,không cân nhắc cẩn thận sẽ dẫn tới tình trạng đi chệch hớng, từ dó vịn vào cớ

“ chậm mà chắc” nên thiếu tích cực chủ động và quyết tâm thực hiện Đồngthời cũng có t tởng chờ đợi môi trờng pháp lý và cơ chế chính sách vĩ môhoàn thiện hơn Việc chỉ đạo của TW cũng thiếu kiên quyết, thiếu thờngxuyên và không tập trung nên không chỉ ở các địa phơng có tình trạng ỳ ạch

mà các thành phố có nhiều doanh nghiệp Nhà nớc nh Đà Nẵng, Vũng Tàu,Hạ Long cha đi vào chỉ đạo triển khai cổ phần hoá

b)Chủ trơng thực hiện cổ phần hoá tuy đã có những văn bản pháp quythể chế hoá, cũng đã có những chỉ thị, nghị định bổ sung nh chỉ thị 81/TTgngày 4/3/1993, nghị định 28/CP ngày 7/5/1996, nhng lại thiếu hớng dẫn vàcũng còn nhiều điều cha phù hợp Chẳng hạn cha có tiêu chuẩn định rõ thếnào là doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp nào thuộc diện nắm cổ phần 100 %,thời điểm thẩm định, trách nhiệm các cơ quan hớng dẫn thực hiện

c)Về mặt tâm lý, cán bộ, công nhân, nhân dân cũng còn nhiều bănkhoăn, lo ngại, cha thật sự yên tâm Cán bộ lãnh đạo các doanh nghiệp lolắng khi chuyển sang doanh nghiệp cổ phần thì địa vị, quyền lợi của mình có

đợc bảo đảm không Nhiều cán bộ rất ngại chuyển vì sợ sẽ bị vất vả hơn,căng thẳng hơn, trách nhiệm nặng nề hơn, phải nỗ lực hơn rất nhiều mới bảo

đảm đợc toàn vốn, giữ đợc nhịp độ phát triển của doanh nghiệp Một số cán

bộ cơ quan quản lý ngành cũng lo mất quyền nắm và chi phối doanh nghiệp,

lo bị giảm sút vị trí

Công nhân trong doanh nghiệp thì băn khoăn về chức năng đảmnhiệm, về trình độ tay nghề, thậm chí sợ mất chỗ làm đồng thời lo lắng vềthu nhập giảm, băn khoăn không biết có làm chủ đợc không, làm chủ nh thếnào hay lại biến thành ngời làm thuê, ngời làm không còn thuộc “ biên chế ”Nhà nớc dễ bị thiệt thòi

Nhân dân trải qua thời kỳ sống trong môi trờng bao cấp, cha quen sửdụng đồng vốn kinh doanh Chuyển qua cơ chế thị trờng lại bị choáng bởinhững cách làm ăn chụp giật, đặc biệt là cuộc đỗ vỡ của các quỹ tín dụngtrong những năm đầu thập kỷ 1990 mà hậu quả đến nay vẫn cha giải quyếtxong, đã làm mất lòng tin vào việc giao vốn cho ngời khác Việc giải quyết

tiền không đợc bảo vệ còn làm nảy sinh tâm trạng nghi ngờ cả khả năng phápluật bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân Tình trạng tâm lý này gây trởngại rất lớn cho việc thực thi cổ phần hoá nên cần chú ý tích cực khai thông

Nhiều doanh nghiệp t nhân hiện nay cũng không ủng hộ cổ phần hoádoanh nghiệp Nhà nớc Các chủ t nhân này vốn có những lợi ích bám vào quan

hệ làm ăn, đầu t liên doanh với doanh nghiệp Nhà nớc - thực ra là lợi dụng cácsơ hở, các yếu kém để móc ruột các doanh nghiệp Nhà nớc - tất nhiên sẽ lo mấtphần kiếm chác đợc trớc đây “ thật thuận lợi ” và “ dễ dàng “

d)Quy trình lập và xét duyệt phơng án cổ phần hoá cha rõ ràng, cha ổn

định Có trờng hợp chỉ một vài tháng là hoàn tất việc lập và duyệt phơng án,

có trờng hợp tới nữa năm hoặc có trờng hợp đã bỏ nhiều công sức, thời gian

để hoàn tất phơng án, nhng rồi lại không đợc duyệt

Thủ tục để chuyển doanh nghiệp Nhà nớc sang cổ phần hoá cũng cònphiền hà, chủ yếu là trong thẩm định giá trị doanh nghiệp và việc xác địnhquyền sở hữu tài sản của công ty không khống chế thời gian thẩm định vàkhông định rõ cơ quan nào có trách nhiệm xác nhận quyền sở hữu tài sản củadoanh nghiệp và Nhà nớc đã chuyển nhợng

3.Một số biện pháp:

Để đẩy nhanh quá trình sắp xếp và đổi mới doanh nghiệp Nhà nớctrong thời gian tới cần nghiên cứu và ban hành môtj số chính sách và thựchiện một số biện pháp sau:

Chính sách hỗ trợ sắp xếp và cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc.Chính sách xử lý nợ nần

Xác định quyền và trách nhiệm của ngời đại diện chủ nợ, đại diện ngờilao động hoặc đại diện pháp nhân của doanh nghiệp đa yêu cầu phá sản Sở

dĩ cho đến nay số doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản khá nhiều nhngmới có số nhỏ trong đó thực hiện quy định phá sản Nguyên nhân chủ yếu làkhông ai chịu đứng ra nộp đơn lên toà án kinh tế đề nghị cho phá sản theoluật

Quy chế giao, bán, khoán, cho thuê những doanh nghiệp nhỏ

Ban hành nguyên tắc công ty hoá doanh nghiệp 100% sở hữu Nhà nớc.Kết hợp sắp xếp theo ngành và địa phơng, đặc biệt là ngành khai thácthuỷ nông, ngành lâm nghiệp, xây dựng và ngành cơ khí

Trong lĩnh vực cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc đang phát sinh một

số vấn đề nổi cộm cần đợc tháo gỡ để việc cổ phần hoá diễn ra theo đúngtiến độ và mục đích đề ra Đó là:

Sửa đổi quy định giám đốc, kế toán trởng không đợc mua quá cổ phần

u đãi bình quân của doanh nghiệp nhằm bảo đảm công tác trong doanhnghiệp và khuyến khích vai trò tích cực của giám đốc trong công tác cổ phầnhoá

Quy định 6 lại tiêu chí ngời lao động nghèo đợc mua cổ phần trả chậmcho phù hợp Đồng thời nghiên cứu điều chỉnh tỷ lệ phần vốn của Nhà nớcdành cho cổ phần u đãi cho phù hợp với tình hình vốn và lao động của từngloại hình doanh nghiệp

Phân cấp cho UBND tỉnh và thành phố trực thuộc TW và cán bộ đợcquyền căn cứ vào ý kiến của cục quản lý vốn và tài sản Nhà nớc tại doanhnghiệp để quyết định những trờng hợp đánh giá lại giá trị doanh nghiệp thấphơn 10% giá trên sổ sách đối với những doanh nghiệp có vốn Nhà nớc dới 10

tỷ đồng