Tiểu luận tn vận dụng tư tưởng hồ chí minh về xây dựng nhà nước kiểu mới trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Là người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, giáo dục và rèn luyện Đảng ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng công tác xây dựng Đảng cả về tư tưởng, lý luận, chính trị và tổ chức. Người đã tiếp thu có chọn lọc và phát triển lý luận của Chủ nghĩa Mác Lênin về Đảng Cộng sản, đồng thời chuẩn bị về mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng cách mạng Đảng Cộng sản Việt Nam. Những luận điểm của Người về Đảng Cộng sản và xây dựng Đảng, đặc biệt trong điều kiện Đảng cầm quyền là một phần rất quan trọng, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, vì theo Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam là nhân tố quyết định hàng đầu, để đưa cách mạng Việt Nam đến thắng lợi. Quân đội nhân dân Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh tổ chức thành lập, giáo dục và rèn luyện, được Nhân dân thương yêu nuôi dưỡng, đùm bọc, giúp đỡ. Lịch sử xây dựng, chiến đấu, trưởng thành và chiến thắng của Quân đội nhân dân Việt Nam luôn gắn liền với sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngay từ khi thành lập Ðội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, Ðảng đã tổ chức chi bộ đảng để thực hiện vai trò lãnh đạo đối với đội quân chủ lực đầu tiên. Sự lãnh đạo của Ðảng đối với Quân đội quyết định mục tiêu chiến đấu, bản chất cách mạng, nguyên tắc tổ chức, cơ chế lãnh đạo, chế độ chỉ huy và tiến hành công tác Đảng, công tác chính trị trong Quân đội. Trải qua hơn 77 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Quân đội luôn trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng; thực sự là công cụ bạo lực sắc bén, lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Để tiếp tục giữ vững và phát huy bản chất, truyền thống vẻ vàng, hình ảnh cao quý “Bộ đội Cụ Hồ”, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ trong tình hình mới, một trong những yêu cầu cấp bách, quan trọng đặt ra là phải thường xuyên quan tâm tới công tác xây dựng Đảng trong Đảng bộ Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đảm bảo cho Đảng bộ Quân đội luôn trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ, có năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu cao; đây là khâu then chốt, nhân tố quyết định để lãnh đạo toàn quân thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP

Chủ đề: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về

xây dựng nhà nước kiểu mới trong xây dựng

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở

nước ta hiện nay

NỘI DUNG VẬN DỤNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA NHÂN

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ III MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA NHÂN DÂN, DO NHÂN 18 DÂN, VÌ NHÂN DÂN

3.1 Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị

3.2 Hoàn thiện thể chế, chức năng, nhiệm vụ, phương thức và cơ chế vận hành, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước pháp quyền XHCN

3.3 Hoàn thiện tổ chức và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước

Tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính 3.4 Nhà nước theo hướng xây dựng nền hành chính dân chủ, hiện đại, chuyên 21 nghiệp, năng động, phục vụ Nhân dân, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả

3.5 Chú trọng công tác xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức 22

MỞ ĐẦU

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhà lãnh đạo kiệt xuất, vị lãnh tụ thiên tài - danhnhân văn hoá thế giới; người thầy vĩ đại của Đảng ta, dân tộc ta Người đã đểlại cho dân tộc ta một di sản văn hóa, tư tưởng, tinh thần hết sức to lớn Cuộcđời của Người là một tấm gương sáng ngời để Đảng, Nhà nước và Nhân dân

ta học tập và làm theo

Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng về xây dựng Nhà nướckiểu mới của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân là nội dung cơ bảnchiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống quan điểm, tư tưởng cáchmạng của Người Đây là một hệ thống các luận điểm về nhà nước kiểu mới ởmột nước thuộc địa nửa phong kiến, thể hiện sự vận dụng trung thành và pháttriển sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước chuyên chính vô sảnvào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam

Trải qua hơn 75 năm, ngay từ khi nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa rađời đến nay, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước kiểu mới,xuyên suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn nhất quánchủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) ViệtNam thực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân đặt dưới sự lãnh đạocủa Đảng Điều đó được khẳng định qua các kỳ Đại hội, được cụ thể hóa bằngpháp luật và bảo đảm thực hiện trên thực tế Tổng kết 35 năm đổi mới, Đạihội XIII của Đảng đã đánh giá: “Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa có nhiều tiến bộ, tổ chức bộ máy Nhà nước tiếp tục được hoàn thiện,hoạt động hiệu lực và hiệu quả hơn; bảo đảm thực hiện đồng bộ các quyền lậppháp, hành pháp và tư pháp”1 Tuy nhiên, “Xây dựng Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa có mặt chưa đáp ứng tốt yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội

và quản lý đất nước trong tình hình mới”2 Bên cạnh đó là những khó khăn,

thách thức đến từ sự chống phá của các thế lực thù địch với mức độ, thủ đoạnngày càng tinh vi, sâu hiểm Trong bối cảnh đó, yêu cầu, nhiệm vụ tiếp tục

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb CTQGST, H.2021, tr.71

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb CTQGST, H.2021, tr.89

xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhândân và vì Nhân dân đặt ra rất cấp bách, đòi hỏi sự nhạy bén cả về tư duy lẫncách thức tổ chức thực hiện linh hoạt, sáng tạo với sự vào cuộc của cả hệthống chính trị Đó là cơ sở chính trị cho việc tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu

về Nhà nước pháp quyền và thúc đẩy việc đổi mới một cách căn bản, có hệthống tổ chức và phương thức hoạt động của Nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị” 3 Đây chính là bước đột phá trong tư duy đổi mới,sáng tạo, thể hiện sự phát triển mới về chất so với các kỳ đại hội trước

Vì vậy, việc nghiên cứu vấn đề: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về

xây dựng nhà nước kiểu mới trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay” có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn

sâu sắc đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân đáp ứng yêu cầu của sựnghiệp đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế

3 Đảng cộng sản Việt Nam - Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb CTQG Sự Thật, H 2021, tr 174

NỘI DUNG

I SỰ CẦN THIẾT PHẢI VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA NHÂN DÂN, DO NHÂN DÂN, VÌ NHÂN DÂN

1.1 Xuất phát từ giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân

Tư tưởng cốt lõi và nhất quán của Hồ Chí Minh về Nhà nước ViệtNam, đó là một chính quyền mạnh, một chính quyền sáng suốt, một chínhquyền của dân, do dân, thành lập và hoạt động vì nhân dân

Đó là Nhà nước thể hiện đầy đủ tư tưởng “Bao nhiêu quyền hạn đều

vì dân” Nhân dân là chủ thể của quyền lực Nhà nước Nguồn gốc của quyềnlực Nhà nước bắt nguồn từ Nhân dân Để Nhà nước thực sự của dân, HồChí Minh yêu cầu không chỉ thể hiện bằng những khẩu hiệu trừu tượng, màphải xác lập bằng một cơ chế khoa học Đó là cơ chế Nhân dân tạo ra quyềnlực Nhà nước một cách dân chủ, Nhân dân có quyền kiểm soát quyền lựcNhà nước một cách hữu hiệu và Nhân dân có quyền thu hồi lại quyền lựcNhà nước nếu có sự tha hoá từ chính cán bộ của Nhà nước Để xây dựngNhà nước của dân, Hồ Chí Minh đã nêu lên và thực hiện 3 vấn đề sau:

1 Xây dựng một chế độ dân bầu cử dân chủ nhằm bảo đảm “chínhquyền từ xã đến chính phủ, Trung ương do Nhân dân bầu cử ra” Cách mạngTháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ động xây dựng Nhànước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà - Nhà nước pháp quyền, hợp pháp, hợphiến, dân chủ và coi trọng tính hiệu lực, hiệu quả thực tế - một cách bàibản, quy củ, đúng đắn Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm cả hai mặt:nhanh chóng tổ chức các thiết chế của bộ máy Nhà nước và ban hành cácthể chế (hiến pháp và pháp luật) tạo cơ sở pháp lý và khoa học để tổ chức

"một chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của Nhân dân"

Trong bối cảnh cực kỳ khó khăn, phức tạp của ngày đầu giành đượcchính quyền, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, ngày 3 -9-

1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị: "Chính phủ tổ chức càng sớm càng

hay cuộc TỔNG TUYỂN CỬ với chế độ phổ thông đầu phiếu Tất cả côngdân trai, gái, mười tám tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phânbiệt giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống "4, và "Tổng tuyển cử là một dịp chotoàn thể quốc dân tự do lựa chọn những người có tài, có đức để gánh váccông việc nước nhà Do Tổng tuyển cử mà toàn dân bầu ra Quốc hội Quốchội sẽ cử ra Chính phủ Chính phủ đó thật là Chính phủ của toàn dân”5.

2 Xây dựng một cơ chế bảo đảm “quyền kiểm soát của Nhân dân đốivới đại biểu của mình” làm cho “tất cả các cơ quan Nhà nước là phải dựavào Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sựkiểm soát của Nhân dân” Sự kiểm tra giám sát của Nhân dân là một yêucấu rất cần thiết nhằm tiếp tục giữ vững quyền lực của mình

3 Xây dựng cơ chế pháp lý để Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểuquốc hội và đại biểu hội đồng Nhân dân các cấp nếu những đại biểu ấy tỏ rakhông xứng đáng với tín nhiệm của Nhân dân Người nói: “Nếu chính phủlàm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ”6, “Nhân dân có quyền bãi miễnđại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ rakhông xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân Nguyên tắc ấy bảo đảmquyền kiểm soát của Nhân dân đối với đại biểu của mình”7 Trong tư tưởng

Hồ Chí Minh, từ Chủ tịch nước đến giao thông viên, nếu không làm được việccho dân thì dân không cần nữa, và dân có quyền bãi miễn, tìm người khác có

đủ đức tài để thay thế Cán bộ đó có biểu hiện tư túi, thoái hoá, biến chất thìNhân dân sẽ thu hồi những quyền đó bằng hình thức bãi miễn và trao lạiquyền hành cho những người khác mà Nhân dân tín nhiệm

4 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, H 2011, tr 7

5 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, H 2011, tr 153

6 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, H 2011, tr 75

7 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, H 2011, tr 375

trách nhiệm của Nhân dân” Như vậy, Nhân dân ở đây đóng vai trò là lựclượng của mọi hoạt động xây dựng và bảo vệ đất nước, còn Nhà nước đóngvai trò dẫn đường Nhà nước có nhiệm vụ “đem tài dân, sức dân, của dân đểlàm lợi cho dân Nhà nước phải tạo khung pháp lý để cho Nhân dân tự do laođộng sáng tạo, để tự nuôi bản thân họ và có trách nhiệm đóng góp cho Nhànước như nộp thuế để nuôi bộ máy Nhà nước Nhà nước có nhiệm vụ tổ chứcsắp đặt kế hoạch để mỗi công dân phát huy tốt quyền và nghĩa vụ của mình.

Trong chiến tranh cũng như trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xãhội, mọi thắng lợi của các phong trào cách mạng đều xuất phát từ lực lượngNhân dân Sự đóng góp của Nhân dân đối với Nhà nước không ngoài mụcđích là lấy tài dân, sức dân để làm những việc cho dân Nó vừa là nghĩa vụvừa là trách nhiệm, tình cảm của mỗi người dân

Hồ Chí Minh cũng rất quan tâm đến công tác phê bình, kiểm điểmcủa cán bộ Nhà nước trước Nhân dân thành một chế độ thường xuyên đểthu nhận được những nguyện vọng, ý kiến đóng góp của Nhân dân đối vớicán bộ Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ, đảng viên phỉa đi sâu, đi sát Nhândân, học hỏi Nhân dân, đúc kết ý kiến của Nhân dân để khái quát thành chủtrương, kế hoạch của người lãnh đạo rồi trở lại phục vụ Nhân dân

Ngoài những nội dung Nhân dân thực hiện theo pháp luật, thì còn cónhững vấn đề xã hội hoá sâu sắc trên các địa bàn dân cư phải do dân cư bànbạc, tự tổ chức, tự quản lý Vấn đề này đồng nghĩa với việc Nhân dân làmchủ

Trước hết Nhà nước phải tôn trọng và bảo vệ quyền con người vàquyền công dân trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, đảm bảo quyềnlàm chủ của Nhân dân trong phạm vi cả nước, từng địa phương, từng cơ sở

và tập thể lao động Trong thực tế, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc thảoluận, phát huy sáng kiến và tìm cách giải quyết mọi vấn đề của Nhân dân.Người chỉ rõ rằng: "Nghị quyết gì mà dân chúng cho là không hợp thì để

họ đề nghị sửa chữa Dựa vào ý kiến của dân chúng mà sửa chữa cán bộ và

và siêng làm Một Nhà nước vì dân không chỉ thể hiển trên lời nói mà phảibằng những việc làm thiết thực như: bảo đảm nhu cầu của Nhân dân về ăn,mặc, ở, đi lại, học tập, chữa bệnh, quyền tự do dân chủ Nhà nước phấn đấukhông ngừng để nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho Nhân dân, ban hànhnhiều chế độ chính sách như; xoá đói giảm nghèo, xây dựng quỹ giúp đỡnhững gia đình chính sách, người có công với cách mạng, người già cô đơn,người không còn nơi lương tựa, người tàn tật… để mọi người đều được hưởngnhững quyền lợi như những người khác

Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu Nhà nước phải biết yêu dân, kính dân

có trách nhiệm và chịu trách nhiệm trước dân Sau cách mạng Tháng 8 năm

1945, Người đã sớm nhận ra và cảnh báo về những hiện tượng suy thoáiđạo đức trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và chỉ rõ những biện phápphòng ngừa, sửa chữa để chấn chỉnh bộ máy chính quyền, làm cho Nhànước ta thực sự là Nhà nước của dân, do dân vì dân

8 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr 338

9 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr 51

Như vậy, tin vào dân, dựa vào dân là một nguyên tắc căn bản trongchiến lược đoàn kết của Hồ Chí Minh Đối với người, yêu dân, tin dân, dựavào dân, sống đấu tranh vì dân là nguyên tắc tối cao xuyên suốt trong tưduy chiến lược và hoạt động thực tiễn Người khái quát ngắn gọn: “gốc cóvững cây mới bền, xây lầu thắng lợi trên nền Nhân dân”, “Dễ trăm lần dânkhông cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”.

1.2 Xuất phát từ thực trạng xây dựng Nhà nướcta hiện nay

Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là quá trình đúc kết,

kế thừa, vận dụng tư tưởng về Nhà nước pháp quyền trong lịch sử của nhânloại, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thựctiễn hơn 35 năm đổi mới của Đảng và Nhà nước ta Trên cơ sở đánh giá tổngkết 35 năm đổi mới,Đại hội XIII của Đảng đã đánh giá như sau:

Hệ thống pháp luật được hoàn thiện một bước cơ bản Vai trò của phápluật và thực thi pháp luật ngày càng được chú trọng trong tổ chức và hoạtđộng của Nhà nước và đời sống xã hội Cơ chế phân công, phối hợp và kiểmsoát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lậppháp, hành pháp và tư pháp ngày càng rõ hơn và có chuyển biến tích cực Đềcao hiệu quả giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, coi trọng hơn côngtác thanh tra, kiểm tra hành chính, phát huy vai trò của thiết chế kiểm toánNhà nước Bộ máy nhà nước bước đầu được sắp xếp lại theo hướng tinh gọngắn với tinh giản biên chế, hoạt động hiệu lực, hiệu quả

Hoạt động của Quốc hội trong xây dựng pháp luật, giám sát tối cao vàquyết định những vấn đề quan trọng của đất nước có nhiều đổi mới, chấtlượng và hiệu quả được nâng cao Quốc hội đã ban hành được nhiều nhiều bộluật, luật, pháp lệnh, thể chế hoá đường lối, chính sách của Đảng, cụ thể hoácác quy định của của Hiến pháp nhằm tăng cường pháp chế xã hội chủnghĩa, bảo vệ và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân Quy trình xây dựngpháp luật ngày càng được cải tiến và không ngừng hoàn thiện.Vai trò, tráchnhiệm

của đại biểu Quốc hội thể hiện rõ hơn Hoạt động của Hội đồng nhân dân cáccấp có nhiều đổi mới Hoạt động của Chính phủ và các bộ, ngành chủ động,tích cực, tập trung hơn vào quản lý, điều hành vĩ mô; tháo gỡ các rào cản;phục vụ, hỗ trợ phát triển Cải cách hành chính, cải cách tư pháp trên một sốlĩnh vực có bước đột phá Tổ chức bộ máy của toà án nhân dân, viện kiểm sátnhân dân, cơ quan điều tra, cơ quan bổ trợ tư pháp tiếp tục được kiện toàn,chất lượng hoạt động có tiến bộ, bảo vệ tốt hơn lợi ích của Nhà nước, quyền

và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân; tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyềncon người, quyền công dân Tổ chức bộ máy của chính quyền địa phươngđược sắp xếp lại theo hướng tinh gọn; quan tâm xây dựng chính quyền đô thị,chính quyền nông thôn, khẩn trương triển khai xây dựng chính quyền điện tử

Tổng kết 35 năm đổi mới, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII củaĐảng đã đánh giá:“Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cónhiều tiến bộ, tổ chức bộ máy Nhà nước tiếp tục được hoàn thiện, hoạt độnghiệu lực và hiệu quả hơn; bảo đảm thực hiện đồng bộ các quyền lập pháp,hành pháp và tư pháp”10

Hệ thống pháp luật còn một số quy định chưa thống nhất, chưa đáp ứngkịp thời yêu cầu thực tiễn Chấp hành pháp luật nhìn chung chưa nghiêm; kỷcương, phép nước có nơi còn bị xem nhẹ, xử lý vi phạm pháp luật chưa kịp

10Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb CTQGST, H.2021, tr.71

thời, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe Cải cách hành chính, cải cách tư phápchưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển đất nước.

Tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương chưa đổi mới mạnhmẽ; chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền chưa thật rõ ràng, hiệu lực,hiệu quả hoạt động còn hạn chế Số lượng cán bộ cấp xã và đội ngũ viên chứctrong các đơn vị sự nghiệp công vẫn còn quá lớn; phẩm chất, năng lực, uy tíncòn hạn chế, thiếu tính chuyên nghiệp, chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụtrong tình hình mới

Tổng kết 35 năm đổi mới, Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã chỉ rõnhững hạn chế, khuyết điểm, đó là:“Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa có mặt chưa đáp ứng tốt yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội vàquản lý đất nước trong tình hình mới”11.Những hạn chế, yếu kém trong lĩnh

vực xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã gây ra những khókhăn, cản trở, làm hạn chế thành tựu của đất nước, trong một số lĩnh vực còntạo nên bức xúc xã hội

1.3 Xuất phát từ bối cảnh tình hình mới và những thời cơ, thách thức tác động đến phương hướng, mục tiêu xây dựng và hoàn thiện Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong thời gian tới

Hiện nay, trong giai đoạn cách mạng mới, thế giới đã có nhiều thay đổi

và diễn biến phức tạp, khó lường Đại hội XIII của Đảng đã đánh giá toàndiện, sâu sắc về cục diện và những xu hướng lớn Cách nhìn nhận biện chứng

cả hai mặt thách thức và cơ hội của tình hình thế giới được thể hiện trên một

số nét lớn là:

Thế giới đang trải qua những biến động to lớn, diễn biến rất nhanhchóng, phức tạp, khó dự báo Hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thếlớn, song đang đứng trước nhiều trở ngại, khó khăn; cạnh tranh chiến lượcgiữa các nước lớn, xung đột cục bộ tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức,phức tạp và quyết liệt hơn, làm gia tăng rủi ro đối với môi trường kinh tế,chính trị, an ninh quốc

11Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb CTQGST, H.2021, tr.89

tế.Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tiếp tục tiến triển nhưng đang bị tháchthức bởi sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn và sự trỗi dậy của chủnghĩa dân tộc cực đoan Luật pháp quốc tế và các thể chế đa phương toàn cầuđứng trước những thách thức lớn.

Cục diện thế giới tiếp tục biến đổi theo xu hướng đa cực, đa trung tâm;các nước lớn vẫn hợp tác, thỏa hiệp, nhưng đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau gaygắt hơn Chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa cường quyền nước lớn, chủnghĩa thực dụng trong quan hệ quốc tế gia tăng Các nước đang phát triển,nhất là các nước nhỏ đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới

Kinh tế thế giới lâm vào khủng hoảng, suy thoái nghiêm trọng và có thểcòn kéo dài do tác động của đại dịch Covid-19 Các quốc gia, nhất là cácnước lớn điều chỉnh chiến lược phát triển, giảm bớt sự phụ thuộc vào bênngoài, làm thay đổi các chuỗi cung ứng Cạnh tranh kinh tế, chiến tranhthương mại, tranh giành thị trường, các nguồn tài nguyên, công nghệ, nhânlực chất lượng cao, thu hút đầu tư nước ngoài giữa các nước ngày càng quyếtliệt, tác động mạnh đến chuỗi sản xuất và phân phối toàn cầu

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là công nghệ số pháttriển mạnh mẽ, tạo đột phá trên nhiều lĩnh vực, tạo ra cả thời cơ và thách thứcđối với mọi quốc gia, dân tộc

Những vấn đề toàn cầu, như: bảo vệ hòa bình, an ninh con người, thiêntai, dịch bệnh, an ninh xã hội và an ninh phi truyền thống, nhất là an ninhmạng, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, ô nhiễm môi trường… tiếp tục diễnbiến phức tạp

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Đông Nam Á có vị tríchiến lược ngày càng quan trọng, là khu vực cạnh tranh gay gắt giữa cáccường quốc, tiềm ẩn nhiều bất ổn Tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, chủ quyềnbiển, đảo diễn ra căng thẳng, phức tạp, quyết liệt hơn Hòa bình, ổn định, tự

do, an ninh, an toàn hàng hải, hàng không trên Biển Đông đứng trước tháchthức lớn, tiềm ẩn nguy cơ xung đột ASEAN có vai trò quan trọng trong duytrì hòa bình, ổn định, thúc đẩy hợp tác khu vực nhưng cũng đứng trước nhiềukhó khăn

Qua35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, phát triển mạnh mẽ, toàn diện so với những năm trước đổi mới Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ

đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay.Đây là niềm tự hào, là động

lực, nguồn lực quan trọng, là niềm tin để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân tavượt qua mọi khó khăn, thách thức, hiện thực hóa khát vọng phát triển đấtnước, tiếp tục vững bước trên con đường đổi mới toàn diện, đồng bộ; pháttriển nhanh và bền vững đất nước

Tuy nhiên, nền kinh tế phát triển chưa bền vững, còn nhiều hạn chế,yếu kém, đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới do tác động của đại địchCovid-19 và khủng hoảng kinh tế toàn cầu gây ra.Xu hướng già hóa dân sốnhanh; tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa tăng mạnh; đặc biệt biến đổi khíhậu, thiên tai, dịch bệnh gay gắt, phức tạp… ngày càng tác động mạnh đến sựphát triển của đất nước

Bốn nguy cơ mà Đảng chỉ ra còn tồn tại, có mặt còn gay gắt hơn Nguy

cơ tụt hậu, rơi vào bẫy thu nhập trung bình còn lớn Có biểu hiện chưa quantâm đúng mức bảo đảm phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa; pháttriển văn hóa, bảo đảm phúc lợi xã hội, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hộitrong phát triển kinh tế thị trường; chưa bảo đảm phát triển tổng thể, đồng bộcác vùng, miền, địa phương theo lợi thế so sánh và phát huy điều kiện kinh tế

- xã hội đặc thù Tham nhũng, lãng phí, quan liêu, suy thoái về tư tưởng chính

trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ cũng như

những mâu thuẫn xã hội còn diễn biến phức tạp Các thế lực thù địch tiếp tụctăng cường chống phá Đảng, Nhà nước và đất nước ta Bảo vệ độc lập, chủquyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định

và thích ứng với biến đổi khí hậu là yêu cầu cấp thiết, đồng thời là nhữngthách thức rất lớn đối với nước ta trong thời gian tới

Tình hình thế giới và trong nước có cả thuận lợi, thời cơ và khó khăn,thách thức đan xen, đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới nặng nề, phức tạphơn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Đặc biệt trong điều kiệnhiện nay, những thách thức phi truyền thống đang tác động mạnh mẽ đến mọingõ ngách của đời sống xã hội như tình hình dịch bệnh covid-19, biến đổi khíhậu, cạnh tranh… đặt ra yêu cầu xây dựng nhà nước đủ sức mạnh để quản lý

xã hội, hóa giải những thách thức, tận dụng và phát huy những thuận lợi đưađất nước phát triển đúng định hướng xã hội chủ nghĩa Sự nghiệp đổi mới, xâydựng và bảo vệ Tổ quốc của đất nước ta trong thời kỳ mới đòi hỏi phải tiếptục đẩy mạnh, thực hiện tốt hơn, có hiệu quả hơn nhiệm vụ xây dựng Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

II NỘI DUNG VẬN DỤNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA NHÂN DÂN, DO NHÂN DÂN, VÌ NHÂN DÂN HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của đất nước ta trongthời kỳ mới, để xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩađặt ra yêu cầu phải vận dụng toàn diện các quan điểm của tư tưởng HồChí Minh về xây dựng Nhà nước kiểu mới của của Nhân dân, do Nhân dân và

vì Nhân dân, trong đó tập trung vào một số nội dung chủ yếu sau:

2.1 Giữ vững và tăng cường bản chất giai cấp công nhân, tính Nhân dân, tính dân tộc của Nhà nước

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân và vì dân dưới

sự lãnh đạo của Đảng đã hàm chứa sự thống nhất không thể tách rời giữabản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc Suy rộng ra,chúng ta thấy Người đã giải quyết thành công mối quan hệ biện chứng giữaNhà nước với các bộ phận hợp thành của hệ thống chính trị, hợp thành cơchế: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ Vì vậy, Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải do Đảng Cộng sản Việt Namlãnh đạo Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là nhân tố cơ bản,quyết định tính định hướng chính trị của Nhà nước Đảm bảo sự lãnh đạo củaĐảng

đối với Nhà nước là vấn đề cốt lõi quyết định sự tồn vong của Nhà nước - củachế độ chính trị xã hội ta Do đó, cần phải tiếp tục xây dựng, chỉnh đốn Đảngtoàn diện; tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng; đổi mới phươngthức lãnh đạo, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng.

Theo Hồ Chí Minh, Nhà nước Việt Nam không chỉ dựa trên liên minhcông nông mà còn là khối đại đoàn kết toàn dân tộc mà nòng cốt là liên minhcông nhân, nông dân và tầng lớp trí thứcdo giai cấp công nhân lãnh đạo Tại

kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Quốchội đã ủy nhiệm cho Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập một Chính phủ mới.Trong lời tuyên bố sau khi thành lập, Người nói: "Chính phủ mới phải tỏ

rõ cái tinh thần đại đoàn kết, không phân đảng phái là Chính phủ toànquốc có đủ nhân tài Trung, Nam, Bắc tham gia"12 Vì vậy, vận dụng tưtưởng hồ Chí Minh cần phải thực hành và phát huy rộng rãi dân chủ xã hộichủ nghĩa, quyền làm chủ và vai trò chủ thể của nhân dân; phát huy sức mạnhđại đoàn kết toàn dân tộc; củng cố, nâng cao niềm tin của nhân dân, tăngcường đồng thuận xã hội; tiếp tục đổi mới tổ chức, nội dung, phương thứchoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh,Nhà nước được tổ chức và hoạt độngtheo nguyên tắc tập trung dân chủ Đây cũng là biểu hiện bản chất giai cấpcông nhân của Nhà nước ta Hiến pháp năm 1946 và năm 1959 do Hồ ChíMinh trực tiếp chỉ đạo việc soạn thảo và được Quốc hội khoá I nước ViệtNam Dân chủ Cộng hoà thông qua đều thể hiện rõ nguyên tắc tổ chức vàhoạt động trên đây của chính quyền Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở Vìvậy, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa đòi hỏi phải quán triệt và thực hiện nghiêm nguyên tắc tậptrung dân chủ

12 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, H 2011, tr 430

Như vậy, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, dodân và vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng đòi hỏi phải giữ vững và tăng cườngbản chất giai cấp công nhân, tính Nhân dân, tính dân tộc của Nhà nước.

2.2 Đẩy mạnh tinh giản bộ máy, nâng cao phẩm chất và năng lực quản lý, điều hành của cán bộ, công chức Nhà nước

Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng một bộ máy nhà nước hiện đại, dânchủ, có hiệu lực; bộ máy đó phải phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể củatừng giai đoạn Nguyên tắc chung để xây dựng bộ máy nhà nước theo Hồ ChíMinh là:

- Xây dựng quốc hội là cơ quan lập pháp cao nhất

- Xây dựng một Chính phủ hoạt động có hiệu quả và dó là cơ quanhành chính cao nhất

- Nền hành chính quốc gia hoạt động theo nguyên tắc tập trung dânchủ, đặt dưới sự kiểm soát của nhân dân

- Xây dựng một bộ máy tư pháp hiện đại, có hiệu lực Toà án được tổchức và hoạt động theo nguyên tắc của cơ quan tài phán, nghĩa là độc lập với

cơ quan hành chính, trong xét xử có phụ thẩm nhân dân tham gia; thẩm phán

do nhà nước bổ nhiệm; phiên toà xét xử công khai, quyền bào chữa của các bịcáo được bảo đảm, trong quá trình xét xử các thẩm phán chỉ tuân theo phápluật, các cơ quan khác không được can thiệp

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa hiện nay, đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộmáy của Đảng và hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả,đồng bộ với đổi mới kinh tế, văn hoá, xã hội, con người , đáp ứng yêu cầunâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, hoàn thiện Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức của hệthống chính trị, khắc phục sự chồng chéo và những bất hợp lý trong tổ chứccủa Đảng và tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị Đẩy mạnh thực hiện tinhgiản biên chế gắn với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo vịtrí việc làm