Tiểu luận môn học kinh tế chính trị mác – lênin tên đề tài phân tích kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam

Ý nghĩa việc nghiên cứu đề tài: Thông qua việc nghiên cứu đề tài chúng ta có thể nhận thức rõ hơn về tình hình nền kinh tế thị trường của nhà nước Việt Nam hiện nay thôngqua đó nhằm nắm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NAM CẦN THƠ

TIỂU LUẬN MÔN HỌC

KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

TÊN ĐỀ TÀI phân tích kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Nhóm sinh viên thực hiện Giảng viên giảng dạy:

1 Nguyễn Trung Nhi (220872) ThS NGUYỄN TRƯỜNG XUÂN

2 Nguyễn Thanh Nhàn (222312)

3 Nguyễn Thị Yến Nhi (222657)

4 Nguyễn Phước Nguyên (221794)

5 Dương Lâm Trang Nhã (224163)

Lớp: DH22CNT01 Nhóm: 11

Cần Thơ, tháng 11 năm 2023

I Đặt vấn đề:

1 Lý do chọn đề tài:

Sau khi hoàn thành Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trên phạm

vi cả nước, đất nước bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đảng takiên định giữ vững quan điểm cũng như con đường mà chủ tịch Hồ ChíMinh đã lựa chọn là tiến lên chủ nghĩa xã hội, quyết tâm đưa đất nước trởthành một nước giàu mạnh về kinh tế, ổn định về kinh tế chính trị, xã hộicông bằng văn minh Cả nước bước vào thời kỳ cải tạo quan hệ sản xuất,xây dựng mô hình kinh tế tập trung, kế hoạch hóa theo mô hình của Liên

Xô và các nước Đông Âu

Tuy nhiên sau một thời gian, mô hình kinh tế này tỏ ra lạc hậu khôngphù hợp với tình hình, hoàn cảnh trong và ngoài nước và tình hình thực tế,gây ra tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng Trước thực trạngnày, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã đề ra đường lối đổi mới toàndiện về kinh tế, chính trị, xã hội, trong đó trọng tâm là xây dựng nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Đại hội VI (12/1986) đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng nhất về tưduy nhận thức là việc từ bỏ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêubao cấp chuyển sang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa Trong 25 năm qua, tư tưởng,quan điểm về xây dựng nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã luôn không ngừng được tổng kết,rút kinh nghiệm, bổ sung phát triển và ngày càng hoàn thiện qua các kỳ Đạihội của Đảng

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tiễn, thể chế nền kinh tế thị trườngđịnh hướng Xã hội chủ nghĩa cũng còn bộc lộ không ít vấn đề bất cập.Những hạn chế nảy sinh trong thực tế đời sống trở thành “rào cản” của sựphát triển và được Đại hội XI của Đảng nhìn nhận: “Kinh tế phát triển chưabền vững Chất lượng tăng trưởng, năng suất, hiệu quả, sự cạnh tranh củanền kinh tế thấp; các cân đối kinh tếvĩ mô chưa vững chắc”.Do vậy, nghiêncứu tìm hiểu về nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có ýnghĩa lý luận và thực tiễn vô cùng sâu sắc Trải qua một quá trình học tập,nghiên cứu chúng em xin quyết định lựa chọn và giải quyết đề tài “Nềnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” Do nhiều yếu

tố chủ quan và khách quan, nên trong khuôn khổ bài viết này chúng emkhông có điều kiện đi qua sâu nghiên cứu, mà chỉ dựa trên cơ sở kiến thức

đã được trang bị và thực trạng nền kinh tế thông qua các số liệu thống kê đểđánh giá nền kinh tế nước nhà

2 Ý nghĩa việc nghiên cứu đề tài:

Thông qua việc nghiên cứu đề tài chúng ta có thể nhận thức rõ hơn

về tình hình nền kinh tế thị trường của nhà nước Việt Nam hiện nay thôngqua đó nhằm nắm rõ mục đích phát triển nền kinh tế, những đặc điểm cơbản và thực trạng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ởnước ta, từ

đó giúp chúng ta đưa ra những giải pháp, mục tiêu phát triển, xây dựng và

ổn định tình hình kinh tế thị trường của Nhà nước Đưa nền kinh tế của đấtnước ngày một phát triển, tiến bộ và văn minh hơn, khắc phục những thiếusót của nền kinh tế hiện tại để củng cố, ổn định đường lối xã hội chủ nghĩacủa Đảng và Nhà nước Sớm đưa đất nước phát triển trên con đường chủnghĩa xã hội, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân ấm no,hạnh phúc

3 Cơ sở lí luận phương pháp nghiên cứu đề tài:

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử) và tưtưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và xây dựng nềnkinh tế xã hội chủnghĩa; những quan điểm, chủ trương của Đảngvề xây dựng nền kinh tế thịtrường định hướng xã họi chủ nghĩa trong thời kỳ đổi mới

Mác-Với cơ sở lí luận trên đề tài sử dụng phương pháp lịch sử và phươngpháp logic là chính Ngoài ra, bài tiểu luận còn sử dụng một số phươngpháp khác như: phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh số liệu để làm rõ nộidung nghiên cứu

II Nội dung nghiên cứu:

1 Nội dung thứ nhất: Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa ở Việt Nam:

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường, trong đó quy luật giá trị đóng vai trò chi phối và được biểu hiện bằng quan hệ cung cầu trên thị trường, đồng thờigóp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở đó dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có sự điều tiết của Nhà nước do ĐảngCộng sản Việt Nam lãnh đạo

Thực chất, giá trị dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh là những giá trị của xã hội tương lai mà loài người còn tiếp tục phảiphấn đấu, bởi lẽ, nhìn từ thế giới hiện nay mà xét, có quốc gia dân rất giàu nhưng nước chưa mạnh, xã hội thiếu văn minh; có quốc gia nước rất mạnh,dân chủ song lại thiếu công bằng

Như vậy, một hệ giá trị toàn diện gồm cả dân giàu, nước mạnh, dân chủ,công bằng, văn minh là hệ giá trị của xã hội tương lai mà loài người còn cầnphải phấn đấu mới có thể đạt được một cách đầy đủ trên hiện thực xã hội

Do đó, định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là hướng tới các giá trị cốt lõicủa xã hội mới ấy Nền kinh tế thị trường mà trong các hoạt động kinh tế của các chủ thể, hướng tới góp phần xác lập được các giá trị xã hội thực tế với hệ giá trị toàn diện như vậy là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của nền kinh tế hàng hóa, nó nằm trong tiến trình phát triển lịch sử khách quan về kinh tế của xã hội loài người, do đó nền kinh tế thị trường cũng có những ưu thế vàkhuyết tật của nó.

a) Những ưu điểm của nền kinh tế thị trường:

Nền kinh tế thị trường thúc đẩy quá trình sản xuất và gắn sản xuất với tiêu thụ, thực hiện mục tiêu của sản xuất Do đó người ta tìm mọi cách

để rút ngắn chu kỳ sản xuất, thực hiện tái sản xuất mở rộng, áp dụng nhanhchóng sản xuất – khoa học – công nghệ và quay vòng vốn một cách nhanh chóng để đạt lợi nhuận tối đa

Nền kinh tế thị trường còn thúc đẩy và đòi hỏi các nhà sản xuất năngđộng, thích nghi với các điều kiện biến động của thị trường bằng cách: thayđổi mẫu mã sản xuất, tìm mặt hang mới cùng với thị trường tiêu thụ, mở rộng quan hệ trong kinh doanh, phá thế độc quyền, khép kín trong một đơn

vị kinh doanh, tìm lợi nhuận tối đa

Cùng với hai ưu điểm trên thì thúc đẩy khoa học công nghệ, kíchthích tăng năng suất lao động, nâng cao trình độ xã hội hóa sản xuất và chấtlượng sản phẩm, giá thành hạ, đáp ứng yêu cầu nhiều mặt của khách hang

và thị trường

Quá trình đẩy nhanh tích tụ, tập trung sản xuất Đây là con đường để

mở rộng quy mô: một mặt kinh doanh, làm ăn giỏi, có hiệu quả cao cho phép tích tụ mở rộng quy mô sản xuất, một mặt do quá trình cạnh tranh tạo

ra cho các doanh nghiệp kinh nghiệm làm ăn có hiệu quả, đồng thời loại bỏ những đơn vị làm ăn thua lỗ, kém hiệu quả Chính quá trình cạnh tranh kinh

tế là động lực thúc đẩy tích tụ và tập trung sản xuất

Quá trình tăng cường dồi dào sản phẩm hàng hóa, dịch vụ kích thíchsản xuất, đề cao trách nhiệm của nhà kinh doanh đối với khách hang, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội

b) Những khuyết điểm của nền kinh tế thị trường:

Nền kinh tế thị trường là mang tính tự phát, tìm kiếm lợi nhuận bằngbất cứ giá nào, không cần đi theo hướng của Nhà nước, vì mục tiêu của nó

là phát triển kinh tế vĩ mô Khuyết tật này còn sinh ra độc quyền, thủ tiêu cạnh tranh làm giảm hiệu quả chung của nền kinh tế

Xã hội phát sinh nhiều tiêu cực, tệ nạn xã hội đi đôi với kinh tế sa sút, khủng hoảng kinh tế, nạn thất nghiệp, lạm phát, canh tranh không hợppháp, phân hóa giàu nghèo Các ngành kinh doanh luôn tìm mọi thủ đoạn

để làm hàng giả, buôn lậu, trốn thuế,… mục đích cuối cùng là để thu về lợinhuận tối đa.

Vì lợi ích cá nhân mà dẫn đến tàn phá tài nguyên và hủy diệt môitrường, rối loạn trật tự kỹ cương, đạo đức xuống cấp, mafia,…

c Những yếu tố cơ bản của nền kinh tế thị trường:

Thứ nhất, độc lập của các chủ thể trong nền kinh tế Kinh tế thị trường đòi hỏi sự tồn tại của các chủ thể kinh tế độc lập dưới nhiều hình thức sở hữu khác nhau Về bản chất, kinh tế thị trường có cấu trúc đa sở hữu Trong cấu trúc, sở hữu tư nhân luôn luôn là thành tố tất yếu, bắt buộc

Về nguyên tắc, các chủ thể sở hữu và các hình thức sở hữu trong nền kinh

tế thị trường là độc lập và bình đẳng với nhau trước pháp luật và trong hoạtđộng kinh doanh

Thứ hai, hệ thống đồng bộ các thị trường và thể chế tương ứng Kinh

tế thị trường đều có các yếu tố cấu thành cơ bản là các thị trường, bao gồm các thị trường yếu tố (các thị trường đầu vào như thị trường đất đai, thị trường sức lao động, thị trường tài chính, thị trường hàng hoá, thị trường khoa học - công nghệ) và thị trường dịch vụ tiêu dùng Để nền kinh tế thị trường hoạt động hiệu quả, phải bảo đảm hai yêu cầu: Một là sự hiện diện đầy đủ của tất cả các thị trường nói trên, hai là các thị trường phải vận hànhđồng bộ

Thứ ba, hệ thống giá cả được xác lập thông qua tương quan quy luậtcung-cầu quyết định sự vận hành của nền kinh tế thị trường Giá cả trên các loại thị trường được xác định dựa trên tương quan cung và cầu của từng thị trường đó Tín hiệu giá cả là căn cứ khách quan đối với các chủ thể kinh tế đưa ra các quyết định sản xuất-kinh doanh Trong kinh tế thị trường, mục

tiêu tối đa hoá lợi nhuận là động lực chủ yếu thúc đẩy nỗ lực hoạt động vàhiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp

Thứ tư, cơ chế căn bản vận hành của nền kinh tế thị trường là cạnhtranh tự do Về bản chất, cơ chế cạnh tranh thị trường là cơ chế tự điềuchỉnh Cơ chế này giúp nền kinh tế tạo lập sự cân bằng mỗi khi bị trục trặc Cạnh tranh là cơ chế chủ yếu phân bổ các nguồn lực trong nền kinh tế thị trường Thông qua cạnh tranh, các nguồn lực được rút ra khỏi những

ngành, lĩnh vực và địa điểm đang hoạt động kém hiệu quả, di chuyển đến những nơi có lợi thế phát triển và thu được hiệu quả kinh doanh, lợi nhuận cao hơn

Thứ năm, vai trò điều tiết kinh tế của Nhà nước Nhà nước tham giavào các quá trình kinh tế thị trường vừa với tư cách là bộ máy quản lý xã hội, vừa là một yếu tố nội tại của cơ chế vận hành kinh tế Nhà nước thực

hiện ba chức năng: thứ nhất quản lý, định hướng và hỗ trợ phát triển, thứ hai phân phối lại thu nhập quốc dân, thứ ba bảo vệ môi trường Để thực hiện ba chức năng đó, nhà nước phải giải quyết các nhiệm vụ: Cung cấp khung khổ pháp lý rõ ràng, nghiêm minh, có hiệu lực và phù hợp với đòi hỏi của cơ chế thị trường; Kiến tạo và bảo đảm môi trường vĩ mô ổn định; Cung cấp kết cấu hạ tầng; Hỗ trợ nhóm người nghèo các điều kiện tối thiểu

để tham gia thị trường bình đẳng

Năm yếu tố nói trên cấu thành cơ bản khung thể chế chung của mọi nền kinh tế thị trường Chúng hình thành một tổng thể, quy định lẫn nhau Thiếu bất cứ yếu tố nào trong số đó đều không thể có nền kinh tế thị trườngbình thường, vận hành hiệu quả Tuy nhiên, trong mỗi nền kinh tế thị

trường, tuỳ theo các điều kiện phát triển cụ thể, vai trò, vị trí và chức năng của từng yếu tố không hoàn toàn giống nhau Điều này tạo nên đặc thù của các mô hình kinh tế thị trường và nền kinh tế thị trường ở những quốc gia

cụ thể

d Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường:

Khái niệm “Kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa” được khẳng định tại Đại hội Đảng IX năm 2001 Đây là kết quả của quá trình 15năm đổi mới tư duy và thực tiễn ở nước ta

Quá trình đổi mới tư duy lý luận về kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa được xác định trên cơ sở khái quát lại quá trình đổi mới qua

ba nấc thang nhận thức về nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, tương ứng với ba giai đoạn phát triển của nền kinh tế: Một là trước Đại hội Đảng - VI (năm 1986): Nền kinh tế vận hành trong khuôn khổ cơ chế kế hoạch hoá tậptrung, bao cấp Những cải tiến theo hướng kinh tế thị trường chủ yếu ở cấp

vi mô, mang tính cục bộ, không triệt để và thiếu đồng bộ, diễn ra trong khuôn khổ cơ chế kế hoạch hoá tập trung và nhằm duy trì, củng cố hệ thốngkinh tế công hữu, tập trung, bao cấp và đóng cửa; Hai là từ Đại hội Đảng VIđến hết nhiệm kỳ Đại hội Đảng - VIII (1986-2000): Đổi mới toàn diện cả cấu trúc và cơ chế vận hành nền kinh tế với nội dung chính là từ bỏ cơ chế

kế hoạch hoá tập trung bao cấp, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vậnhành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xãhội chủ nghĩa; Ba là từ Đại hội Đảng - IX đến nay: Chuyển từ nhận thức về nền kinh tế thị trường chỉ đơn giản là một công cụ điều tiết nền kinh tế nhất thời, sang nhận thức cơ chế thị trường như một chỉnh thể, là cơ sở kinh tế của quá trình phát triển Là giai đoạn đặt ra vấn đề xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

2 Nội dung thứ hai: Tính tất yếu khách quan của việc phát triển

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam:

Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tất yếu ởViệt Nam xuất phát từ những lý do cơ bản sau:

Một là, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là

phù hợp với xu hướng phát triển khách quan của Việt Nam trong bối cảnhthế giới hiện nay

Như đã đề cập ở trên, nền kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao Khi có đủ các điều kiện cho sự tồn tại và phát triển, nềnkinh tế hàng hóa tự hình thành Sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa theo các quy luật tất yếu đạt tới trình độ nền kinh tế thị trường Đó là tính quy luật Ở Việt Nam, các điều kiện cho sự hình thành và phát triển kinh tế thị trường đang tồn tại khách quan Do đó, sự hình thành kinh tế thị trường ở Việt Nam là tất yếu khách quan

Mong muốn dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh là mong muốn chung của các quốc gia trên thế giới Do đó, việc định hướng hướng tới xác lập những giá trị đó trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam là phù hợp và tất yếu trong phát triển Song, trong sự tồn tại hiện thực sẽ không thể

có một nền kinh tế thị trường trừu tượng, chung chung cho mọi hình thái kinh tế - xã hội, mọi quốc gia, dân tộc

Trong lịch sử đã có kinh tế hàng hóa giản đơn kiểu chiếm hữu nô lệ và phong kiến hay kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, tồn tại trong mỗi hình thái kinh tế - xã hội cụ thể, gắn bó hữu cơ và chịu sự chi phối của các quan

hệ sản xuất thống trị trong xã hội đó Ngay như trong cùng một chế độ tưbản chủ nghĩa, kinh tế thị trường của mỗi quốc gia, dân tộc cũng khác nhau,mang đặc tính khác nhau

Thực tiễn lịch sử cho thấy, mặc dù kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa đã đạt tới giai đoạn phát triển cao và phồn thịnh ở các nước tư bản phát triển, nhưng những mâu thuẫn vốn có của nó không thể nào khắc phục được tronglòng xã hội tư bản, nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa đang có xu hướng tự phủ định, tự tiến hóa tạo ra những điều kiện cần và đủ cho mộtcuộc cách mạng xã hội - cách mạng xã hội chủ nghĩa

Do vậy, nhân loại muốn tiếp tục phát triển thì không chỉ dừng lại ở kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa Với ý nghĩa đó, sự lựa chọn mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam là phù hợp với xu thếcủa thời đại và đặc điểm phát triển của dân tộc, sự lựa chọn đó không hềmâu thuẫn với tiến trình phát triển của đất nước Đây thực sự là bước đi,cách làm mới hiện nay của các quốc gia, dân tộc đang trên con đường hướng tới xã hội xã hội chủ nghĩa

Hai là, do tính ưu việt của kinh tế thị trường trong thúc đẩy phát

triển Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Thực tiễn trên thế giới và Việt Nam cho thấy kinh tế thị trường là phương thức phân bổ nguồn lực hiệu quả mà loài người đã đạt được so với các mô hình kinh tế phi thị trường Kinh tế thị trường luôn là động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh và có hiệu quả Dưới tác động của các quy luật thị trường, nền kinh tế luôn phát triển theo hướng năng động, kích thíchtiến bộ kỹ thuật - công nghệ, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và hạ giá thành Xét trên góc độ đó, sự phát triển của kinh tế thị trường không hề mâu thuẫn với mục tiêu của chủ nghĩa xã hội

Do vậy, Việt Nam cần phải phát triển kinh tế thị trường để thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh và có hiệu quả, thực hiện mục tiêu của chủ nghĩa xã hội là “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế thị trường cần chú ý tới những thất bại và khuyết tật của thị trường để có sự can thiệp, điều tiết kịp thời của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sự lựa chọn cách làm, bước đi đúng quy luật kinh

tế khách quan để đi đến mục tiêu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Ba là, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với

nguyện vọng mong muốn dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, vănminh của người dân Việt Nam

Trên thế giới có nhiều mô hình kinh tế thị trường, nhưng nếu việc phát triển

mà dẫn tới tình trạng dân không giàu, nước không mạnh, thiếu dân chủ, kém văn minh thì không quốc gia nào mong muốn Vì vậy, phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh là khát vọng của nhân dân Việt Nam Để hiện thực hóa khát vọng đó, thực hiện kinh tế thị trường, trong đó hướng tới những giá trị mới, do đó, là tất yếu khách quan

Mặt khác, kinh tế thị trường sẽ còn tồn tại lâu dài ở nước ta là một tất yếu khách quan, là sự cần thiết cho quá trình xây dựng và phát triển đất nước, bởi lẽ sự tồn tại hay không tồn tại của kinh tế thị trường là do những điều kiện kinh tế - xã hội khách quan sinh ra nó quy định Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, những điều kiện cho sự ra đời và tồn tại của sản xuất hàng hóa như: phân công lao động xã hội, các hình thức khác nhau của quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất không hề mất đi, do đó, việc sản xuất và phân phối sản phẩm vẫn phải được thực hiện thông qua thị trường

Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa sẽ phá vỡ tínhchất tự cấp, tự túc, lạc hậu của nền kinh tế; đẩy mạnh phân công lao động

xã hội, phát triển ngành, nghề; tạo việc làm cho người lao động; thúc đẩylực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ, khuyến khích ứng dụng kỹ thuậtcông nghệ mới bảo đảm tăng năng suất lao động, tăng số lượng, chất lượng

và chủng loại hàng hóa, dịch vụ góp phần từng bước cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân; thúc đẩy tích tụ và tập trung sản xuất, mở rộng giaolưu kinh tế giữa các vùng, miền trong nước và với nước ngoài; khuyến khích tính năng động, sáng tạo trong các hoạt động kinh tế; tạo cơ chế phân

bổ và sử dụng các nguồn lực xã hội một cách hợp lý, tiết kiệm Điều này phù hợp với khát vọng của người dân Việt Nam

3 Nội dung thứ ba: Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa ở Việt Nam:

Việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phản ánh điều kiện lịch sử khách quan ở Việt Nam Dưới đây sẽ trình bày rõ hơn những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trên một số tiêu chí cơ bản Tuy nhiên, cần lưu ý, khi nghiên cứu

về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cần tránh cách tư duyđối lập một cách trừu tượng giữa kinh tế thị trường ở Việt Nam với các nền kinh tế thị trường trên thế giới Sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngoài một số rất ít đặc trưng phản ánh điều kiệnlịch sử khách quan của Việt Nam thì về cơ bản nó bao hàm những đặc điểmchung của nền kinh tế thị trường trên thế giới

a) Về mục tiêu:

Thứ nhất là mục tiêu của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam: Phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội, thực hiện dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,văn minh “Mục đích của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sởvật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân”

Để có thể phân biệt nền kinh tế thị trường của nước ta so với nền kinh tế thị trường khác phải nói đến mục đích chính trị mục tiêu kinh tế xã hội mà Đảng và nhân dân đã chọn Mục tiêu của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là nhằm thực hiện dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh: Làm cho dân giàu: Nội dung căn bản của dân giàu là mức bình quân GDP đầu người tăng nhanh trong một thời gian ngắn và khoảng cách giàu, nghèo trong xã hội ngày càng được thu hẹp;Làm cho nước mạnh: Thể hiện ở mức đóng góp to lớn của nền kinh tế thị trường cho ngân sách quốc gia; ở sự gia tăng ngành kinh tế mũi nhọn; ở sự

sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn tài nguyên quốc gia; ở sự bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ các bí mật quốc gia về tiềm lực kinh tế, khoa

học, công nghệ và an ninh, quốc phòng; Làm cho xã hội công bằng, vănminh: Thể hiện ở việc xử lý các quan hệ lợi ích ngay trong nội bộ nềnkinh tế thị trường, ở đó việc góp phần to lớn vào giải quyết các vấn đề xãhội, ở việc cung ứng các hàng hóa và dịch vụ có giá trị không chỉ về kinh

tế mà

còn có giá trị cao về văn hóa, xã hội

Đây là sự khác biệt về mục tiêu giữa kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa Mục tiêu đó bắt nguồn từ cơ sở kinh tế - xã hội của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội và là

sự phản ánh mục tiêu chính trị - xã hội mà nhân dân ta đang phấn đấu dưới

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Mặt khác, đi đôi với việc phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, quá trình phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam còn gắn với xây dựng quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp nhằm ngày càng hoàn thiện cơ sở kinh tế - xã hội của chủ nghĩa xã hội

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam lấy lợi ích và phúc lợi toàn dân làm mục tiêu Phát triển kinh tế thị trường để pháttriển lực lượng sản xuất, giải phóng mạnh mẽ lực lượng sản xuất; xây dựng

cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội nâng cao đời sống nhân dân bằng việc đẩy mạnh xóa đói, giảm nghèo, khuyến khích mọi người vươn lên làm giàuchính đáng, giúp đỡ người khác thoát nghèo và từng bước khá giả hơn.Kinh tế thị trường bản thân nó là nội lực thúc đẩy tiến trình kinh tế - xã hội.Mục tiêu này thể hiện rõ mục đích phát triển kinh tế thị trường là vì con người, nâng cao đời sống nhân dân, mọi người điều được hưởng thụ thành quả của sự phát triển

Việt Nam đang ở chặn đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, lực lượng sản xuất còn yếu kém, lạc hậu nên việc sử dụng cơ chế thị trườngcùng các hình thức và phương pháp quản lý của kinh tế thị trường là nhằm kích thích sản xuất, khuyến khích sự năng động, sáng tạo của người lao động, giải phóng sức sản xuất, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo đảm từng bước xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

b) Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế:

Sở hữu được hiểu là quan hệ giữa con người với con người trong quátrình sản xuất và tái sản xuất xã hội trên cơ sở chiếm hữu nguồn lực của quátrình sản xuất và kết quả lao động tương ứng của quá trình sản xuất hay tái sản xuất ấy trong một điều kiện lịch sử nhất định

Khi đề cập tới sở hữu hàm ý trong đó có chủ thể sở hữu, đối tượng

sở hữu và lợi ích từ đối tượng sở hữu Mục đích của chủ sở hữu là nhằm thực hiện những lợi ích từ đối tượng sở hữu