(Tiểu luận) đề tài số 12 phân tích các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự và thực trạng ở việt nam hiện nay

Quan điểm được thể hiện xuyên suốt qua Bộ luật dân sự năm 2015 ghi nhận 9 biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự theo hai cách tiếp cận: Bảo đảm nghĩa vụ theo luật định và Bảo đảm n

Trường Đại học Kinh t ế Quố c dân

… 0O0……

ĐỀ TÀI S 12: PHÂN TÍCH CÁC BI N PHÁP BỐ Ệ ẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ VÀ TH C TR NG Ự Ạ Ở VIỆ T NAM HI N NAY Ệ

NHÓM 12 LỚP HỌC PHẦN: 42 CÁC THÀNH VIÊN:

Phạm Di ệu Thảo MSV: 11225950

Nguyễn Th C m Ly MSV: 11223938 ị ẩ

Bùi Th ị Ngọ c Lê MSV: 11223292

Nguy n Ng c Huy n MSV: 11222925 ễ ọ ề

M ỤC LỤC

M Ở ĐẦ 3 U

NỘI DUNG 4

I Về biện pháp Cầm cố 4

II Về biện pháp Thế chấp 5

III Về biện pháp Đặt cọc 6

IV Về biện pháp Ký cược 6

V Về biện pháp Ký quỹ 8

VI Về biện pháp Bảo lưu quyền sở hữu 10

VII Về biện pháp Bảo lãnh 14

VIII Về biện pháp Tín chấp 16

IX Về biện pháp Cầm giữ tài sản 18

K ẾT LUẬ 20 N

3

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh phát triển kinh tế, xã hội hiện nay, giao dịch dân sự diễn ra ngày càng phổ biến Theo đó, việc áp dụng các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự được nhiều tổ chức, cá nhân áp dụng trong thực tiễn Quan điểm được thể hiện xuyên suốt qua Bộ luật dân sự năm 2015 ghi nhận 9 biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự theo hai cách tiếp cận: Bảo đảm nghĩa vụ theo luật định và Bảo đảm nghĩa vụ theo thỏa thuận, Bảo đảm nghĩa vụ không bằng tài sản và Bảo đảm nghĩa vụ bằng tài sản.Tuy nhiên, dù dưới cách tiếp cận nào thì một trong những vấn đề được các chủ thể trong giao lưu dân sự đặc biệt quan tâm là bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự cho người khác có được công nhận hay không và nội dung pháp lý của vấn đề này như thế nào Có lẽ vì biện pháp dân sự có tính chất tài sản do các bên tự nguyện cam kết, thỏa thuận hoặc pháp luật quy định khi xác lập giao dịch dân sự Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ nhằm buộc người có nghĩa

vụ phải thực hiện đúng nghĩa vụ mà họ đã cam kết, thoả thuận trong giao dịch dân sự

2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm mục đích nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích một số vấn đề lý luận và thực tiễn triển

cơ sở đó đề xuất một số giải pháp cụ thể cho việc hoạch định và triển khai thực hiện chính sách đó

3 Đối tượng nghiên cứu

việc triển khai thực hiện những chính sách đảm bảo đó đối với những lợi ích vật chất

4 Phạm vi nghiên cứu

Các biện pháp bảo đảm không vượt quá phạm vi nghĩa vụ đã được xác định trong nội dung của quan hệ nghĩa vụ chính phạm vi bảo đảm là toàn bộ nghĩa vụ khi các bên không thoả thuận và pháp luật không quy định khác nhưng cũng có thể chỉ là một phần nghĩa vụ Tập trung khai thác chính sách ở nhiều góc độ khác nhau, nghiên cứu sâu hơn với các vấn đề

Trường hợp bất động sản là đối tượng của cầm cố theo quy định của luật thì việc cầm cố bất động sản có hiệu lực đối kháng với người thứ ba kể từ thời điểm đăng ký (Khoản 2 Điều 310 BLDS năm 2015).

Theo đó, BLDS năm 2015 đã đề cập tới việc cầm cố tài sản là bất động sản Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở quy định này của Luật thì thực tế sẽ rất khó thực hiện Bởi, điều này mâu thuẫn với Luật Đất đai năm 2013 (chỉ đề cập đến thế chấp quyền sử dụng đất, không nhắc đến cầm cố quyền sử dụng đất); Luật Kinh doanh bất động sản năm 2014 (chỉ đề cập đến thế chấp bất động sản, không nhắc đến cầm cố bất động sản), Luật Nhà ở năm

2014 (chỉ để cập đến thế chấp nhà ở, không nhắc đến cầm cố nhà ở)

• Cầm cố là cách gọi của nhiều vùng miền trên đất nước Việt Nam:

• Cầm cố có thể là cầm cố sổ đỏ, cầm cố vay ngân hàng, cầm cố sổ tiết kiệm, cầm

cố sổ hộ khẩu

• Ngoài ra từ cầm cố cũng hiểu theo là cầm cố vay nóng ngoài xã hội đen

• Có thể nói từ cầm cố nghe có vẻ nặng nề Ta có thể gọi bằng cách khác đó là vay tiền ngân hàng, vay tiền nóng chẳng hạn

• Các loại cầm cố: Cầm cố tài sản; cầm cố đất đai; cầm cố sổ tiết kiệm; cầm cố sổ bảo hiểm xã hội; cầm cố xe máy, ô tô, ; cầm cố giấy tờ có giá; cầm cố chứng khoán, cổ phiếu;

• Các bên thỏa thuận đầy đủ các nội dung thể hiện việc cầm cố tài sản, nhằm đảm bảo cho việc thực hiện nghĩa vụ như:

• Họ và tên, địa chỉ của các bên, đặc điểm tài sản cầm cố, số lượng, giá trị,

• Dùng để đảm bảo cho nghĩa vụ nào, thời hạn cầm cố

• Quyền và nghĩa vụ của các bên, phương thức xử lý tài sản khi nghĩa vụ đến mà bên có nghĩa vụ không thể thực hiện

2 Thực trạng:

- Dịch vụ cầm cố tại Việt Nam trong những năm gần đây phát triển một cách rầm rộ, các cửa hiệu cầm đồ mọc lên như nấm, nó đã chuyển hóa từ dịch vụ cá nhân tự thân thành một ngành kinh doanh phát triển mạnh mẽ trong nền kinh tế thương mại, góp phần làm tăng trưởng thị trường, tạo môi trường cạnh tranh cho các doanh nghiệp, truyền bá

- Hầu như 100% tiệm cầm đồ hoặc ít hoặc nhiều có dấu hiệu hoạt động tín dụng đen Thị trường tín dụng đen qua các app (ứng dụng mạng) mảnh đất béo bở chưa thể kiểm - soát đang là nơi nhiều tiệm cầm đồ lôi kéo các dòng vốn vào đây một cách bất chấp, không loại trừ rửa tiền Theo NHNN, nhiều công ty cho vay ngang hàng (P2P- Lending) thực chất chỉ là tiệm cầm đồ, đối tác “bơm tiền” vay qua app.

- Theo quy định tại Nghị định 96/2016/NĐ-CP và Thông tư hướng dẫn của Bộ Công

an, tài sản cầm cố phải là tài sản hợp pháp của người vay tiền, nếu tài sản của bên thứ ba phải có giấy ủy quyền, không được nhận cầm cố tài sản không rõ nguồn gốc và bất hợp pháp, mặt khác giao kèo cầm đồ phải lập hợp đồng cầm đồ/cầm cố Nhưng trên thực tế, tài sản có hợp pháp hay không hợp pháp chỉ chủ tiệm cầm đồ và người cầm đồ vay tiền biết với nhau không có chế tài nào để kiểm soát được Cho nên tiệm cầm đồ rất dễ biến thành địa điểm tiêu thụ tài sản trộm cắp, bất hợp pháp Việc này chủ tiệm cầm đồ đã gián tiếp tiếp tay cho hành vi phạm pháp

2 Tài sản thế chấp do bên thế chấp giữ Các bên có thể thỏa thuận giao cho người thứ

2 Thực trạng:

Những khó khăn do bên thế chấp gây trở ngại cho việc xử lý tài sản thế chấp để hu hồi tnợ: trốn tránh việc phát mại tài sản, giấy tờ nhà đất chưa hợp lệ, tài sản thế chấp được

đem thế chấp nhiều nơi hoặc đem tài sản thế chấp nhưng vẫn có những thủ đoạn tẩu tán, bán tài sản khiến cho ngân hàng phải gánh chịu hậu quả

Hồ sơ tài sả thế chấp chưa đầy đủ, nhất là trong lĩnh vực nhà đất và nhiều loại máy móc n thiết bị, dây chuyền sản xuất không hề có giấy tờ sở hữu cũng như giấy tờ về quyền quản lý

III Về biện pháp Đặt cọc

1 Biện pháp Đặt cọc

Theo khoản 1 Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015 đã quy định:

“Đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc các vật có giá trị khác (gọi là tài sản đặt cọc) trong một thời hạn để đảm bảo giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.”

Theo khoản 2 Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015:

“Trường hợp hợp đồng được giao kết, thực hiện thì tài sản đặt cọc được trả lại cho bên đặt cọc hoặc được trừ để thực hiện nghĩa vụ trả tiền; nếu bên đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc; nếu bên nhận đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì phải trả cho bên đặt cọc tài sản đặt cọc

và một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

2 Thực trạng:

Việc xử lý tài sản đặt cọc khi có vi phạm đôi khi không được thực hiện đúng pháp luật Chẳng hạn, lợi dụng kẽ hở của BLDS không quy định cụ thể giá trị tài sản đặt cọc (cùng với việc Luật Kinh doanh bất động sản 2014 không quy định việc đặt cọc khi mua bán, thuê mua bất động sản hình thành trong tương lai), trong lĩnh vực mua bán bất động sản phổ biến trường hợp chủ đầu tư hoặc bên môi giới đứng ra thực hiện “đặt cọc” với người mua, trong khi sản phẩm chưa đủ điều kiện mở bán, thực chất là “gom tiền” để thực hiện

dự án đầu tư “Một số chủ đầu tư có tiềm lực yếu thông qua hình thức lách luật đặt cọc, giữ chỗ, đặt mua… mà bản bản chất là huy động vốn khách hàng để triển khai dự án nhưng khi gặp phải bất lợi thì không thể tiếp tục và rủi ro được đẩy hoàn toàn về phía khách hàng”, người mua mất trắng số “tiền cọc” vì thời điểm đó tiền cọc đã do phía bên kia nắm giữ, người mua chỉ còn cách khởi kiện ra Toà án để bảo vệ quyền lợi mà khả năng đòi lại toàn bộ khoản đặt cọc cũng không còn chắc chắn vì bên kia nhiều khả năng

đã rơi vào tình trạng khánh kiệt

IV Về biện pháp Ký cược

1 Biện pháp Ký cược

Pháp luật

50

tóm tắt nội dung plđc chương 123Pháp luật

đại cương 99% (98)

14

Đề cương pháp luật đại cương

đại cương 99% (80)

14

ĐỀ CƯƠNG PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG…

32

Ký cược là việc bên thuê tài sản là động sản giao cho bên cho thuê một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác (sau đây gọi là tài sản kí cược) trong một thời hạn để bảo đảm việc trả lại tài sản thuê.

Trường hợp tài sản thuê được trả lại thì bên thuê được nhận lại tài sản ký cược sau khi trả tiền thuê; nếu bên thuê không trả lại tài sản thuê thì bên cho thuê có quyền đòi lại tài sản thuê; nếu tài sản thuê không còn để trả lại thì tài sản ký cược thuộc về bên cho thuê.(Điều 329 Bộ luật Dân sự 2015)

Ví dụ : Khi chúng ta đi mua 1 bình ga du lich, hay 1 thùng bia chai, nếu chúng ta không có vỏ bình ga, hoặc vỏ bia Chủ cửa hàng thường bắt chúng ta đặt cược lại tiền vỏ

Số tiền cược vỏ do chủ quán qui định Số tiền này sẽ được giữ lại để đảm bảo việc người mua, sẽ phải hoàn trả lại số vỏ kia Số tiền này được gọi là tiền kí cược

Ký cược bao gồm những đặc điểm sau:

- Biện pháp này được áp dụng để đảm bảo cho việc trả lại tài sản trong hợp đồng thuê tài sản Tài sản thuê có tính chất của động sản, có sự chuyển giao từ bên cho thuê sang bên thuê

- Ký cược cũng mang đặc tính có khả năng thanh khoản cao như: tiền, kim khí quý, đá quý, các tài sản có giá trị khác

- Giá trị của tài sản ký cược ít nhất phải tương đương với giá trị tài sản thuê, vì nó bao gồm cả giá trị tài sản thuê và khoản tiền thuê để bồi thường cho bên thuê nếu tài sản thuê không được trả lại Do vậy, những biện pháp này cũng chủ yếu được áp dụng đối với những hợp đồng thuê tài sản có giá trị nhỏ, hay việc sử dụng tài sản dễ bị hư hỏng

Ký cược có mục đích nhằm đảm bảo:

- Bên nhận ký cược lấy tiền thuê tài sản;

- Bên ký cược lấy lại toàn bộ tài sản hay một phần giá trị tài sản cho thuê trong trường hợp tài sản cho thuê không còn hoặc trong trường hợp bên thuê không trả lại tài sản thuê

Vì vậy khi ký cược, hai bên phải thoả thuận về thời hạn khi nào bên thuê phải giao lại tài sản Thời hạn ký cược là thời hạn cho thuê tài sản Về hình thức ký cược, Bộ luật dân

sự 2005 không quy định phải được thành lập văn bản, do đó việc ký cược không nhất thiết phải được thành lập văn bản mà có thể thoả thuận bằng miệng cũng có giá trị pháp

lý Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, đối với trường hợp tài sản có đăng ký quyền sở hữu thì văn bản ký cược là chứng cứ để bên cho thuê tài sản thực hiện đăng ký chuyển quyền sở hữu tài sản ký cược từ bên thuê sang bên cho thuê

2 Thực trạng

Ký cược là một biện pháp bảo đảm gần như được kế thừa hoàn toàn từ BLDS 2005, trong thực tế tuy biện pháp ký cược không xảy ra nhiều tranh chấp vì đa số các giao dịch dân sự có ký cược thường là những giao dịch dân sự có giá trị kinh tế không cao như thuê băng cát xét, đĩa CD phim; đĩa ca nhạc Lẽ dĩ nhiên, khi xảy ra mâu thuẫn các- bên thường tự thoả thuận giải quyết với nhau, mặc dù vậy chúng ta cũng không thể đồng nhất rằng mọi giao dịch dân sự có ký cược đều có giá trị kinh tế không lớn Thực tiễn xét xử

đã có trường hợp, tài sản ký cược đến 1.125.000.000 đồng Ký cược là một biện pháp

Pháp luật

ĐỀ THI PLDC ĐÃ THI 01

Pháp luậtđại cương 98% (46)

10

8

bảo đảm để thực hiện nghĩa vụ nhưng quy định về ký cược trong BLDS 2015 vẫn còn nhiều bất cập như về tài sản ký cược, hình thức của ký cược và xử lý tài sản ký cược Đối với ký cược BLDS không yêu cầu phải lập bằng văn bản, điều này vô tình đã giảm đi hiệu lực của biện pháp bảo đảm này Nếu xảy ra tranh chấp, chúng ta sẽ không có

cơ sở để xác định trách nhiệm dân sự cho các bên không đảm bảo được quyền và lợi ích của các chủ thể

Ký cược là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, tuy nhiên thực tiễn hầu như rất

ít tranh chấp liên quan tới ký cược điều này chứng tỏ quy định còn mơ hồ và bất cập cho nên các bên thường không lựa chọn ký cược để làm một biện pháp bảo đảm nghĩa vụ Vì vậy, nhà làm luật nên quy định rõ hơn về những vấn đề liên quan tới ký cược như xử lý tài sản ký cược và phạm vi tài sản ký cược, nhà làm luật nên mở rộng hơn phạm vi tài sản ký cược bởi nó ảnh hưởng rất nhiều tới quyền và lợi ích hợp pháp của các bên chủ thể trong việc tự do, tự nguyện cam kết, thoả thuận về lựa chọn tài sản ký cược miễn là không vi phạm điều cấm của luật hay trái đạo đức xã hội và đảm bảo quyền cũng như lợi ích của bên ký cược và bên nhận ký cược khi xử lý tài sản ký cược

V Về biện pháp Ký quỹ

1 Biện pháp Ký quỹ

- Ký quỹ là việc bên có nghĩa vụ gửi một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc giấy tờ có giá vào tài khoản phong tỏa tại một tổ chức tín dụng để bảo đảm việc thực hiện nghĩa vụ

- Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thì bên có quyền được tổ chức tín dụng nơi ký quỹ thanh toán, bồi thường thiệt hại do bên có nghĩa vụ gây ra, sau khi trừ chi phí dịch vụ

- Thủ tục gửi và thanh toán thực hiện theo quy định của pháp luật

(Điều 330 Bộ luật Dân sự 2015)

Ví dụ: Trong hoạt động đưa người đi xuất khẩu lao động tại nước ngoài doanh nghiệp

hoạt động dịch vụ phải thực hiện việc ký quỹ tại ngân hàng thương mại để giải quyết trường hợp phát sinh khi doanh nghiệp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trong hoạt động trên Người lao động phải thực hiện tiền ký quỹ tại ngân hàng thương mại để bảo đảm thực hiện đưa hợp đồng đưa người lao động đi làm việc tại nước ngoài Trường hợp người lao động vi phạm hợp đồng tiền ký quỹ được doanh nghiệp sử dụng để bù đắp thiệt hại phát sinh do lỗi của người lao động gây ra cho doanh nghiệp, nếu tiền ký quỹ không đủ người lao động phải nộp bổ sung, còn thừa trả lại cho người lao động tiền ký quỹ của người lao động được hoàn trả cả gốc lẫn lãi khi thanh lý hợp đồng Thủ tục kí quỹ được quy định tại thông tư 02/2006/TT-NHNN

Ký quỹ bao gồm các đặc điểm sau:

- Đối tượng: là tài sản có giá trị thanh toán để đảm bảo cho việc thực hiện nghĩa vụ là tiền, kim khí, đá quý hoặc các giấy tờ trị giá được bằng tiền Tài sản này phải có sẵn và được phong tỏa tại một tổ chức tín dụng

+ Có trường hợp, bên có quyền cũng là bên nhận ký quỹ như đối với các giao dịch dân sự mà bên có quyền là ngân hàng thì ngân hàng có thể vừa là bên ký quỹ, vừa là bên

có quyền

Ký quỹ có mục đích nhằm bảo đảm thực hiện nghĩa vụ cho bên có quyền bằng một tài khoản ký quỹ Bên thực hiện gửi một khoản tài sản ký quỹ vào tài khoản phong tỏa tại một tổ chức tín dụng Trong trường hợp mà bên ký không thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng hoặc thực hiện nhưng thực hiện không đúng thì tổ chức tín dụng nhận ký quỹ sẽ giao cho bên có quyền tài sản ký quỹ sau khi trừ chi phí dịch vụ

2 Thực trạng

Xuất khẩu lao động đang trở thành một nhu cầu phổ biến đối với người lao động Việt Nam hiện nay với mong muốn tìm kiếm một mức thu nhập cải thiện hơn tại thị trường lao động nước ngoài Từ chính xu hướng đó, hàng loạt doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đưa người lao động ra nước ngoài được thành lập Đồng thời tình trạng người lao động Việt Nam bỏ việc, trốn ra ngoài làm hay tự ý phá vỡ hợp đồng gây ra nhiều vấn đề nhức nhối, đem lại gánh nặng cho cả các doanh nghiệp xuất khẩu lao động và cơ quan quản lý Vì lý

do đó tiền ký quỹ và những quy định pháp luật về tiền ký quỹ từ đó được hình thành

Tiền ký quỹ đã góp phần đảm bảo quyền lợi của các doanh nghiệp xuất khẩu lao động, ràng buộc trách nhiệm và nghĩa vụ cao hơn cho người lao động Tuy nhiên, trên thực tế,

vì nhu cầu kinh tế, nhiều lao động Việt vẫn sẵn sàng vi phạm các thỏa thuận trong hợp đồng, các quy định pháp luật để có mức thu nhập cao hơn và ở lại nước ngoài bất hợp pháp lâu hơn khi mà làm thêm, làm ngoài giờ mang lại mức lương hấp dẫn hơn Ngoài ra, sự vi phạm quy định pháp luật về tiền ký quỹ còn đến từ chính doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đưa người lao động ra nước ngoài làm việc Khoản 2 Điều 23 Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài năm 2006 quy định: “ Người lao động trực tiếp hoặc thông qua doanh nghiệp dịch vụ nộp tiền ký quỹ vào tài khoản riêng được doanh nghiệp mở tại ngân hàng thương mại để giữ tiền ký gửi của người lao động.” , tuy nhiên không ít doanh nghiệp xuất khẩu lao động không thực hiện đúng việc nộp toàn bộ số tiền ký gửi của người lao động vào tài khoản ngân hàng

Xuất phát từ sự thiếu hiểu biết pháp luật của chính doanh nghiệp hoặc lợi dụng sự nhẹ

dạ của người lao động, doanh nghiệp còn thu một mức tiền ký quỹ cao hơn so với mức trần tiền ký quỹ pháp luật quy định Bên cạnh đó, Khoản 3 Điều 23 Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài năm 2006 quy định: “ Tiền ký quỹ của người lao động được hoàn trả cả gốc và lãi cho người lao động khi thanh lý Hợp đồng đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài Trường hợp người lao động vi phạm Hợp đồng đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, tiền ký gửi của người lao động được doanh