Luận Văn Thạc Sĩ Xây Dựng Môi Trường Văn Hoá Trong Các Trường Đại Học

CẤU TRúC CỦA LUẬN VăN Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng môi trường văn hóa trường đại học: trình bày những khái niệm cơ bản hỗ trợ nghiên cứu cho luận văn như văn hóa và môi trường văn hóa, môi trường văn hóa trường đại học, các thành tố cơ bản của môi trường văn hóa trường đại học, vai trò của môi trường văn hóa trường đại học, những yếu tố tác động đến môi trường văn hóa trong trường đại học... Chương 2: Thực trạng công tác xây dựng môi trường văn hóa Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh: nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác xây dựng môi trường văn hóa Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian qua; phân tích, đánh giá thực trạng và rút ra những kinh nghiệm trong công tác xây dựng môi trường văn hóa. Chương 3: Giải pháp tăng cường hiệu quả xây dựng môi trường văn hóa Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh: Định hướng công tác xây dựng môi trường văn hóa của Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng nhu cầu phát triển của trường trước m t và lâu dài, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp về kỹ thuật, về chế tài, về định hướng giá trị đạo đức trong trường đại học để tăng cường công tác xây dựng môi trường văn hóa. Qua đó, đề xuất một số kiến nghị đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh để tạo điều kiện thực hiện tốt hơn công tác xây dựng môi trường văn hóa.

Luận Văn Thạc Sĩ Xây Dựng Môi Trường Văn Hoá Trong Các

Trường Đại Học

Công nghệ môi trường (Đại học Kinh tế Quốc dân)

Luận Văn Thạc Sĩ Xây Dựng Môi Trường Văn Hoá Trong Các

Trường Đại Học

Công nghệ môi trường (Đại học Kinh tế Quốc dân)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

CHUYÊN NGÀNH : VĂN HOÁ

DỊCH VỤ VIẾT THUÊ ĐỀ TÀI TRỌN GÓI ZALO TELEGRAM : 0932 091 562

TPHCM - 2023

Hiểu theo nghĩa rộng, văn hoá bao hàm cả văn hóa vật chất và văn hóatinh thần, những giá trị hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thầndân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảngtinh thần vững ch c của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sựphát triển bền vững và bảo vệ vững ch c Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nướcmạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Đó là mục tiêu được thể hiện trongNghị quyết số 33-NQ/TW ngày 9/6/2014 Hội nghị Trung ương 9 khóa XI vềxây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu pháttriển bền vững đất nước, Nghị quyết nhấn mạnh mỗi địa phương, cộng đồng,

cơ quan, đơn vị, tổ chức phải là một môi trường văn hóa lành mạnh, góp phầngiáo dục, rèn luyện con người về nhân cách, lối sống

G n kết xây dựng môi trường văn hóa với bảo vệ môi trường sinh thái Đưanội dung giáo dục đạo đức con người, đạo đức công dân vào các hoạt độnggiáo dục của xã hội

Xu hướng hội nhập quốc tế đang mở ra không ít những triển vọng pháttriển giáo dục cho các quốc gia nói chung và cho giáo dục đại học nói riêng,đồng thời, cũng đặt ra những thách thức to lớn đối với việc giữ gìn, phát triểnvăn hóa nói chung và môi trường văn hóa nhà trường nói riêng Nghiên cứu

về môi trường văn hoá nhà trường cũng chính là nghiên cứu một hệ thống giátrị và chuẩn mực giá trị đặc thù, được con người tích lũy trong quá trình tíchhợp các hoạt động sáng tạo văn hóa, giáo dục và khoa học

Hệ giá trị môi trường văn hoá nhà trường được biểu hiện thông qua vốn

di sản văn hóa và các quan hệ ứng xử văn hóa giữa những người trong mộtmôi trường giáo dục, có tác động chi phối nhiều chiều đến mọi hoạt động vàđời sống tâm lý của chính những con người sống trong môi trường đó: ảnhhưởng tới chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục trong nhà trườngtheo hướng phát triển con người toàn diện; ảnh hưởng rõ rệt cách suy nghĩ,cảm nhận và hành động của mỗi thành viên trong nhà trường, do đó có thểnâng cao hoặc cản trở động cơ, kết quả dạy - học của giảng viên và sinhviên

Môi trường văn hóa nhà trường thể hiện ở mọi mặt, bao gồm từ cơ sởvật chất, cảnh quan cây xanh, nơi giải trí, sinh hoạt, hội họp, học tập, bảng têntrường, phòng học, phòng làm việc…đến nền nếp, chuẩn mực, lễ nghi, niềmtin, giá trị, hành vi ứng xử của các chủ thể tham gia hoạt động giáo dục đàotạo trong nhà trường, là lối sống văn minh trong trường học Nói chung, môitrường văn hóa nhà trường lành mạnh sẽ giảm bớt được nguy cơ xung đột vàtăng tính ổn định

Thế nhưng, vấn đề môi trường văn hóa nhà trường và tìm kiếm các biệnpháp quản lý sự hình thành và phát triển môi trường văn hóa nhà trường hiệnnay vẫn còn chưa được quan tâm đúng mức, mặc dù muốn hay không muốn,những yếu tố tiêu cực từ môi trường văn hoá nhà trường tự phát đang hàngngày, hàng giờ tác động rất sâu s c đến quá trình giáo dục - đào tạo trong cáctrường, đến sinh viên - thế hệ tương lai của đất nước Vậy các nhà quản lýgiáo dục cần phải làm gì để xây dựng và phát triển một môi trường văn hóanhà trường lành mạnh, tích cực?

Hiện nay trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, giáo dục bậc đại học cótrên 80 trường, đa số do Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý, trong đó có 2

Phạm Ngọc Thạch) do thành phố quản lý Là thành phố lớn nhất Việt Nam,Thành phố Hồ Chí Minh cũng là trung tâm giáo dục bậc

đại học lớn bậc nhất Nhiều đại học lớn của thành phố như Đại học Quốc giaThành phố Hồ Chí Minh, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học

Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Kiến trúc, Đại học YDược, Đại học Ngân hàng, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Sưphạm Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, Đạihọc Tài chính - Marketing đều là các đại học quan trọng của Việt Nam Trong

số học sinh, sinh viên đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng củathành phố, 40% đến từ các tỉnh khác của quốc gia

Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập vàonăm 1976 Trải qua gần 40 năm hình thành và phát triển, trường đã đào tạohàng chục ngàn cán bộ, nhà doanh nghiệp, nhà quản lý có trình độ đại học vàsau đại học cho Thành phố và đất nước; đảm bảo chất lượng, uy tín và được

xã hội thừa nhận Nhiều năm qua nhà trường luôn

ý thức và phấn đấu không ngừng cho một mục tiêu chất lượng đào tạo, nhằmđáp ứng nguồn nhân lực có đủ phẩm chất chính trị, có chuyên môn vữngvàng, có khả năng hội nhập vào thị trường lao động trong bối cảnh đất nướcgia nhập vào cộng đồng kinh tế ASEAN, việc này một mặt tạo cơ hội chodịch chuyển lao động có chất lượng, song mặt khác lại đặt ra những tháchthức lớn cho lao động thiếu kỹ năng, điều này đồng nghĩa với việc tạo ra sứccạnh tranh về đào tạo giữa các trường trong khu vực nhằm cung cấp nguồnnhân lực chất lượng cao Trước tình hình phát

triển kinh tế - xã hội của Thành phố và đất nước, trước yêu cầu đổi mới toàndiện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết 29 -NQ/TW, một trong nhữngnhiệm vụ hàng đầu của Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh hiệnnay là xây dựng một môi trường văn hóa tiên tiến trên cơ sở tiếp tục phát huy

“Đề án xây dựng văn hóa trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh”(hay còn gọi t t là Văn hóa UEH), trong quá trình triển khai thực hiện đã tạo

phong trào đa dạng về nội dung, phong phú về hình thức; là nơi tạo ra các môhình hoạt động tiêu biểu trong cán bộ, công chức, viên chức, sinh viên củathành phố và cả nước.

Chính vì thế, tôi chọn đề tài: “Xây dựng môi trường văn hoá trong

các trường đại học ở Thành phố Hồ Chí Minh: nghiên cứu trường hợp Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn cao

học của mình

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Vấn đề văn hóa nói chung và môi trường văn hóa nói riêng đã đượcnhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, ở mức độ khác nhau, họ đã đưa ranhiều định nghĩa khác nhau:

- Trong tác phẩm “Cơ sở lý luận văn hóa Mác - Lênin”, nhà xuất bảnVăn hóa, 1981 của Ác - môn - đốp A.I (chủ biên), đã đưa ra khái niệm vănhóa: Văn hóa là do con người sáng tạo ra, vận động và biến đổi theo thời gian

và không gian

- Đỗ Huy, Xây dựng môi trường văn hóa ở nước ta hiện nay từ góc nhìn

giá trị học nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 2001, đã phân tích thế

nào là môi trường văn hóa và đưa ra các cách tiếp cận, trong đó

tác giả dùng cách tiếp cận qua các giá trị, cho rằng môi trường văn hóa cần g

n với cái đúng, g n với cái tốt và tính thẩm mỹ

- Tác phẩm “Xây dựng môi trường văn hóa - Một số lý luận và thựctiễn” của Ban tư tưởng văn hóa Trung ương, 2004, các nhà nghiên cứu chorằng xây dựng môi trường văn hóa tức là xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữacon người với tự nhiên, với xã hội và với bản thân mình Công trình cũng đưa

ra những vấn đề thực tiễn khá quan trọng trong việc thực hiện Nghị quyếtTrung ương V, đó là sự tổng kết những kinh nghiệm bước đầu trong việc xâydựng môi trường văn hóa

- Trịnh Thị Minh Loan, Một số khái niệm về văn hóa, Viện nghiên cứu

sư phạm, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2005, đưa ra khái niệm văn hóa theo các

góc độ khác nhau: Góc độ lịch sử, dân tộc học, khảo cố học, văn học, nghệ thuật, triết học, tâm lý học, xã hội học,

- Nguyễn Thị Hậu, Xây dựng môi trường văn hóa Thành phố Hồ Chí

Minh văn minh hiện đại, nhà xuất bản Văn hóa - Văn nghệ Thành phố Hồ Chí

Minh 2014, cho rằng môi trường văn hóa là một trong những nội dung quantrọng bởi sự tác động của nó đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội đôthị Xây dựng môi trường văn hóa đô thị văn minh hiện đại là tiền đề quantrọng nhất để hình thành và duy trì nếp sống văn minh đô thị của Thành phố

- Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 9/6/2014 Hội nghị Trung ương 9khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêucầu phát triển bền vững đất nước, Nghị quyết được ban hành trên cơ sở đánhgiá 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII và đề ra mục tiêu là

“Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướngđến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ vàkhoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững ch c của xã hội,

là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệvững ch c Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, vănminh”

Về môi trường văn hóa trường học, rất nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, giáo dục đã quan tâm nghiên cứu như:

- Vấn đề con người trong công cuộc đổi mới, nhà xuất bản Giáo dục,

Hà Nội 1994, Phạm Minh Hạc cho rằng các thành tố cơ bản của môi trườngvăn hóa trường học gồm chủ thể và khách thể, chủ thể là giảng viên, sinhviên, cán bộ công nhân viên, khách thể là hệ thống các giá trị văn hóa, cáchình thức vận động văn hóa, cảnh quan văn hóa

- Nguyễn Phương Hồng, Thanh niên, học sinh, sinh viên với sự nghiệp

công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 1997.

Tác giả đề cao trách nhiệm của sinh viên trong sự nghiệp công nghiệp hóa,

để đào tạo ra những sinh viên có phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn cao.

- Trương Lưu, trong tác phẩm “Văn hóa đạo đức và tiến bộ xã hội”, nhàxuất bản Văn hóa - Thông tin, Hà Nội 1998, cho rằng thông qua môi trườngvăn hóa trường học, sinh viên và giảng viên nhận ra điểm mạnh và điểm yếucủa chính mình

- Phạm Minh Hạc trong tác phẩm Giáo dục Việt Nam trước ngưỡngcửa thế kỷ XXI, nhà xuất bản Giáo dục quốc gia, Hà Nội 1999, nhấn mạnhgiáo dục nếp sống văn hóa cho sinh viên trong học tập, sinh hoạt, văn hóa,tiêu dùng và trong ứng xử giữ vai trò quan trọng

- Thành Lê, trong tác phẩm “Văn hóa và lối sống”, nhà xuất bản Thanhniên, Hà Nội 2001 đã xác định các thành tố của môi trường văn hóa trườnghọc gồm chủ thể (con người) và khách thể (môi trường tự nhiên, môi trường

xã hội và môi trường văn hóa)

- Phạm Minh Hạc, Hồ Sĩ Quý, Nghiên cứu con người, đối tượng vànhững hướng chủ yếu, Niên giám nghiên cứu số 1, nhà xuất bản KH - XH, HàNội 2002, các tác giả cũng cho rằng xây dựng môi trường văn hóa trường học tạo điều kiện để đưa tiêu chí chân, thiện, mỹ vào trong trường đại học

- Nguyễn Thanh Tuấn, Văn hóa ứng xử Việt Nam hiện nay, nhà xuất

bản Từ điển bách khoa và Viện văn hóa, Hà Nội 2008, cho rằng khái niệm lốisống hay văn hóa lối sống tương đương với văn hóa ứng xử Lối sống là cáchứng xử của con người với môi trường sống gồm môi trường tự nhiên và môitrường xã hội

- Kỷ yếu Hội thảo Văn hóa trường Đại học trong bối cảnh mới, nhà

xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, năm 2015 Thông qua các tham luận, cáctác giả khẳng định môi trường văn hóa trường đại học ảnh hưởng không nhỏtới chất lượng giáo dục của nhà trường, trong xu thế hội nhập, cạnh tranh gay

g t, các trường không thể không tích lũy và phát huy giá trị văn hóa của mình,

thể hiện qua việc tạo động lực làm việc, điều phối và kiểm soát hành vi của cánhân, hạn chế tiêu cực và xung đột…

Văn hóa nhà trường là văn hóa của một tổ chức Xét về bản chất, mỗinhà trường là một tổ chức hành chính - sư phạm Đó là một thế giới thu nhỏvới cơ cấu, chuẩn mực, quy t c hoạt động, những giá trị, điểm mạnh và điểmyếu riêng cho những con người cụ thể thuộc mọi thế hệ tạo lập Với tư cách làmột tổ chức, mỗi nhà trường đều tồn tại dù ít hay nhiều một nền văn hóa nhấtđịnh Tuy nhiên cho đến nay, lại có rất ít tác giả quan tâm đi sâu vào nghiêncứu về lý luận một cách có hệ thống về việc xây dựng môi trường văn hóanhà trường Nhìn chung, trong các đề tài nghiên cứu trên đây chưa phải lànhững khảo cứu chuyên sâu về môi trường văn hóa nhà trường, nhất là chưa

đề cập đến công tác xây dựng môi trường văn hóa nhà trường ở các trườngđại học

Từ việc khái quát tình hình nghiên cứu, có thể nhận thấy một số nhàkhoa học tuy có đề cập đến xây dựng môi trường văn hoá trường học ở nhiềugóc độ khác nhau nhưng nhìn chung đó là những vấn đề mang tính tổng hợp

và lý luận, chưa có nhiều công trình thực sự đi sâu vào nghiên cứu những thiếtchế cụ thể, trong đó có trường đại học - một thiết chế văn hoá học đường đặcbiệt Theo đó thì tiêu chí xây dựng văn hoá trong trường đại học tuy có đượcgợi mở nhưng lại chưa được xem xét một cách toàn diện với tư cách là mộtđối tượng nghiên cứu của một công trình khoa học Còn vấn đề xây dựng các

mô hình môi trường văn hóa trường học trong trường đại học thì cho đến nayvẫn chưa thấy một công trình nghiên cứu nào đề cập đến Tuy nhiên, tất cả cáccông trình, tài liệu khoa học trên đây đều là nền tảng khoa học quý giá, cungcấp cơ sở lý luận cũng như để vận dụng vào việc nghiên cứu của luận văn

Tôi chọn nghiên cứu đề tài này với mong muốn góp phần vào cơ sở lýluận về xây dựng môi trường văn hóa nhà trường ở trường đại học thông quatrường hợp cụ thể là Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ

Chí Minh, qua đó đề xuất những biện pháp nâng cao hiệu quả công tác xâydựng môi trường văn hóa nhà trường, góp phần xây dựng một môi trườnggiáo dục tích cực cho viên chức và sinh viên, góp phần thực hiện tốt mục tiêuđào tạo của các trường đại học trên địa bàn thành phố trong giai đoạn hiệnnay.

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu vai trò của việc xây dựng môi trường văn hóa trongtrường đại học nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà trường vàchất lượng giáo dục toàn diện trong điều kiện phát triển và hội nhập hiện nay

- Trên cơ sở nghiên cứu kết quả việc triển khai thực hiện Văn hóa UEH(Đề án Văn hóa Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh), đề xuấtnhững giải pháp phù hợp với thực tế quản lý giáo dục đào tạo ở Trường Đạihọc Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, tăng cường xây dựng môi trường vănhóa trong nhà trường Từ đó có thể đề xuất mô hình nhân rộng trong các trường đại học trên địa bàn thành phố

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí

Minh trong quá trình xây dựng và triển khai thực hiện Văn hóa UEH giai đoạn

2011 - 2016

Chủ thể nghiên cứu: lãnh đạo nhà trường, viên chức (làm công tác

quản lý, là giảng viên, làm công tác phục vụ) và sinh viên trường

Khách thể nghiên cứu: các yếu tố cấu thành môi trường văn hóa

Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và những

biện pháp xây dựng môi trường văn hóa, thông qua triển khai thực hiện “Vănhóa UEH” tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn

2011 - 2016

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Việt Nam học là một khoa học có phương pháp nghiên cứu liên ngànhtrong đó có thể sử dụng cách tiếp cận của một ngành phù hợp với nội dung vàmục đích nghiên cứu của đề tài, vì vậy thực hiện đề tài này, tôi tiếp cận từhướng nghiên cứu văn hóa học, với 3 yếu tố: chủ thể, không gian và thời giancủa “môi trường văn hóa”, như đã xác định trong phần Phạm vi nghiên cứu

Dựa trên quan điểm nền tảng về xây dựng môi trường văn hóa củaĐảng và Nhà nước; Tiếp cận vấn đề nghiên cứu các góc độ: văn hóa và môitrường văn hóa, hệ thống và chủ trương chính sách phát triển văn hoá giáodục của Đảng và Nhà nước; thực tiễn hoạt động quản lý đào tạo chuyên môn

và giáo dục nhân cách cho sinh viên của Trường Đại học Kinh tế Thành phố

Hồ Chí Minh hiện nay, tôi đã thực hiện cuộc khảo sát

ý kiến của viên chức và sinh viên Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ ChíMinh về một số biểu hiện trong môi trường văn hóa trường đại học để phântích những tác động tích cực và hạn chế của nó đến việc dạy và học Phươngpháp chọn mẫu ngẫu nhiên với số lượng mẫu là 400, phạm vi không gian củaluận văn tập trung nghiên cứu và khảo sát môi trường văn hóa Trường Đạihọc Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh Sau đó phương

pháp nghiên cứu sẽ được vận dụng thông qua các nhóm cơ bản như sau:

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích, hệ thống hoá các tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra bằng phiếu hỏi; Phỏng vấn; Quan sát; Xin ý kiến chuyên gia; Tổng kết kinh nghiệm

- Phương pháp xử lý số liệu: Biểu đồ, bảng số thống kê

Ngoài ra tôi còn sử dụng phương pháp tổng hợp để phân tích tài liệu và

xử lý số liệu thu thập được từ nhiều nguồn tài liệu khác (từ sách, báo,Internet…); phương pháp lịch sử và phương pháp logic để nhận định, nối kết

và đánh giá vấn đề cần nghiên cứu

6. Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:

- Về lý luận: Nghiên cứu bổ sung và góp phần sáng tỏ cơ sở lý luận về công tác xây dựng môi trường văn hóa trong các trường đại học

- Về thực tiễn: Trên cơ sở nguồn dữ liệu có được, đề tài đề xuất nhữnggiải pháp xây dựng môi trường văn hóa ở các trường đại học tại Thành phố

Hồ Chí Minh, góp phần xây dựng nếp sống văn minh ở đô thị và xây dựngcon người mới phù hợp với thời đại toàn cầu hóa

7 CẤU TR C CỦA LUẬN V N

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dungchính của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng môi trường văn hóa trường đại học:trình bày những khái niệm cơ bản hỗ trợ nghiên cứu cho luận văn như văn hóa vàmôi trường văn hóa, môi trường văn hóa trường đại học, các thành tố cơ bản củamôi trường văn hóa trường đại học, vai trò của môi trường văn hóa trường đạihọc, những yếu tố tác động đến môi trường văn hóa trong trường đại học

Chương 2: Thực trạng công tác xây dựng môi trường văn hóa TrườngĐại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh: nghiên cứu các vấn đề liên quanđến công tác xây dựng môi trường văn hóa Trường Đại học Kinh tế Thànhphố Hồ Chí Minh trong thời gian qua; phân tích, đánh giá thực trạng và rút ranhững kinh nghiệm trong công tác xây dựng môi trường văn hóa

Chương 3: Giải pháp tăng cường hiệu quả xây dựng môi trường văn hóa Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh: Định hướng công tác xây dựng môi trường văn hóa của Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng nhu cầu phát triển của trường trước m t và lâu dài, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp

về kỹ thuật, về chế tài, về định hướng giá trị đạo đức trong trường đại học để tăng cường công tác xây dựng môi trường văn hóa Qua đó, đề xuất một số kiến nghị đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh để tạo điều kiện thực hiện tốt hơn công tác xây dựng môi trường văn hóa.

CHƯƠNG 1

CƠSỞLÝLUẬNVỀX DỰNGMITRƯNGVNHA TRƯ NG ĐẠI HỌC

1.1 Văn hóa và môi trường văn hóa

1.1.1 Văn hóa

Văn hóa là một thuật ngữ có nội hàm ngữ nghĩa khá phong phú và phứctạp, có nguồn gốc cả ở phương Tây và phương Đông Ở phương Tây, từ vănhóa xuất hiện rất sớm trong đời sống ngôn ngữ, ban đàu nó là một từ có căngốc La tinh “colere”, sau trở thành “cultura” nghĩa là cày cấy, vun trồng, vềsau, “cultura” được chuyển sang nghĩa rộng hơn là sự vun trồng tinh thần, trítuệ Cicéron, nhà chính trị hùng biện thời La Mã (thế kỷ I Tr.CN) từng có câunói nổi tiếng: “Filosofia cultura animiest” nghĩa là: Triết học là văn hóa (sựvun trồng) tinh thần, chính là nói về quá trình giáo dục, bồi dưỡng về các mặttinh thần, trí tuệ cho con người Ở phương Đông, từ văn hóa xuất hiện vàothời Tây Hán Lưu Hướng (năm 77-6 Tr.CN) trong sách Thuyết Uyển, bài Chỉ

Vũ có viết: “Bậc thánh nhân trị thiên hạ, trước dùng văn đức, sau mới dùng vũlực Phàm dùng vũ lực đều để đối phó kẻ bất phục tùng, dùng văn hóa khôngthay đổi được thì sau đó sẽ chinh phạt” [11, tr.13] Ở đây, văn hóa được hiểunhư một cách giáo hóa đối lập với vũ lực, theo đó văn hóa là “văn trị giáohóa” tức là dùng “văn trị” (cái hay, đẹp) để “giáo hóa” (giáo dục cảm hóa) conngười Như vậy có thể thấy, ngay từ thuở rất xa xưa, ở cả phương Tây vàphương Đông, con người đã ý thức được về văn hóa và vai trò của nó đối vớiviệc giáo dục, bồi dưỡng tâm hồn, trí tuệ và tình cảm con người

Mặc dù có mặt rất sớm trong đời sống ngôn ngữ như vậy, nhưng phảiđến thế kỷ XVIII, từ văn hóa mới được đưa vào sử dụng như một thuật ngữkhoa học với ý nghĩa: văn hóa là toàn bộ những gì được tạo ra do hoạt động

xã hội của con người, nghĩa là văn hóa đối lập với trạng thái tự nhiên Cuốithế kỷ XIX, sau khi công trình “Văn hóa nguyên thủy” của E.B Taylor được

Tuy nhiên, chỉ đến thế kỷ XX, đặc biệt là những thập niên cuối của thế kỷ,việc nhận thức về văn hóa và vai trò của nó đối với đời sống xã hội mới thực

sự được chú ý Sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ khiến conngười tiến nhanh về phía trước với những bước đi của “người khổng lồ”, songbên cạnh đó là sự sụp đổ về mô hình phát triển ở một số quốc gia dân tộc chỉchú trọng phát triển kinh tế thuần túy, xem nhẹ vai trò của văn hóa đã khiếncho con người b t đầu nhìn nhận văn hóa với một nhãn quan mới Văn hóađược tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau Bằng lập luận của mình, mỗi nhàkhoa học đều có sự phân tích, bổ sung thêm, làm cho văn hóa trở thành mộtđối tượng đặc biệt có nội hàm không ngừng được mở rộng, được nhìn nhậnvới một thái độ rất văn hóa và cũng rất khoa học Có thể nói, có bao nhiêungười nghiên cứu văn hóa thì có bấy nhiêu định nghĩa về văn hóa, và việc đưa

ra một khái niệm đầy đủ về văn hóa là vô cùng khó khăn Jacques Dérrida,nhà nghiên cứu văn hóa người Pháp đã phải thốt lên: “Văn hóa chính là cáitên mà chúng ta đặt cho điều bí ẩn không cùng với những ai ngày nay đangtìm cách suy nghĩ về nó” [21, tr.35]

Từ điển Triết học đưa ra định nghĩa: “Văn hóa gồm toàn bộ những giátrị vật chất và tinh thần do con người tạo ra trong quá trình thực tiễn xã hội -lịch sử và tiêu biểu cho trình độ đạt được trong lịch sử phát triển xã hội Vănhóa là một hiện tượng lịch sử, phát triển phụ thuộc vào sự thay thế các hìnhthái kinh tế - xã hội” [58, tr.1329-1330]

Hiện nay UNESCO đang nhìn nhận văn hóa với một ý nghĩa rộng rãihơn, coi văn hóa như một phức thể - tổng thể các đặc trưng, diện mạo về tinhthần, vật chất, tri thức, tình cảm kh c họa nên bản s c của một cộng đồng giađình, xóm làng, vùng miền, quốc gia, xã hội Năm 1988, khi phát động Thập

kỷ thế giới phát triển văn hóa, Tổng giám đốc UNESCO, Federico Mayorcũng đưa ra một định nghĩa: “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt độngsáng tạo của cá nhân và cộng đồng trong quá khứ và trong hiện tại Qua cácthế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị,

các truyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗidân tộc” Với ý nghĩa đó, văn hóa có mặt trong bất cứ hoạt động nào của conngười, dù đó là hoạt động sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần, hay trongquan hệ giao tiếp ứng xử xã hội, trong thái độ đối với thiên nhiên.

Ở Việt Nam nước ta, văn hóa từ danh từ chuyển hóa thành thuật ngữ đanghĩa cả trong ngôn ngữ thường ngày lẫn trong luận điểm khoa học Xa xưa,ông cha ta dùng từ “văn hiến” thay cho từ văn hóa như hiện nay và nội hàmcủa nó cũng chưa mở rộng như các giai đoạn sau này Từ đời Lý (1010),người Việt đã tự hào nước mình là một “văn hiến chi bang” Đến đời Lê (thế

kỷ XV), danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi đã khẳng định: “Duy ngã Đại Việtchi quốc, thực vi văn hiến chi bang” (nước Đại Việt ta từ xưa thực sự là mộtnước văn hiến) Từ “văn hiến” mà Nguyễn Trãi dùng ở đây là một khái niệmrộng chỉ một nền văn hóa cao, trong đó nếp sống tinh thần, đạo đức được chútrọng [89]

Năm 1942, tại “Mục đọc sách” viết xen trong bản thảo “Nhật ký trongtù”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra một định nghĩa hết sức xác đáng: “Vì lẽsinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phátminh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học,nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và cácphương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là vănhóa” [40, tr.431] Với định nghĩa này, Hồ Chí Minh bằng cách tiếp cận biệnchứng đã n m b t trạng thái vận động và cả trạng thái tĩnh của văn hóa

Học giả Đào Duy Anh trong cuốn Việt Nam văn hóa sử cương cũngđưa ra một nhận định mang dáng nét tương đồng với quan niệm của Hồ Chủtịch: “Hai tiếng văn hóa chẳng qua là chỉ chung tất cả các phương tiện sinhhoạt của loài người cho nên ta có thể nói rằng: “Văn hóa tức là sinh hoạt” [2,tr.13]

Những năm gần đây, nghiên cứu văn hóa thực sự trở thành một môn

tục đưa ra các quan niệm của mình về văn hóa Trên cơ sở phân tích các địnhnghĩa về văn hóa, Trần Ngọc Thêm đã đưa ra định nghĩa: “Văn hóa là một hệthống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũyqua quá trình hoạt động thực tiễn tong sự tương tác giữa con người với môitrường tự nhiên và xã hội của mình” [56, tr.27] Định nghĩa này đã nêu bậtbốn đặc trưng quan trọng của văn hóa là: tính hệ thống, tính giá trị, tính lịch

sử, tính nhân sinh

Ngoài ra, một số các định nghĩa khác của Hà Văn Tấn, Trần QuốcVượng, Hoàng Vinh, Trần Văn Bính, Trường Lưu cũng là những đóng gópquan trọng bổ sung cho nhận thức chung về văn hóa Mặc dù đứng ở nhiềugóc độ tiếp cận khác nhau nên cách giải thích, cách quan niệm cũng khácnhau song nhìn chung, đại đa số các nhà nghiên cứu văn hóa đều quan niệmvăn hóa g n với con người, là hệ thống giá trị vật chất và tinh thần do conngười tạo ra, trở thành bộ phận cơ bản trong xã hội

Tóm lại, văn hóa không phải là một lĩnh vực riêng biệt có tính ngànhnghề Đó là hoạt động nhằm phát huy những năng lực bản chất của con người,vươn tới cái chân, cái thiện, cái mỹ Văn hóa là hoạt động nhằm tạo ra nhữnggiá trị, những chuẩn mực xã hội Văn hóa đem lại cho con người khả năng suyxét về bản thân và hoạt động có hướng đích nhằm đạt tới một giá trị nào đótrong xã hội Văn hóa là “thiên nhiên thứ hai”, là “cái nôi' nuôi dưỡng tâmhồn và hình thành nên phẩm giá con người Một không gian văn hóa lànhmạnh bao gồm toàn bộ những sản phẩm, hành động, khuôn mẫu ứng xử chứa đựng hệ thống giá trị nhân văn và vốn kinh nghiệm xã hội, sẽ tạo thành

“môi trường văn hóa” lành mạnh nuôi dưỡng đời sống tinh thần con người,phát triển con người ngày càng hoàn thiện về mọi mặt Đây chính là cơ sở lýluận quan trọng để tiếp cận, nghiên cứu về môi trường văn hóa

1.1.2 Môi trường văn hóa

Khái niệm “môi trường” chỉ một phạm vi rất rộng lớn Theo định nghĩacủa UNEP (chương trình môi trường của Liên hợp quốc) thì: “Môi trường là

thế giới mà chúng ta đang sống trong đó”; trong quan niệm của nhà nghiêncứu Ấn Độ Suriyakuran, “môi trường có thể được xác định như là tổng di sảnhành tinh và tổng số của tất cả các tài nguyên” [45, tr.25] Michel Batisse, nhànghiên cứu người Pháp nổi tiếng về môi trường và tài nguyên thiên nhiên đãkhẳng định: “Môi trường không chỉ bó hẹp ở những không gian được gọi là tựnhiên và đã bị biến đổi ít nhiều qua các thời kỳ mà còn bao gồm cả nhữngkhông gian nhân tạo làm thành khung cảnh cho cuộc sống của hầu hết mọingười” [39, tr.47-48] Trên cơ sở những quan niệm về môi trường theo nghĩarộng mà các nhà nghiên cứu đã đưa ra, Trường Lưu khái quát lại: “Về mộtđịnh nghĩa chung nhất thì môi trường là những gì g n chặt và bao quanh conngười” [37, tr.241].

Nói đến văn hóa là nói đến con người, chỉ có con người mới có văn hóa

và sáng tạo ra những giá trị văn hóa mới Và cũng dễ thấy rằng môi trườngsống của con người không chỉ là môi trường tự nhiên mà còn là môi trường xãhội Hơn thế nữa, đó còn là môi trường văn hóa - môi trường sống đặc thù chỉ

có ở cộng đồng người - cộng đồng xã hội mà thôi Các nhà nghiên cứu vănhóa nói chung và triết học văn hóa nói riêng đã sử dụng phạm trù “môi trườngvăn hóa” để thể hiện mối quan hệ giữa con người và văn hóa

Khái niệm môi trường văn hóa lần đầu tiên được đề cập đến trong tácphẩm “Sinh thái nhân văn” năm 1975 của Giáo sư sinh - nhân chủng học ngườiPháp Georges Olivier, trong đó môi trường văn hóa hay môi trường nhân vănđược tạo nên bởi “sự tác động của con người tới con người” và “tổ chức xã hộicủa chúng ta”, còn “sự tác động của con người với tự nhiên cũng như sản phẩm

từ nền công nghiệp đương nhiên đã có và phải có” [23, tr.10] Theo ý nghĩa này,môi trường văn hóa là khái niệm mang tính đa phương, đa diện: môi trường vănhóa là không gian văn hóa chứa đựng các mối quan hệ giữa con người với thiênnhiên, con người với xã hội, con người với con người

Theo quan niệm của nhà nghiên cứu Xô viết A.I.Ác-nôn-đốp, môi trường

các cá thể tác động lẫn nhau Chúng ảnh hưởng tới hoạt động khai thác vàsáng tạo giá trị văn hóa, tới nhu cầu tinh thần, hứng thú và định hướng giá trịcủa họ Môi trường văn hóa không chỉ là tổng hợp những yếu tố văn hóa vậtthể mà còn có những con người hiện diện văn hóa” [1, tr.75].

Huỳnh Khái Vinh nhấn mạnh: “Với tính chất là tổng thể (các hoạt động

và sinh hoạt của con người các và giá trị vật chất tinh thần cũng như điều kiện

và cơ chế vận hành các hoạt động hiện và giá trị vật chất ấy), môi trường vănhóa luôn luôn can thiệp và quy định các hoạt động sống, cách thức sống và cả

lẽ sống của con người Cái cốt lõi tạo nên khuôn mẫu và chiều hướng vậnđộng của môi trường văn hóa là chuẩn mực giá trị xã hội” [60, tr.382]

Từ góc nhìn giá trị học, Đỗ Huy nhấn mạnh vai trò của con người khiđưa ra định nghĩa: “Môi trường văn hóa chính là sự vận động của các quan hệcủa con người trong các quá trình sáng tạo, tái tạo, đánh giá, lưu giữ và hưởngthụ các sản phẩm vật chất và tinh thần của mình” [41, tr.35] Nguyễn Thị Hậucũng xác định “Môi trường văn hóa là tổng hòa những thành tố vật chất vàtinh thần, trong một không gian và thời gian cụ thể, trong đó con người vàquan hệ trực tiếp của con người với tự nhiên, với xã hội là nhân tố quan trọngnhất” [31, tr.21]

Là chủ thể tích cực của môi trường văn hóa, con người luôn luôn đóngvai trò quyết định trong việc sáng tạo những giá trị văn hóa, hình thành nhữngquan hệ văn hóa, lựa chọn, tổ chức, tham gia những hình thái hoạt động vănhóa và điều tiết, phát huy tác dụng của những thiết chế đảm bảo đời sống vănhóa, hợp thành môi trường văn hóa Trong suốt quá trình hình thành và pháttriển của môi trường văn hóa, con người vừa là chủ thể xây dựng môi trườngvăn hóa, vừa là sản phẩm chủ yếu nhất của môi trường văn hóa Tách khỏi đờisống xã hội và môi trường văn hóa, con người không thể hình thành và pháttriển nhân cách của mình được: “Người không đẻ ra người, đứa trẻ chỉ trở nênngười trong quá trình giáo dục” [59, tr.129] “Yêu cầu xây dựng một môi

trường văn hóa lành mạnh để nhân cách con người phát triển tốt đẹp, xâydựng một xã hội nhân văn hiện nay là một vấn để quan trọng ở những nướcđang phát triển” [31, tr.21].

Tiếp thu những định nghĩa và quan niệm của các nhà nghiên cứu, có thểrút ra: Môi trường văn hóa là giới hạn cụ thể xác định trong mối quan hệ biệnchứng giữa môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, chỉ toàn bộ không giandiễn ra các hoạt động văn hóa của cộng đồng để tạo nên các giá trị văn hóavật chất và văn hóa tinh thần tác động đến con người trong một thời gian cụthể Trong môi trường này, thông qua các quan hệ văn hóa và cùng với hệthống thiết chế văn hóa, các cá nhân tác động lẫn nhau, cải biến nhau hướngtới các giá trị và chuẩn mực xã hội mang tính Chân, Thiện, Mỹ Và do đó, conngười có quan hệ trực tiếp với nhau là nhân tố quan trọng nhất quyết định đếnchất lượng của môi trường văn hóa

Theo quan niệm trên thì bản chất của môi trường văn hóa là kết hợp hàihòa giữa môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, là sự vận động của cácmối quan hệ văn hóa trong hoạt động giao tiếp, ứng xử của cá nhân trongcộng đồng và với chính bản thân mình Có thể nói việc phân chia thành badạng môi trường (tự nhiên, xã hội và văn hóa) chỉ là thao tác để dễ tìm hiểu vànhận dạng, còn về bản chất, khi nói xây dựng môi trường văn hóa ở mộtkhông gian và thời gian xác định thì việc làm này cũng bao hàm nhiệm vụ xâydựng môi trường cảnh quan tự nhiên và xây dựng môi trường xã hội lànhmạnh, tốt đẹp Vì vậy, để phát triển con người một cách toàn diện theo yêucầu của xã hội và thời đại, chúng ta cần phải tiến hành xây dựng và bảo vệ tốtmôi trường văn hóa

1.2 Môi trường văn hóa trường đại học

1.2.1 Khái niệm văn hóa và văn hóa ứng xử trong nhà trường

Các nhà nghiên cứu về văn hóa như Nguyễn Minh Chung trong Vănhóa lớp học và mô hình lớp học văn hóa trong nhà trường đại học hiện nay

nhìn giá trị học [32], Văn Đức Thanh trong Về xây dựng môi trường văn hóa

cơ sở [55]… đều khẳng định: Văn hóa nhà trường là văn hóa diễn ra trongtrường học, thể hiện các chuẩn mực đạo đức của xã hội, trong đó, quan hệgiữa thầy với thầy, giữa thầy với trò, giữa trò với trò là quan hệ chủ đạo Vănhóa nhà trường có ý nghĩa quyết định tới chất lượng giáo dục đào tạo và cóảnh hưởng rất lớn tới cộng đồng xã hội

Theo Phạm Minh Hạc thì “Thuật ngữ văn hóa nhà trường xuất hiện tạicác nước nói tiếng Anh vào những năm 1990 Một số nước như Mỹ, Úc đã cótrung tâm nghiên cứu, khảo sát thực tiễn và đánh giá vấn đề này Dù có nhiều

ý kiến khác nhau nhưng đều thống nhất mỗi trường học đều có văn hóa nhàtrường của mình”, ông khái quát “Văn hóa nhà trường là hệ các chuẩn mực,giá trị giúp cán bộ quản lý nhà trường, thầy cô, phụ huynh, học sinh, sinh viên

có cách thức suy nghĩ, hành động, tình cảm tốt đẹp Văn hóa nhà trường ởViệt Nam cần đảm bảo 3 yếu tố: Cơ sở vật chất đảm bảo, môi trường giáo dụctốt và văn hóa ứng xử, giao tiếp” [29, tr.33]

Các nhà khoa học đã xác định thực chất của văn hóa nhà trường là vănhóa ứng xử Nội hàm khái niệm “văn hóa ứng xử” gồm cách thức quan hệ,thái độ và hành động của con người đối với môi trường thiên nhiên, đối với xãhội và đối với người khác Nghĩa là, văn hóa ứng xử gồm 3 chiều quan hệ:Với môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và môi trường văn hóa Văn hóaứng xử g n liền với các thước đo mà xã hội dùng để ứng xử, đó là các chuẩnmực xã hội

Cho đến nay ở Việt Nam, nhìn chung khái niệm văn hóa ứng xử đãđược gián tiếp, trực tiếp làm rõ gồm: Thái độ, cách thức quan hệ, hành động

và cả kỹ năng lựa chọn nhằm tận dụng, ứng phó và thể hiện tình người đối vớimôi trường tự nhiên, môi trường xã hội và với bản thân Thái độ, cách thứcquan hệ, hành động và kỹ năng lựa chọn đều bị chi phối bởi các giá trị đượcbiểu hiện dưới dạng chuẩn mực cơ bản của xã hội

1.2.2 Khái niệm môi trường giáo dục, môi trường văn hóa nhà trường

Theo “Từ điển giáo dục học” thì môi trường giáo dục là “Tập hợpnhững không gian, những hoạt động xã hội và cá nhân, những phương tiện vềgiao lưu, những quá trình, phối hợp lại với nhau và tạo điều kiện thuận lợi đểđạt những kết quả giáo dục có hiệu quả nhất [46, tr.264] Với ý nghĩa quantrọng như vậy, Luật Giáo dục quy định mọi tổ chức, gia đình và công dân đều

có trách nhiệm chăm lo cho sự nghiệp giáo dục, xây dựng phong trào học tập

và môi trường giáo dục lành mạnh, phối hợp với nhà trường thực hiện mụctiêu giáo dục

Khái niệm môi trường giáo dục có liên quan mật thiết đến các kháiniệm như môi trường học tập, môi trường nhà trường

- Môi trường học tập là tập hợp những yếu tố không gian, nhân lực, vậtlực và tài sản nhằm tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc học tập đạt kếtquả tốt Theo đó, môi trường học tập cần được tạo ra ở nhà trường, ở gia đình,

ở cộng đồng và xã hội

- Môi trường nhà trường là tập hợp những con người, những cơ sở vậtchất, kỹ thuật và những phương tiện quản lý, có tương tác lẫn nhau một cáchthường xuyên, nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho sự thành công củaviệc dạy và học ở nhà trường đạt kết quả tốt Với ý nghĩa đó, môi trường nhàtrường có ảnh hưởng lớn đến người học

1.3 Các thành tố cơ bản của môi trường văn hóa trường đại học 1.3.1 Chủ thể của môi trường văn hóa trường đại học

- Giảng viên: Đây là đội ngũ những người trực tiếp đứng trên bục

giảng với nhiệm vụ cao quý là trao truyền những tri thức chuyên môn (chủyếu) và cả kiến thức xã hội cho sinh viên Với vai trò, vị thế là chủ thể quátrình dạy - học, giảng viên là nhân tố có vai trò quyết định hàng đầu trongviệc xây dựng môi trường văn hóa - trường lành mạnh, phong phú ở trườngđại học

- Sinh viên: Nếu xét ở góc độ tiếp nhận kiến thức thì sinh viên là khách

thể của quá trình dạy - học, còn khi xét ở góc độ thu nhận kiến thức thì sinhviên lại là chủ thể của lượng kiến thức được thu nhận đó Suy cho cùng, xâydựng môi trường văn hóa trường đại học là cho sinh viên, nhằm tạo lập chochính họ có được một môi trường học tập, nghiên cứu và rèn luyện thuận lợinhất để phát huy năng lực của mình.Theo đó sinh viên là bộ phận đông đảonhất và là nhân tố tích cực và quyết định nhất trong toàn bộ quá trình xâydựng, duy trì và củng cố chất lượng, hiệu quả của môi trường văn hóa trườngđại học

- Cán bộ, viên chức, người lao động: Cán bộ có thể là những người

tham gia công tác quản lý mà không trực tiếp giảng dạy, có thể vừa giảng dạyvừa phụ trách một mảng hoạt động, một bộ phận nhất định trong cơ cấutrường học Nhân viên có thể là những người làm những công việc chuyênbiệt ở các khoa, phòng, ban, trung tâm hoặc bộ phận nhân viên bảo vệ cótrách nhiệm g n với công việc được giao Như vậy có thể nói cán bộ, côngnhân viên cũng là một nhân tố rất quan trọng góp phần xây dựng và nâng caochất lượng môi trường văn hóa nhà trường ở trường đại học

Tuy nhiên, có thể thấy được rằng chủ thể của môi trường văn hóa cũngchính là khách thể vì con người là nhân tố quan trọng tạo ra môi trường vănhóa và quyết định đến chất lượng của môi trường văn hóa, cũng chính môitrường văn hóa này tác động, cải biến hướng con người đến những giá trị vàchuẩn mực xã hội

1.3.2 Khách thể của môi trường văn hóa trường đại học

- Hệ thống các giá trị môi trường văn hóa trường đại học

Giá trị là những tư tưởng bao quát, được tin tưởng mạnh mẽ chung chomột nhóm người, một cộng đồng người, một giai cấp, một dân tộc, một thờiđại về cái gì đó được coi là điều đúng, điều sai, điều thiện, điều ác, điều hợp

lý, điều không hợp lý, điều xấu, điều tốt, điều mong muốn hoặc không đángmong muốn

Với tư cách là một thành tố của môi trường văn hóa nhà trường, hệthống giá trị văn hóa nhà trường bao hàm nhiều cấp độ: Các giá trị nền tảnggiữ vai trò định hướng chung và có tính ổn định tương đối trong môi trườnggiáo dục (tôn sư trọng đạo ); Các giá trị chuẩn mực là sự thể hiện các giá trịnền tảng và điều kiện đặc thù trường học kính thầy yêu bạn ); Các giá trị cụthể thường g n với những tiêu chuẩn, yêu cầu nhất định trong nhà trường, là

sự chi tiết hóa giá trị nền tảng và giá trị chuẩn mực (chủ động học hỏi, tựhọc)

Cũng như ở những môi trường khác, hệ thống những giá trị văn hóatrong môi trường văn hóa nhà trường tồn tại dưới 2 dạng thức: Những giá trịvăn hóa vật thể như phòng học, bàn ghế, phương tiện dạy - học, thư viện, sáchbáo, nhà truyền thống và những giá trị văn hóa phi vật thể như lý tưởng,niềm tin, bản lĩnh khoa học, lẽ sống, trình độ thưởng thức nghệ thuật

Như vậy, có thể nhận thấy rằng tính chất của hệ thống các giá trị vănhóa nhà trường quyết định tính chất của môi trường văn hóa nhà trường: lànhmạnh hay ô nhiễm, phong phú, đa dạng hay đơn điệu, nghèo nàn

- Hệ thống các quan hệ môi trường văn hóa trường đại học

Văn hóa thuộc về con người bởi vậy quan hệ văn hóa thực chất là sựthể hiện những mối quan hệ đa dạng trong cộng đồng người Sự phong phú ấybiểu hiện ở chỗ cùng lúc có thể tham gia nhiều mối quan hệ với nhiều thànhviên khác nhau trong cộng đồng, ngoài cộng đồng Các mối quan hệ văn hóakhác nhau cả về nội dung, tính chất quan hệ kinh tế, chính trị ), cấp độ (quan

hệ bình đẳng, phụ thuộc), mức độ (thân thiết, xã giao), phạm vi (trong vàngoài gia đình, cộng đồng), thời điểm (tạm thời, lâu dài)

Cũng như trong quan hệ xã hội, quan hệ văn hóa bao giờ cũng hướngtới những khuôn mẫu văn hóa ứng xử nhất định Theo đó, con người ứng xửvới tự nhiên không giống như với đồng loại, ứng xử với bản thân không giốngvới người khác, ứng xử với người cấp dưới khác với cấp trên Trong quan hệ

nhuần nhụy, thích hợp thì môi trường văn hóa càng giàu chất văn hóa và nhâncách văn hóa của các thành viên càng được bộc lộ góp phần giữ gìn thuầnphong mỹ tục và sáng tạo ra những khuôn mẫu ứng xử mới làm phong phúthêm văn hóa ứng xử của cộng đồng.

Trong môi trường văn hóa trường đại học, hệ thống các quan hệ vănhóa hay chính xác hơn là các quan hệ văn hóa giáo dục chính là các quan hệ

xã hội được chuẩn hóa trong môi trường giáo dục và được biểu hiện khá đadạng:

Trong phạm vi nhà trường, đó là quan hệ chủ đạo giữa thầy và trò người (dạy và người học; là quan hệ giữa giảng viên và giảng viên, giữa sinhviên với sinh viên, giữa giảng viên, sinh viên với cán bộ, công nhân viêntrong trường và ngược lại (xét theo thứ bậc có quan hệ dọc như lớn tuổi - nhỏtuổi, cấp trên - cấp dưới, cán bộ - nhân viên và quan hệ ngang như đồng chí,đồng nghiệp, bạn bè.) Bên cạnh đó, không thể không kể đến quan hệ giữa conngười với ngoại cảnh, cơ sở vật chất trường lớp và nhất là quan hệ tự thântrong mỗi người với một đời sống nội tâm phức tạp của từng cá nhân

Ngoài phạm vi nhà trường, có các quan hệ văn hóa mang tính cá nhân

và cộng đồng của giảng viên, sinh viên và cán bộ, công nhân viên Bên cạnh

đó là quan hệ gia đình, quan hệ họ hàng, khu phố, phường, quận

Có thể nói, các quan hệ văn hóa giáo dục chứa đựng những giá trị vănhóa hợp thành nền tảng của môi trường văn hóa trường đại học Trong tổngthể các quan hệ xã hội, chúng không nằm đơn lẻ, rời rạc mà liên kết thành hệthống với tư cách là thành tố của môi trường văn hóa nhà trường biểu hiệncác hình thái quan hệ đa dạng của các thành viên trong nhà trường đại học

- Hệ thống những hình thức hoạt động văn hóa trong môi trường văn hóa trường đại học

Hoạt động văn hóa là nhân tố quyết định để xây dựng, củng cố và sángtạo các giá trị văn hóa và quan hệ văn hóa Với tư cách là một thành tố quantrọng của môi trường văn hóa, các hoạt động văn hóa tiêu biểu sẽ được mô

hình hóa, được tổ chức định kỳ, thường kỳ tạo môi trường phản ánh, traotruyền, cải biến các thang giá trị xã hội mà mỗi thành viên trong cộng đồng cố

g ng thực hiện và noi theo

Trong môi trường văn hóa trường đại học hệ thống những hình thứchoạt động văn hóa hay nói đúng hơn là hoạt động văn hóa nhà trường là sựbiểu hiện tập trung, sinh động các giá trị văn hóa nhà trường, những quan hệvăn hóa giáo dục với hai hình thức cơ bản là hoạt động gián tiếp và hoạt độngtrực tiếp

Hình thức hoạt động gián tiếp bao gồm các hoạt động chứa đựng nhữngyếu tố văn hóa như văn hóa tổ chức (trường, khoa, phòng, ban, trung tâm, lớphọc ), văn hóa giáo dục (giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học), văn hóaứng xử văn hóa giải trí, văn hóa môi trường

Hình thức hoạt động trực tiếp biểu hiện dưới 2 dạng thức: Những hoạtđộng thường xuyên như học tập, giao tiếp, trao đổi thông tin và những hoạtđộng định kỳ như đại hội (chi bộ Đảng, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên), hộidiễn văn nghệ, các cuộc thi đấu thể dục thể thao, thi Olympic các môn khoahọc, hội nghị khoa học, hội thảo, diễn đàn, giao lưu, tham quan, dã ngoại vàcác hoạt động ngoại khóa khác như hoạt động tình nguyện, từ thiện, hoạt độngphục vụ những ngày lễ kỷ niệm của địa phương và cả nước

Một môi trường văn hóa nhà trường lành mạnh, phong phú phải là môitrường chứa đựng những hình thức hoạt động văn hóa giáo dục đa dạng, hấpdẫn bao hàm các giá trị và quan hệ văn hóa tốt đẹp của nhà trường và xã hội

- Hệ thống các cảnh quan môi trường văn hóa trường đại học

Cảnh quan văn hóa với tư cách một thành tố của môi trường văn hóa là

sự khái quát quan hệ con người - tự nhiên, tức sự tổng hợp những tác độngmang tính văn hóa từ con người đến tự nhiên tạo nên môi trường nhân tạo -môi trường sống, học tập, lao động, nghỉ ngơi của con người

Cụ thể hơn, đó là cách thức quan hệ, thái độ ứng xử và hành động của

trường tự nhiên là cái gốc quy định lối sống và hành vi ứng xử của con ngườikhông chỉ với nó mà cả với cộng đồng xã hội để tạo nên một không gian sống

đã được “nhân hóa”, “văn hóa hóa”, tức là đã được cải tạo, biến đổi cho phùhợp với những hoạt động sống của con người Như vậy, nó i một cách khác thìcách thức xử sự hay văn hóa ứng xử của con người với môi trường tự nhiên -cảnh quan xung quanh là một bộ phận hợp thành môi trường văn hóa

Trong môi trường văn hóa trường đại học, cảnh quan văn hóa chính làkhông gian diễn ra các hoạt động văn hóa: giáo dục và đồng thời là nơi cácgiá trị văn hóa học đường được thực thi, cải biến và tạo lập thông qua cácquan hệ văn hóa giáo dục đa dạng Chính bởi vậy, nếu các thành viên trongnhà trường chọn cho mình một lối ứng xử phù hợp với những cảnh quan vốn

có trong khuôn viên trường học (điều này phụ thuộc vào trình độ nhận thứchay còn gọi là ý thức tự giác trong ứng xử với môi trường của mỗi cá nhân)thì ch c ch n họ sẽ nhanh chóng thích nghi và có thể cải biến cảnh quan đótrong chừng mực có thể để nó trở nên hữu ích hơn đối với hoạt động học tập,giảng dạy và công việc của bản thân Điều này cho thấy ý nghĩa quan trọngcủa việc xây dựng nếp sống thân thiện hay lớn hơn là văn hóa ứng xử với môitrường nói chung, môi trường văn hóa nhà trường nói riêng trong điều kiệnhiện nay khi mà loài người đang đứng trước những thách thức lớn về môitrường sống

Từ sự phân tích trên đây, có thể nhận thấy hệ thống những hình thứchoạt động văn hóa nhà trường và cảnh quan văn hóa nhà trường đan bện vàonhau hợp thành diện mạo đặc trưng của môi trường văn hóa trường đại học.Điều đó cũng có nghĩa rằng các hình thức hoạt động văn hóa nhà trường cảtrực tiếp và gián tiếp càng đa dạng, hấp dẫn, cảnh quan văn hóa nhà trườngcàng thân thiện, hài hòa bao nhiêu thì môi trường văn hóa trường đại học càngphong phú, hấp dẫn, lành mạnh bấy nhiêu

- Hệ thống các thiết chế môi trường văn hóa trường đại học

Hệ thống các thiết chế văn hóa là nhân tố quyết định, được coi là”trungtâm thần kinh” của một nền văn hóa nhằm xây dựng và phát triển đời sốngvăn hóa cộng đồng, tạo điều kiện để quá trình “sản xuất”, “trao đổi”, “phânphối” và “tiêu dùng” các giá trị và sản pham văn hóa được tiến hành liên tục

và thuận tiện Trong chừng mực nhất định, thiết chế văn hóa là nơi có thể diễn

ra tất cả các công đoạn nêu trên Với ý nghĩa và vai trò như vậy, hệ thống cácthiết chế văn hóa chính là cầu nối đưa các giá trị văn hóa đã được chuẩn hóacủa Nhà nước đến với các cá nhân định hướng cho quá trình lựa chọn các giátrị văn hóa, điều chỉnh các quan hệ văn hóa và quản lý các hình thức hoạtđộng văn hóa của cá nhân và toàn xã hội

Trong môi trường văn hóa trường đại học, các thiết chế văn hóa nhàtrường như giảng đường, thư viện, ký túc xá, căng tin, nhà giáo dục thể chất,hội trường - nhà văn hóa, câu lạc bộ sở thích có vai trò trực tiếp đáp ứngnhu cầu văn hóa (tinh thần) của các thành viên trong nhà trường Đó là nhữngnơi diễn ra các hoạt động văn hóa nhà trường phong phú với các quan hệ vănhóa nhà trường đa dạng được thực hiện và các giá trị văn hóa nhà trường đượctrao truyền, cải biến và phát huy Trong quá trình thực hiện các chức năng vànhiệm vụ của mình, môi trường văn hóa nhà trường đóng vai trò quyết định

và điều chỉnh cả cơ cấu tổ chức, nội dung, phương hướng hoạt động, cáchthực hoạt động của các thiết chế văn hóa nhà trường nhằm đảm bảo tính dânchủ, bình đẳng, tự nguyện trong hưởng thụ và sáng tạo văn hóa, tạo môitrường phát triển, củng cố nhân cách cá nhân và nếp sống cộng đồng ở trườnghọc

1.4 Vai trò của môi trường văn hóa trường đại học

Xuất phát từ vai trò của văn hóa đối với đời sống xã hội nói chung và

sự phát triển kinh tế xã hội nói riêng, dễ nhận thấy rằng sự tác động của vănhóa đến đời sống và quá trình hoàn thiện nhân cách con người là sự tác động

và khía cạnh khác nhau Bởi vậy cho nên việc xây dựng môi trường văn hóatốt đẹp phong phú nhằm định hướng đúng đ n và lành mạnh hóa, chuẩn mựchóa sự tác động đó là việc làm có ý nghĩa quan trọng, có tác động quyết địnhđến sự phát triển của từng cá nhân và cộng đồng Ở nước ta, xây dựng môitrường văn hóa đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của sựnghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản s cdân tộc.

Thực tế cho thấy, môi trường văn hóa là cái nôi cho sự hình thành, pháttriển nhân cách cũng như nếp sống, lối sống của mỗi người Con người sinhthành, tồn tại và phát triển trong những môi trường cụ thể và không khi nàotách khỏi môi trường đó Mối quan hệ giữa con người và môi trường, tầmquan trọng của môi trường trong việc đào tạo, rèn luyện con người, xây dựnglối sống cá nhân và cộng đồng là một vấn đề đã được nhiều người nghiên cứu

có những kết luận kiểm chứng Xuất phát từ nhiều góc độ, đặc biệt là từ gócnhìn giá trị học, nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định tầm quan trọng của môitrường văn hóa trong xây dựng lối sống mới, con người mới

Với môi trường văn hóa nhà trường cũng vậy Được coi là nơi mà ở đómỗi người có thể nâng tầm hiểu biết của mình lên đến mức cao nhất, môitrường văn hóa nhà trường ngày càng rõ ràng có một vai trò và tác động to lớnđến mỗi cá nhân theo định hướng văn hóa, giáo dục đã được xã hội thừa nhận.Tất nhiên, tầm quan trọng ấy chỉ có thể được khi môi trường văn hóa nhàtrường đang xây dựng phải g n liền với các chuẩn mực chân, thiện mỹ, vớicác giá trị đạo đức vừa mang tính truyền thống vừa hiện đại, vừa dân tộc vừaquốc tế

Đối với trường đại học, việc tổ chức xây dựng môi trường văn hóa cóvai trò rất quan trọng trong việc hình thành và hoàn thiện nhân cách của sinhviên, những người đang độ trưởng thành về tâm, sinh lý Nó tác động vào tâmhồn, tình cảm, tri thức, đạo đức, lối sống của sinh viên, bồi đ p cho họnhững phẩm chất, năng lực mới Thông qua môi trường văn hóa mà sinh viên

nhận ra những điểm mạnh và điểm yếu của mình trong mối quan hệ với ngườikhác và với chính bản thân để tự giáo dục, điều chỉnh Ngược lại, chính họvới vai trò là chủ thể của môi trường văn hóa trường đại học cũng bằng nhữngtác động trực tiếp hay gián tiếp của mình để xây dựng một môi trường vănhóa lành mạnh, phong phú.

Trong giai đoạn hiện nay, khi văn hóa được coi là nền tảng tinh thầncủa xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội, các yếu

tố văn hóa đã và đang “thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội,vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân

cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ của con người” và cùng với nó vaitrò của giáo dục với tư cách là “quốc sách hàng đầu ngày càng được khẳngđịnh thì ch c ch n việc xây dựng một môi trường văn hóa trường đại học lànhmạnh, phong phú” để tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình

độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đ c lực sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh” là nhiệm vụ có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự phát triểnkinh tế - xã hội

Đảng và Nhà nước ta đã đánh giá rất cao vai trò thực tiễn của môitrường văn hóa trong phát triển đất nước Nghị quyết Trung ương 5 (khóaVIII) trên cơ sở nhìn nhận đúng đ n vai trò của môi trường văn hóa đã đề raquan điểm, nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa trên phạm vi cả nước, ởcác đơn vị dân cư, trong gia đình và đối với từng cá nhân Việc hiện thực hóaquan điểm này trong những năm qua đã tạo ra sự khởi s c trong công tác xâydựng môi trường văn hóa ở nước ta, tạo điều kiện tốt để xây dựng con ngườiViệt Nam với những đức tính phù hợp với nhiệm vụ mới và bối cảnh mới

Trong các trường đại học, xây dựng môi trường văn hóa thực chất làxây dựng đời sống hay xây dựng môi trường văn hóa cơ sở trong phạm vi mộttrường đại học Mà môi trường văn hóa cơ sở đóng vai trò là hệ điều tiết làm

đổi mới, tiến bộ Mặt khác, nó còn xác định tiêu chí để mỗi thành viên và mỗicộng đồng tự khẳng định mình, tự đánh giá trình phát triển của mình vớinhững người và cộng đồng xung quanh Theo đó, việc xây dựng môi trườngvăn hóa trường đại học sẽ tạo điều kiện thuận lợi để đưa các tiêu chí Chân -Thiện - Mỹ vào nhà trường trở thành cơ sở để nâng cao chất lượng giáo dục,nhất là về mặt nhân cách, lối sống của cả giảng viên và sinh viên.

Nhìn rộng ra, nếu có một môi trường văn hóa trường đại học tốt đẹp,lành mạnh thì đó là cơ sở nền tảng vững ch c góp phần nâng cao sức mạnhtổng hợp thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà trường, tạo điều kiệnthuận lợi để giáo dục sinh viên và xây dựng cộng đồng nhà trường một cáchtoàn diện, trong đó trước hết và chủ yếu là những giá trị và năng lực hoạtđộng nhận thức, sáng tạo cũng như các quan hệ văn hóa trong trường đại học.Không những thế môi trường văn hóa trường đại học còn tạo cơ sở xác lập vàthực hiện các thang bậc giá trị văn hóa giáo dục nhằm định hướng hành viứng xử của các thành viên trong nhà trường, từ đó tạo điều kiện để bổ sung vàhoàn thiện hệ thống thang giá trị cho phù hợp với xu thế chung của xã hội

Tóm lại, sự phân tích ở trên cho thấy vai trò, ý nghĩa tích cực của việcxây dựng môi trường văn hóa trong trường đại học Do vậy, việc tiến hànhnhững giải pháp cụ thể mang tính khả thi để tổ chức xây dựng môi trường vănhóa lành mạnh, phong phú trong trường đại học là rất cần thiết

1.5 Những yếu tố tác động đến môi trường văn hóa trong trường đại học

1.5.1 Ý thức của các chủ thể môi trường văn hóa trường đại học

Bao gồm thái độ tận tâm, ân cần, chu đáo trong giảng dạy và hướng dẫnnghiên cứu khoa học của giảng viên; Tinh thần ham học, thái độ tự giác tronghọc tập và rèn luyện, sự chấp hành nghiêm túc các nội quy, quy chế của lớp,

khoa, trường; của sinh viên; Tinh thần trách nhiệm đối với công việc, ý thức

vì lợi ích chung của cán bộ, công nhân viên trong nhà trường

Suy cho cùng thì xây dựng môi trường văn hóa trường đại học là xâydựng nếp sống của cán bộ, giảng viên, sinh viên trong nhà trường theo hướnglành mạnh, phong phú trên cơ sở lấy hiệu quả, chất lượng đào tạo là yếu tốquyết định Do đó, ý thức của các chủ thể trong các mối quan hệ, thái độ tíchcực tham gia các hoạt động, hành vi ứng xử của họ đối với các thành viênkhác cũng như với cảnh quan văn hóa trường đại học có vai trò quyết địnhthành công của nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa trường đại học

1.5.2 Cơ cấu tổ chức lớp, khoa, phòng, ban

Trường học được coi là một “gia đình lớn” trong đó các thành viêngiảng dạy, học tập, rèn luyện trong mối quan hệ thầy - trò, đồng nghiệp, đồngmôn, đồng minh trong các hoạt động và đồng tình với những vấn đề liên quanđến nghĩa vụ và quyền lợi tập thể

Về cơ bản, cơ cấu tổ chức của một trường đại học (cấp trường) baogồm Ban Giám hiệu (thường có 1 hiệu trưởng và 3 hiệu phó), các khoa (mỗikhoa có trưởng khoa và các phó trưởng khoa và các giảng viên trực thuộckhoa), các bộ môn (có tổ trưởng, tổ phó và các giảng viên), các phòng, banchức năng (có trưởng phòng/ban và phó trưởng phòng/ban cùng các chuyênviên), các viện, trung tâm trực thuộc trường đại học, các đoàn thể bao gồmCông đoàn (có chủ tịch, phó chủ tịch và công đoàn viên là cán bộ, giảng viên,nhân viên), Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (có Ban chấp hành Đoàntrường gồm bí thư, phó bí thư và các ủy viên), Hội Sinh viên (có chủ tịch, phóchủ tịch và các ủy viên)

Trong nhà trường đại học, sự bố trí một cách hợp lý, khoa học về cơcấu tổ chức các khoa, phòng, ban, tổ bộ môn , cán bộ, giảng viên ở từng bộphận cùng với sự phân công nhiệm vụ công tác rõ ràng, cụ thể cũng là một

1.5.3 Những quy phạm của nhà trường và các tổ chức thành viên

Thông thường mỗi trường học sẽ đặt ra cho mình những quy định mangtính b t buộc để các thành viên trong trường thực hiện, gọi là nội quy trườnghọc Đó là những quy định mang tính b t buộc phải tuân theo mà “đối tượngđiều chỉnh” là các khoa, phòng, ban, trung tâm, viện, lớp học và từng thànhviên trong đó nhằm hướng hoạt động của mọi người đi theo một chương trình,nội dung, quỹ đạo nhất định nhằm mang lại lợi ích cho nhà trường và các tổchức thành viên

Đây được coi là “nội quy” của nhà trường góp phần quan trọng vàoviệc duy trì, củng cố chất lượng của môi trường văn hóa trường đại học

Các quy định trong nội quy trường học có thể do Ban giám hiệu nhàtrường đề ra với việc ký quyết định của Hiệu trưởng Nội quy trường học chỉ

có tác động đối với các thành viên của một nhà trường Các điều khoản của nóthực chất là sự chuẩn hóa các giá trị văn hóa - giáo dục mà các thành viên cầnhướng tới trong các quán hệ, các hoạt động văn hóa trong và ngoài trườnghọc

Trong trường hợp cần thiết, các khoa, phòng, ban, trung tâm và cả cáclớp học có thể trên cơ sở nội quy của trường để đề ra những quy định riêngphù hợp với điều kiện cụ thể của từng đơn vị

Có thể nói những quy phạm của trường và các tổ chức thành viên có vaitrò quan trọng trong việc điều chỉnh các mối quan hệ, tạo dựng và củng cốcảnh quan nhà trường do đó có tác động rất lớn đến việc xây dựng môitrường văn hóa trong trường đại học

1.5.4 Các phong trào hoạt động văn hóa trong trường đại học

Với tư cách là một cộng đồng những người trẻ tuổi và năng động, cáchoạt động văn hóa của một trường học rất đa dạng bao gồm hoạt động của cáckhoa, lớp, của các câu lạc bộ, nhóm sinh viên chung sở thích và của từng cánhân tùy theo chức phận riêng và nhiệm vụ được tập thể giao phó hoặc do cácquan hệ cá nhân tự mỗi người tạo lập được

Về tính chất, có thể chia các hoạt động của trường học ra thành hai loại

cơ bản là những hoạt động cơ bản lâu dài và những hoạt động phong trào ng nhạn

Những hoạt động cơ bản bao gồm hoạt động giảng dạy, học tập, hoạtđộng nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, hoạt động rèn luyện thể chất vànhân cách được tiến hành trong suốt khóa học

Những hoạt động phong trào thường là những hoạt động văn hóa vănnghệ, thể dục thể thao, giao lưu là những hoạt động mang tính đoàn thểchính trị xã hội định kỳ, thường kỳ nhằm chào mừng những ngày kỷ niệm(20/11, 9/1, 26/3, 19/5), những ngày lễ lớn (quốc khánh 2/9, Giải phóng miềnNam thống nhất đất nước 30/4.) và những phong trào do các tổ chức, đoàn thểliên quan đến thanh niên, sinh viên phát động như phong trào sinh viên tìnhnguyện, phong trào ủng hộ vì người nghèo thường diễn ra trong thời gian ngn

Trường đại học chỉ có thể tồn tại và phát triển được với những hoạtđộng đa dạng, có mục đích và hướng đến mục tiêu chung là đào tạo đượcnhững người có đủ trình độ chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng nhu cầu của xãhội Và do đó, đây là một trong những yếu tố rất quan trọng góp phần tạodựng môi trường văn hóa lành mạnh, phong phú trong trường đại học

1.5.5 Các yếu tố ngoài nhà trường

Thành phố Hồ Chí Minh là địa bàn kinh tế thị trường rất phát triển.Trong điều kiện kinh tế thị trường, trong thời đại bùng nổ thông tin và trướclàn sóng hội nhập quốc tế về mọi mặt, nhất về văn hóa, giáo dục thì các yếu tốngoài nhà trường ngày càng có ảnh hưởng, tác động lớn đến nhà trường

Chỉ xét ở mặt trái của các yếu tố ảnh hưởng cũng có thể dễ dàng nhậnthấy điều này: Những mặt trái của cơ chế thị trường tác động đã làm cho quan

hệ thầy trò không đơn thuần chỉ là người học và người dạy; ảnh hưởng củacông nghệ truyền thông đã biến nhà trường thành nơi mà các sinh viên thi

hiện đại (chúng đôi khi không chỉ là phương tiện liên lạc mà còn là công cụtrợ giúp để làm bài kiểm tra, thi), còn các thầy thì chuyển sang dạy học theokiểu kết hợp công nghệ hiện đại (trình diễn bài học trên máy tính xách tay,máy chiếu) nhưng vẫn hiểu là cách truyền thụ một chiều truyền thống;

Thành phố Hồ Chí Minh cũng là nơi tiếp nhận giao thoa các nền vănhóa trên thế giới Có thể nhận thấy hoạt động giao lưu, tiếp biến văn hóa rộng

mở đã kéo theo sự xâm thực ồ ạt của các phong cách sống đa dạng (thông quabáo viết, truyền hình, điện ảnh, âm nhạc, mạng intemet, các phương tiệnthông tin liên lạc) của cả phương Đông (tóc, môi, thời trang kiểu Hàn Quốc,Trung Quốc) lẫn phương Tây (thời trang đồ Jeans, phong cách Hiphop ) màsinh viên với tính thức thời và cả sự tò mò, thích mới lạ đã và đang trở thànhnhững “nhà truyền bá văn hóa ngoại lai tình nguyện” tích cực nhất

Các quán, địa điểm truy cập intemet ngay bên cạnh khuôn viên trườnghọc cũng có tác động không nhỏ đến số lượng sinh viên lên lớp cũng như chấtlượng đào tạo của nhà trường Với các trò chơi trực tuyến (game online) cuốnhút rất đông lứa tuổi thanh thiếu niên say mê tham gia, làm cho các em sinh

“nghiện games” và tốn rất nhiều thời gian vô bổ và không thể không kể đếnnhững website không lành mạnh tác động rất mạnh vào hệ tư tưởng của cácsinh viên

Từ khoảng đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX, mạng thông tin toàn cầu internet trở thành phương tiện hiện đại và hữu hiệu góp phần làm thay đổiphương thức truyền thông, đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú, đa dạngcủa con người trong “thời đại thông tin” Internet cũng b t đầu quá trình phổbiến rộng rãi ở Việt Nam, Thành phố Hổ chí Minh không nằm ngoài “vùngphủ sóng” của internet mà còn là một thị trường to lớn nhiều tiềm năng tronglĩnh vực này Truyền thông và các mạng xã hội góp phần làm phong phú thêmđời sống văn hóa tinh thần người dân, nhưng bên cạnh đó cũng có một số tácđộng, ảnh hưởng tiêu cực đến lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên mànhất là sinh viên

-Như vậy rõ ràng là trong điều kiện mới, các yếu tố ngoài nhà trườngvới cả những yếu tố tích cực và tiêu cực đang tác động mạnh đến các trường ởtất cả các bậc học, trong đó trường đại học có lẽ là nơi chịu ảnh hưởng lớnnhất do sinh viên là lứa tuổi năng động, ưa tìm tòi và tiếp thu nhanh nhất.

Do đó, vấn đề đặt ra cho trường Đại học Kinh tế nói riêng và cáctrường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nói chung là khai thác,phát huy những khía cạnh tích cực nhưng đồng thời cũng cần có biện pháphạn chế đến mức thấp nhất những ảnh hưởng tiêu cực của các yếu tố ngoàinhà trường nhằm hướng tới một môi trường văn hóa lành mạnh cả trong vàngoài nhà trường

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Môi trường văn hóa trường đại học tập trung nhiều các giá trị cốt lõicần thiết cho việc dạy học và có ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của giảngviên và sinh viên Nó liên quan đến các chủ thể trong trường từ Ban Giámhiệu đến giảng viên, sinh viên và nhân viên quản lý và những mối quan hệ tốtđẹp giữa họ, và nhất là mọi mặt hoạt động của nhà trường theo các chuẩn mựcchung của xã hội Về bản chất là quá trình tổ chức việc hình thành ở các chủthể một hệ thống những hiểu biết, những kỹ năng và thái độ đối với việc xâydựng môi trường văn hóa nhà trường

Xây dựng môi trường văn hóa trường đại học là một vấn đề cốt lõi đểgóp phần quan trọng trong việc hình thành nhân cách cho sinh viên để chuẩn

bị hành trang vào đời Do vậy, việc nâng cao hiệu quả công tác xây dựng môitrường văn hóa trường đại học là việc làm vô cùng cần thiết Để làm tốt côngviệc đó, theo tôi, cần có nhận thức đúng đ n về các khái niệm liên quan đếnvấn đề như: Văn hóa và môi trường văn hóa, môi trường văn hóa trường đạihọc; Vai trò của môi trường văn hóa trường đại học; Sự cần thiết phải xâydựng môi trường văn hóa trường đại học đối với sinh viên Dựa vào sự hiểubiết, tìm tòi và nghiên cứu của bản thân, tác giả luận văn đã cố g ng làm rõcác khái niệm đó trên cơ sở phân tích, trình bày một cách khách quan cácquan điểm khác nhau của các nhà nghiên cứu về các khái niệm, đồng thời, chỉ

ra được mối quan hệ giữa các yếu tố góp phần xây dựng tốt môi trường vănhóa trường đại học

là Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Ngày 27/01/1995 Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định 16/CP vềviệc thành lập Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tiếp sau đó BộGiáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 2819/GD-ĐT ngày 09/7/1996thành lập Trường Đại học Kinh tế thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ ChíMinh trên cơ sở hợp nhất Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh,Trường Đại học Tài chính - Kế toán Thành phố Hồ Chí Minh và Khoa Kinh tếcủa Trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày 10/10/2000, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số118/2000/QĐ-TTg, thay đổi tổ chức của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ ChíMinh, trong đó tách Trường Đại học Kinh tế ra khỏi Đại học Quốc gia Thànhphố Hồ Chí Minh, trở thành Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh(UEH) trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo cho đến nay

Cùng với sự nghiệp đổi mới và phát triển ngành giáo dục đào tạo, trongchặng đường 40 năm qua, Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

đã trưởng thành và không ngừng phát triển với nhiều đóng góp lớn lao vào sựnghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố và đất nước

2.1.2 Hoạt động quản trị nhà trường

Những ngày đầu mới thành lập trường chỉ có 5 khoa đào tạo Ngân, Kế hoạch, Công nông, Thương nghiệp, Thống kê), trong quá trình pháttriển nhiệm vụ đào tạo của trường và để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế,trường đã liên tục thành lập thêm các khoa, mở thêm các chuyên ngành đàotạo, đến nay trường đã có 14 khoa - viện đào tạo, bao gồm:

(Kế-Tài Khoa Kinh tế;

- Khoa Quản trị;

- Khoa Kinh doanh quốc tế - Marketing;

- Khoa Tài chính công;

- Khoa Tài chính;

- Khoa Ngân hàng;

- Khoa Kế toán;

- Khoa Toán - Thống kê;

- Khoa Hệ thống thông tin kinh doanh;

- Khoa Lý luận chính trị;

- Khoa Luật;

- Khoa Quản lý nhà nước;

- Khoa Ngoại ngữ kinh tế;

- Viện Du lịch

Công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ luôn được Trườngquan tâm và đầu tư thích đáng Những ngày đầu trường chỉ có khoảng 90giảng viên và 184 cán bộ công chức, đến năm 1996 tăng lên 395 giảng viên và

289 cán bộ công chức và đến 2011 trường đã có 891 cán bộ viên chức, trong

đó 535 giảng viên và 356 cán bộ, nhân viên khối quản lý và phục vụ đào tạo.Ngoài ra, đội ngũ giảng dạy còn được bổ sung với gần 300 giảng viên thỉnhgiảng đến từ các cơ sở đào tạo uy tín trên cả nước

Nếu như những ngày đầu mới thành lập chưa có Giáo sư, Phó giáo sưthì đến cuối năm 1996, Trường đã có 2 giáo sư, 22 phó giáo sư, 91 tiến sĩ, 137

thạc sĩ (trong đó có 67 giảng viên chính) Đến nay, không kể giảng viên, cán

bộ viên chức đã nghỉ hưu, Trường có 7 giáo sư, 38 phó giáo sư, 148 tiến sĩ,

296 thạc sĩ (trong đó có 200 giảng viên chính)

2.1.3 Hoạt động đào tạo

Giai đoạn từ 1976 đến 1986 loại hình đào tạo của trường chỉ đơn thuần

là đại học chính quy tập trung với chỉ tiêu tuyển sinh năm 1976 khoảng 500sinh viên và tăng lên 900 sinh viên năm 1985 Từ 1986, do sự phát triển củanền kinh tế, nhu cầu học đại học thuộc lĩnh vực kinh tế cũng phát triển khámạnh Nhiều loại hình đào tạo được mở ra, ngoài loại hình đào tạo hệ đại họcchính quy, trường còn có thêm nhiều hệ đào tạo khác như hệ hoàn chỉnh kiếnthức đại học (cho người đã tốt nghiệp cao đẳng kinh tế), cao đẳng, hệ chuyên

tu, hệ tại chức với chỉ tiêu tuyển sinh tăng lên 1.600 sinh viên và đến năm

1995 chỉ tiêu tuyển sinh đã lên 12.000 sinh viên (bao gồm các hệ đào tạo)

Từ năm 1996 sau khi hợp nhất, Trường Đại học Kinh tế Thành phố HồChí Minh là trường đại học đào tạo đa ngành thuộc lĩnh vực kinh tế, với quy

mô đào tạo rất lớn, hơn 45.000 sinh viên hàng năm (chính quy và không chínhquy) Các loại hình đào tạo cũng rất đa dạng, ngoài các loại hình đã có trườngcòn mở hệ đại học mở rộng, hệ đại học văn bằng 2… Quy mô đào tạo củatrường giữ mức ổn định, không biến động nhiều từ năm 1996 đến 2006 vớiquy mô đào tạo hàng năm khoảng 45.000 đến 47.000 sinh viên

Bên cạnh nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực có trình độ đại học, Trườngcòn được giao nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực có trình độ sau đại học nhằmcung cấp cho xã hội các chuyên gia, các nhà quản lý kinh tế có trình độ cao

Từ năm 1982, Trường được giao nhiệm vụ tuyển nghiên cứu sinh đi học tập ởnước ngoài Năm 1985, Bộ Giáo dục Đào tạo chính thức giao cho Trường đàotạo nghiên cứu sinh trong nước và đến năm 1991, Trường được phép đào tạobậc cao học kinh tế

Hướng đến tầm nhìn và sứ mạng trở thành trường đại học có uy tíntrong khu vực, trường đã có những bước đột phá mạnh mẽ trong phát triểnchương trình đào tạo Ở bậc đại học, trường được Bộ phê duyệt mở các ngànhmới như Marketing, Kinh doanh quốc tế, Ngôn ngữ Anh, Kinh doanh thươngmại và Quản trị du lịch - Lữ hành Đối với bậc đào tạo thạc sĩ, trường đã được

Bộ cho phép đào tạo ngành Luật kinh tế, Quản lý công và Thạc sĩ điều hànhcấp cao (EMBA); đồng thời cho phép tự thẩm định chương trình Kinh tế vàQuản trị lĩnh vực sức khỏe Về trình độ tiến sĩ, trường được Bộ giao đào tạongành Quản trị kinh doanh bằng tiếng Anh, đây là chương trình đào tạo đầutiên tại Việt Nam

Đứng trước bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thếgiới, thông qua việc tham gia phê chuẩn hiệp ước TPP và chính thức gia nhậpCộng đồng kinh tế ASEAN vào cuối năm 2015, Trường Đại học Kinh tếThành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng chương trình tiên tiến quốc tế UEH từnăm 2012 với nguyên t c: Giảng dạy những gì các trường hàng đầu trên thếgiới đang dạy và dạy theo phương pháp của chính những trường này đangthực hiện Để xây dựng chương trình tiên tiến quốc tế UEH, Trường đã thamkhảo chương trình đào tạo của các trường hàng đầu trên thế giới Trong năm

2015, chương trình tiên tiến quốc tế UEH đã được vận hành và hiện đã ápdụng đào tạo cho bậc cao học

Tính đến tháng 6/2015, Trường đã đào tạo được hơn hơn 200.000 cửnhân Kinh tế thuộc tất cả các hệ đào tạo, trong đó có hơn 73.000 sinh viên hệđại học chính quy; đã có 343 tiến sĩ tốt nghiệp và hiện đang có 494 nghiêncứu sinh đang nghiên cứu hoàn thành các học phần và luận án tiến sĩ TrườngĐại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh là trường có số lượng người họcthuộc các bậc, hệ đào tạo, từ Cử nhân đến Thạc sĩ, Tiến sĩ được coi là lớn nhấtnước Hiện nay, trường đào tạo bậc đại học theo hai loại hình chính quy vàvừa làm vừa học, đào tạo sau đại học theo loại hình không tập