Đối với học sinh trong lứa tuổi cấp trung học cơ sở thì hoạt động vui chơi là nhu cầu không thể thiếu, giữ vai trò quan trọng đối với các em. Nếu giáo viên biết tổ chức cho học sinh chơi một cách hợp lí, khoa học thì giờ học sẽ mang lại hiệu quả giáo dục cao. Vì vậy, tổ chức trò chơi trong giờ học Vật lí ở trường trung học cơ sở sẽ làm thay đổi không khí căng thẳng trong các giờ học, tăng thêm hứng thú cho người học, học sinh sẽ chú ý hơn, chủ động hơn, mạnh dạn đề xuất ý kiến của mình, phát huy tư duy sáng tạo.
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO
TRƯỜNG THCS
- -BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN VẬT LÝ 7 NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ, PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC,
CHỦ ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
Tác giả:
Năm học 2023 - 2024
Trang 26 Ngày chuyên đề được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử 4
7.3.2 Tìm hiểu sự phát triển các hành động nhận thức của học sinh trung
học cơ sở và phối hợp cùng giáo viên dạy môn Khoa học tự nhiên trong
trường để triển khai chuyên đề
14
7.3.3 Tổ chức trò chơi học tập trong thực tế giảng dạy phân môn Vật lí 7 tại
7.3.3.1 Ứng dụng phần mền PowerPoint để tổ chức trò chơi 15
11 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng
SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN VẬT LÝ 7
NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ, PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC,
CHỦ ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
Trang 31 Lý do chọn chuyên đề:
Vật lí là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức gắn kết mộtcách chặt chẽ với thực tế đời sống, do đó tôi mong muốn học sinh hiểusâu kiến thức lí thuyết để giải quyết vấn đề trong thực tiễn Từ những kiến thứcphát hiện trong khi học Vật lí các em sẽ có ý tưởng cải tiến, sáng tạo các sản phẩmphục vụ cuộc sống và tham gia các cuộc thi dành cho thiếu niên nhi đồng như:Nghiên cứu khoa học, Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng
Qua nhiều năm dạy học, tôi luôn mong muốn làm thế nào để những giờ họcthoải mái, loại trừ mệt mỏi, giảm căng thẳng, bớt áp lực, tạo hứng thú cho họcsinh, nâng cao chất lượng học tập bộ môn Vật lí, làm sao để các em có cảm giác
“mỗi ngày đến trường là một ngày vui”, thông qua mỗi giờ học Vật lí các em thấy
kiến thức trong sách thật gần gũi với bản thân, với thiên nhiên và mong muốnkhám phá thêm kiến thức mới của bộ môn
Đối với học sinh trong lứa tuổi cấp trung học cơ sở thì hoạt động vui chơi lànhu cầu không thể thiếu, giữ vai trò quan trọng đối với các em Nếu giáo viên biết
tổ chức cho học sinh chơi một cách hợp lí, khoa học thì giờ học sẽ mang lại hiệuquả giáo dục cao Vì vậy, tổ chức trò chơi trong giờ học Vật lí ở trường trung học
cơ sở sẽ làm thay đổi không khí căng thẳng trong các giờ học, tăng thêm hứng thúcho người học, học sinh sẽ chú ý hơn, chủ động hơn, mạnh dạn đề xuất ý kiến củamình, phát huy tư duy sáng tạo
Với những lí do trên và qua thực tế giảng dạy phân môn Vật lí ở trường
trung học cơ sở Việt Xuân tôi đã tiến hành chuyên đề: “Sử dụng trò chơi trong dạy
học phân môn Vật lý 7 nhằm nâng cao hứng thú, phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh”.
2 Tên chuyên đề: “Sử dụng trò chơi trong dạy học phân môn Vật lý 7 nhằm nâng
cao hứng thú, phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh”.
3 Tác giả chuyên đề:
- Họ và tên:
- Địa chỉ tác giả chuyên đề:
- Số điện thoại:
Trang 4- Email:
4 Chủ đầu tư chuyên đề:
5 Lĩnh vực áp dụng chuyên đề: Phân môn Vật lý
6 Ngày chuyên đề được áp dụng lần đầu hoặc dùng thử:
Xác định được vấn đề này, những năm gần đây bộ Giáo dục và Đào tạo đãban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn triển khai thực hiện các phương phápdạy học/hoạt động giáo dục và kiểm tra đánh giá tích cực Đặc biệt, thông tư số32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu địnhhướng về phương pháp giáo dục trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 có
nội dung: “Các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường áp dụng các
phương pháp tích cực hóa hoạt động học sinh, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, phát huy tiềm năng và những kiến thức, kĩ năng đã tích lũy được để phát triển.”
Việc chỉ đạo và hướng dẫn triển khai đổi mới phương pháp, hình thức dạyhọc, kiểm tra đánh giá của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục đào tạo suốt
giai đoạn vừa qua được đánh giá là “có tác động tích cực”, không ít địa phương,
nhà trường đã thực hiện tốt và nâng cao được chất lượng giáo dục Bản thân tôi vàđồng nghiệp cũng đã thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học,
Trang 5kiểm tra đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực Một trong những phươngpháp dạy học đang được đông đảo giáo viên quan tâm sử dụng đó là phương pháp
sử dụng trò chơi trong dạy học Việc sử dụng trò chơi trong dạy học là một biệnpháp dạy học phù hợp với xu hướng đổi mới dạy học hiện đại Trong chương trìnhdạy học ở trường trung học nói chung và môn Vật lý nói riêng, nhiều nội dung nếuđược thiết kế để tổ chức theo trò chơi dạy học sẽ làm tăng hứng thú, phát huy đượctính tích cực, chủ động học tập của học sinh và mang lại hiệu quả cao trong quátrình dạy học
7.2 Cơ sở thực tiễn
Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, môn Khoa học tự nhiên làmôn học mới với sự tổng hợp kiến thức của ba phân môn vật lí, hoá học, sinh họcnhằm hình thành và phát triển năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học, năng lựcgiao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Một trong những yêucầu của dạy học theo định hướng phát triển năng lực là sử dụng hiệu quả cácphương pháp, kĩ thuật dạy học và kĩ thuật tổ chức trò chơi học tập phù hợp để gópphần hình thành và phát triển năng lực chung cho học sinh
Các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Vĩnh Tường đã được trang bịmáy chiếu, màn hình thông minh, đây là phương tiện thuận lợi cho giáo viên thựchiện đổi mới phương pháp dạy học
Tại trường, giáo viên đã được tham gia các lớp tập huấn hướng dẫn cáchthức ứng dụng các thiết bị công nghệ thông tin vào quá trình dạy học; được thamgia các lớp tập huấn về đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học Tuy nhiên, trình độứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng các phương tiện hiện đại vào quá trìnhdạy học còn hạn chế nên giáo viên có tâm lí “e ngại” khi tổ chức trò chơi đặc biệt
là các trò chơi vận động trong dạy học vì mất nhiều thời gian chuẩn bị, học sinhham chơi quên mất kiến thức cần học trong bài, khi tổ chức trò chơi gây tiếng ồnảnh hưởng đến các lớp học xung quanh
7.2.1 Thực trạng về sự hứng thú, tích cực học tập phân môn Vật lý của
HS lớp 7.
Trang 6Ngay từ đầu năm học khi được phân công giảng dạy phân môn Vật lý Khoa học tự nhiên 7, tôi đã tiến hành khảo sát mức độ hứng thú học tập của các emhọc sinh lớp 7 mà tôi được phân công giảng dạy và nhận được kết quả như sau :
-Bảng kết quả khảo sát mức độ hứng thú học tập phân môn vật lí lớp 7.
Từ kết quả khảo sát trên cho thấy số lượng học sinh rất thích và thích thamgia học tập phân môn Vật lí còn rất khiêm tốn Với phân môn Vật lí, trong nhữngtiết thực hành hoặc những tiết có thí nghiệm các em được tự mình thao tác hoặcđược hoạt động nhóm nên không khí lớp học có phần sôi nổi hơn, học sinh có chúttích cực hơn trong các hoạt động Nhưng đối với những tiết lý thuyết thì chỉ cónhững em ham học, thích tìm hiểu, khám phá kiến thức mới tập trung thực hiệnnhiệm vụ nghiên cứu do cô giáo giao cho, số đông các em còn lại tiếp thu kiếnthức một cách thụ động, mất tập trung nên nhanh quên
7.2.2 Nhận thức của học sinh về việc sử dụng trò chơi trong dạy học ở trường THCS.
Trước khi thực hiện chuyên đề tôi cũng đã tiến hành khảo sát việc sử dụngtrò chơi của các giáo viên trong trường và mức độ hứng thú của học sinh khi đượctham gia các tiết học có sử dụng trò chơi
M u kh o sát nh sauẫu khảo sát như sau ảo sát như sau ư sau :
Để phục vụ cho việc nghiên cứu của Cô, mong các em học sinh vui lòng cho
Trang 7biết ý kiến của mình về những vấn đề sau bằng cách đánh dấu (x) vào trước câu trảlời đúng với ý kiến của các em trong một số câu hỏi dưới đây Xin chân thành cảm
ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các em!
Câu 1: Các em cho bi t trế ở trường các em đang học giáo viên có sử dụng trò ư sauờng các em ang h c giáo viên có s d ng tròđ ọ ử dụng trò ụng trò
ch i trong d y h c không?ơi trong dạy học không? ạy học không? ọ
Thường xuyênThỉnh thoảngRất ít khiKhông bao giờ
Câu 2: Trong dạy học ở trường trung học, theo các em thì việc giáo viên thiết kế
và sử dụng trò chơi trong dạy học có cần thiết không?
Rất cần thiếtCần thiết
Có cũng đượcKhông cần thiết
Câu 3: Ở trường các em, khi giáo viên sử dụng trò chơi, các em cảm thấy?
Rất thích, hào hứng tham giaThích
Bình thườngCăng thẳng, mệt mỏi
Câu 4: Ở trường, khi tham gia trò chơi do giáo viên thiết kế, tổ chức chơi và trò
chơi do học sinh tự thiết kế rồi tổ chức cho nhau chơi thì em thấy?
Thích trò chơi do giáo viên thiết kế và tổ chứcThích trò chơi do học sinh tự thiết kế và tổ chức cho nhau chơi.Thích cả hai cách
Trang 825
58.3 16.7
Các em cho biết ở trường các em đang học giáo viên có sử dụng
trò chơi trong dạy học không?
Thường xuyên Thỉnh thoảng Rất ít khi Không bao giờ
+ Có 80,6% số học sinh khẳng định việc xây dựng và sử dụng trò chơi trong dạyhọc là « rất cần thiết » hoặc « cần thiết » và không có học sinh nào lựa chọn làkhông cần thiết
19.5
61.1
19.5
0
Trong dạy học ở trường trung học, theo các em thì việc giáo viên
thiết kế và sử dụng trò chơi trong dạy học có cần thiết không?
Rất cần thiết Cần thiết
Có cũng được Không cần thiết
+ Về hứng thú của học sinh khi giáo viên sử dụng trò chơi trong dạy học ởtrường thì hầu hết học sinh lựa chọn « thích » hoặc « rất thích » Cũng có một số íthọc sinh lựa chọn « bình thường »
Trang 9+ Đặc biệt các em thích được giáo viên tổ chức cũng như có thể tự tổ chức cáctrò chơi cho nhau chơi trong quá trình học tập.
7.2.3 Thực trạng việc sử dụng trò chơi trong dạy học ở trường THCS của giáo viên.
Mẫu khảo sát như sau:
Trang 10Để giúp tôi hoàn thành nghiên cứu của mình, mong quý thầy cô vui lòng chobiết ý kiến của mình về những vấn đề sau bằng cách đánh dấu (x) vào trước câu trảlời đúng với ý kiến của thầy cô hoặc ghi câu trả lời vào một số câu hỏi dưới đây.Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của quý thầy cô!
Câu 1: Thầy cô cho biết sự cần thiết của việc sử dụng trò chơi dạy học trong
dạy học ở trường THCS?
Rất cần thiếtCần thiếtKhông cần thiết
Ý kiến khác
Câu 3: Trong dạy học ở trên lớp, nếu thầy cô sử dụng trò chơi thì sẽ sử dụng
trong nội dung nào?
Khởi độngHình thành kiến thứcLuyện tập
Qua 4 câu hỏi nhiều lựa chọn, kết quả hỏi ý kiến giáo viên ở trường THCSViệt Xuân nơi tôi giảng dạy có 18 giáo viên trả lời cho thấy:
+ Có 83,3% giáo viên cho rằng việc sử dụng trò chơi dạy học trong dạy học ởtrường THCS là “cần thiết” hoặc “rất cần thiết”
Trang 11+ Hầu hết giáo viên đều cho rằng sử dụng trò chơi trong dạy học trên lớp có tácdụng định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh hoặc định hướngphát triển năng lực cho học sinh.
22.2
33.3 38.9
0 5.6
Theo thầy cô, sử dụng trò chơi trong dạy học trên lớp ở trường
THCS có tác dụng như thế nào ??
Phát triển phẩm chất Phát triển năng lực Phát triển phẩm chất và năng lực
Không có tác dụng
+ Có tới 50% các thầy cô lựa chọn sử dụng trò chơi trong phần khởi động, khá ítthầy cô lựa chọn sử dụng trò chơi trong hoạt động hình thành kiến thức hoặc tìmtòi mở rộng
Trang 12+ Thông qua khảo sát cũng cho thấy rằng đa số các giáo viên lựa chọn “thỉnhthoảng” hoặc “rất ít khi” sử dụng trò chơi trong dạy học
Qua đây, tôi cho rằng ở các trường THCS hiện nay, mặc dù nhận thấy sự cầnthiết và thiết thực của trò chơi dạy học nhưng với nhiều nguyên nhân việc sử dụngtrò chơi trong dạy học đang rất hạn chế Chính vì vậy, tôi hi vọng với việc thựchiện chuyên đề này của mình sẽ giúp ích cho việc nâng cao hứng thú, sự tích cựcchủ động của học sinh trong các giờ học Vật lý, trước hết là ở khối lớp 7, sau đó
Trang 13mở rộng ra với các khối khác và rộng hơn nữa là có tác dụng tích cực với các mônhọc khác.
7.3 Giải pháp thực hiện
7.3.1 Tìm hiểu ý nghĩa, cách tiến hành, ưu - nhược điểm của kĩ thuật tổ chức trò chơi trong học tập.
Ý nghĩa của trò chơi trong học tập:
Trò chơi đóng vai trò trong việc góp phần thực hiện đổi mới phương pháp
dạy học nói chung, môn Vật lí nói riêng Với quan điểm “Thông qua hoạt động vui
chơi để tiến hành hoạt động học tập” là phù hợp với lứa tuổi học sinh nên phát
huy tính năng động, sáng tạo và gây hứng thú trong giờ học
Phương pháp tổ chức chơi trò chơi hiện nay là một trong những phươngpháp phổ biến trong dạy học nhằm hướng tới mục tiêu vừa hình thành năng lựcphẩm chất, vừa phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh Người giáo viên khi ápdụng phương pháp này vào dạy học sẽ tạo ra không khí lớp học sôi nổi, tạo môitrường, điều kiện cho nhiều học sinh được tham gia hoạt động học tập hơn kể cảnhững học sinh trung bình, yếu
Cách tiến hành trò chơi học tập:
- Bước 1: Giáo viên giới thiệu tên, mục đích trò chơi:
+ Trò chơi phải hấp dẫn, dễ hiểu để lôi cuốn các em tham gia đồng thời thể hiện
rõ nhiệm vụ của học sinh khi chơi
- Bước 2: Hướng dẫn học sinh chơi:
+ Tổ chức người tham gia trò chơi: số người tham gia, số đội tham gia, trọng tài,quản trò,…
+ Các dụng cụ cần dùng để chơi
+ Phổ biến luật chơi: từng việc làm cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thờigian chơi, những điều người chơi không được làm
+ Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi, cách giải của cuộc chơi (nếu có)
- Bước 3: Thực hiện trò chơi:
- Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi:
+ Giáo viên hoặc trọng tài nhận xét về thái độ tham gia trò chơi của từng đội,
Trang 14những việc làm chưa tốt của các đội để rút ra kinh nghiệm.
+ Giáo viên hoặc trọng tài công bố kết quả chơi của từng đội, các nhân và traophần thưởng cho đội được giải
Ưu điểm khi tổ chức trò chơi học tập
- Trò chơi học tập là một hình thức học tập bằng hoạt động hấp dẫn học sinh, duytrì tốt hơn sự chú ý của các em với bài học
- Trò chơi làm thay đổi hình thức học tập chỉ bằng hoạt động trí tuệ, giảm tính chấtcăng thẳng của giờ học, nhất là các giờ học kiến thức lí thuyết mới
- Trò chơi thu hút học sinh tham gia sẽ tạo cơ hội rèn luyện kỹ năng giao tiếp, hợptác, chia sẻ
Hạn chế khi tổ chức trò chơi học tập
- Khó củng cố kiến thức, kỹ năng một cách có hệ thống.
- Học sinh dễ sa đà vào chơi mà ít chú ý đến tính chất học tập của các trò chơi.
Lưu ý khi tổ chức trò chơi học tập
- Trò chơi học tập nhất thiết phải là một bộ phận của nội dung bài học, phải là một
phần cấu tạo nên bài học
- Tổ chức chơi vào thời gian thích hợp của bài học để vừa làm cho học sinh hứngthú học tập vừa hướng cho học sinh tiếp thu các nội dung khác của bài học mộtcách có hiệu quả
- Lựa chọn và thiết kế trò chơi: Phù hợp với lứa tuổi, tâm sinh lý của học sinh
- Khi tổ chức trò chơi cần phổ biến thể lệ trò chơi ngắn gọn, rõ ràng Luật chơi đơngiản để học sinh dễ nhớ, dễ thực hiện Cần đưa ra các cách chơi có nhiều học sinhtham gia để tăng cường kỹ năng giao tiếp, hợp tác
- Hình thức chơi đa dạng giúp học sinh được thay đổi các hoạt động học tập trênlớp, giúp học sinh phối hợp các hoạt động trí tuệ với các hoạt động vận động
- Các dụng cụ chơi cần đơn giản, dễ làm hoặc dễ tìm kiếm
- Chọn quản trò chơi có năng lực phù hợp với yêu cầu của trò chơi
- Với trò chơi có phần thưởng, thì phần thưởng chỉ dành cho sự nỗ lực, chứ khôngtrao tặng miễn phí
Trang 157.3.2 Tìm hiểu sự phát triển các hành động nhận thức của học sinh THCS
và phối hợp cùng giáo viên dạy môn Khoa học tự nhiên trong trường để triển khai chuyên đề.
Đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi học sinh trung học cơ sở là ham hiểubiết, thích khám phá nhưng lại nhanh quên, chưa chủ động tích cực trong học tậpdẫn đến việc tiếp thu kiến thức không đồng đều
Các em có khả năng phân tích và tổng hợp các thông tin phức tạp tuynhiên sự tri giác còn một số hạn chế như thiếu kiên trì, hấp tấp, vội vàng, tính tổchức, tính hệ thống trong tri giác còn yếu
Ở lứa tuổi này các em có sự tập trung chú ý cao hơn ở lứa tuổi tiểu học,chú ý của các em phụ thuộc vào tính chất đối tượng và mức độ hứng thú với đốitượng, do đó các em có thể tập trung vào giờ học này nhưng lại lơ đễnh vào giờhọc khác Mặt khác, sự chú ý của các em chưa bền vững, dễ bị phân tâm
Khả năng ngôn ngữ phát triển mạnh, vốn từ tăng lên rõ rệt, từ vựng phongphú hơn, logic chặt chẽ hơn Tuy nhiên, khả năng dùng từ để biểu đạt ý nghĩacòn hạn chế, các em dùng từ chưa chính xác
Để thực hiện được chuyên đề, tôi phối hợp cùng giáo viên dạy môn Khoahọc tự nhiên 7 trong trường cũng như thường xuyên trao đổi nội dung, phươngpháp, hình thức tổ chức các bài dạy phân môn Vật lí lớp 7 với các giáo viên củacác trường bạn trong cụm
Tự học hỏi, tìm hiểu nội dung các bài học phân môn Vật lí lớp 7 trongsách Cánh diều và sách Kết nối tri thức với cuộc sống tìm sự tương đồng về kiếnthức giữa các bài học để thiết kế các trò chơi phù hợp với nội dung bài dạy
Thu thập, phân tích, chia sẻ thông tin, rút kinh nghiệm cho các tiết dạy tổchức trò chơi học tập
Phối hợp cùng giáo viên trong trường khảo sát mức độ hứng thú của họcsinh khi học phân môn Vật lí lớp 7 trước và sau khi áp dụng chuyên đề tạitrường
7.3.3 Tổ chức trò chơi học tập trong thực tế giảng dạy phân môn Vật lí 7 tại trường THCS Việt Xuân.
