Khuyến nghị: 1 Thực hiện và duy trì các hoạt động tư vấn và tuyên truyền; 2 CBYT tăng cường và duy trì công tác giám sát từ 1 lần/ tháng lên 4 lần/ tháng, cải thiện thái độ với người bện
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Người bệnh (NB) mắc lao đang được quản lý điều trị ngoại trú tại Trung tâm
Y tế quận Gò Vấp, TPHCM
− NB từ 18 tuổi trở lên
− NB trong giai đoạn điều trị duy trì ít nhất 1 tháng
− NB mắc lao kháng thuốc hoặc NB có tham gia nghiên cứu lâm sàng khác có liên quan đến thử nghiệm thuốc
− NB không có khả năng tham gia trả lời phỏng vấn (mắc bệnh tâm thần, trầm cảm, v.v…) hoặc đi vắng trong thời gian nghiên cứu
Thời gian và địa điểm nghiên cứu
− Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 10/2021 đến 10/2022
− Thời gian thu thập số liệu: Tháng 02-05/2022
− Địa điểm: Phòng khám Lao, trung tâm Y tế quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
Áp dụng công thức tính cỡ mẫu ước lượng 1 tỷ lệ:
− n là cỡ mẫu tối thiểu cho nghiên cứu
− Z (1- α/2): hệ số tin cậy Với độ tin cậy 95%, ta có: Z (1- α/2) = 1,96
− p: tỷ lệ tuân thủ điều trị chung của NB mắc Lao là 56,3% theo nghiên cứu của Trần Văn Ý năm 2017 (8) Vì vậy: p= 0,563
− d: sai số chấp nhận được dao động trong khoảng 01-0,1 Trong nghiên cứu này, chúng tôi chọn d
Cỡ mẫu cần thiết cho nghiên cứu là 193 người bệnh (NB) Để dự phòng cho việc một số NB có thể bỏ nghiên cứu, không trả lời đầy đủ các câu hỏi hoặc từ chối tham gia, tỷ lệ dự phòng khoảng 10% được áp dụng, dẫn đến cỡ mẫu cuối cùng là 215 NB.
Chúng tôi thực hiện chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ 10 bệnh nhân lao ngoại trú mỗi ngày tại phòng khám, nơi có khoảng 30-40 bệnh nhân đến khám và lấy thuốc hàng ngày.
Trong nghiên cứu, bệnh nhân (NB) đầu tiên được chọn ngẫu nhiên trong khoảng từ 1 đến 4 Các bệnh nhân tiếp theo được xác định theo quy tắc i+k, i+2k, với k bằng 4 Khi bệnh nhân lao đến lấy thuốc hàng tháng và sau khi khám xong, họ sẽ được phỏng vấn trong thời gian chờ nhận thuốc, trước khi được bác sĩ tư vấn Tại thời điểm này, nghiên cứu viên sẽ chọn bệnh nhân lao có số thứ tự tương ứng với số đã được chọn để phỏng vấn bằng bộ câu hỏi định lượng Chúng tôi đã thực hiện phỏng vấn với 215 bệnh nhân.
Phương pháp thu thập số liệu
2.5.1 Công cụ thu thập số liệu
Bộ công cụ được phát triển dựa trên tài liệu hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh lao của Bộ Y Tế, theo quyết định số 1314/QĐ-BYT năm 2020.
Chúng tôi đã tham khảo bộ câu hỏi từ các nghiên cứu trước, bao gồm nghiên cứu của Thân Thị Bình năm 2019, Trần Văn Ý năm 2017, và Hà Văn Như năm 2013 Trước khi tiến hành điều tra chính thức, bộ câu hỏi đã được thử nghiệm trên khoảng 10 bệnh nhân mắc Lao, và chúng tôi chỉ điều chỉnh một số từ để làm cho các câu trở nên rõ nghĩa hơn, cụ thể là các câu hỏi C11, C14 và C34.
Bộ câu hỏi phỏng vấn gồm 46 câu, gồm 5 cấu phần (xem chi tiết Phụ lục
− Thông tin chung của NB lao (từ C1 đến C8)
− Thông tin thực hành tuân thủ nguyên tắc điều trị lao (từ C9 đến C18)
− Thông tin kiến thức về NB lao (từ C19 đến C35)
− Thông tin về yếu tố gia đình và cộng đồng, xã hội liên quan đến tuân thủ điều trị lao (từ C36 đến C39)
− Thông tin về yếu tố khác liên quan đến tuân thủ điều trị (từ C40 đến C46)
2.5.2 Phương pháp thu thập số liệu
Nghiên cứu viên đã thực hiện phỏng vấn trực tiếp người bệnh lao tại TTYT quận Gò Vấp bằng bộ công cụ phỏng vấn đã được xây dựng Các nhân viên y tế của phòng điều dưỡng được mời tham gia phỏng vấn và đã được tập huấn kỹ lưỡng về bộ công cụ trước khi tiến hành điều tra.
Khi bệnh nhân (NB) đến phòng khám, cộng tác viên sẽ thực hiện khám cơ bản và ghi lại thông tin vào sổ khám bệnh Sau khi hoàn tất khám, bệnh nhân sẽ đến phòng lãnh thuốc trước khi bác sĩ tư vấn để ra về Để mời tham gia phỏng vấn, điều tra viên (ĐTV) sẽ chọn ngẫu nhiên những bệnh nhân đủ điều kiện dựa trên ID Nếu bệnh nhân lao không đủ điều kiện, ĐTV sẽ chọn bệnh nhân tiếp theo đến khám ngay sau đó.
Bước 2 : Phổ biến nghiên cứu, mục đích của nghiên cứu để ĐTNC chấp nhận tham gia vào nghiên cứu
Bước 3 : Điều tra viên phỏng vấn trực tiếp NB theo các nội dung trong bộ câu hỏi
Sau khi hoàn tất cuộc phỏng vấn hàng ngày, điều tra viên cần tổng hợp và kiểm tra lại các thông tin ghi trong phiếu để đảm bảo tính chính xác.
Điều tra viên, nghiên cứu viên, giám sát viên
Nghiên cứu viên đã mời hai cán bộ y tế từ Trung tâm y tế quận Gò Vấp tham gia cuộc điều tra phỏng vấn Những người này có hơn 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế dự phòng và đáp ứng các yêu cầu như sự chăm chỉ và hiểu biết sâu sắc về Chương trình.
Chống lao được đào tạo kỹ lưỡng về bộ câu hỏi để đảm bảo người bệnh (NB) trả lời một cách khách quan và trung thực Đội ngũ cần có thái độ hòa nhã, giao tiếp tốt với NB, tạo sự gần gũi và am hiểu về địa bàn nghiên cứu Họ cũng không ngại khó khăn trong việc tìm kiếm nhà NB khi không thể đến phỏng vấn.
Người tập huấn cho điều tra viên và giám sát viên về bộ câu hỏi và mục đích nghiên cứu, đồng thời phân công công việc cho điều tra viên để đảm bảo thu thập thông tin chính xác Họ cũng hỗ trợ và giải quyết các vấn đề khó khăn của bệnh nhân và điều tra viên trong quá trình phỏng vấn.
Mời 01 CBYT thuộc tổ chống Lao của Trung tâm Y tế quận Gò Vấp, 01 CBYT của mỗi Trạm y tế đang công tác trong lĩnh vực chống lao tại trạm làm giám sát viên, được tập huấn về nội dung bộ câu hỏi, và giám sát trong quá trình phỏng vấn đảm bảo thông tin một cách khách quan minh bạch, chính xác theo mục tiêu nghiên cứu.
Các biến số trong nghiên cứu
Biến số phụ thuộc Đánh giá việc tuân thủ các nguyên tắc điều trị của NB:
- Tuân thủ dùng thuốc: dùng thuốc đúng liều, dùng thuốc đều đặn, dùng thuốc đúng cách
- Làm xét nghiệm đúng định kỳ
- Tái khám theo đúng hẹn của bác sỹ
Yếu tố nhân khẩu học bao gồm thông tin cơ bản về người bệnh như giới tính, tuổi tác, nơi cư trú, tình hình kinh tế gia đình, trình độ học vấn, nghề nghiệp hiện tại, tình trạng hôn nhân và tiền sử mắc bệnh lao Đồng thời, kiến thức của người bệnh về điều trị lao, bao gồm hiểu biết về bệnh lao, nguyên tắc điều trị và hậu quả khi không tuân thủ điều trị, cũng rất quan trọng.
Yếu tố gia đình, người thân, cộng đồng và xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và chăm sóc người bệnh trong quá trình điều trị Thông tin từ gia đình và cộng đồng có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị và tạo ra một môi trường tích cực cho người bệnh Sự quan tâm và giúp đỡ từ những người xung quanh không chỉ mang lại tinh thần cho người bệnh mà còn góp phần vào sự hồi phục nhanh chóng của họ.
- Yếu tố dịch vụ y tế : Nhân viên y tế (hỗ trợ và tư vấn, hướng dẫn điều trị),
Thuốc (cung cấp thuốc kháng lao, tác dụng phụ của thuốc) và Khả năng tiếp cận (khoảng cách từ nhà đến CSYT)
Thước đo và tiêu chuẩn đánh giá tuân thủ điều trị
2.8.1 Các nguyên tắc điều trị
Theo tài liệu “Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh lao năm 2020” được ban hành kèm theo quyết định số 1314/QĐ-BYT năm 2020 của Chương trình phòng chống lao Quốc gia, có 14 nguyên tắc quan trọng cần tuân thủ.
- Nguyên tắc 1: Phải dùng thuốc đúng liều
- Nguyên tắc 2: Phải dùng thuốc đều đặn
- Nguyên tắc 3: Phải dùng thuốc đúng cách
- Nguyên tắc 4: Phải dùng thuốc đủ thời gian và theo 2 giai đoạn tấn công và duy trì
- Nguyên tắc 5: Tái khám đúng hẹn bác sỹ
- Nguyên tắc 6: Đi làm xét nghiệm đúng định kỳ
2.8.2 Đánh giá kiến thức và thực hành tuân thủ điều trị
Cách cho điểm kiến thức và thực hành được tham khảo từ nghiên cứu của tác giả Thân Thị Bình (2019) cùng với các tác giả khác có chủ đề tương tự.
(41), Trần Văn Ý (2017) (8), Nguyễn Xuân Tình (2013) (33), v.v Đánh giá hiểu biết thông tin về bệnh và điều trị lao (xem chi tiết Phụ lục
Để đánh giá kiến thức của người bệnh (NB), chúng tôi sử dụng thang điểm được thiết kế phù hợp với nội dung nghiên cứu Các phần kiến thức về nguyên tắc điều trị được chấm 1 điểm cho mỗi đáp án đúng, trong khi đáp án sai không được điểm Đối với các kiến thức chung về bệnh lao và điều trị lao, mỗi đáp án đúng sẽ được 0,5 điểm Đặc biệt, kiến thức về thời gian điều trị lao và hậu quả của việc không tuân thủ điều trị sẽ được chấm 1 điểm cho mỗi đáp án đúng và phân loại.
HUPH kiến thức như sau:
Kiến thức tốt: Khi NB trả lời đúng, đầy đủ tất cả các câu hỏi NB đạt 24 điểm được xem là kiến thức tốt
Kiến thức chưa tốt được xác định khi người bệnh (NB) trả lời sai hoặc không đầy đủ, với tổng điểm dưới 24 Đánh giá thực hành tuân thủ các nguyên tắc điều trị lao dựa trên các nguyên tắc của Bộ Y tế, xây dựng thang điểm cho 5 nguyên tắc: dùng thuốc đúng liều, đều đặn, đúng cách, xét nghiệm định kỳ và tái khám đúng hẹn Mỗi nguyên tắc thực hành đúng sẽ được tính 1 điểm, trong khi không tuân thủ sẽ không được tính điểm, với điểm tối đa cho tuân thủ điều trị là 5 điểm.
Tuân thủ đạt: Khi NB thực hành đúng và đầy đủ 5 nguyên tắc điều trị NB đạt
5 điểm được xem là TTĐT đạt
Khi người bệnh (NB) thực hiện sai một hoặc nhiều nội dung, hoặc thiếu các nội dung trong các nguyên tắc điều trị, nếu đạt số điểm dưới 5, sẽ được xem là tuân thủ điều trị (TTĐT) chưa đạt.
Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
Sau khi thu thập và kiểm tra số liệu, các phiếu thu thập được làm sạch và nhập liệu bằng phần mềm Epidata 3.1 Tiếp theo, số liệu được phân tích và xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0.
Các phân tích được thực hiện gồm:
Phần thống kê mô tả: Tần số (n), tỉ lệ (%)
Chúng tôi sử dụng kiểm định Khi bình phương để phân tích mối liên quan giữa TTĐT và các yếu tố nhân khẩu học, kiến thức của NB, cùng với các yếu tố khác liên quan đến TTĐT Bên cạnh đó, chúng tôi cũng thực hiện phân tích hồi quy đa biến.
HUPH biến để xác định mối liên quan độc lập và khống chế nhiễu của các biến có ý nghĩa thống kê trong phân tích Khi bình phương (p
