Luận văn thiết kế và thử nghiệm tài liệu truyền thông về phòng chống tác hại thuốc lá cho học sinh trường trung học phổ thông quang trung, xã nam hồng nam trực nam định từ 03 2007 đến 05 2007

Điều tra của nhóm sinh viên thực tập xã Nam Hồng tại trường Phổ thông trung họcQuang Trung cho thấy tỷ lệ hút thuốc trong trường của nam học sinh cao: 42,5% nhưng kiếnthức của học sinh v

Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - Bộ Y TÉ TRƯỜNG ĐẬI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

NGUYỄN THỊ NHẠN

ĐỀ TÀI THIẾT KÉ VÀ THỬ NGHIỆM TÀI LIỆU TRUYỀN THÔNG VÈ

PHÒNG CHÓNG TÁC HẠI THUỐC LA CHO HỌC SINH PTTH

ĐỊA ĐIỂM: TRƯỜNG PTTH QUANG TRUNG, XÃ NAM HỒNG- NAM TRỰC

-NAM ĐỊNH

THỜI GIẤN TRIỂN KHAI: 03/2007- 05/2007

KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP cử NHÂN

Hướng dẫn khoa học

HÀ NỘI, 2007

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, phòng Đào tạo Đại học, phòng Quản lý sinhviên trường Đại học Y tế Công cộng đã giúp đờ tạo điều kiện cho tôi được thực hiện khóa luậntốt nghiệp.

Tôi xin chân thành cảm ơn Tiến sỹ Nguyễn Thanh Hương, Thạc sỹ Phạm Quỳnh Nga.Với kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm và lòng nhiệt tinh các cô đã tận tình hướng dẫn và giúp

đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp trong suốt thời gian qua

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Cán bộ và nhân dân xã Nam Hồng đã tạo điềukiện và giúp đỡ tôi trong sinh hoạt và làm việc tại xã để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô và các em học sinh Trường PTTH Quang Trung đãnhiệt tình hợp tác, giúp đỡ tôi trong quá trình thừ nghiệm tại trường

Tôi xin gửi lời cảm ơn những người bạn đã nhiệt tình động viên, khuyến khích và giúp

đỡ tôi trong quá trình làm khóa luận

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới giáo viên hướng dẫn và nhóm sinh viên thực tập tại xã NamHồng là những người phát hiện, khám phá đề tài và đặt nền móng cho khóa luận của tôi

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới người thân và gia đình đã tạo điêu kiện vật chât cũng như tinhthần để tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên: Nguyễn Thị Nhạn

Mục lục

• •

ĐẶT VÁN ĐÈ 1

1 Giới thiệu đề tài 1

2 Thông tin chung về xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định và trường PTTH Quang Trung 1

3 Kế hoạch can thiệp “Giảm tỷ lệ hút thuốc trong trường của nam học sinh trường PTTH Quang Trung” 2

4 Phát triển và thử nghiệm tài liệu truyền thông 3

5 Mục tiêu 4

Chương 1: TỎNG QUAN TÀI LIỆU 5

1.1 Tổng quan tài liệu Thế giới về truyền thông phòng chống thuốc lá cho vị thành niên 5

1.1.7 Tĩnh hình hút thuốc lá ở vị thành niên trên Thế giới 5

1.1.8 Can thiệp phòng chổng thuốc lá cho vị thành niên trên Thế giới 5

1.1.9 Truyền thông phòng chống thuốc lá cho vị thành niên trên Thế giới 6

1.2 Tổng quan tài liệu trong nước về truyền thông phòng chống thuốc lá cho vị thành niên Việt Nam 7

1.2.7 Tình hình hút thuốc lá ở vị thành niên Việt Nam 7

1.2.8 Can thiệp phòng chống thuốc lá cho vị thành niên Việt Nam 8

1.2.9 Truyền thông phòng chống thuốc lá cho vị thành niên Việt Nam 9 Chương 2; PHƯƠNG PHÁP 11

2.1 Mô tả và giải thích ý tưởng truyền thông 11

2.2 Phương pháp thử nghiệm sản phẩm truyền thông 13

2.2.1. Đổi tượng thử nghiêm 13

2.2.2. Thời gian thử nghiệm 13

2.2.3. Thiết kế thử nghiệm 13

2.2.4. Chọn mẫu 14

2.2.5. Biến sổ 15

2.2.7. Thu thập sổ liệu 16

2.2.8. Khía cạnh đạo đức của nghiên cứu 17

Chương 3; KẾT QUẢ 18

3.1 Kết quả thử nghiệm sản phẩm “Móc treo chìa khoá” 18

3.1.1 Nhận xét chung sản phẩm 18 3.1.2 Nhận xét mặt trước sản phẩm 19 3.1.3 Nhận xét mặt sau sản phâm 20

3.2 Kết quả thử nghiệm sản phẩm “Thòi khoá biểu” 21

3.2.1 Nhận xét chung sản phẩm 21

3.2.2 Thiết kế kiểu dáng và kích thước sản phẩm 23

3.2.3 Màu sắc sản phẩm 23

3.2.4 Hình ảnh sử dụng 24

3.2.5 Phần thông tin và chữ viết X J 25

3.3 Ket quả thử nghiệm sản phẩm “Sổ nhỏ dành cho nam” 26

3.3.1 Nhận xét chung sản phẩm 26

3.3.2 Nhận xét từng trang 28

Chương 4; BÀN LUẬN 31

4.1 Bàn luận về phương pháp phát triển và thử nghiệm sản phẩm truyền thông31 4.1.1 ƯU điểm của thử nghiệm 31

4.1.2 Hạn chế của thử nghiệm 31

4.2 Bàn luận về kết quả thử nghiêm sản phẩm truyềnthông 32

4.2.1 Sản phẩm “Móc treo chìa khoá” cho học sinh namvà nữ 32

4.2 LL Hình thức sản phẩm 32

4.3 1.2 Nội dung thông tin 33

4.2.2 Sản phẩm “Thời khóa biểu” cho học sinh nữ 33

4.2.2.1 Hình thức sản phẩm 33

4.2.2.2 Nội dung thông tin 34

4.2.3 Sản phẩm “Sổ nhỏ” cho học sinh nam 35

4.2.3.1 Hình thức sản phẩm 35

4.2.3.2 Nội dung thông tin 35

Chương 6: KHUYỂN NGHỊ

DANG MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Phụ lục 1: Công cụ thu thập thông tin

Phụ lục 2: Kết quả phát vấn các sản phẩm truyền thông

Phụ lục 3: Danh sách các điều tra viên và đối tượng tham gia thử nghiệm Phu luc 4: Hình ảnh sản phẩm trước và sau thử nghiệm

Hút thuốc được xem như nguyên nhân hàng đầu của bệnh tật và tử vong Hầu hết nhữngngười hút thuốc đều bắt đầu từ rát trẻ, tập trung chủ yếu trong độ tuổi 13-15 Điều đáng quantâm là tỷ lệ hút thuốc có xu hướng gia tăng không chỉ ở thanh thiếu niên ngoài ghế nhà trường

mà cả học sinh Những chiến lược tăng cường nhận thức của các em về tác hại khói thuốc là vôcùng cần thiết để các em tránh xa thuốc lá từ rất trẻ

Điều tra của nhóm sinh viên thực tập xã Nam Hồng tại trường Phổ thông trung họcQuang Trung cho thấy tỷ lệ hút thuốc trong trường của nam học sinh cao: 42,5% nhưng kiếnthức của học sinh về tác hại khói thuốc thấp, mức độ lên tiếng phản đối của các em nữ chưathường xuyên, chưa hiệu quả Nhóm đã xây dựng kế hoạch can thiệp " Giảm tỷ lệ hút thuốctrong trường của nam học sinh trường PTTH Quang Trung", trong đó truyền thông được xácđịnh là mảng hoạt động quan trọng

Dựa trên 3 thông điệp mà nhóm đã chọn được và kết quả điều tra ý thích của ĐT về cáchình thức truyền thông tác giả tiến hành thiết kể 3 sản phẩm truyền thông:

> Móc treo chìa khóa gắn thông điệp chung "Tươnglai chúng ta không đồng hành cùngkhói thuốc" cho học sinh nam và nữ

> Thời khóa biểu gắn thông điệp "Hãy lên tiếng vì sức khỏe của bạn và những người xungquanh" dành cho học sinh nữ

> Sổ nhỏ về tác hại thuốc lá và phưomg pháp bỏ thuốc gán thông điệp "Không hút

thuốc-Sự lựa chọn thông minh cho sức khỏe và tương lai của bạn" dành cho học sinh nam

Các sản phẩm được thử nghiệm trên ĐT đích thông qua phát vấn và thảo luận nhóm Kết quảcho thấy sản phẩm được đa Số học sinh ưa thích và dự định sử dụng Thử nghiệm cũng thuđược một số góp ý chỉnh sửa có giá trị Sản phẩm đã được hiệu chỉnh theo những góp ý hợp lýcủa các em học sinh

ĐẶT VẤN ĐÈ

1 Giới thiệu đề tài.

Hút thuốc (HT) được xem như nguyên nhân hàng đầu của bệnh tật và tử vong.Khói thuốc chứa trên 4000 chất độc hại, 43 chất gây ung thư Không chỉ ung thư phổi,thuốc lá (TL) còn gây nhiều loại ung thư và bệnh tật nguy hiểm khác Tổng giám đốc WHO

đã tuyên bố: "Đến năm 2020, TL sẽ là kẻ giết người nhiều hơn bất cứ một căn bệnh nàokhác, kể cả HIV/AIDS" [1], Hiện nay cứ chưa đến 10 giây trên thế giới lại có một ngườichết vì những bệnh liên quan đến TL vấn đề bức xúc hiện nay là tần suất hút luôn cao vàtuổi khởi đầu hút ngày một sớm Điều này không chỉ ở thanh thiếu niên ngoài ghế nhàtrường mà cả trong học sinh (HS) Theo điều tra tinh hình sừ dụng thuốc lá trong học sinhtuổi 13 -15 tại 5 tỉnh, thành phố Việt Nam năm 2003, tỷ lệ đã từng hút thuốc ở nam họcsinh là rất cao, từ 17% đến 41%; tỷ lệ học sinh chưa bao giờ hút thuốc có ý định hút thuốctrong nhũng năm tới là khá cao từ 6,8 đến 11,9% [2] Thuốc lá rất có hại, nếu tuổi bắt đầuhút càng sớm thì càng có hại hơn Do vậy những chiến lược giảm tỷ lệ hút thuốc trong tuổi

vị thành niên (VTN) là vô cùng quan trọng vì tương lai cùa thế hệ trẻ và vì một môi trườngtrong sạch không khói thuốc

2 Thông tin chung về xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định và trường PTTH Quang Trung

Nam Hồng là một xã đồng bằng nằm ven sông Hồng thuộc huyện Nam Trực tinhNam Định, có diện tích 719 ha, gồm 2750 hộ gia đình với dân số 10.300 người Nam Hồngnhìn chung là xã cỏ kinh tế khá, xếp thứ 3 trong toàn huyện với thu nhập bình quân đầungười là 600 đôla/năm, lương thực bình quân đầu người là 550kg/năm

Xã Nam Hồng cỏ một trạm y tế đặt tại thôn Bách Tính được công nhận đạt chuẩnquốc gia năm 2004 Trạm hiện có 5 cán bộ y tế trong biên chế và 13 nhân viên y tế thônđảm bảo công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân tại địa phương

Trên địa bàn xã có hai trường mẫu giáo, hai trường tiểu học, một trường trung học

cơ sờ và một trường PTTH Trường PTTH Quang Trung đóng trên địa bàn xã là trường cấpIII tư thục đầu tiên tại tỉnh Nam Định, trường thành lập năm 2003 Hiện trường có 14 lớp,

25 giáo viên cơ hữu, 887 học sinh trong đó 553 học sinh nam và 334 học sinh nữ [5]

3 Kế hoạch can thiệp "Giảm tỷ lệ hút thuốc trong trường của học sinh nam trường PTTH Quang Trung"

Nghiên cứu tại trường THPT tư thục Quang Trung - Nam Hồng - Nam Trực - NamĐịnh cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở nam học sinh trong trường là rất cao, 42,5%; trong khi kiếnthức về tác hại thuốc lá của đa số các em chưa cao, chỉ có 30% có kiến thức đúng; thái độnhìn nhận về thuốc lá chưa đúng và mức độ lên tiếng phản đối của các em nữ chưa thườngxuyên, chưa hiệu quả Xuât phát từ đó, nhóm thực tập đã xây dựng kế hoạch can thiệp

"Giảm tỷ lệ hút thuốc trong trường của học sinh nam trường PTTH Quang Trung".

Các hoạt động can thiệp phối hợp tổng thể quy định cấm TL trong trường kết hợp vớitruyền thông về TL cho các em học sinh

Hoạt động truyền thông nhằm mục đích trang bị kiến thức tác hại thuốc lá cho họcsinh, cung cấp phương pháp bỏ thuốc cho các em nam, khuyển khích và hướng dẫn kĩ năng

để các em nữ lên tiếng phản đối hành vi nam học sinh hút thuốc trong trường Thông quakênh truyền thông trực tiếp (các buổi nói chuyện, thảo luận với chuyên gia, các cuộc thi tìmhiểu tác hại TL ) và gián tiếp (phát tờ rơi hướng dẫn cách bỏ thuốc cho HS nam, tờ rơihướng dẫn kĩ năng lên tiếng phàn đối TL cho HS nữ, treo pa-nô, áp-phích về tác hại TL)

Nhóm đã tiến hành thử nghiệm và xác định được 3 thông điệp truyền thông chochương trình:

❖ Thông điệp chung cho cả hai giới nam và nữ: "Tương lai của chúng ta không đồnghành cùng khói thuốc"

❖ Thông điệp dành cho HS nam: "Không hút thuốc- sự lựa chọn thông minh cho sứckhỏe và tương lai của bạn"

Thông điệp dành cho HS nữ: "Hãy lên tiếng vì sức khỏe của bạn và những ngườixung quanh"

Nhóm cũng tiến hành điều tra ý thích của HS về các hình thức truyền thông bằngphát vấn trên 105 HS và thảo luận nhóm với một so HS tại trường Kốt quà cho thấy tờ rơi,sách mỏng là hình thức truyền thông mà các em ưa thích nhất (64%) Vì có thời gian đọc,

dễ hiểu, nội dung cô đọng và súc tích, dễ cầm đi và bàn luận, cách thiết kế gây được sự chú

ý và thu hút, tò mò [5]

4 Phát triển và thử nghiệm tài liệu truyền thông

Xuất phát từ mục tiêu truyền thông và thông điệp đã lựa chọn cùng kết quả tìmhiểu ý thích ĐT đích về loại sản phẩm truyền thông tác giả quyết định chọn thiết kế 3 sảnphẩm

1 Tờ rơi dành cho nữ HS: mang thông điệp "Hãy lên tiếng vì sức khỏe của bạn vànhững người xung quanh" Cung cấp cho HS nữ kiến thức tác hại thuốc lá và kĩ năng lêntiếng phản đối HS nam hút thuốc

2 Sổ nhỏ bỏ túi dành cho nam HS: mang thông điệp " Không hút thuốc sự lựa chọnthông minh cho sức khỏe và tương lai của bạn" Cung cap cho HS nam kiến thức tác hạithuốc lá và các phương pháp bỏ thuốc

3 Móc treo chìa khóa, treo cặp cho cả nam và nữ HS: mang thông điệp chung củachương trình "Tương lai của chúng ta không đồng hành cùng khói thuốc" Đây sẽ là sảnphẩm mang tính nhắc nhở và gợi cho các em nhớ về chương trình Theo đánh giá nhanhtrên HS cho thấy móc khóa, móc treo cặp hiện là vật dụng được tuổi teen rất thích vàthường xuyên sử dụng

Sau khi thiết kế, sản phẩm được thừ nghiệm ở trường Quang Trung và chính các em

HS là người đánh giá xem sản phẩm đó có phù hợp với họ và được ưa thích không? Chữviết và các hình ảnh có dễ hiểu không? Có phần nào còn chưa hiểu và cần chinh sửa Phầnthử nghiệm sản phẩm được tiến hành qua phát vấn bộ câu hòi tự điền và thảo luận nhómvới các HS

Mục tiêu chung:

Xây dựng một số sản phẩm truyền thông về phòng chống tác hại thuốc lá cho họcsinh trường PTTH Quang Trung, xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định trongthời gian từ tháng 13/03/2007 đến 19/05/2007

Mục tiêu cụ thể:

1 Thiết kế tờ rơi về kỹ năng lên tiếng phản đối hành vi nam HS hút thuốc trongtrường cho HS nữ trường PTTH Quang Trung, xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tình NamĐịnh trong thời gian từ 13/03/2007 đến 25/04/2007

2 Thiết kế sổ nhỏ về tác hại của thuốc lá và phương pháp bỏ thuốc cho HS namtrường PTTH Quang Trung, xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định trong thờigian từ 13/03/2007 đến 25/04/2007

3 Thiết kế móc treo chìa khóa gắn thông điệp phòng chống thuốc lá cho học sinhtrường PTTH Quang Trung, xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định trong thờigian từ 13/03/2007 đến 25/04/2007

4 Thử nghiệm tờ roi về kỹ năng lên tiếng phàn đối hành vi nam HS hút thuốctrong trường cho HS nữ trường PTTH Quang Trung, xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnhNam Định trong thời gian từ 26/04/2007 đến 05/05/2007

5 Thử nghiệm sổ nhỏ về tác hại thuốc lá và phương pháp bò thuốc cho HS namtrường PTTH Quang Trung, xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định trong thờigian từ 26/04/2007 đến 05/05/2007

6 Thử nghiệm móc treo chìa khóa gắn thông điệp phòng chống thuốc lá cho họcsinh trường PTTH Quang Trung, xã Nam Hông, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định trongthời gian từ 26/04/2007 đến 05/05/2007

7 Khuyến nghị hiệu chỉnh tờ rơi, sổ nhỏ và móc khỏa

TỎNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Tổng quan tài liệu Thế giới về truyền thông phòng chống thuốc lá cho vị thành niên

1.1.1 Tình hình hút thuốc lả ở vị thành niên trên Thế giới

Nghiên cứu tại nhiều quốc gia chỉ ra rằng vị thành niên là lứa tuổi bắt đầu hútthuốc, phổ biến nhất là trong độ tuổi 13-15 [14] Điều đáng quan tâm là tỳ lệ hút thuốc ở vịthành niên có xu hướng tăng, nhất là ở nữ Nghiên cứu tại Ontario Canada năm 1999 có29,2% vị thành niên hút thuốc, cao hon tỷ lệ năm 1993: 23,8% và 1991: 21,7% [18] TạiTây Ban Nha, khảo sát năm 2002 có 28.8% trẻ trong độ tuổi 14-18 hút thuốc, trong đó tínhriêng cho nữ là 33,1% và nam là 24,2% [16] Theo các điều tra ờ nước láng giềng TrungQuốc tỷ lệ hút thuốc ở ĐT này vào khoảng 15% đến 45% [14] Nghiên cứu tại học sinhHồng Kông 29,9% đã từng hút thuốc, các yếu tố ảnh hường tới hành vi này là ít hiểu biết vềtác hại khói thuốc, thái độ tích cực với thuốc lá (xem hút thuốc là người lớn, hút thuốc giúpgiải quyết căng thẳng, giúp giảm cân), bắt chước bạn bè, gia đình có người hút thuốc, từngxem quảng cáo về thuốc lá và chấp nhận sự hấp dẫn từ quảng cáo [14], Kết quả điều tra tại

Mỹ cũng cho thấy vai ưò của quảng cáo thuốc lá: trong 28% học sinh cấp 3 hút thuốc thì cótới 91,3% đã xem các quãng cáo thuốc lá trên truyền hình [14]

1.1.2 Nghiên cứu can thiệp phòng chổng thuốc lá cho vị thành niên Thể giới

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng những chuông trình kiểm soát thuốc lá nên bắt đầutrước khi trẻ có những trải nghiệm với thuốc lá Tại nhiều quốc gia các chương trình triểnkhai từ rất sớm, khi trè mới học lớp 6 với mong muốn giúp đỡ vị thành niên xây dựng kỹnăng cần thiết để không phải phụ thuộc vào thuốc lá trong cuộc đời mình Các dự án canthiệp thường dựa vào trường học [13]

Năm 1997, tại Florida, Mỹ một chương trinh toàn diện gồm giáo dục cộng đồng,các chiến dịch truyền hình, phát triển và thực thi chính sách phòng chống

trường học không khói thuốc, đào tạo nhân viên y tế cung cấp dịch vụgiúp học sinh bỏ thuốc [13].

Năm 1999, can thiệp tiến hành ở 71 trường tại Masachuset Những học sinh sửdụng thuốc lá trong vòng 30 ngày trước đó và trong 2 tuần trở lại có ý định bỏ thuốc đồng ýtham gia nghiên cứu sẽ được giới thiệu đến nhân viên y tế trường học Những lần gặp gỡvới nhân viên này, học sinh được thào luận về thuốc lá theo mô hình 5A:

- Ask: hỏi về tình hình hút thuốc hiện tại

- Advice: khuyên học sinh bỏ thuốc

- Asess: đánh giá học sinh có sẵn sàng bỏ thuốc tại thời điểm này?

- Assit: hỗ trợ ĐT lập kế hoạch bỏ thuốc

- Attemp: cùng ĐT lập bảng theo dõi thay đổi hành vi hút thuốc của mình

Sau thử nghiệm 6 tuần, 18% ĐT bỏ thuốc, sau 3 tháng tỷ lệ này là 24% [14]

Tại Canada từ 1999-2000 xây dựng dự án "Lungs are for life" cung cấp thông tinsức khỏe và hậu quả xã hội của hút thuốc để giúp tạo động lực cho vị thành niên tránh xathuốc lá Bên cạnh đó còn giúp vị thành niên phát triển kỹ năng từ chối hút thuốc thông quacác trò choi, khẳng định và tuyên bố mình không hút thuốc, nhận diện và bác bỏ nhữngquảng cáo thuốc lá [18]

1.1.3 Truyền thông phòng chổng thuốc lá cho vị thành niên Thế giới

Trước thực trạng hút thuốc ngày một gia tăng ờ vị thành niên, các chương trìnhtruyền thông cho ĐT này rất được chú trọng, ngày một đa dạng về thể loại và nội dung

Các loại hình truyền thông khá đa dạng như sách báo, tạp chi, các ban tin, dịch vụ

tư vấn, pa nô, áp phích, tờ rơi, sách mỏng, sổ tay, phim ảnh, các đoạn quảng cáo, phátthanh Thậm chí truyền thông trên các đồ dùng của vị thành niên nhằm tăng cường sự hiểubiết và các vấn đề liên quan [12]

Loan, nhiều sách mỏng lồng ghép cung cấp tác hại thuốc lá cho người hút với các cách bỏthuốc Có nhiều tờ rơi dành cho người hút thụ động trang bị cụ thể kỳ năng lên tiếng phảnđối khi có bạn học hút thuốc, khi người sống cùng hút thuốc hay gặp người hút thuốc nơicông cộng Đây là loại hình được đánh giá là khá hiệu quả Trong chiến dịch "Quit andWin" tại 9 nước châu Âu, tờ rơi được các ĐT xếp thử 2 trong 6 yếu tố hỗ trợ họ bỏ thuốc[16].

Thêm vào đó là sự đa dạng của các loại hình truyền thông khác như phim ảnh,truyền thông trên truyền hình, đài phát thanh cũng rất phổ biến ở một sổ nước phát triển vàđang phát triền Tại Mỹ, một loạt seri phim như "The Truth" được sản xuất để vạch trần sựthật về thuốc lá và các chiêu bài quảng cáo của các công ty thuốc lá Một số chương trìnhtruyền hình mời các nhân vật, ngôi sao nổi tiếng nói chuyện về thuốc lá [13] Các dịch vụ tưvấn cũng được triển khai rất mạnh mẽ ở nhiều nơi Nhiều địa chi và đường dây tư vấn bỏthuốc được thiêt lập và tỏ ra hiệu quả [13]

Nhiều đồ dùng như áo phông, cốc, túi xách, các phù hiệu, móc treo chìa khóa, gán biểu tượng và khẩu hiệu phòng chổng thuốc lá được sản xuất Tại Mỹ còn sản xuất bộdụng cụ 3D chuyên để giảng dạy về tác hại thuốc lá cho cơ thế

Truyền thông trên các trang web hiện nay cũng rất phát triển Các trang Web nhưtobaccofreekid.com hay lungareforlife.com thực sự đã trở thành địa chỉ hữu ích và thú vịcho vị thành niên tìm hiểu mọi điều quan tâm về thuốc lá

1.2 Tổng quan tài liệu trong nước về truyền thông phòng chống thuốc lá cho vị thành niên

1.2.1 Tình hình hút thuốc lá ở vị thành niên Việt Nam

Tại Việt Nam thông tin về tỷ lệ hút thuốc của thanh thiên niên còn thiếu, mới chi

có rất ít nghiên cứu đánh giá tình hình hút thuốc ờ vị thành niên Theo những kết quả khảosát đã thu được, tỷ lệ hút thuốc ở vị thành niên Việt Nam thấp hơn so với khu vực, tuổi bắtđầu hút thuốc muộn hơn Nghiên cứu của Lý Ngọc Kính và cộng sự triển khai trên vị thànhniên tuổi 13-15 tại 5 tỉnh tỷ lệ hiện đang

17,6%, còn tỷ lệ ở nữ khá thấp từ 1,2% đến 3,3% So với các nước trongkhu vực thì tỳ lệ này là tương đổi thấp: tại Campuchia là 17%, tại úc là14%, tại Nhật Bản là 20%, tại thành thị Philippin là 20% [6] Tuổi bắt đầuhút thuốc ở nam chủ yếu từ 18-19 tuổi, ở nữ sớm hon từ 13-15 tuổi [7],Song cũng như tình hình chung trên Thế giới, tỷ lệ này có xu hướng sẽtăng lên trong các năm tới Tỳ lệ học sinh chưa bao giờ hút thuốc có ýđịnh hút thuốc trong nhũng năm tiếp theo là khá cao từ 6,8 đến 11,9%.Đặc biệt có tỷ lệ đáng kể số học sinh nữ bày tỏ ý định sẽ hút thuốc trongvòng 12 tháng tới, gấp khoảng 3 lần tỷ lệ hiện hút Điều này liên quan tớiviệc nhận thức về thuốc lá còn hạn chế, sự ảnh hưởng bởi các quảng cáothuốc lá và khả năng tiếp cận thuốc lá ở Việt Nam quá dễ Khoảng 30%học sinh cho rằng học sinh nam hút thuốc sẽ hấp dẫn hơn, 50% học sinh

đã nhìn thấy quảng cáo thuốc lá trên báo và tạp chí trong vòng 30 ngàytrước nghiên cứu Học sinh hay được mời thuốc lá miễn phí bởi các công

ty, đáng chú ý học sinh nữ cũng được mời nhiều hơn [6]

1.2.2 Một sổ can thiệp phòng chống thuốc lá ở vị thành niên Việt Nam

Hiện ở Việt Nam có rất ít can thiệp về thuốc lá dành riêng cho ĐT này Từ năm

1999, Bộ giáo dục và Đào tạo kết hợp Bộ Y tế xây dựng chương trinh phòng chống tác hạithuốc lá trong trường học bằng việc tổ chức các hoạt động học tập theo các chủ đề ờ từngkhối lớp Tuy nhiên cho đến nay chương trình vẫn đang trong giai đọan thử nghiệm Nộidung học tập cũng rất nghèo nàn:

- Lớp 6: Tác hại thuốc lá với sức khỏe

- Lớp 7: Thuốc lá với bệnh đường hô hấp

- Lớp 8: Thuốc lá và bệnh ung thư

- Lớp 9: Tìm hiểu các chất độc hại trong khói thuốc

- Lớp 10: Thuốc lá và bệnh tuần hoàn

- Lớp 11: Thuốc lá với sức khỏe bà mẹ trẻ em

- Lớp 12: Nhiễm độc Nicotine đối với người sản xuất thuốc lá

các em rất cao: 75% học sinh đang hút thuốc muốn bỏ thuốc nhưng không biết phươngpháp hiệu quả [3, 6].

Từ năm 2004, VINACOSH phối hợp với TW Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và BộGiáo dục xây dựng và triển khai chuơng trình "Chi Đoàn không khói thuốc", "Trường họckhông khói thuốc" nhưng các mô hình trên cũng mới chỉ được thực hiện ờ một vài địaphương và chưa thu được kết quả rõ ràng [3]

Đáng chú ý, năm học 2005-2006 tại cần Thơ thực hiện can thiệp "Giáo dục nội lựcphòng chống thuốc lá cho học sinh cấp 3" và đã thu được kết quả khà quan Chương trìnhbao gồm tập huấn kiến thức và một số kỹ năng làm chủ bản thân, từ chối hút thuốc cho họcsinh thông qua hoạt động phong phú của CLB phong chông thuốc lá lồng ghép với phongtrào của Đoàn ưường: mitting, diễu hành, phân phát tờ rơi, vẽ dán khẩu hiệu, pano ở mọiphòng học, tuyên truyền qua báo tường, văn nghệ, sinh hoạt tập thể, dã ngoại, tọa đàm,giao lưu với những ca bệnh phổi do thuốc lá; ngoài ra còn thực hiện tuyên truyền sâu theodiện bạn-bạn, học sinh được phân công kèm cặp nhắc nhở bồi dưỡng ĐT hút thuốc và cóchỉ tiêu thi đua khen thưởng rõ ràng Chương trình đã thu hút đựoc sự tham gia của đôngđảo học sinh, thầy cô và phụ huynh Kết thúc dự án, khả năng làm chù bản thân, từ chổihút thuốc của học sinh tăng, tỷ lệ hút thuốc giảm rõ rệt: từ 32,4% còn 20,3% [5]

ỉ.2.3 Truyền thông phòng chống thuốc lá cho vị thành niên Việt Nam

Hoạt động truyền thông về thuốc lá cho vị thành niên tại Việt Nam còn hạn chế.Mới chỉ có một vài chương trinh truyền thông dành riêng cho tuổi này, chù yếu là các hoạtđộng truyền thông tác hại thuốc lá trong trường học qua một số bài giảng, mà như trên đãbiết là nội dung rất nghèo nàn và lại chỉ được thực hiện trong một phạm vi rất nhỏ cáctrường Ngoài ra cũng có một số bài viết, bài phát thanh hay panno appich được phổ biếnnhân ngày Thế giới phòng chống thuốc lá 31/5 hàng năm

Tại Việt Nam đã sản xuất nhiều tờ rơi, pano áp phích, sách mỏng, những đoạnphim quảng cáo về tác hại thuốc lá cho mọi ĐT nói chung trong xã hội

thu thập được, mới chỉ có một pano về tác hại khói thuốc cho học sinh được VINACOSHsản xuất trong chương trình xây dựng trường học không khói thuốe>Năm 2003Path Canadasản-xuất tờ rơi- về iac hại khoi thuốc cho người hút và cuốn sách mỏng hướng dẫn cách bỏthuốc cho thanh niên xong số lượng rất ít thanh thiếu niên được tiếp cận tài liệu này [9, 10,11] Cũng có một số địa chỉ tư vấn, đường dây điện thoại tư vấn về cách bỏ thuốc tại một sốbệnh viện và qua số máy tổng đài 1088 Theo những thông tin tác giả thu thập được hiệnchưa có tài liệu truyền thông nào về tác hại hút thuốc thụ động, chưa có trang web phòngchống thuốc lá dành riêng cho lứa tuổi này.

PHƯƠNG PHÁP

2.1 Mô tả và giải thích ý tưởng sản phẩm truyền thông

Cả 3 thiết kế này đều gắn nội dung truyền thông vào những sản phẩm mang tính sừdụng cao với mong muốn tăng cường tác dụng và hiệu quả truyền thông qua tần suất sửdụng cao của sàn phẩm

- Sản phẩm móc treo chìa khóa

- Sản phẩm này dành cho cả nam và nữ học sinh dùng để treo chìa khóa hoặc treocặp Là vật dụng thường xuyên mang bên mình, sản phẩm này sẽ góp phần gợi nhắc họcsinh nhớ đến thông điệp chung của chương trình

- Là một móc khóa nhỏ hình chữ nhật có kích cỡ 5 cm X 6cm, bằng nhựa thủy tinhhữu cơ

- Mặt trước sản phẩm: Hình ảnh diễn viên Thành Long (diễn viên nối tiếng đượcgiới trè yêu thích) đang “chiến đấu” với điếu thuốc

- Mặt sau sản phẩm: Thông điệp chung của chương trình “Tương lai của chúng takhông đồng hành cùng khói thuốc” được viết trên nền là hình ảnh một cây thánh giá tạo bởi

2 điếu thuốc cháy dở với hàm ý tương lai sẽ bị hủy hoại bởi khói thuốc

- Sản phẩm thời khóa biểu dành cho học sinh nữ:

- Đây là thiết kế dành riêng cho học sinh nữ Gắn thông tin tác hại thuốc lá cùng kĩnăng lên tiếng phản đối vào tờ thời khóa biểu, là vật dụng mà hàng ngày các em phải nhìnvào mỗi lần ngồi trong góc học tập Sản phẩm là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng để các em nữ

có suy nghĩ, dự định và tiến tới hành vi lên tiếng phản đối các bạn nam hút thuốc

- Là một tờ thời khóa biểu xinh xắn có hình ngôi nhà 2 tầng Hình ảnh ngôi nhà làbiểu tượng gắn liền với nữ tính phù hợp với tâm lý muốn được chăm sóc những người xungquanh của con gái

đối hành vi hút thuốc trong trường của nam học sinh đã được lựa chọn qua thử nghiệm củanhóm thực tập tại Nam Hồng: “Hãy lên tiếng vì sức khỏe của bạn và những người xungquanh" Minh họa cho thông điệp là hình ảnh 3 bạn nữ tỏ thái độ không đồng tình và đanglên tiếng khi thấy một bạn nam hút thuốc.

- Tầng 2 ngôi nhà: Khung cửa sổ bên trái cung cấp một số thông tin về tác hại thuốc

lá Khung cửa số bên phải khích lệ và hướng dẫn kĩ năng lên tiêng phản đối hành vi hútthuốc Khoáng giữa hai cửa sổ là hình ảnh mèo Kitti xinh xắn mà các bạn nữ rất thích

- Tầng 1 ngôi nhà: Thời khóa biểu được trang trí với nhiều hình ảnh ngộ nghĩnh,hình hoa đẹp, màu sắc tươi sáng phù hợp sở thích của các em nữ

- Giữa tầng 1 và 2: là lan can ghi thông điệp chung của chưong trình đã được nhómthực tập tại Nam Hồng thử nghiệm và lựa chọn: “Tương lai của chúng ta không đồng hànhcùng khói thuốc”

- Sàn phẩm sổ nhỏ bỏ túi dành cho học sinh nam:

- Là một quyển sổ nhỏ có kích thước 8cm X 1 lem, gồm 12 trang Kết hợp nội dungtruyền thông về tác hại thuốc lá và các cách bỏ thuốc vào quyển sô nhỏ bỏ túi hay ví vì các

em nam cho biết rất thích loại sổ này, tiện mang theo bên người

- Bìa là thông điệp truyền thông nhằm giảm hành vi hút thuốc của học sinh nam:

“Không hút thuốc sự lựa chon thông minh cho sức khỏe và tương lai của bạn” với hình ảnhminh họa kèm theo là 2 nhân vật đang cùng chạy trên một con đường, một hút thuốc thì sứckhỏe và tinh thần suy kiệt, người còn lại không hút thuốc sức lực dồi dào, cơ thể cườngtráng

- Ba hang 2, 3, 4 cung cấp kiến thức về tác hại thuốc lá: các chất độc hại có trongkhói thuốc, các bệnh tật do thuốc lá gây ra, ảnh hường xấu cùa thuốc lá tới hình thức (màgiới trẻ rất quan tâm tới vấn đề này)

- Trang 5, 6 cung cấp thông tin về cách bỏ thuốc

kiên trì tiếp tục cai thuốc trong trường hợp tái hút trở lại.

- Trang 9 là lợi ích khi bạn bỏ thuốc, bạn tiết kiệm được tiền và có thể mua đượcnhiều đồ vật mong muốn

- Trang 10 và 11: Công thức toán học cho các em tra cứu

- Trang 12 (bìa mặt sau): Một lần nữa động viên các bạn nam bỏ thuốc và cung cấpđịa chỉ liên hệ khi đối tượng muốn tìm hiểu thêm thông tin về thuốc lá

- Với kích cỡ của một quyển lịch bỏ túi, kèm theo các công thức toán học đằng sau,thiết kế sổ nhỏ này vừa là cẩm nang tra cứu vừa là tài liệu truyên thông

2.2 Phưong pháp thử nghiệm sản phẩm truyền thông:

2.2.1 Đổi tượng thử nghiệm:

• Đối tượng (ĐT) của thử nghiệm là các em học sinh đang học tại trường PTTHQuang Trung, Nam Hồng, Nam Trực, Nam Định sẵn sàng và tự nguyện tham gia vào thừnghiệm

• Tùy theo loại sản phẩm mà có những tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng riêng:

• Sản phẩm móc treo chìa khóa: Học sinh nam và nữ tự nguyện tham gia thửnghiệm

• Sản phẩm thời khóa biểu: Học sinh nữ tự nguyện tham gia thử nghiệm

• Sản phẩm sổ nhỏ: Học sinh nam tự nguyện tham gia thử nghiệm

2.2.2 Thời gian và địa điểm:

Thử nghiệm được tiến hành từ ngày 02/05/2007 đến ngày 05/05/2007 tại trườngphổ thông trung học tư thục Quang Trung- Xã Nam Hồng- Huyện Nam Trực- Tỉnh NamĐịnh

2.2.3 Thiết kế:

Thử nghiệm kết hợp giữa phương pháp định lượng (sử dụng bộ câu hỏi phát vấn tựđiền) và phương pháp định tính (thảo luận nhóm có trọng tâm sử dụng hướng dẫn thảo luậnbán cấu trúc)

- Sàn phẩm móc treo chìa khóa:

- Phát vấn được tiến hành trên 40 học sinh Bốc thăm ngẫu nhiên lớp 10C từ 14 lớptrong trường, sau đó 21 học sinh nam và 19 học sinh nữ tinh nguyện xung phong đượcchọn vào nghiên cứu Thử nghiệm đựơc tiến hành với đối tượng này vào giờ thể dục củalớp tại phòng học để đảm bảo trật tự và tránh nhiễu thông tin, các em học sinh còn lại củalớp tiếp tục học tại sân thể dục như bình thường

- Thảo luận nhóm có trọng tâm vói 9 học sinh: mỗi khối lớp chọn một học sinh nữ,một học sinh nam hút thuốc và một học sinh nam không hút thuốc.Việc lựa chọn và liên hệvới đối tượng được hỗ trợ bởi Bí thư liên đoàn của khối

- Sản phẩm thời khóa biểu dành cho học sinh nữ:

- Phát vấn được tiến hành với 47 nữ học sinh Bốc thăm ngẫu nhiên 2 lớp 11C và11D từ 13 lớp còn lại trong trường (loại bỏ lớp 10C đã được lựa chọn để thử nghiệm móctreo chìa khóa), 21 em nữ lớp 11C và 26 em nữ lớp 11D tình nguyên xung phong đượcchọn vào nghiên cứu Phát vấn đựơc tiến hành với các học sinh này trong giờ thể dục củalớp tại phòng học để đảm bảo trật tự và tránh nhiễu thông tin, các em học sinh còn lại củalớp tiếp tục học tại sân thể dục như bình thường

- Thảo luận nhóm có trọng tâm với 9 học sinh nữ, mỗi khối chọn ngẫu nhiên 3 họcsinh

- Sản phẩm sổ nhỏ dành cho nam học sinh:

- Phát vấn đựơc tiến hành với 42 học sinh nam tinh nguyện xung phong vào nghiêncứu (20 học sinh lớp 11C và 22 học sinh lớp 11D) Thừ nghiệm được tiên hành với các đốitượng trong giờ thể dục của lớp tại phòng học để đảm bào trật tự và tránh nhiễu thông tin,các em học sinh còn lại của lớp tiếp tục học tại sân thể dục như bình thường

- Thảo luận nhóm có trọng tâm với 9 học sinh nam, mỗi khối chọn một học sinhnam đang hút thuốc, một học sinh đã bỏ thuốc và một học sinh chưa hút thuốc

❖ Các biến về thông tin chung bao gồm:

❖ Giới tính của đối tượng nghiên cứu (nam/nữ)

❖ Lớp của đối tượng nghiên cứu trong trường

❖ Tình trạng hút thuốc của đối tượng nghiên cứu (có/không)

❖ Các biến về hình ảnh và màu sắc trong mỗi trang

Bao gồm màu sắc, bố cục hình ảnh, hình ảnh hấp dẫn, sự phù hợp với đối tượng,

sự phù hợp với nội dung Các biến này được thu thập qua phát vấn là những đánh giácủa học sinh về theo các mức độ: Rất không đồng ý, không đồng ý, không rõ/ không ýkiến gì, đồng ý, rất đồng ý Biến này cũng được thu thập qua thảo luận nhóm (Công cụthu thập thông tin xem phụ lục số 1 trang 43)

❖ Các biến phần lời ở mỗi trang:

Bao gồm: Nội dung dễ hiểu, nội dung bổ ích, sự đầy đủ của thông tin, chữ dễ đọc,kích thước chữ hợp lý, màu sẳc chữ, ngôn ngữ phù họp với học sinh Các biến này đượcthu thập qua phát vấn, là những đánh giá của học sinh theo các mức độ: Rất không đồng ý.không đồng ý, không rõ/ không ý kiến gì, đồng ý, rất đồng ý Biến này cũng được thu thậpqua thảo luận nhóm (Công cụ thu thập thông tin xem phụ lục 1 trang 43 )

❖ Các biến nhận xét chung cho toàn bộ sản phẩm:

Bao gồm: Màu sản phẩm, cách xếp các trang, màu nền, tiêu đề, cỡ chữ, cách trìnhbày giữa ảnh và lời, không quá nhiều chữ, sự yêu thích sàn phẩm, sự phù hợp với địaphưong của sản phẩm, sự sử dụng sản phẩm, sự sử dụng theo giới tính nam, nữ Các biếnnày được thu thập qua phát vân, là những đánh giá của học sinh theo các mức độ: Rấtkhông đồng ý, không đồng ý, không rõ/ không ý kiến gì, dồng ý, rất đồng ý Biến này cũngđược thu thập qua thảo luận nhóm (Công cụ thu thập thông tin xem phụ lục 1 trang 43)

— số liệu định lượng sau khi thu thập được nhập trên phần mềm epidata 3.1, làmsạch và phân tích trên phần mềm SPSS 13.0

- Thông tin định tính thu thập qua thảo luận nhóm được gỡ băng, sau đó mã hóa

và phân tích theo các nhóm biến và câu hỏi hướng dẫn thảo luận đã xây dựng trước

2.2.7 Thu thập sổ liệu:

Quá trình thu thập số liệu đựơc tiến hành bởi 2 điều tra viên Nguyễn Thị Nhạn vàsinh viên Nguyễn Việt Hưng, lớp K.2A Đại học Y Te Công Cộng

- Thu thập số liệu định lượng:

Tiến hành 3 cuộc phát vấn (phiếu phát vấn xem phụ lục 1 trang 44)

- Phát vấn 1 cho sàn phẩm móc treo chìa khóa trên 30 học sinh (15 nam và 15nữ) Thời gian là 20 phút

- Phát vấn 2 cho sản phẩm thời khóa biểu trên 30 học sinh nữ Thời gian là 20phút

- Phát vấn 3 cho sản phẩm sổ nhỏ bỏ túi cho nam tiến hành trên 30 học sinhnam Thời gian là 45 phút

Quy ưình phát vắn :

- Điều tra viên 1 Nguyễn Thị Nhạn giải thích mục đích cuộc phát vấn, hướngdẫn cách thức điền phiếu

- Điều tra viên 2 phát phiếu và sản phẩm truyền thông cho học sinh

- Đối tượng được yêu cầu dành 5-10 phút để xem sàn phẩm trước khi điền phiếu

- Trong suốt quá trình phát vấn 2 điều tra viên có nhiệm vụ giám sát và giảithích hướng dẫn đối tượng khi các em gặp bất cứ khó khăn nào trong qúa trinh điền phiếu

- Kết thúc phát vấn điều tra viên thu lại sản phẩm, thu phiếu và kiểm tra chấtlượng phiếu ngay tại chỗ xem đối tượng có điền đầy đủ thông tin không

- Thu thập số liệu định tính:

Tiến hành 3 thảo luận nhóm trọng tâm cho 3 sản phẩm (hướng dẫn thảo luận nhómxem phụ lục 1 trang 52)

Tiến trình thảo luân nhóm:

- Liên hệ xin sự đồng ý của đối tượng tham gia vào thảo luận nhóm, thông báođịa điểm thảp luận

- Bắt đầu cuộc thảo luận, người điều hành và thư ký giới thiệu bản thân Sau đócác thành viên tự giới thiệu, thư ký lập danh sách và sơ đồ thảo luận

- Người điều hành giải thích mục đích buổi thảo luận

- Thư ký phát cho mối đối tượng một sàn phẩm và một phiếu đánh giá sản phẩm(xem phụ lục 1 ưang 52) các đối tượng có 5-10 phút để xem xét sàn phẩm và điền phiếuđánh giá nhanh trước khi thảo luận được bắt đầu

- Tiến hành thảo luận theo hướng dẫn bán cấu trúc

- Kết thúc thảo luận, tổng kết các ý kiến, cảm ơn đối tượng, hẹn gặp lại (Đểkhai thác làm rõ thêm thông tin)

2.2.8 Khía cạnh đạo đức nghiên cứu:

- Đây là nghiên cứu với mục đích thử nghiệm thông điệp truyên thông, khôngảnh hưởng đến các vấn đề chính trị, văn hóa, xã hội của địa phương cũng như không ảnhhưởng đến vấn đề riêng tư của mỗi cá nhân tham gia nghiên cứu

- Trước khi tiến hành thử nghiệm, chúng tôi đã thông qua ban giám hiệu nhàtrường, cũng như giải thích đầy đủ mục đích, nội dung, cách thức thử nghiệm với các đổi

để đối tượng hoàn toàn chủ động quyết định mình có tham gia vào nghiên cứu Nếu đốitượng đồng ý thì mới tham gia thử nghiệm, trong quá trình thừ nghiệm nếu không muốnđối tượng có thể dừng không tiếp tục tham gia

- Thử nghiệm được tiến hành trong thời gian đối tượng ôn thi kết thúc năm học

và ôn thi tốt nghiệp căng thẳng Để không ảnh hưởng đến việc học của các em thời gian thửnghiệm được bố trí trong các tiết học môn phụ

- Để đảm bảo tính riêng tư cùa đối tượng, tất cả các phiếu phát vấn không yêucầu đối tượng cung cấp thông tin cá nhân Mọi thông tin thu thập đựơc qua thảo luận nhómsau khi gỡ băng cũng đựơc mã hóa, các thông tin này chỉ đựơc sử dụng cho mục đíchnghiên cứu và đảm bảo bí mật về danh tính người cung cấp thông tin

CHƯƠNG 3

KÉT QUẢ

Qua 10 tuần làm khoá luận tốt nghiệp với chủ đề: “Phát triển và thử nghiệm tài liệu truyền thông về phòng chống tác hại thuốc lá cho học sinh trường PTTH Quang Trung, xã nam Hồng, Nam Trực, Nam Định ” tôi đã thiết kế được ba sản phẩm truyền thông

cho ĐT đích (phụ lục 4 trang 74 ) và tiến hành thử nghiệm sản phẩm trên ĐT đích Dưới đây

là phần trình bày chi tiết kết quả thử nghiệm của từng sàn phẩm

3.1 Kết quả thử nghiệm sản phẩm “ Móc treo chìa khóa”

Qua phát vấn trên 40 HS (21 nam và 19 nữ), thảo luận nhóm với 9 HS nam nữ của cả 3 khối (Danh sách thảo luận nhóm xem phụ lục 3 trang 72) đã thu được kết quả sau:

Không rõ/không

ý kiến

Không đồng ý

Rất không đồng ý

9 Bạn sẽ sử dụng sản phấm này 35,0 50,0 5,0 10,0 0,0

Có 72,5% đối tượng thích sản phẩm này, 80% đối tượng nhận xét sản phẩm phùhợp với học sinh và 85% đối tượng cho biết sẽ sử dụng sản phẩm:

3.1.1 Em rất tản thành sản phẩm này và sẽ dùng nó." (HS nữ, khối 11)

3.1.2 Em đồng ý với cái sàn phẩm này Rất phù hợp với học sinh cắp 3 bọn em Móc treo chìa khóa mà đằng trước có hình diễn viên noi tiếng Thành Long đẹp quá, bọn em rất thích day." (HS nam, khối 11)

Tuy nhiên các em nhận xét kích thước sản phẩm không phù hợp, có 57,5% khôngđồng ý với kích thước thiết kế, các em cho rằng kích thước sản phẩm hơi to SO với một móctreo chìa khóa và nên thu nhò lại:

3.1.3 Làm móc treo chìa khóa thì thế này hơi to Thế này hơi to, hơi thô chị ạ.

Em nghĩ là nên nhỏ đi một chút, khoảng 4cm X 5cm " (HS nam khối 12)

là nổi và rất rõ, đẹp đấy." (HS nam, khối 11)

Có 82,5% đối tượng nhận xét hình ảnh mặt trước hấp dẫn, và rất phù hợp với tâm

lý đối tượng học sinh:

"Đây nhá, đây là diễn viên Thành Long đang chiến đấu với điếu thuốc nhá Trông rất đẹp, tư thế rất đẹp sắp xếp thế nhìn hợp và đẹp." (Hs nam, khối 10)

" Hình này cỏ diễn viên nổi tiếng Thành Long, bọn em thích lắm Mà nhìn diễn viên đang đánh nhau với điểu thuốc, nhìn khuôn mặt ngộ ngộ vui tươi Bọn em học sinh thích cái gì phải ngồ ngộ Móc treo có cái hình này ngộ ngô, hay hay hợp đay chị" (HS nam, khối 11)

Bởi vậy hình ảnh này được 80% HS xem là có ý nghĩa khích lệ các em hành động phòng chống TL theo nhân vật:

"Một người nổi tiếng mà cũng chiến đấu chống thuốc lá thì em nghĩ mình cũng nên làm theo." (HS nữ, khối 11)

Tuy nhiên hầu hết các em đều nhận xét hình ảnh nhỏ góc trái là không rõ ràng:

"Hỉnh nhỏ ở góc trái bên dưới nhìn chang rò ràng gỉ cả Trông cứ như là đang

ôm điếu thuốc ẩy chứ có đánh đấm chiến đấu gì đâu." (HS nữ, khối 10)

Các em góp ý nên thay vào đó là hình ảnh một điếu thuốc bị đánh gục, bị gãynhư là kết quả của việc Thành Long đã chiến đấu với điếu thuốc bên trên

về phần lời, chữ viết được nhận xét dễ đọc (75%), cỡ chữ hợp lý, màu chữ đẹp.’

"Em thích màu chữ này, hơi xanh xanh, họp với cái màu tranh" (HS nữ, khối 12)

Tuy nhiên ngôn ngữ là Tiếng Anh theo các em là không phù họp, gây khó hiểu,nên thay bằng tiếng Việt:

"Tiêu đề bằng tiếng Anh em không hiếu lắm mà mình đeo đi ra ngoài thế nào dân

họ cũng nhìn vào, họ để ý đọc, họ không hiểu được Em nghĩ nên thay tiếng Việt đi." (HS nam, khối 11)

3.1.5 Nhận xét về mặt sau sản phẩm:

Kết quả phát vấn chi tiết cho mặt sau được trình bày ở phụ lục 2 trang 58, dướiđây là những nhận định tổng quát

Đối tượng nhận xét ưu điểm của mặt sau là nội dung thông tin đưa ra dễ hiếu

(82,5% đổng ý), bo ích (85% đổng ý), ngôn ngữ phù hợp với học sinh ( 70% đồng ý và rất

đồng ý), chữ dễ đọc (77,5% đồng ý và rất đồng ý)

Tuy nhiên thiết kế hình ảnh, bố cục, màu sắc mặt sau dược nhận xét là chưa hợp

lý Màu nền không nổi, hình ảnh cây thánh giá chưa minh họa rõ nội dung thông điệp, chữviết của thông điệp quá lớn so với hình ảnh:

"Màu đen này không nổi, chừ lại viết to chèn lên hết cả hình anh ớ nền dưới vậy không đẹp" (HS nam, khối 11- thảo luận nhóm)

câu khẩu hiệu." (HS nữ, khối 10- thảo luận nhóm)

Đổi tượng góp ý nên thay màu nền mặt sau là màu xanh tượng trưng cho tươnglai Thay cây thánh giá bằng hình ảnh điếu thuốc lá bị vùi dập, có dấu gạch chéo màu đỏ.Thiết kế này sẽ mang ý nghĩa một tương lai mà thuốc lá bị đẩy xa, bị xóa sổ

3.2 Kết quả thử nghiệm sản phẩm “Thời khóa biểu” dành cho học sinh nữ

Thử nghiệm này tiến hành qua phát vấn trên 47 HS nữ (21 em lớp 11C và 26 emlớp 11D) và thảo luận nhóm với 11 HS nữ ca ba khối (Danh sách xem phụ lục 3 trang 72).Kết quả thừ nghiệm thu được:

3.2 ỉ Nhận xét chung sản phẩm:

Nhìn chung sản phẩm phù hợp, rất được ĐT ưa thích và ý định sử dụng: 78,7%học sinh nữ trả lời thích và rất thích sản phẩm, 80,4% học sinh nữ cho rằng sản phẩm phùhợp với đổi tượng học sinh, 83% khẳng định sẽ sử dụng sản phẩm Vì sản phẩm là thờikhóa biểu có tác dụng phục vụ cho học tập, nội dung tuyên truyền trong sàn phẩm phù họpvới tình hình thực tế tại trường, và sản phẩm đẹp:

"Em nghĩ rằng bộ sản phẩm tuyên truyền bằng thời khóa biểu này rất phù hợp với cuộc sống học sinh chúng em Tuy ở tuổi này chưa nên hút thuốc nhưng đã

có nhiều bạn nam hút thuốc ở lớp ở trường khiến chúng em khó chịu Qua

chương trình này bọn em sẽ co gang khuyên bảo nhau đế các bạn nam tránh xa thuổc lá." (HS nữ, khối 10- thảo luận nhóm)

"Thời khóa biểu này rất tiện Vừa ghi được lịch học, vừa có tuyên truyền tác hại thuốc lả Mà em thích vì nó đẹp, ngôi nhà trông đẹp và ngộ nghĩnh Em sẽ treo ở góc học tập đế trang trí luôn." ( HS nữ khối 12- thảo luận nhóm)

dành cho học sinh nũ’

Tỷ lệ % (N = 47)

Rất đồng ý Đồng ý không ý kiến Không rô Không đồng ý Rất không đồng ý

Hầu hết các em đồng ý với kích thước sản phẩm và rất thích ý tường thiết kế hìnhngôi nhà (78,7%) Ngôi nhà được xem là gần gũi với nữ tính, gợi cho các em suy nghĩ cẩnhành động bảo vệ hạnh phúc ngôi nhà khỏi khói thuốc:

"Nhìn ngôi nhà này em rất thích, giống như một ngôi nhà hạnh phúc và mình nên làm cái gì đó bảo bệ hạnh phúc cho ngôi nhà như là giừ nó trong lành khỏi khói thuổc " (HS nữ, khối 12- thảo luận nhóm)

Tuy nhiên phân bố diện tích giữa các phần cần điều chỉnh, phần ghi thời khóabiểu hơi to, nên thu nhỏ để tăng diện tích trinh bày cho các phần còn lại:

" Phần ghi thời khóa biểu nên thu gọn diện tích lại, khoáng bằng 2/3 thôi chị ạ Rồi mình sẽ cho tầng 1 và lan can to lên đê chữ ở các phân đó rò hơn" (HS nữ,

khối 12- thảo luận nhóm)

3.2.2 Màu sắc sản phẩm:

Màu sắc được nhận xét là tươi sáng Các em thích màu nền của nóc nhà, màuxanh này được xem là màu tượng trưng cho môi trường và rất phù hợp với ý nghĩa tạo môitrường không khói thuốc

"Em thích màu xanh này, nó là màu xanh của môi trường, có nghĩa như môi trường trong lành không khói thuốc" (Hs nữ, khối 12- thảo luận nhóm)

Màu sắc ở tầng 1 được đặc biệt ưa thích:

"Màu phần thời khóa biểu nhìn rất đẹp, tươi sáng, hình ảnh trang trí cũng đẹp"

(HS nữ, khối 12- thảo luận nhóm)

Nhưng màu nền ở tầng hai lại được đánh giá là quá nổi, không phù hợp làm át càthông tin, nên đổi màu nhạt hơn:

" Màu ở tầng này nổi quả, át cả chữ đi, nên đổi màu nhạt hơn" (HS nữ, khối 12-

thảo luận nhóm)

3.2.3 Hình ảnh sử dụng:

Hình ảnh được 87,2% ĐT nhận xét là hấp dẫn Ưu điểm nổi bật là hình ảnh minh họa cho thông điệp chính ở phần nóc nhà dễ hiểu, phù hợp với nội dung thông điệp kêu gọi lên tiếng phản đối:

bạn nam hút thuốc, và các bạn đang lên tiếng phản đối, khuyên nhủ bạn nam ấy

số lượng nhân vật ỉ bạn nam và 3 bạn nữ là phù hợp" (HS nữ, khối 10- thảo luận

nhóm)

Ngoài ra hình ảnh sử dụng ở tầng 1 cũng rất đuợc ưa thích "Vì hình ảnh ngộ

nghĩnh, màu đẹp" (HS nữ, khối 10- thảo luận nhóm)

Bên cạnh đó cũng có một số nhận góp ý chỉnh sửa, như việc thể hiện nhân vậtnam ở hình chính chưa đạt, nên thay đổi một chút để nhìn rõ hon tác hại khói thuốc đếnngười hút sẽ có tác động hom:

" Bạn nam này trông hiền quá, nên thay bằng một bạn trông bụi bụi hiphop một chút và gay hơn đê thê hiện sự tác hại của khói thuôc" (HS nữ, khối 11- thảo luận

luận nhóm)

Hình ảnh mèo Kitti ở tầng 2 nên thay bằng hình ảnh hoạt hình thám tử Conanđang đá điếu thuốc, đây là nhân vật truyện tranh được nhiều em ưa thích và sự thay đổi nàycũng phù hợp với chủ đề phòng chống thuốc lá hơn:

"Thay hình đó bang Conan đang đá điếu thuốc có ý nghĩa hơn mà vân đẹp, ai cũng thích truyện Conan mà." (HS nữ, khối 10- thảo luận nhóm).

hình chụp tác hại khói thuốc đến các bộ phận răng, phổi, não Tuy nhiên một SÔ ý kiên

khác lại cho rằng "Thời khóa biếu trang tri góc tập không nên dùng hình ánh gây ghê quả.

Buổi tối học một mình mà nhìn vào đó thì hãi lắm" (HS nữ, khối 10- thảo luận nhóm).

3.2.4 Phần thông tin, chữ viết:

ưu điểm nổi bật là thông tin đầy đủ (76%), tin cậy (93,6%), có tính thuyết phục(93,6%):

"Phần lời như thế này được rồi ngắn gọn mà cũng rõ ràng thuyết phục” (HS nữ,

khối 12- thảo luận nhóm)

về trình bày chữ viết nhìn chung được nhận xét là dễ đọc, màu sắc chữ phù hợp.Tiêu đề đẹp và gây chú ý ( 68,2%)

Tuy nhiên cũng có một số góp ý chỉnh sửa nhất định:

Chữ viết trong khung cửa tầng 2: Hai tiêu đề "Khói thuốc rất độc hại" và "Chúngmình hãy lên tiếng" nên để to hơn Màu của dòng chữ "Hít phải khói thuốc là hút thuốc thụđộng" chưa nổi nên thay đổi

về nội dung thông tin, nên chỉnh sửa ô bên phải: Thay câu "75% bạn nam muốn

bỏ thuốc" bàng "Có rất nhiều bạn nam muốn bỏ thuốc" và câu "65% cho biết nếu chúngmình nói lúc chỉ có hai người sẽ rất hiệu quả" bằng "Và các bạn ấy cho biết nếu chúng mìnhnói lúc chỉ có 2 người sẽ rất hiệu quả" Thêm câu "Hãy lên lên tiếng để bảo vệ sức khỏe củamình và bạn bè thân yêu" để kêu gọi mạnh mẽ hơn hành động vì bạn bè

Cõ chữ "Thời khóa biểu" nên nhỏ đi còn khẩu hiệu "Tương lai chúng ta khôngđồng hành cùng khói thuốc" cần to hơn, nhưng phải để khẩu hiệu trên nóc nhà cỡ chữ lớnnhất Đánh số ngày thứ trong thời khóa biểu cũng cần nhỏ hơn

3.3 Kết quả thử nghiệm sản phẩm “Sổ nhỏ” dành cho nam

Thử nghiệm này đựợc tiến hành bằng phát vấn trên 42 HS nam (20 HS lớp 11D và

22 HS lớp 11C) và thảo luận nhóm với 9 học sinh nam của ba khối (danh sách xemphụ lục 3trang 73 ) Kết quả thu được như sau:

Bảng 3: Bảng tổng hợp kết quả nhận xét chung sản phẩm sổ nhỏ dành cho

nam học sinh

Tỷ lệ % (N = 42)

Rấtđồng ý Đồng ý

Khôngrõ/không ýkiến

Khôngđồng ý

Rấtkhôngđồng ý

9 Thông tin đưa ra có sức thuyết

mà các em quan tâm, lại tiện dụng vì kích thước hợp lý (100% cho là hợp lý), tiện mang theobên mình, nên sẽ hay được giở ra đọc

thể bỏ vào ví hoặc túi áo được, tiện đấy " (HS nam, khối 11 - thảo luận nhóm)

Ket cấu nội dung thông tin, cách sắp xếp các trang 85,7% ĐT cho là logic: "Em

đọc quyển sổ này thấy bố cục xem như một bài văn Mấy trang đầu tiên là tác hại của thuốc

lá nhá Xong đến mấy trang tiếp theo là quyết tâm và cách cai thuốc rồi đến trang nếu mình

bỏ thuốc thì mình có những lợi ích gì này Cuối cùng là câu động viên lần nữa để mĩng cổ gắng cai ở trang cuối Vậy là hợp lý rồi" (HS nam, khối 12- thảo luận nhóm) Hình ảnh sừ

dụng trong các trang các em cho là hấp dẫn (85,8%), hình ảnh ấn tượng, có tác động:

"Hình ảnh trong các trang ổn đấy Hình mấy các tác hại trông ghê quá Nhưng thế mới có tác dụng Còn mẩy hình người kia trông ngộ nghĩnh hay hay và hợp với nội dung phần lời." (HS nam, khối 10- thảo luận nhóm)

Màu sắc được nhận xét là màu nền sản phẩm không đẹp, đon điệu:

"Cả 10 trang mà màu đều như nhau, nhìn vào rat nhàm Phải thay đổi Nhất là màu trang bìa trông cứ như trong ruột ẩy Trang bìa phải nổi bật và khác trang khác" (HS nam, khối 11- thảo luận nhóm)

Đối tượng gợi ý " Có thể đổi bằng tông màu xám-trắng" (HS nam, khối 11- thảo

luận nhóm)

Các em cũng góp ý các trang chưa có tiêu đề nên khi đọc còn khó theo dõi, nắmbẳt nội dung, nên đặt tiêu đe cho từng trang Tiêu đê này nên được đặt ờ phần nền vàng trêncùng các trang thay cho dòng chữ "Tưong lai chúng ta không đồng hành cùng khói thuốc"

"Phần nền vàng trên cùng các trang nên ghi nội dung chủ đạo của trang thay cho dòng chữ "Tương lai chủng ta không đồng hành cùng khói thuổc" (HS nam, khối

11- thảo luận nhóm)

Nên thay đổi chất liệu sản phẩm bằng bìa giấy bóng để màu sắc rõ nét hon

Nhìn chung các trang được đánh giá là phù hợp và được ưa thích cả về hình ảnh

và nội dung thông tin (kết quả nhận xét từng trang xem chi tiết ở phụ lục 2 trang 60 ) Tuynhiên cũng có một số nhận xét và góp ý chỉnh sửa nhỏ ở một số trang

và logo đi kèm ở cuối trang nên được bỏ đi:

" vỉ bọn em còn trẻ chưa nghĩ đến cải sâu xa như vậy đâu" (HS nam, khối lĩ- thảo

luận nhóm)

- Thay dòng chữ cuối trang bằng "Đừng để thuốc lá làm mất đi vẻ hấp dẫn của bạn".

- Hình ảnh hai nhân vật minh họa hơi già, khung cảnh trong tranh chưa hợp với khung cành học đường :

"hai nhân vật trong hình hơi già, mà nên gắn hình này với khung cảnh học đường

sẽ hợp hơn" (HS nam, khối 11- thảo luận nhóm)

Trang 6:

- Cần chỉnh sửa nhỏ về cách diễn đạt để chì dẫn rõ hơn cho các việc cần làm khi

bò thuốc Thay câu "bảo với bạn bè người thân bạn bỏ thuốc" bằng "nhờ bạn bè ngưòi thânnhắc nhở khi thèm thuốc" Thêm câu "Bạn nên nói nhiều lần câu"Tôi không hút" Nên trìnhbày các ý theo từng gạch đầu dòng để tiện theo dõi

Trang ghi công thức:

- Hai trang ghi công thức toán học theo các em nên thay bàng trang ghi địa chỉ và

số điện thoại để thực sự hữu ích:

"Công thức thì nhiều lắm, nên ghi cũng không đủ Mà công thức cũng có

trong sách rồi nên mình không cần cho vào đâu" (HS nam, khối 12- thảo luận

nhóm)

"Còn thay băng bài hát thỉ cũng sẽ chán ngay vì môi bài chỉ nôi một thời gian, tot nhất là cứ cho địa chỉ với so điện thoại hay nick chát vào, ai mà chẳng cần".

(HS nam, khối 12-thảo luận nhóm)

Trang bìa cuối:

-Phần địa chỉ liên hệ không rõ ràng, khó đọc nên để cờ chữ to hon cho những bạn

mắt cận cũng có thể nhìn rõ: "Những người mắt cận như em mà nhìn vào thì khó lắm" (HS nam,

khối 12- thảo óm)

BÀN LUẬN

4.1 Bàn luận về phương pháp phát triển và thử nghiệm sản phẩm truyền thông

4.1.1 ưu điểm của thiết kế thử nghiệm:

Tác giả đã thiết kế được 3 sàn phẩm truyền thông cho cả 3 thông điệp bao trùm cảchương trình can thiệp dựa trên kết quả điều tra sở thích của ĐT đích về sản phẩm truyềnthông [5]

Một điểm mạnh khác của là thử nghiệm được tiến hành trên ĐT đích với thiết kếnghiên cứu quy mô kết hợp đồng thời phương pháp định tính và định lượng bằng bộ công cụthống nhất, có các tiêu chí đánh giá rõ ràng và cụ thể được tham khảo từ những tài liệu quychuẩn Thu thập thông tin định lượng sử dụng thang đo Likert cho phép đo lường chính xáchơn mức độ và tỳ lệ ĐT đồng ý với thiết kế của sản phẩm Thông tin định tính thu thập quathảo luận nhóm cung cấp những ý kiến góp ý chỉnh sửa cụ thể và phong phú từ ĐT

Trong quá trình thu thập thông tin, ĐTV giải thích mục đích, cách thức tiến hành

TN cho ĐT để các em hiểu rõ và hợp tác cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ nhất

4.1.2 Bên cạnh đó TN cũng còn một sổ hạn chế:

Do không phải là chuyên gia trong việc thiết kế sản phẩm truyền thông nên khithiết kế cũng gặp rất nhiều khó khăn, có ý tưởng nhưng khi thiết kế thì sàn phẩm lại chưagiống như ý mình mong muốn Qua đợt thử nghiệm này tác giả mong muốn nhà trường tạođiều kiện giới thiệu một số địa chỉ hoặc chuyên gia về thiết kế sản phẩm truyền thông chosinh viên ngay từ đầu khóa luận để chúng tôi có thể liên hệ với người có thể hỗ trợ về mặtthiết kế

Đối với một sản phẩm truyền thông muốn đánh giá chính xác về sản phẩm thì cỡmẫu lý tưởng phải là 100 - 200 đối tượng [3], Tuy nhiên do điều kiện

khối 12 do các em đang trong thời kỳ ôn thi tốt nghiệp căng thẳng Tácgiả đã khắc phục bằng cách khai thác ý kiên của học sinh khối 12 thôngqua thảo luận nhóm.

Với những nỗ lực của mình, kết quả TN mà tác giả thu được khá thú vị và rấtđáng quan tâm

4.2 Bàn luận về kết quả phát triển và thử nghiệm sản phẩm truyền thông 4.2.1 Sản

phẩm móc treo chìa khóa cho học sình nam và nữ

1.1.1.1 Hình thức săn phẩm:

Một tỳ lệ rất lớn ĐT thích: 72,5% và dự định sử dụng sàn phẩm: 85% Điều nàyđược giải thích bởi sự phù hợp trong thiết kế hình thức sản phấm

Sử dụng phù hiệu, hình con vật ngộ nghĩnh, hình ành những nhân vật yêu thíchtreo trên cặp túi hay chìa khóa xe đạp làm vật trang trí hiện là trào lưu ở tuổi teen Lấy ýtưởng từ những đồ vật này, sản phẩm “Móc treo chìa khóa” tỏ ra khá phù hợp với phong cách

HS và phục vụ được thị hiếu của ĐT Đặc biệt lại gắn hình ảnh Thành Long là diễn viên nổitiếng được nhiều người trẻ coi là thần tượng Nên có tới 72,5% ĐT thích sản phẩm, 80% chorằng hình ảnh hấp dẫn, khích lệ mình hành động

Một sổ góp ý và chỉnh sửa:

Mặt sau của sản phẩm, hình ảnh được nhận xét là không phù hợp nội dung, màu

sắc "mờ và u ám" Vì vậy sẽ được thay bởi hình ảnh điếu thuốc bị vùi dập đặt trên khung nền

màu xanh tượng trưng cho tương lai tươi sáng không khói thuốc, phù họp hơn với thông điệp

và màu xanh phù hợp với tâm lý học sinh

Kích thước sản phẩm sẽ điều chỉnh về mức 4cm X 5cm là kích thước họp lý hơncho một móc treo chìa khóa

Một số em học sinh có đưa ra ý kiến nên làm nhiều kiểu dáng sản phẩm như hìnhtròn hay trái tim, tuy nhiên với hình dáng đó việc sắp xếp hình ảnh thể hiện ý tưởng thôngđiệp sẽ khó thực hiện và trong một chương trình, sản phẩm