Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.Rèn luyện kỹ năng quản lý lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm.

TẠ VĂN HAI

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG QUẢN LÍ LỚP HỌC

CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

TẠ VĂN HAI

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG QUẢN LÍ LỚP HỌC

CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM

CHUYÊN NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC

Mã số: 9 14 01 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS Nguyễn Dục Quang

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi Các kết quả nghiên cứu của luận án này là hoàn toàn trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào của các tác giả khác

Tác giả luận án

Tạ Văn Hai

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình hoàn thành luận án, bản thân tôi đã nhận được rất nhiều

sự giúp đỡ quý báu của các tập thể và cá nhân

Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo trường Đại học sư phạm Hà Nội 2, Khoa Giáo dục Tiểu học trường Đại học sư phạm Hà Nội 2, các nhà khoa học, các thầy cô giáo đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận án này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo trường Học viện Quản lí Giáo dục, Khoa Tâm lí - Giáo dục cùng các thầy cô giáo đồng nghiệp - nơi tôi đang công tác,

đã luôn ủng hộ, chia sẻ công việc cũng như động viên tinh thần giúp tôi có động lực vượt qua khó khăn để có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS Nguyễn Dục Quang đã chỉ bảo, tư vấn, định hướng cho tôi về học thuật, giúp tôi thể hiện ý tưởng nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện luận án

Tôi xin cảm ơn sự hợp tác của cán bộ quản lí, giảng viên và sinh viên các trường ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, trường

Sư phạm – trường Đại học Vinh, trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế, trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi một cách nhiệt tình trong suốt quá trình khảo sát và thực nghiệm

Lời sau cùng, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân yêu trong gia đình của mình và những người bạn đã luôn ở bên tôi, động viên, khích

lệ tôi trong quá trình thực hiện và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành luận án

Xin trân trọng cảm ơn tất cả sự giúp đỡ nhiệt tình này!

Hà Nội, ngày 28 tháng 11 năm 2023

Tác giả luận án

Tạ Văn Hai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu 5

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5

8 Luận điểm cần bảo vệ 8

9 Đóng góp mới của luận án 9

10 Cấu trúc của luận án 10

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ RÈN LUYỆN KĨ NĂNG QUẢN LÍ LỚP HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM 11

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 11

1.1.1 Tổng quan nghiên cứu về kĩ năng quản lí lớp học tiểu học 11

1.1.2 Tổng quan nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học 16

1.1.3 Tổng quan nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng cho sinh viên thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm 20

1.1.4 Khái quát kết quả tổng quan nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua thực hành nghiệp vụ sư phạm 21

1.2 Lí luận về kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên ngành giáo dục tiểu học 24

1.2.1 Một số khái niệm 24

1.2.2 Cấu trúc kĩ năng quản lí lớp học 28

1.3 Lí luận về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học thông qua thực hành nghiệp vụ sư phạm 40

1.3.1 Một số khái niệm 40

1.3.2 Đặc điểm sinh viên ngành giáo dục tiểu học 43 1.3.3 Rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh

viên ngành giáo dục tiểu học 60

1.4.1 Các yếu tố thuộc về sinh viên 61

1.4.2 Các yếu tố thuộc về giảng viên 62

1.4.3 Yếu tố môi trường rèn luyện và chương trình 63

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 65

Chương 2 THỰC TRẠNG RÈN LUYỆN KĨ NĂNG QUẢN LÍ LỚP HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM 67

2.1 Đặc điểm khách thể khảo sát 67

2.1.1 Mục đích khảo sát 67

2.1.2 Quy mô và địa bàn khảo sát 67

2.1.3 Đặc điểm mẫu khảo sát 67

2.1.4 Nội dung khảo sát 69

2.1.5 Phương pháp và xử lí dữ liệu 70

2.1.6 Đánh giá độ tin cậy và độ hiệu lực của thang đo 72

2.3 Kết quả khảo sát 75

2.3.1 Thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên 75

2.3.2 Hoạt động rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học 96

2.4 Đánh giá chung về thực trạng rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm 113

2.4.1 Những kết quả đạt được 113

2.4.2 Những vấn đề tồn tại 113

2.4.3 Nguyên nhân của những tồn tại 114

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 117

Chương 3 BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG QUẢN LÍ LỚP HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA THỰC HÀNH NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM 118

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 118

3.1.1 Các biện pháp phải đảm bảo mục tiêu đào tạo giáo viên tiểu học ở các

trường sư phạm 118

3.1.2 Các biện pháp phải đảm bảo phù hợp với tính đặc thù của nhà trường tiểu học 118

3.1.3 Các biện pháp phải phù hợp với thực tiễn công tác rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học 119

3.2 Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua thực hành nghiệp vụ sư phạm 120

3.2.1 Xây dựng nội dung rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học 120

3.2.2 Thiết kế hoạt động rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua thực hành nghiệp vụ sư phạm 126

3.2.3 Vận dụng phương pháp dạy học vi mô vào rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học trong học phần rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên 132

3.2.4 Phối hợp rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên với hoạt động đưa sinh viên xuống các trường tiểu học để dự giờ, xem băng hình dạy mẫu 137

3.4 Thực nghiệm sư phạm 140

3.4.1 Mục đích thực nghiệm 140

3.4.2 Giả thuyết thực nghiệm 140

3.4.3 Đối tượng thực nghiệm 140

3.4.4 Nội dung thực nghiệm 140

3.4.5 Tiến trình thực nghiệm 140

3.4.6 Tiêu chuẩn và thang đo thực nghiệm 141

3.5 Kết quả thực nghiệm 142

3.5.1 So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên nhóm can thiệp với nhóm đối chứng 142

3.5.2 So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên tại các thời điểm (trước thực nghiệm, ngay sau thực nghiệm, ba tháng sau thực nghiệm) 144

3.5.3 So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên tại các thời điểm trong tương tác với nhóm 150

3.5.4 Mức độ hài lòng của sinh viên với chương trình rèn luyện kĩ năng quản lí

lớp học 154

3.5.5 Hiệu quả của các biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học thể hiện thông qua một trường hợp sinh viên 155

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 161

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 163

1 Kết luận 163

2 Khuyến nghị 164

TÀI LIỆU THAM KHẢO 166

PHỤ LỤC 177

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1 1 Danh sách và mức độ kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên Tiểu học 33

Bảng 2 1 Đặc điểm khách thể nghiên cứu 68

Bảng 2 2 Độ tin cậy của phiếu khảo sát kĩ năng quản lí lớp học ban đầu 72

Bảng 2 3 Độ tin cậy của phiếu khảo sát kĩ năng quản lí lớp học sau khi phân tích trên nhóm mẫu 73

Bảng 2 4 Độ tin cậy của phiếu khảo sát thực trạng rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên 74

Bảng 2 5 Thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên 76

Bảng 2 6 Thực trạng kĩ năng củng cố hành vi tích cực của sinh viên 78

Bảng 2 7 Thực trạng kĩ năng kỷ luật tích cực của sinh viên 80

Bảng 2 8 Thực trạng kĩ năng thiết lập nội quy lớp học của sinh viên 81

Bảng 2 9 Thực trạng kĩ năng xây dựng mối quan hệ tích cực của sinh viên 83

Bảng 2 10 Thực trạng kĩ năng điều tiết cảm xúc, giải quyết vấn đề của sinh viên 84 Bảng 2 11 So sánh KNQLLHcủa sinh viên có đặc điểm nhân khẩu học khác nhau 85

Bảng 2 12 Thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên có kĩ năng xây dựng mối quan hệ tích cực với học sinh 86

Bảng 2 13 Thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên có kĩ năng xây dựng mối quan hệ tích cực với học sinh 87

Bảng 2 14 Thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên có kĩ năng tổ chức môi trường lớp học 88

Bảng 2 15 Thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên có kĩ năng chú ý, hướng dẫn, khích lệ học sinh 89

Bảng 2 16 Thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên có kĩ năng kỷ luật tích cực 89

Bảng 2 17 Thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên có kĩ năng điều chỉnh cảm xúc và giải quyết vấn đề 90

Bảng 2 18 Tỉ lệ đáp ứng về mục tiêu rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học tại các trường Đại học 96

Bảng 2 19 Mức độ hiệu quả của các kĩ năng quản lí lớp học được rèn luyện 97

Bảng 2 20 Mức độ hiệu quả của các phương pháp dạy học trong rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên 98

Bảng 2 21 Thực trạng và mức độ hiệu quả của các hình thức rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên 99

Bảng 2 22 Thực trạng và mức độ phù hợp của các lực lượng tham gia rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên 100

Bảng 2 23 Chất lượng rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên tại các trường đại học 101 Bảng 2 24 Thực trạng năng lực rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học của giảng viên 102 Bảng 2 25 Yếu tố ảnh hưởng đến rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học của giảng viên 104 Bảng 2 26 Tương quan giữa chất lượng dạy học rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học tại các trường đại học với kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên 105 Bảng 2 27 Tương quan giữa các hoạt động rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học với các kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên 107 Bảng 2 28 Tỉ lệ dự báo của các hoạt động 1,2,3,6,7,8,9 đến kĩ năng thiết lập nội quy lớp học của sinh viên 108 Bảng 2 29 Tỉ lệ dự báo của các hoạt động rèn kĩ năng trong các trường đại học đến kĩ năng tổ chức lớp học của sinh viên 109 Bảng 2 30 Tỉ lệ dự báo của các hoạt động rèn kĩ năng trong các trường đại học đến kĩ năng chú ý, huấn luyện và khích lệ của sinh viên 110 Bảng 2 31 Tỉ lệ dự báo của các hoạt động rèn kĩ năng trong các trường đại học đến kĩ năng phớt lờ của sinh viên 111 Bảng 2 32 Tỉ lệ dự báo của các hoạt động rèn kĩ năng trong các trường đại học đến kĩ năng kỉ luật khoảng lặng của sinh viên 111 Bảng 2 33 Tỉ lệ dự báo của các hoạt động rèn kĩ năng trong các trường đại học

đến kĩ năng điều tiết cảm xúc và giải quyết vấn đề của sinh viên 112

Bảng 3 1.So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên nhóm can thiệp với nhóm đối chứng trước thực nghiệm 143 Bảng 3 2 So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên nhóm can thiệp với nhóm đối chứng ngay sau thực nghiệm 143 Bảng 3 3 So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên nhóm can thiệp với nhóm đối chứng ba tháng sau thực nghiệm 144 Bảng 3 4 So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên nhóm thực nghiệm trước thực nghiệm với ngay sau thực nghiệm và ba tháng sau thực nghiệm 145 Bảng 3 5 So sánh các kĩ năng thành phần của sinh viên nhóm thực nghiệm trước thực nghiệm với ngay sau thực nghiệm và ba tháng sau thực nghiệm 147 Bảng 3 6 So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên nhóm đối chứng trước thực nghiệm với ngay sau thực nghiệm và ba tháng sau thực nghiệm 149 Bảng 3 7 ĐTB kĩ năng quản lí lớp học và độ lệch chuẩn tại ba thời điểm của sinh viên nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm 150 Bảng 3 8 Phân tích Mauchly's Test of Sphericitya 150

Bảng 3 10 Chênh lệch ĐTB kĩ năng quản lí lớp học của của SV tại các thời điểm 152 Bảng 3 11 Kiểm định tương tác nhóm (Tests of Between-Subjects Effects) 152 Bảng 3 12 Chênh lệch ĐTB kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên nhóm thực

nghiệm với nhóm đối chứng 153

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Hình 2 1 Tiến trình nghiên cứu thực trạng 71

Biểu đồ 2 1 Phân nhóm kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên 77

Biểu đồ 2 2 Phân nhóm kĩ năng củng cố hành vi tích cực của sinh viên 79

Biểu đồ 2 3 Phân nhóm kĩ năng kỷ luật tích cực của sinh viên 81

Biểu đồ 2 4 Phân nhóm kĩ năng thiết lập nội quy lớp học của sinh viên 82

Biểu đồ 2 5 Phân nhóm kĩ năng xây dựng mối quan hệ tích cực của sinh viên 84

Biểu đồ 2 6 Phân nhóm kĩ năng quản lí cảm xúc, giải quyết vấn đề của sinh viên 85 Biểu đồ 2 7 Phân nhóm chất lượng hoạt động rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học tại các trường đại học 102

Biểu đồ 2 8 Phân nhóm mức độ năng lực rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học của giảng viên 103

Sơ đồ 3 1 Quy trình luyện tập kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học 137

Biểu đồ 3 1 So sánh kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên tại các thời điểm trong tương tác với nhóm 154

Biểu đồ 3 2 Mức độ hài lòng của sinh viên với quá trình rèn luyện kĩ năng QLLH 154

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chất lượng của đội ngũ giáo viên phụ thuộc rất nhiều vào quá trình đào tạo, đặc biệt là quá trình học tập trong các nhà trường sư phạm Việc trang bị kiến thức, kĩ năng một cách bài bản sẽ giúp cho người học hình thành những phẩm chất, năng lực nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực giáo viên chất lượng cao trong tương lại Chính vì vậy, muốn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trước hết phải quan tâm đến việc giảng dạy và đào tạo cử nhân sư phạm

Kĩ năng quản lí lớp học được nhiều nhà giáo dục đánh giá là yếu tố cốt lõi trong

kĩ năng nghề nghiệp của nhà giáo Các công trình khoa học đề cập đến vấn đề tạo nên một người giáo viên hiệu quả cho rằng giáo viên phải thực hiện tốt ba vai trò chính: (1) lựa chọn và áp dụng phương pháp giảng dạy một cách hiệu quả nhất, (2) thiết kế chương trình giảng dạy tạo thuận lợi cho việc học của học sinh và (3) sử dụng hiệu quả các chiến lược quản lí lớp học Các bằng chứng lí luận chỉ ra rằng nếu sinh viên

sư phạm có kĩ năng quản lí lớp học tốt, họ sẽ tự tin hơn trước khi bắt đầu công việc chính thức và thực hiện hiệu quả hai vai trò còn lại Đồng thời, các giáo viên có kĩ năng quản lí lớp học sẽ giúp cải thiện vị thế của họ với học sinh, nâng cao chất lượng

hoạt động dạy học [120], [112] Nhiều giáo viên mới vào nghề cảm thấy thiếu kiến

thức và kĩ năng quản lí lớp học [112] Cụ thể hơn, một nghiên cứu tại Úc cho thấy chưa đến một nửa số giáo viên mới vào nghề được khảo sát (n = 3324) cho rằng khóa đào tạo giáo viên trong trường Đại học là hữu ích hoặc rất hữu ích trong việc chuẩn

bị cho họ xử lí nhiều loại tình huống lớp học thực tế [112] Kết quả nghiên cứu của Ingvarson, Beavis & Kleinhenz, 2004, cũng chỉ ra rằng các khóa đào tạo giáo viên trong trường đại học còn thiếu sót trong việc triển khai các nội dung quản lí hành vi

và quản lí lớp học Cũng trong nghiên cứu này, tác giả chỉ ra rằng chỉ có 30,4% hiệu trưởng trường tiểu học cho rằng học sinh mới tốt nghiệp đã chuẩn bị tốt để quản lí các hoạt động trong lớp học một cách hiệu quả Các nghiên cứu này đều mong muốn các đơn vị đào tạo cung cấp nhiều hơn các khóa đào tạo kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên sư phạm, để họ có sự chuẩn bị kĩ hơn trước khi bước vào hoạt động nghề

nghiệp thực sự [112] Điều này đặc biệt đúng với giáo viên tiểu học Bởi học sinh tiểu học là đối tượng học sinh thường gặp những vấn đề hành vi trong lớp như: kém tập trung, khó duy trì chú ý, khó tuân thủ nội quy, nhút nhát … Vì vậy, kĩ năng quản lí lớp học đặc biệt cần được đào tạo cho giáo viên tiểu học

Tại Việt Nam, theo tính toán của Bộ giáo dục và Đào tạo khi áp dụng chương trình giáo dục phổ thông mới bắt đầu từ năm học 2019 – 2020 thì cấp học Tiểu học

là cấp học duy nhất thiếu giáo viên Giáo viên Tiểu học đặc thù không chỉ giảng dạy rất nhiều môn học mà bên cạnh đó còn làm công tác chủ nhiệm lớp nên khối lượng công việc tương đối lớn Nếu các trường thiếu giáo viên, thì khối lượng công việc trên một giáo viên càng tăng lên Điều này khiến giáo viên gặp khó khăn trong việc thực hiện tốt các chiến lược quản lí lớp học (Theo Tổng cục thống kê, tính đến tháng 12/2017)

Chuẩn giáo viên tiểu học do Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành được xây dựng trên cơ sở tiếp thu, vận dụng những xu hướng về sự thay đổi chức năng của người giáo viên trong bối cảnh khoa học, kỹ thuật, công nghệ đang phát triển rất nhanh hướng tới nền kinh tế tri thức và xã hội học tập Dựa trên khung chuẩn chung đó, các trường đào tạo sinh viên đại học (SVĐH) ngành giáo dục tiểu học (GDTH) cũng đã xây dựng khung chuẩn đầu ra gồm phẩm chất và NL Kĩ năng quản lí lớp học là kĩ năng quan trọng góp phần trong việc hoàn thiện NL nghề nghiệp của người GVTH, đáp ứng yêu cầu dạy học ở tiểu học hiện nay Cho nên, để đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu

ra của cử nhân ngành giáo dục tiểu học và yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục tiểu học, các trường đại học cần phải chú ý hình thành, bồi dưỡng, nâng cao KN QLLH cho SVĐH ngành GDTH

Hoạt động nghiệp vụ sư phạm (NVSP) là hoạt động có tính đặc thù ở các trường đại học đào tạo SV ngành GDTH Thông qua hoạt động NVSP hình thành ở người học những NL chung và NL riêng phù hợp với cử nhân sư phạm tiểu học Để phát triển KN QLLH cho sinh viên thì hoạt động NVSP có ý nghĩa thực tiễn trong việc tạo

ra các điều kiện tối ưu giúp SV hình thành kiến thức, KN phân tích chương trình, lựa

chọn chủ đề/nội dung, tổ chức rèn luyện …nâng cao kiến thức, KN nghề, xây dựng

và củng cố hứng thú nghề nghiệp, lòng yêu nghề cho SV

Các nghiên cứu về kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên tại Việt Nam còn hạn chế Một số nghiên cứu có đề cập đến vấn đề này như nghiên cứu của tác giả Khúc

Năng Toàn (2015) nhưng lại giới hạn phạm vi sinh viên một trường đại học [73];

Nghiên cứu của nhóm tác giả Nguyễn Thị Hằng và cộng sự (2011) chỉ tập trung xác định kĩ năng cần hình thành cho sinh viên sư phạm, không hướng tới mục thực nghiệm [30]; Nghiên cứu của tác giả Đặng Hoàng Minh và cộng sự (2016) có đề cập và triển khai thực nghiệm các chiến lược quản lí hành vi nhằm cải thiện kĩ năng quản lí lớp học, nhưng lại hướng đến đối tượng là giáo viên tại các trường Tiểu học, không phải sinh viên sư phạm Nội dung tác động của nhóm tác giả Đặng Hoàng Minh được xây dựng trên cơ sở thích nghi chương trình RECAP của Hoa Kỳ, không xuất phát từ

nghiên cứu thực trạng tại Việt Nam [54] Các nghiên cứu này chỉ ra một số con đường

để rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên, tuy nhiên, đối với sinh viên sư phạm, con đường tốt nhất để rèn kĩ năng là thông qua hoạt động nghiệp vụ Bởi chỉ thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm, sinh viên mới được thực hành những kĩ năng trong tình huống thực tế mà không phải những tình huống như ở lớp học

Với những lí do trên, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu về thực trạng kĩ năng

quản lí lớp học và rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành

giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm là cần thiết nhằm phát

triển kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên, khảo sát thực trạng kĩ năng quản lí lớp học và thực trạng rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học, luận án đề xuất các biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học nhằm phát triển kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên trong trường đại học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo

dục tiểu học

4 Giả thuyết khoa học

Trong quá trình đào tạo tại các trường đại học thì kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học còn chưa được quan tâm và kĩ năng quản

lí lớp học của sinh viên còn đang ở mức độ chưa tốt Điều này ảnh hưởng đến năng lực nghề nghiệp của sinh viên khi ra trường

Việc rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học là một hoạt động cần thiết và con đường rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên hiệu quả nhất là thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

Nếu đề xuất và thực hiện được các biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học phù hợp với đặc điểm, tình hình thực tế của sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm tại một số trường đại học sư phạm hiện nay thì sẽ góp phần phát triển kĩ năng quản lí lớp học cho nhóm sinh viên giáo dục tiểu học, từ đó cải thiện năng lực nghề nghiệp cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ

- Đề xuất các biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

- Thực nghiệm sư phạm

6 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

6.1 Về phạm vi đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu về nội dung nhóm ngành hình thành kĩ năng nghề nghiệp cho SV thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm, cụ thể: quy trình các bước lên lớp của GV nhằm hình thành kĩ năng quản lí lớp học cho SV, quá trình sinh viên thực hiện thực tập nghiệp vụ sư phạm

- Kĩ năng quản lí lớp học được nhận diện, phân loại theo hệ thống kĩ năng quản

lí lớp cơ bản, những kĩ năng tối thiểu cần phải có để GV có thể thực thi được họat động dạy học và giáo dục (thiếu những kĩ năng này, GV không thể thực hiện được hoạt động dạy học và giáo dục)

- Nghiên cứu thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của SV ngành giáo dục tiểu học, tập trung vào mức độ đạt được các kĩ năng; mức độ tác động của các yếu tố xuất phát từ phía khách thể đến kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên

6.2 Về địa bàn và thời gian nghiên cứu

Các nghiên cứu thực tiễn được thực hiện ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, trường Sư phạm- trường Đại học Vinh, trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế, trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh

Thời gian nghiên cứu: Từ năm học 2017 - 2018 đến năm học 2020 - 2021

6.3 Mẫu nghiên cứu thực trạng và thực nghiệm tác động

- Mẫu nghiên cứu thực trạng: 313 sinh viên năm thứ ba, năm thứ tư đại học, 80

giảng viên và 30 giáo viên tiểu học

- Mẫu thực nghiệm: Thực nghiệm về các biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp

học được thực hiện trên 35 sinh viên

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận

7.1.1 Quan điểm lịch sử - lôgic

Các lí luận về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm là quá trình kế thừa hệ thống lí luận về: công tác giáo viên chủ nhiệm lớp, lí luận dạy học, lí luận giáo dục, giáo dục học, các lí thuyết tâm lí học phát triển, tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, nghiệp vụ sư phạm, … Quá trình kế thừa này giúp cho lí luận về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm được chặt chẽ và logic hơn

7.1.2 Quan điểm cấu trúc - hệ thống

Rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua hoạt động nghiệp vụ

sư phạm là một hệ thống toàn vẹn bao gồm các thành tố GD: Mục tiêu; nhiệm vụ, nguyên tắc; nội dung; phương pháp; con đường, kết quả giáo dục và các thành tố này không tồn tại độc lập mà tác động qua lại và phụ thuộc lẫn nhau

7.1.3 Quan điểm hoạt động

Kĩ năng quản lí lớp học ở SV ngành giáo dục tiểu học được hình thành và phát triển thông qua hoạt động do đó quá trình rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên muốn đạt được hiệu quả cần tổ chức đa dạng các hoạt động (thực tập sư phạm,

tự rèn luyện, xuống thực tế các lớp học,…) nhằm tạo điều kiện để SV được trải nghiệm một cách tích cực, chủ động, sáng tạo theo khả năng của bản thân và phát huy khả năng thích ứng với thực tế môi trường lớp học và thực tế học sinh tiểu học hiện nay

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Đề tài sử dụng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, hệ thống

hoá lí thuyết từ các tài liệu trong nước và ngoài nước để tổng quan điểm luận và xây

dựng cơ sở lí thuyết về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Điều tra sinh viên chuyên ngành giáo dục tiểu học và với giảng viên thực hiện giảng dạy kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên nhằm điều tra thực trạng kĩ năng quản

lí lớp học của sinh viên ngành giáo dục tiểu học

Trên cơ sở điểm luận các công cụ đo lường kĩ năng quản lí lớp học từ các nghiên cứu trước đây, chúng tôi tham khảo thang đo kĩ năng quản lí lớp học được sử dụng bởi Webster-Stratton, C (2006) để đo lường thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên ngành giáo dục tiểu học

Chúng tôi thực hiện kết hợp khảo sát trực tiếp và online Đối với quá trình khảo sát trực tiếp, chúng tôi liên hệ với trường, lớp và trực tiếp hướng dẫn sinh viên thực hiện trả lời phiếu khảo sát tại lớp Đối với khảo sát online, chúng tôi xin thông tin sinh viên từ phòng đào tạo các trường, liên hệ mời sinh viên tham gia nghiên cứu

và gửi phiếu khảo sát online cho sinh viên thông qua hệ thống google form

Kết quả thu được được nhập, lọc, làm sạch và phân tích

7.2.2.2 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Tổ chức tập huấn quản lí lớp học cho sinh viên chuyên ngành giáo dục tiểu học, so sánh hiệu quả quản lí lớp học trước và sau khi tập huấn

Trên cơ sở thống nhất về thời gian với sinh viên tham gia thực nghiệm, chúng tôi tổ chức triển khai các biện pháp theo kế hoạch Sau quá trình triển khai biện pháp, chúng tôi tiến hành khảo sát lần 2 để đánh giá thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên sau khi tham gia thực nghiệm

7.2.2.3 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm về những vấn đề lí luận và thực tiễn tổ chức và quản lí lớp học trong nhà trường tiểu học để xây dựng công cụ khảo sát và cơ sở lí luận của nghiên cứu

Chúng tôi xin ý kiến chuyên gia trước khi xác định vấn đề nghiên cứu và sau khi tổng quan điểm luận để xây dựng cơ sở lí luận, công cụ và kế hoạch nghiên cứu Tuy nhiên, vì đây không phải phương pháp chính của nghiên cứu này nên chúng tôi không thành lập hội đồng chuyên gia và không có biên bản

7.2.2.4 Phương pháp thực nghiệm

Kiểm chứng hệ thống tiêu chí đánh giá quản lí lớp học hiệu quả

Sau khi đề xuất các biện pháp, chúng tôi liên hệ mời sinh viên tham gia thực nghiệm sư phạm Trên cơ sở nhu cầu và điều kiện tham gia của sinh viên, chúng tôi chia sinh viên thành hai nhóm: Nhóm thử nghiệm - tham gia lớp học rèn luyện kĩ năng theo các biện pháp; Nhóm đối chứng - Tự tìm hiểu tài liệu theo các nguồn hướng dẫn

7.2.3 Các phương pháp khác

Đề tài sử dụng các công thức thống kê và phần mềm SPSS 26.0 để xử lí các số

liệu thu được từ các phương pháp nghiên cứu khác nhau

Các phân tích thống kê gồm: Tính độ tin cậy bên trong của thang đo; Thống kê

mô tả; Tính tần suất; Tính điểm trung bình; Tính tương quan; Kiểm định T test; Hồi quy tuyến tính, hồi quy tổng quát; Lệnh process và phân tích phương sai tái đo lường

8 Luận điểm cần bảo vệ

Kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên đại học ngành Giáo dục tiểu học có thể được rèn luyện để hình thành và phát triển theo các cách thức hoạt động khác nhau, trong đó, thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm là một trong những hoạt động có hiệu quả, phù hợp với điều kiện của các trường đại học có đào tạo giáo viên ngành Giáo dục tiểu học

Kĩ năng quản lí lớp học là một hệ thống các kĩ năng bao gồm: các kĩ năng liên quan đến quản lí hành vi học sinh (Kĩ năng chú ý, hướng dẫn, khích lệ; Kĩ năng phớt

lờ chủ động và chuyển hướng; Kĩ năng kỉ luật khoảng lặng); các kĩ năng liên quan đến tổ chức lớp học (Kĩ năng thiết lập nội quy lớp học; Kĩ năng thiết lập thời gian biểu; Kĩ năng thiết lập sự di chuyển trong lớp học); các kĩ năng liên quan đến xây dựng môi trường lớp học (Kĩ năng xây dựng mối quan hệ tích cực; Kĩ năng quản lí cảm xúc và giải quyết vấn đề)

Rèn luyện kĩ năng quản lí lớp cho sinh viên đại học ngành Giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm sẽ đạt hiệu quả hơn khi áp dụng các biện pháp như: Xây dựng nội dung chuyên đề rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên; Thiết kế hoạt động rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua

thực thực hành nghiệp vụ sư phạm; Vận dụng phương pháp dạy học vi mô trong rèn luyện kĩ năng quản lý học học thông qua học phần rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên; Phối hợp rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên với hoạt động

đưa sinh viên xuống các trường tiểu học để dự giờ, xem băng hình dạy mẫu

9 Đóng góp mới của luận án

9.1 Đóng góp về mặt lí luận

- Luận án chỉ ra được khoảng trống trong các nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên/ giáo viên tiểu học, từ đó định hướng nghiên cứu về kĩ năng quản lí lớp học và rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên/ giáo viên tiểu học tại Việt Nam

- Luận án đã hệ thống hóa được các kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học, đồng thời xây dựng rubic đánh giá kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên ngành giáo dục tiểu học, từ đó xây dựng kế hoạch rèn luyện, phát triển kĩ năng quản lí lớp học, kĩ năng nghề nghiệp cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học

- Luận án xây dựng các lí luận, nội dung về biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học để có thể chuyển giao làm tài liệu tham khảo cho các trường đại học trong

quá trình đào tạo sinh viên sư phạm giáo dục tiểu học

9.2 Đóng góp về mặt thực tiễn

- Luận án đã đánh giá, phân tích được thực trạng quá trình rèn luyện kĩ năng quản lí lóp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học trong các trường đại học; thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học

- Kết quả nghiên cứu của luận án đã đề xuất được các biện pháp cụ thể, phù hợp nhằm phát triển kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên Đại học ngành Giáo dục tiểu học

- Luận án chứng minh được hiệu quả của một trong số các biện pháp được đề xuất Vì vậy, các trường Đại học sư phạm có thể vận dụng triển khai các biện pháp

này trong quá trình đào tạo, bồi dưỡng sinh viên đại học ngành Giáo dục tiểu học

10 Cấu trúc của luận án

Chương 1: Cơ sở lí luận về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

Chương 2: Thực trạng rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

Chương 3: Biện pháp rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên đại học ngành giáo dục tiểu học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ RÈN LUYỆN KĨ NĂNG QUẢN LÍ LỚP HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Quản lí lớp học là một công việc cực kì quan trọng đối với mỗi giáo viên Nó quan trọng tới mức quyết định sự thành bại của mỗi giờ dạy và học trên lớp của giáo viên và học sinh Công tác quản lí lớp học có tốt thì giờ học mới đạt hiệu quả Bên cạnh những công trình nghiên cứu khoa học giáo dục về công tác dạy học, nhiều công trình đã đi sâu nghiên cứu về công tác chủ nhiệm, công tác quản lí lớp học cho giáo viên và xây dựng và xác định những kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên sư phạm

1.1.1 Tổng quan nghiên cứu về kĩ năng quản lí lớp học tiểu học

Các nghiên cứu về KN QLLH tập trung vào các nội dung chính:

(1) Bàn về các chiến lược/ kĩ năng quản lí lớp học Các chiến lược quản lí lớp học được điểm luận trong nghiên cứu này có đặc điểm như sau:

Lúc đầu, quan điểm về quản lí lớp học những năm 1960 phần lớn đánh đồng

việc quản lí lớp học với kỷ luật lớp học [121] Vì vậy, chiến lược quản lí lớp học được

nghiên cứu trong giai đoạn này chú trọng vào các kĩ năng quản lí hành vi, hay kỷ luật

hành vi của học sinh trong lớp học [104], [121] Kể cả sau này, một số nghiên cứu

cũng đánh đồng quản lí lớp học với quản lí hành vi học sinh trong lớp học, do đó, các nghiên cứu này chỉ ra các kĩ năng quản lí lớp học tương ứng với các kĩ năng quản lí hành vi như: Kiểm soát giọng nói; Thiết lập kì vọng; Xây dựng nội quy lớp học; Chiến lược hỗ trợ các hành vi tích cực; Xác định các hành vi sai phạm cần điều chỉnh; Hướng dẫn các nguyên tắc và nội quy từ đầu năm học; Xây dựng kế hoạch về trách nhiệm hành vi; Định hướng hiệu quả các mối quan hệ trong lớp học; Sử dụng hành vi mẫu; Hướng dẫn điều chỉnh hành vi; Hướng dẫn học sinh tự quản lí hành vi; Xây dựng kế hoạch bài giảng giúp giảm hành vi gây rối; Xây dựng mối quan hệ tích cực với học sinh; Phát triển kế hoạch quản lí hành vi cá nhân; Kết hợp với các lực lượng khác [116]

Sau đó, chiến lược quản lí lớp học tập trung vào các kĩ năng như: (i) Sử dụng hiệu quả thời gian của học sinh, cụ thể: Phân bổ thời gian hợp lí để học sinh có nhiều thời gian hơn cho việc học, tăng cường thời gian học sinh tích cực tham gia vào các

nhiệm vụ học tập cụ thể (được gọi là thời gian tham gia học tập hoặc hành vi thực hiện nhiệm vụ) và tăng thời gian học sinh làm việc hiệu quả (gọi là thời gian học hàn lâm), [121]; (ii) Quản lí lớp học thiết lập phương tiện để học sinh tiếp cận với việc học; (iii) Quản lí lớp học giúp học sinh có khả năng tự quản lí tốt hơn Tóm lại, chiến lược quản lí lớp học hiệu quả là các chiến lược giúp tạo ra môi trường giúp học sinh tiến bộ [121]

Vào cuối thế kỉ XX, nghiên cứu về quản lí lớp học được khái quát hơn, theo

đó các chiến lược quản lí lớp học cũng được xác định rộng hơn và kết hợp: (a) kĩ năng quản lí chung của giáo viên; (b) thủ tục kỷ luật lớp học và (c) phương pháp giảng dạy của giáo viên Kĩ năng quản lí chung là những hoạt động của giáo viên nhằm thiết lập và duy trì môi trường học tập tích cực, hiệu quả, sử dụng các kĩ thuật

để học sinh chú ý đến bài học và tham gia vào các hoạt động độc lập hiệu quả Kĩ năng quản lí chung bao gồm các hoạt động như: giáo viên lựa chọn nội dung chương trình giảng dạy, lập kế hoạch hoạt động, tổ chức lớp học, chuẩn bị tài liệu cho bài học, sử dụng thời gian; Các thủ tục kỷ luật trong lớp học đề cập đến việc kiểm soát các vấn đề về hành vi trong lớp học của học sinh bằng cách sử dụng một số kĩ thuật

kỷ luật cá nhân, hoặc các mô hình kỷ luật toàn diện hơn, thường là toàn lớp hoặc toàn trường; Phương pháp giảng dạy của giáo viên đề cập đến cách giáo viên cung cấp, sử dụng tài liệu và thực hiện chương trình giảng dạy [121]

Đồng quan điểm này, các nghiên cứu thời gian gần đây chỉ rõ hơn về các chiến lược quản lí lớp học dựa trên bằng chứng, bao gồm: Nêu rõ các kỳ vọng, thu hút học sinh tham gia vào các bài học và sử dụng một loạt các chiến lược để phản ứng với hành vi phù hợp và không phù hợp [96], [114]; Tổ chức lớp học, quản lí và kỷ luật, cung cấp thông tin [99];

Tại Việt Nam, một số nghiên cứu cũng đề cập đến việc xác định các kĩ năng/ nhóm kĩ năng quản lí lớp học, trong đó có hai nghiên cứu hướng đến đề xuất các nhóm kĩ năng cần hình thành cho nhóm sinh viên sư phạm Nghiên cứu Nguyễn Thị Hằng, Nguyễn Thị Định (2011) xác định các kĩ năng cần thiết cho sinh viên sư phạm là: Kĩ năng tìm hiểu đối tượng học sinh; Kĩ năng lập kế hoạch; Kĩ năng quản lí giờ lên lớp; Kĩ năng tổ chức các hoạt động giáo dục; Kĩ năng giáo dục học sinh có hành

vi không mong đợi; Kĩ năng đánh giá kết quả học tập và phát triển nhân cách học

sinh; Kĩ năng xây dựng và phát triển tập thể học sinh; Kĩ năng quản lí các nhóm học sinh [30]; nghiên cứu của tác giả Khúc Năng Toàn và cộng sự (2015) đã định hướng các nhóm kĩ năng quản lí lớp học cần hình thành cho sinh viên sư phạm cũng như giáo viên tiểu học là: Xây dựng nội quy, nề nếp; Củng cố hành vi tích cực; Xử lí các

hành vi có vấn đề; Tăng cường sự tự chủ hành vi, thiết lập các quan hệ liên cá nhân [73]

Như vậy, có một chút sự khác nhau trong quan điểm của các nhà nghiên cứu theo tiến trình Lúc đầu, chiến lược quản lí lớp học được hiểu gồm các kĩ năng quản

lí hành vi Sau đó, chiến lược quản lí lớp học được các tác giả khái quát hơn Tựu chung, các tác giả đều nhấn mạnh vai trò của các kĩ năng sau trong chiến lược quản

lí lớp học:

+ Tổ chức hoạt động dạy học: Với quan niệm quản lí lớp học là quá trình tổ chức và tiến hành các công việc của lớp học, vì vậy Joyce McLeod; Savage & Savage (2010) cho rằng để quản lí lớp học hiệu quả, giáo viên cần tổ chức tốt hoạt động dạy học trên lớp, cụ thể là: Kiểm soát, giữ gìn trật tự; Thiết lập và duy trì môi trường lớp học để các mục tiêu giáo dục có thể được thực hiện; Duy trì sự tham gia của học sinh

trong giờ học; Trình bày bài giảng trôi chảy, cuốn hút; Bao quát lớp học; Sự đa dạng

và thách thức trong bài tập giao cho học sinh làm tại lớp; Theo dõi, giám sát, điều

trình kiểm tra cũng như lịch trình các hoạt động trong giờ học rõ ràng [118]; [97]

+ Thiết lập mối quan hệ tích cực: Thiết lập mối quan hệ tích cực với học sinh

và với phụ huynh được cho là một kĩ năng thành phần trong chiến lược quản lí lớp học [89], [118]; [130]; [99]

+ Thiết lập nội quy lớp học: Các nghiên cứu đánh giá các vai trò của kĩ năng thiết lập nội quy lớp học, đồng thời nhấn mạnh việc tự thực hiện nội quy của học sinh khi bàn về nguyên tắc quản lí lớp học [96], [106]; [130]; [99] Cụ thể, các tác giả này đồng tình rằng: Thói quen có thể được hình thành và ghi nhớ bằng cách áp dụng nội

quy Bất cứ điều gì muốn trở thành thói quen phải được ý thức cho học sinh ngay từ đầu, để học sinh hiểu một cách rõ ràng và hành động một cách khuôn mẫu, cho đến khi tất cả các xu hướng hành động đều theo khuôn mẫu Điều này giáo viên có thể yêu cầu, hướng dẫn chi tiết từ đầu năm, tiếp theo là thực hành các thủ tục, quy định mong muốn trong quá trình dạy học

+ Quản lí hành vi của học sinh: Kĩ năng quản lí hành vi của học sinh tập trung vào hai nội dung chính: Củng cố hành vi phù hợp thông qua khích lệ và khen ngợi, hạn chế hành vi không phù hợp trong lớp học thông qua các kĩ thuật kỷ luật tích cực như phớt lờ chủ động, kỷ luật khoảng lặng [89], [98]; [118]; [131]; [98]; [102];[99]; [66]; Đổi mới phương pháp quản lí lớp học bằng các biện pháp giáo dục kỉ luật tích cực của nhóm tác giả Nguyễn Ngọc Ân và cộng sự, 2011 [2] Mô hình lí thuyết nhấn mạnh: Hiệu quả của kĩ năng quản lí hành vi của giáo viên phụ thuộc vào việc tăng cường lắng nghe tích cực và thông điệp “I mess”, giải quyết xung đột thông qua tiếp cận dân chủ (Gordon); Khích lệ, động viên có hiệu quả hơn khen ngợi; hậu quả logic,

phù hợp có hiệu quả hơn trừng phạt [121] Sau rất nhiều vụ bạo hành học sinh tại các

trường học, Bộ Giáo dục Việt Nam cũng đặc biết chú ý đến việc tập huấn kĩ năng này cho giáo viên Bắt đầu từ việc xây dựng tài liệu nhấn mạnh cần chấm dứt việc sử dụng trừng phạt thân thể và thay thế bằng các biện pháp kỷ luật tích cực trong lớp học Để làm được điều này, các tài liệu cũng nhấn mạnh giáo viên cần có khả năng nhận diện nhu cầu của học sinh thông qua các biểu hiện hành vi của các em, qua đó tôn trọng,

hướng dẫn, hỗ trợ

+ Quản lí cảm xúc: Kết quả điểm luận cũng cho thấy rằng một số ít nghiên cứu trong khoảng hơn một thập kỷ trở lại đây đánh giá cao vai trò của kĩ năng quản lí cảm xúc của giáo viên đối với chiến lược quản lí lớp học Vì vậy, bên cạnh các kĩ năng truyền thống được trình bày ở trên, quản lí cảm xúc hướng đến giải quyết vấn đề hiệu quả là một kĩ năng mới cấu thành nên năng lực quản lí lớp học của giáo viên [114]

(2) Bàn về mối tương quan giữa các chiến lược quản lí lớp học của giáo viên với sự tiến bộ của học sinh Kết quả điểm luận cho thấy việc giáo viên sử dụng các chiến lược quản lí lớp học dựa trên bằng chứng tác động tích cực đến sự tham gia giờ học, thành tích học tập và cải thiện vấn đề hành vi trong lớp của học sinh [96], [114], [100] Cụ thể là:

Các kĩ năng chung như: Thiết lập nội quy, lập kế hoạch, chuẩn bị và tiến hành các hoạt động vào đầu năm học cũng như các chiến lược để tiến hành các hoạt động dạy học hiệu quả như chỉ dẫn hiệu quả có tương quan vừa đến thành tích học tập của học sinh; Một số các kĩ năng chung khác từ phía giáo viên như: quan tâm và hợp tác, thiết lập cấu trúc và trật tự lớp học, ấm áp, thân thiện, hỗ trợ và giao tiếp hiệu quả, kiểm soát các hành vi không phù hợp của học sinh, phản hồi đầy đủ về hiệu suất học tập của học sinh (đánh giá), định hướng nhiệm vụ … đã được chứng minh là cải thiện các kĩ năng nhận thức, tình cảm và xã hội của học sinh Trong đó, kĩ năng phân bổ thời gian: Có tương quan vừa đến thành tích học tập của học sinh Tuy nhiên, việc phân bổ thời gian nằm ngoài khả năng kiểm soát của giáo viên Việc học của học sinh phụ thuộc vào việc sử dụng thời gian có sẵn, chứ không chỉ phụ thuộc vào lượng thời gian có sẵn Tức là học sinh sử dụng thời gian như thế nào mới là quan trọng, chứ việc giáo viên phân bổ bao nhiêu phần trăm thời gian cho học sinh học không thực

sự quan trọng Trong khi đó, tính tích cực học tập của học sinh có tương quan mạnh đến thành tích học tập của học sinh Vì vậy điều quan trọng trong hành vi quản lí lớp học của giáo viên ngoài việc tập trung phân bổ thời gian học tập trên lớp như thế nào còn cần tập trung hình thành hành vi tích cực của học sinh, để các em chủ động tham gia vào các hoạt động học tập Như vậy, giáo viên cung cấp các quy tắc rõ ràng, có cấu trúc và khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình học tập giúp

học sinh đạt được nhận thức lớn hơn và lợi ích tình cảm cho học sinh, đồng thời giảm

thiểu các hành vi gây rối của học sinh [121];

Chiến lược quản lí hành vi: Các nghiên cứu về kĩ năng quản lí hành vi cũng chỉ ra tác động của các kĩ năng này đến học sinh Cụ thể, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng giáo viên thực hiện các kĩ năng quản lí hành vi sẽ góp phần giảm các vấn đề hành vi của học sinh, giảm tỉ lệ học sinh bị kỷ luật trong trường, tăng các hành vi phù hợp của học sinh và cải thiện kết quả học tập của học sinh Tuy nhiên, những tác động này đến hành vi của học sinh không được ghi nhận thường xuyên, lâu dài Đặc biệt, không tìm thấy ghi nhận về tác động của kĩ năng quản lí hành vi của giáo viên đến thái độ của học sinh Điều này cho thấy rằng thực hiện kĩ năng quản lí hành vi chứng minh được sự cải thiện vấn đề hành vi của học sinh, nhưng không chứng minh được hiệu quả tác động lâu dài và hiệu quả tác động về mặt thái độ Chưa có bằng chứng

chứng minh chiến lược kỷ luật nào là tốt nhất đối với thành tích học tập của học sinh

Như vậy, tổng quan các nghiên cứu về kĩ năng quản lí lớp học cho thấy: Các nghiên cứu tập trung hai nội dung chính là làm rõ các kĩ năng quản lí lớp học cơ bản

và ảnh hưởng của các kĩ năng đó đến thành tích học tập cũng như hành vi trong lớp của học sinh

1.1.2 Tổng quan nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học

Mặc dù giáo viên hoặc sinh viên sư phạm có kiến thức về các hành vi quản lí lớp học, vẫn có một lỗ hổng trong khả năng của họ trong việc thực hiện các hành vi này một cách nhất quán Vì vậy, cần triển khai huấn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên và sinh viên sư phạm Các nghiên cứu về việc huấn luyện kĩ năng quản

lí lớp học cho giáo viên/ sinh viên sư phạm được tổng quan trong nghiên cứu này có những đặc điểm sau:

(1) Nội dung các nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học chủ yếu tập trung vào các chương trình quản lí lớp học độc lập dựa trên thực chứng dành cho giáo viên như: mô hình quản lí lớp học Developmental Designs (DD) Hough (2011); ‘Boys

to Men Mentoring Program’’Moore và Ratchford (2007); nghiên cứu trường hợp AB (AB case study design) MacSuga và Simonsen (2011); Chương trình giáo viên hỗ trợ giáo viên (Teachers Supporting Teachers - TST) Shernoff và cộng sự (2011); Trò chơi Hành vi Tốt (Good Behavior Game - GBG) Becker và cộng sự (2013); Thúc đẩy các Chiến lược Tư duy Thay thế (Promoting Alternative Thinking Strategies - PATHS); Hỗ trợ hành vi tích cực (Positive Behavior Support (PBS) Bohanon et al (2012); Tăng cường dịch vụ hỗ trợ cảm xúc (Strengthening Emotional Support

Services - SESS) [114]; [134]

Bên cạnh đó, một số chương trình đào tạo kĩ năng quản lí lớp học toàn diện cho giáo viên được triển khai như: Chương trình Đào tạo Giáo viên hiệu quả của Gordon, tập trung vào nhiều kĩ năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ, bắt nguồn từ

mô hình trị liệu tâm lí; Chương trình của Adlerian nhấn mạnh việc hiểu lí do của các hành vi không thích nghi của học sinh, dựa trên các nguyên tắc tâm lí cá nhân của Adlerian; Chương trình ứng dụng Liệu pháp Thực tế của Glasser vào giáo dục, tập trung vào việc giáo viên hỗ trợ học sinh đưa ra những lựa chọn đúng đắn về hành vi của mình; Chương trình Canter's Assertive Discipline, có tiền đề cơ bản là quyền

được học của mỗi học sinh và quyền của mỗi giáo viên trong việc xác định và thực thi các tiêu chuẩn đối với hành vi của học sinh, hướng dẫn giáo viên thực hiện hướng dẫn hành vi Các chương trình đào tạo toàn diện này chủ yếu tập trung vào đào tạo các chiến lược quản lí hành vi học sinh, không triển khai rèn các kĩ năng quản lí lớp học khái quát như kết quả điểm luận ở trên

Một số nghiên cứu không triển khai chương trình huấn luyện kĩ năng quản lí lớp học cụ thể mà triển khai huấn luyện một số các kĩ năng riêng lẻ như: Kĩ năng mô hình hóa và phản hồi tích cực của Pisacreta et al 2011; Tăng việc thực hiện hành vi khen ngợi, củng cố, giảm việc sử dụng hình phạt và nhận xét tiêu cực của Gottlieb và Polirstok (2005), Burke và cộng sự (2011); Giảm hành vi gây rối của học sinh Reglin

et al (2009), Burke và cộng sự (2011); Thiết lập kỳ vọng (xây dựng nội quy, kế hoạch), nhắc nhở (Burke và cộng sự (2011); Thiết lập mối quan hệ gắn kết với học sinh Moore và Ratchford (2007); Xây dựng môi trường học tập Moore và Ratchford (2007); Kĩ năng thu hút học sinh tham gia vào bài học (MacSuga và Simonsen (2011) [114]

Như vậy, về cơ bản các nghiên cứu về việc huấn luyện, rèn luyện kĩ năng quản

lí lớp học chủ yếu sử dụng một/ một vài chiến lược, qua đó rèn luyện cho giáo viên một số kĩ năng quản lí lớp học nhất định, chứ không phải tất cả các kĩ năng Các kĩ năng rèn cho giáo viên trong các nghiên cứu trên chủ yếu tập trung vào chiến lược quản lí hành vi của học sinh trong lớp học Kĩ năng quản lí cảm xúc và thiết lập kỳ vọng thông qua việc lập kế hoạch giảng dạy và thiết lập nội quy lớp học được sử dụng trong một số ít nghiên cứu

(2) Đối tượng rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học mà các nghiên cứu hướng đến chủ yếu là giáo viên tại các trường Tiểu học, Trung học Một số nghiên cứu hướng đến rèn kĩ năng cho tổng thể giáo viên và nhân viên trong trường [114]; Một số nghiên cứu tập trung vào giáo viên và huấn luyện viên Một số nghiên cứu hướng đến rèn kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên sư phạm _ những người đang chuẩn bị để trở thành giáo viên tại các trường học [91], [109]

(3) Hình thức rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên/ sinh viên sư phạm: (i) Tổ chức các buổi hội thảo, thời lượng trung bình từ 1 ngày, bảy buổi đến một tuần, sáu tuần Thời gian trung bình mỗi buổi từ 45 phút đến 60 phút; (ii) Thảo

luận, giải thích và đóng vai; Thảo luận, làm mẫu, thực hành; Thảo luận nhóm sau khi được tập huấn; (iii) Đào tạo, huấn luyện: Thông qua mô hình thời gian thực, trình diễn và đồng giảng dạy; Tập huấn 45 phút/ buổi, kéo dài trong 8 tuần, theo các nhóm nhỏ Sau tập huấn, giáo viên được thực hành có hướng dẫn và thực hiện bài tập về nhà; Tập huấn năm đến bảy buổi học kéo dài 150 phút; Huấn luyện dựa trên nhu cầu của giáo viên Huấn luyện viên căn cứ vào tình trường hợp, xác định loại và thời lượng huấn luyện phù hợp; Huấn luyện 30 đến 40 phút mỗi tuần, kéo dài 12 tuần thông qua quan sát, cung cấp phản hồi về hiệu suất thực hành, mô hình hóa các chiến lược quản lí lớp học và cung cấp hướng dẫn bổ sung khi cần thiết; Huấn luyện thông qua phát tài liệu cho giáo viên đọc, huấn luyện 50 phút thông qua thảo luận các câu hỏi liên quan đến các chiến lược mà giáo viên đọc được, làm mẫu kĩ năng để giáo viên thực hành; Huấn luyện chung cho giáo viên 1 khóa gồm 14 giờ, lặp lại năm lần/ năm học với những giáo viên gặp khó khăn trong việc quản lí hành vi lớp học [109];

(iv) Huấn luyện cá nhân [114]

Như vậy, hình thức rèn luyện phổ biến nhất được tìm thấy trong các nghiên cứu là đào tạo, huấn luyện nhóm nhỏ theo kế hoạch, lộ trình nhất định, căn cứ vào nhu cầu, mục tiêu, hoàn cảnh Các kĩ thuật được sử dụng trong quá trình đào tạo, huấn luyện này là: Thảo luận, làm mẫu, đặt câu hỏi gợi mở, nghiên cứu tài liệu, quan sát

và phân tích tình huống, bài tập về nhà

(4) Hiệu quả: Các nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên/ sinh viên sư phạm có đánh giá hiệu quả tác động của các chiến lược rèn luyện, trong đó chủ yếu tập trung đánh giá hiệu quả trên học sinh Cụ thể là: Giảm 60% số lần học sinh trong trường bị kỷ luật; Cải thiện vấn đề hành vi của học sinh; Tăng hành

vi tích cực của học sinh [114] Bên cạnh đó, một số ít nghiên cứu cũng báo cáo hiệu

quả trên giáo viên, cụ thể: Cải thiện kĩ năng khen ngợi của giáo viên; Nâng cao nhận

thức của giáo viên về chiến lược quản lí lớp học và dạy học hiệu quả [114] Đối với

các chương trình huấn luyện kĩ năng quản lí lớp học toàn diện trên cơ sở rèn kĩ năng quản lí hành vi cho giáo viên, hiệu quả được tìm thấy rõ nhất là tác động của các chương trình này đến nhận thức và thái độ của giáo viên về các chiến lược kỷ luật tích cực Hiệu quả tác động đến kĩ năng kỷ luật tích cực của giáo viên không được thể hiện rõ ràng, không thường xuyên Trong các nghiên cứu được tổng quan, chỉ có

nghiên cứu của John S Carlson, Holly B Tiret, Stacy L Bender and Laurie Benson

(2011) với việc áp dụng chương trình Incredible Years Teacher Classroom

Management Program báo cáo hiệu quả cụ thể cả trên giáo viên và học sinh Cụ thể: giáo viên sử dụng lời khen ngợi và động viên tăng lên, giáo viên sử dụng lời phê bình giảm đi, tăng ảnh hưởng tích cực và hợp tác của trẻ với giáo viên, tăng tương tác tích cực của trẻ với bạn bè, và giảm hành vi hung hăng của trẻ trong lớp học [109]

Như vậy, điểm luận về tính hiệu quả của các tác động cho thấy phần lớn các tác động huấn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên tập trung đánh giá hiệu quả trên học sinh mà chưa chú trọng quan tâm đánh giá hiệu quả trên chính giáo viên Điều này đặt ra nghi vấn rằng: Hiệu quả cải thiện hành vi ở học sinh có thực sự là kết quả của việc vận dụng các chiến lược quản lí lớp học của giáo viên? Bởi vậy, đây cũng là một khoảng trống trong các nghiên cứu được tổng quan, gợi ý cho chúng tôi cần thực hiện đánh giá hiệu quả tác động của việc rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học trên chính đối tượng giáo viên

(5) Thiết kế nghiên cứu rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên, sinh viên sư phạm: (i) Nghiên cứu trường hợp: Năm nghiên cứu trường hợp Các nghiên cứu này được tiến hành trên một số trường hợp học sinh và giáo viên/ nhân viên nhất định và theo dõi quá trình rèn luyện, đánh giá hiệu quả quá trình rèn luyện trên một

số trường hợp đó; (ii) Nghiên cứu thực nghiệm một chủ đề (Single Subject Experimental Studies) Pisacreta và cộng sự đã đánh giá tác động của kĩ năng mô hình hóa và phản hồi về hiệu quả trên cơ sở thực nghiệm Quá trình thực nghiệm được tiến hành trên cơ sở thảo luận, làm mẫu kĩ năng khen khi học sinh có hành vi sửa đổi hành vi sai của mình, giáo viên thực hành, sau đó đánh giá kết quả thử nghiệm thông qua quan sát, dự giờ, ghi hình, phân tích; (iii) Nghiên cứu bán thực nghiệm: Các nghiên cứu thiết kế bán thực nghiệm được thiết kế đối chứng giữa các nhóm trường với nhau, trong đó trường A thực nghiệm rèn luyện đầy đủ các kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên, trường B, C chỉ thực hiện rèn luyện một số kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên Đối chứng giữa nhóm giáo viên thực nghiệm toàn phần với nhóm giáo viên thực nghiệm một phần kĩ năng quản lí lớp học tại các trường khác trong khoảng thời gian hai năm đã mô tả được hiệu quả của các chiến lược quản lí lớp học rèn luyện cho giáo viên; (iv) Nghiên cứu tương quan: Ba nghiên cứu sử dụng phân tích tương

quan là Burke và cộng sự 2011; Reglin và cộng sự 2009; Sawka và cộng sự 2002 Các nghiên cứu này đã sử dụng các mô hình thống kê tương quan, hồi quy để dự báo tác động của kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên (sau khi được rèn luyện) đến hành

vi gây rối của học sinh [109]; [114]

Các công cụ được sử dụng trong các thiết kế nghiên cứu trên là: Bảng hỏi tự đánh giá của giáo viên/ nhân viên/ sinh viên; Phiếu quan sát, băng video ghi hình; Nhật kí của giáo viên/ sinh viên tham gia thực nghiệm các kĩ năng Cụ thể: Sáu trong

số các nghiên cứu đã sử dụng bảng hỏi để đo lường những thay đổi trong hành vi của học sinh (Bohanon và cộng sự 2012; Burke và cộng sự 2011; Gottlieb và Polirstok 2005; Moore và Ratchford 2007; Netzel và Eber 2003; Reglin và cộng sự 2009) Bốn nghiên cứu xem xét mức độ trung thực của việc thực hiện can thiệp đào tạo giáo viên (Becker và cộng sự 2013; Bohanon và cộng sự 2012; Hough 2011; MacSuga và Simonsen 2011; Sawka và cộng sự 2002) Hai trong số các nghiên cứu này đo lường nhận thức về mức độ trung thực của việc thực hiện thông qua khảo sát (Bohanon và cộng sự 2012; Hough 2011), trong khi ba nghiên cứu đo lường mức độ trung thực việc thực hiện của giáo viên bằng cách quan sát (Becker và cộng sự 2013; MacSuga

và Simonsen 2011; Sawka và cộng sự 2002) Hai nghiên cứu đo lường mức độ trung thực trong việc thực hiện của huấn luyện viên (Becker và cộng sự 2013; Shernoff và cộng sự 2011) Ba nghiên cứu đo lường kết quả học tập của học sinh (Burke và cộng

sự 2011; Gottlieb và Polirstok 2005; Moore và Ratchford 2007) Cuối cùng, bốn nghiên cứu đã sử dụng các quan sát để đo lường hành vi của học sinh và nhân viên (Burke và cộng sự 2011; Bohanon và cộng sự 2012; MacSuga và Simonsen 2011; Pisacreta và cộng sự 2011; Sawka và cộng sự 2002; Shernoff và cộng sự 2011)

1.1.3 Tổng quan nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng cho sinh viên thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

Điểm luận các nghiên cứu bàn về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học trong mục 1.1.2 của nghiên cứu này cũng đã chỉ ra các hình thức rèn luyện mà các nghiên cứu trước đây đã sử dụng chủ yếu là hình thức rèn luyện trực tiếp trên lớp, theo khóa học riêng biệt, theo một lộ trình nhất định thông qua các kĩ thuật như: thảo luận, làm mẫu, đặt câu hỏi gợi mở, nghiên cứu tài liệu, quan sát và phân tích tình huống, bài tập về

nhà Chúng tôi không tìm thấy nghiên cứu bàn về việc rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

Điểm luận các nghiên cứu trong nước, chúng tôi cũng không tìm thấy nghiên cứu nào bàn về việc rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm Tuy nhiên, có một số nghiên cứu bàn vê việc rèn luyện kĩ năng chung cho sinh viên, hoặc một số kĩ năng cụ thể liên quan đến giảng dạy kiến thức cho học sinh thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm Ví dụ nghiên cứu của tác giả Huỳnh Mỹ Linh, 2023 bàn đến việc rèn cho sinh viên tập giảng thông qua hoạt động rèn nghiệp vụ sư phạm thường xuyên; nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Duyên, 2017 bàn đến việc rèn kĩ năng tham vấn nghề cho sinh viên thông qua dạy nghiệp vụ sư phạm…Các nghiên cứu này đều đề cao vai trò của hoạt động dạy và học nghiệp vụ sư phạm trong việc rèn luyện kĩ năng cho sinh viên Bên cạnh đó, một số nghiên cứu về kĩ năng quản lí lớp học có đề xuất hình thức rèn luyện, trong đó có hình thức thực hành nghiệp vụ sư phạm

Như vậy có thể thấy rằng hoạt động nghiệp vụ sư phạm là không thể thiếu đối với sinh viên sư phạm Tuy nhiên, các nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên sư phạm chưa chú ý đến việc kết hợp chặt chẽ với hoạt động nghiệp

vụ sư phạm Vì vậy, cần có nghiên cứu về việc rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm để đánh giá hiệu quả của hình thức này

1.1.4 Khái quát kết quả tổng quan nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên thông qua thực hành nghiệp vụ sư phạm

Như vậy, các nghiên cứu mà chúng tôi tổng quan được về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên/ sinh viên sư phạm có thiết kế nghiên cứu đa dạng Trong đó, các nghiên cứu đều chú trọng vào thiết kế trường diễn (trường hợp hoặc thực nghiệm/ bán thực nghiệm), không tìm thấy nghiên cứu nào chỉ tập trung mô tả lát cắt Đồng thời, một số nghiên cứu còn đánh giá được khả năng dự báo của kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên đến chất lượng học tập và hành vi của học sinh Tuy nhiên, không thấy có thiết kế nghiên cứu nào dự báo các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên/ sinh viên sư phạm Đây là một khoảng trống trong các nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên/ sinh viên sư phạm

mà chúng tôi tổng quan được Khoảng trống này khiến các nghiên cứu thiếu dữ liệu

định lượng mô tả tác động của các yếu tố đến việc hình thành kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên/ sinh viên sư phạm Các nghiên cứu này chủ yếu sử dụng dữ liệu định tính thông qua quan sát, thảo luận để nhận định các yếu tố tác động đến sự cải thiện/ không cải thiện kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên/ sinh viên sư phạm

Một cách khái quát, kết quả điểm luận các nghiên cứu về kĩ năng quản lí lớp học và rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho thấy:

Các kĩ năng quản lí lớp học cơ bản bao gồm ba nhóm: Kĩ năng tổ chức lớp học; Kĩ năng quản lí hành vi; Kĩ năng xây dựng môi trường lớp học Tương ứng với

đó là các kĩ năng: Kĩ năng xây dựng mối quan hệ tích cực với học sinh và phụ huynh;

Kĩ năng thiết lập nội quy lớp học; Kĩ năng thiết lập thời gian biểu; Kĩ năng quản lí thời gian và chuyển tiếp trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học; Kĩ năng tổ chức

và xây dựng môi trường lớp học; Kĩ năng củng cố hành vi tích cực của học sinh; Kĩ năng kỷ luật tích cực; Kĩ năng quản lí cảm xúc và giải quyết vấn đề

Việc rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên/ nhân viên trong trường

và sinh viên sư phạm đã được chú ý, cả ở nước ngoài và trong nước Trong đó, các nghiên cứu được điểm luận chỉ ra khoảng trống nghiên cứu:

(1) Phần lớn các nghiên cứu tập trung tác động rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên, chỉ một số ít nghiên cứu bàn về việc rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho sinh viên sư phạm Tuy nhiên, những nghiên cứu này lại chủ yếu nhấn mạnh yếu tố văn hóa mà chưa chú trọng tìm hiểu thực trạng, yếu tố tác động đến thực trạng

và triển khai các tác động nhằm cải thiện thực trạng kĩ năng quản lí lớp học cho nhóm sinh viên sư phạm này

(2) Các nghiên cứu về việc rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học cho các nhóm đối tượng đa phần chỉ đánh giá hiệu quả trên học sinh, không chỉ rõ hiệu quả trên nhóm đối tượng thụ hưởng các tác động rèn luyện _ giáo viên Vì vậy, sự cải thiện các vấn đề hành vi của học sinh trong lớp học cũng như cải thiện thành tích học tập không được chứng minh là hệ quả của sự cải thiện kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên Nói cách khác, thiếu nội dung đánh giá sự cải thiện kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên/ sinh viên sư phạm sau tác động khiến các nghiên cứu chưa chỉ ra được hiệu quả tác động của các biện pháp rèn luyện Một số ít nghiên cứu có đánh giá nội dung này nhưng lại thiếu dữ liệu định lượng, mà chủ yếu là dữ liệu định tính

(3) Các nghiên cứu được điểm luận tập trung mô tả thực trạng, cách thức thực hiện các biện pháp tác động rèn kĩ năng cho giáo viên/ sinh viên sư phạm Các nghiên cứu này đều sử dụng một chương trình huấn luyện kĩ năng quản lí lớp học đã được thiết kế sẵn Vì vậy, các chiến lược, kĩ năng quản lí lớp học cũng như các biện pháp tác động chủ yếu được vận dụng hoàn toàn từ cơ sở lí luận Không có nghiên cứu nào đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng quản lí lớp học của giáo viên/ sinh viên, cũng như đánh giá quan điểm của nhóm đối tượng này về các hoạt động tác động để

đề xuất biện pháp phù hợp

(4) Vì các nghiên cứu được điểm luận không tập trung đánh giá hiệu quả tác động trên giáo viên/ sinh viên sư phạm nên cũng không chú trọng đề xuất các biện pháp tác động nhằm cải thiện kĩ năng quản lí lớp học cho nhóm đối tượng này Các thảo luận sau nghiên cứu đều hướng đến sự cải thiện vấn đề hành vi của học sinh Trong khi đó, mục đích của các tác động là rèn kĩ năng quản lí lớp học cho giáo viên/ sinh viên sư phạm Đầu ra của việc giáo viên thực hiện tốt kĩ năng quản lí lớp học không chỉ dừng lại ở sự cải thiện hành vi của học sinh, mà còn liên quan đến chất lượng giảng dạy và cảm nhận hạnh phúc của người dạy và người học

(5) Các nghiên cứu được tổng quan phần lớn được thiết kế nghiên cứu trường diễn, nhưng tập trung vào nghiên cứu trường hợp, nghiên cứu bán thực nghiệm và sử dụng dữ liệu định tính thông qua quan sát Vì vậy, kết quả của các nghiên cứu này thiếu tính khách quan

(6) Thiếu dữ liệu về nghiên cứu rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học thông qua hoạt động nghiệp vụ sư phạm

Trên cơ sở phân tích tổng quan điểm luận, chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu trong các nghiên cứu trước đây, chúng tôi nhận ra rằng: Cần thiết triển khai nghiên cứu về kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên sư phạm_những người sẽ trở thành giáo viên trong tương lai để đánh giá thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của nhóm sinh viên này, từ đó phân tích những ưu điểm, hạn chế trong kĩ năng quản lí lớp học của

họ Đồng thời, phân tích những đánh giá của nhóm sinh viên này về chất lượng các hoạt động rèn luyện kĩ năng quản lí lớp học tại các trường sư phạm (nơi họ đang theo học), phân tích tác động của các hoạt động này đến thực trạng kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên sẽ là cơ sở để thiết kế các hoạt động cũng như đề xuất cách thức tác

động phù hợp nhằm nâng cao kĩ năng quản lí lớp học cho họ Một nghiên cứu thực nghiệm kết hợp sử dụng phương pháp phân tích định lượng với định tính là cần thiết

để đánh giá các nội dung trên Cuối cùng, hiệu quả trên học sinh đã được chứng minh trong tất cả các nghiên cứu được điểm luận, nhưng hiệu quả trên giáo viên/ sinh viên

sư phạm còn chưa rõ ràng, vì vậy việc đánh giá hiệu quả của các tác động trên cơ sở đánh giá sự cải thiện các kĩ năng của giáo viên/ sinh viên sau khi được rèn luyện là

cần thiết

1.2 Lí luận về kĩ năng quản lí lớp học của sinh viên ngành giáo dục tiểu học 1.2.1 Một số khái niệm

1.2.1.1 Khái niệm kĩ năng

Sau khi tổng quan cơ sở lí luận về kĩ năng, chúng tôi nhận thấy một số quan niệm đã khái quát được nội hàm của khái niệm “kĩ năng” như sau:

Mô hình khái niệm về Kĩ năng do John Dewey phát triển trong cuốn sách “Bản chất và hành vi của con người” định nghĩa kĩ năng là sự giải thích các thói quen của một người, không phải là sự lặp lại thuần túy Trong đó có thể phân biệt ba thành phần tương tác của kĩ năng: Thái độ và giá trị; Kiến thức và khả năng liên quan; Tập

hợp các hành vi mạch lạc [88] Theo quan niệm này, kĩ năng là hoạt động của con

người, được hình thành theo con đường luyện tập chứ không phải là sự lặp lại cơ học thuần túy Con đường hình thành kĩ năng liên quan đến cấu trúc tâm lí con người, bao gồm nhận thức, thái độ, các khả năng liên quan đến hoạt động và cách thức hoạt động

Theo tiếp cận hoạt động, khái niệm kĩ năng được hiểu theo cách hiểu về năng lực Có ba loại năng lực: Năng lực biết, trả lời câu hỏi tại sao, ngụ ý nói về khả năng phản xạ, hiểu biết và tự nhận thức; Năng lực Biết gì - Khi nào - Ở đâu, hàm ý nói về khả năng hoạt động Người có năng lực này cần có các kĩ năng liên quan đến việc phát triển và tận dụng mạng lưới mối quan hệ rộng lớn; Năng lực biết cách, hàm ý nói về khả năng phản ứng, chuyển giao về mặt kiến thức, nâng cao kĩ năng làm việc [88]

Từ “kĩ năng” làm nổi bật chức năng thực hành Chỉ riêng thuật ngữ này đã có nghĩa rộng và mô tả một khả năng cụ thể để hoàn thành các nhiệm vụ, từ những nhiệm

vụ dễ dàng hơn như “học cách đá bóng” đến những nhiệm vụ khó hơn như “học cách sáng tạo.” Khái niệm “kĩ năng” phải được hiểu là khả năng làm chủ các hành động

khó kiểm soát (wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Soft_skills)

Theo từ điển Tâm lí học, kĩ năng là một hình thức của hoạt động, được chia

thành ba mức độ tương ứng với ba giai đoạn hình thành [25]

+ Giai đoạn 1: Người học lần đầu làm quen với vận động và lần đầu lĩnh hội

nó Sự học vận động bắt đầu từ việc phát hiện các thành phần của vận động - tập hợp các thành tố vận động, trình tự thực hiện và mối liên kết của chúng Việc làm quen này diễn ra trên cơ sở người học được xem trình diễn lại, thuật lại, giảng giải và quan sát một cách trực quan quá trình thực hiện vận động Pha tiếp theo của giai đoạn thứ nhất đòi hỏi nhiều nỗ lực - người học phải lặp lại vận động nhiều lần để nắm được bức tranh bên trong của vận động Đồng thời học bản mã hóa những tín hiệu từ các mệnh lệnh Việc tích lũy những từ điển chuyển mã là một trong những sự kiện quan trọng nhất của giai đoạn này Cần phải lặp đi lặp lại nhiều lần để người học có thể tìm được bảng mã trong bất kì phương án nào của vận động, kể cả khi có sự lệch chuẩn

+ Giai đoạn 2: Giai đoạn tự động hóa vận động Ở đây các thành phần chủ đạo của vận động được giải phóng từng phần hoặc hoàn toàn khỏi sự quan tâm đến nó, thoát khỏi sự kiểm soát của ý thức và sự thoát khỏi này có thể và cần có sự giúp đỡ

+ Giai đoạn 3: Diễn ra sự “mài bóng” kĩ năng nhờ quá trình ổn định hóa và tiêu chuẩn hóa Trong quá trình ổn định hóa, kĩ năng đạt được tính bền vững và không

bị phá hủy trong bất kỳ tình huống nào Còn trong quá trình tiêu chuẩn hóa, kĩ năng dần dần được định khuôn nhờ lặp đi lặp lại vận động nhiều lần

Tóm lại, trong nghiên cứu này, chúng tôi căn cứ trên cơ sở tiếp cận hoạt động,

quan niệm kĩ năng là một hình thức của hoạt động, thể hiện khả năng hoạt động thuần

thục, linh hoạt, mang lại hiệu quả cao Kĩ năng được hình thành trên cơ sở nhận thức,

được chi phối bởi thái độ và các khả năng vốn có của chủ thể liên quan đến hoạt động

và sự luyện tập Sau khi được hình thành, cùng với các hiện tượng tâm lí trên, kĩ năng cấu thành nên năng lực của chủ thể

1.2.1.2 Khái niệm quản lí lớp học

Như đã trình bày trong phần tổng quan điểm luận về kĩ năng quản lí lớp học, khái niệm “quản lí lớp học” từ khi bắt đầu được nghiên cứu chủ yếu nhấn mạnh đến khía cạnh “quản lí hành vi” Sau đó, khái niệm này mở rộng đến khía cạnh “quản lí hoạt động tổ chức lớp học” Một loạt các nghiên cứu theo thời gian của Martin, Yin

và Baldwin (1998), Martin, Yin và Mayall (2007), và Martin và Sass (2010) đã cố gắng phát hiện và nhóm nhiều đặc điểm và lĩnh vực quản lí lớp học thông qua nghiên cứu liên tục dựa trên bảng câu hỏi được sửa đổi liên tục, qua đó đề xuất hai khía cạnh

cơ bản cho khái niệm “quản lí lớp học” là: Quản lí dạy học và quản lí hành vi “Quản

lí dạy học” đề cập đến nỗ lực của giáo viên trong việc lập kế hoạch và thực hiện thói quen giảng dạy hàng ngày, thiết kế các hoạt động học tập cho học sinh, lựa chọn tài liệu học tập, theo dõi và đánh giá quy trình học tập và kết quả học tập của học sinh trong một môi trường học tập mang tính xây dựng Ví dụ, “quản lí dạy học” bao gồm việc giáo viên chuẩn bị cho bài học ngày hôm sau, phân chia đơn vị dạy học thành các phần dạy học nhỏ hơn, lựa chọn tốc độ phổ biến kiến thức, video, bản đồ, phòng thí nghiệm, các chuyến thực tế, loại công việc (cá nhân, nhóm, hỗn hợp) sẽ được sử dụng và thực hiện, các bài kiểm tra và kỳ thi mà học sinh sẽ thực hiện … Thứ hai,

“quản lí hành vi” đề cập đến việc thiết lập các quy tắc ngăn cản học sinh thực hiện hành vi sai trái, thưởng cho họ vì hành vi tích cực và thúc đẩy mạnh mẽ họ chấp nhận,

sử dụng và tận dụng tối đa các quy tắc này “Quản lí hành vi” cũng đề cập đến những

nỗ lực của giáo viên để thiết lập và duy trì giao tiếp chất lượng cao với học sinh, phát triển mối quan hệ dựa trên sự tôn trọng và hợp tác lẫn nhau giữa giáo viên và học sinh Ví dụ, quản lí hành vi bao gồm thảo luận giữa giáo viên và học sinh trong lớp vào đầu năm học về các hành vi được chấp nhận và không được chấp nhận, thiết kế chương trình giao tiếp giữa giáo viên và phụ huynh hàng tuần hoặc hàng tháng, thiết lập sự hợp tác của giáo viên với sự hỗ trợ của các dịch vụ xã hội và giáo dục, sự tham gia của giáo viên trong các cuộc họp thường kỳ của hội đồng giáo viên để thảo luận

về các vấn đề hành vi… [112]

Tác giả Nguyễn Thị Hằng, 2011 cho rằng: Quản lí lớp học có thể được hiểu là những nỗ lực của giáo viên với mục đích kiến tạo môi trường học tập tích cực, hiệu quả Quản lí lớp học có thể được hiểu theo nhiều nghĩa Theo nghĩa hẹp, quản lí lớp

học được hiểu đồng nghĩa với “Quản lí lớp học trong một giờ lên lớp” Theo nghĩa rộng: quản lí lớp học được hiểu là “Quản lí một tập thể lớp trong một học kỳ, một

năm học, nói cách khác đó là công việc quản lí của giáo viên chủ nhiệm lớp” [30]

Như vậy, theo quan điểm của tác giả Nguyễn Thị Hằng và cộng sự, quản lí lớp học là hoạt động quản lí trên mọi lĩnh vực học tập, giáo dục nhân cách, lao động, sinh

hoạt văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, vui chơi… của lớp học nhằm đạt tới mục đích phát triển toàn diện, đúng mục tiêu đề ra theo kế hoạch trong một thời gian cụ thể như một kì học, năm học, khóa học Đây là một khái niệm tương đối rộng, gắn với nhiệm vụ của công tác chủ nhiệm lớp nhiều hơn là công việc dạy học của một giáo viên

Đồng tình với quan điểm trên, nhóm tác giả Nguyễn Đức Sơn và cộng sự, 2016

đề cập đến hai bình diện khi trình bày quan niệm về quản lí lớp học Đó là: tổ chức

và quản lí sự tồn tại và phát triển của tập thể, với tư cách là một nhóm xã hội và là phương tiện giáo dục học sinh (trong thực tiễn được hiểu là hoạt động quản lí của giáo viên chủ nhiệm lớp); tổ chức và quản lí lớp học với tư cách vừa là đối tượng tác động, vừa là môi trường trong đó diễn ra các hoạt động dạy học và giáo dục trên lớp của giáo viên tại thời điểm nhất định (trong thực tiễn được hiểu là tổ chức và quản lí

lớp học trong giờ dạy) [66]

Đồng tình với các quan điểm trên, nhưng phân loại rõ hơn các thành tố trong quản lí lớp học, tác giả Khúc Năng Toàn quan niệm “quản lí lớp học” là hệ thống các việc làm mà giáo viên tiến hành nhằm thiết lập và duy trì môi trường học tập hiệu quả cho học sinh trong lớp học Quan niệm này nhấn mạnh phạm vi của hoạt động quản lí lớp học là trong môi trường “lớp học” Nội dung của quản lí lớp học bao gồm

ba thành phần cơ bản: Quản lí nội dung dạy học, Quản lí đạo đức, và quản lí tương tác xã hội [73]

Như vậy, về cơ bản, các nhà nghiên cứu tâm lí giáo dục tại Việt Nam cũng đồng tình với các nhà nghiên cứu trên thế giới về khái niệm “quản lí lớp học” Trong đó, các tác giả đều cho rằng quản lí lớp học là hệ thống các hoạt động (cũng được coi là nhiệm vụ) của giáo viên, thông qua thực hiện: Quản lí hành vi của học sinh, quản lí môi trường học tập, quản lí hoạt động dạy học nhằm tạo điều kiện tốt nhất để đạt được mục tiêu dạy học và giáo dục Hệ thống các hoạt động này có thể thực hiện trong phạm vi lớp học, giờ học cụ thể hoặc trong các giờ học khác nhau của quá trình dạy học Tuy nhiên, chúng tôi đồng tình với quan điểm cho rằng hệ thống các hoạt động nhằm quản lí lớp học nêu trên được thực hiện trong phạm vi lớp học, giờ học cụ thể Bởi với quan niệm này, “quản lí lớp học” trở thành một nhiệm vụ, kĩ năng, có thể phân biệt với các kĩ thành phần các trong hệ thống năng