(Tiểu luận) phân tích quan niệm duy vật biện chứng về mối quanhệ giữa vật chất và ý thức, từ đó xây dựng ý nghĩaphương pháp luận chung và liên hệ với thực tiễn

Với tư cách là một sinh viên, một công dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, em muốn tìm hiểu kĩ hơn về Triết hoc Mác – Lênin, cụ thể là tìm hiểu mối quan hệ biện chứng giữa v

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Khoa Marketing

BÀI TẬP LỚN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Đề tài số 3 Phân tích quan niệm duy vật biện chứng về mối quan

hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó xây dựng ý nghĩa phương pháp luận chung và liên hệ với thực tiễn

Nguyễn Ngọc Ninh Giang – MSV: 11217012

Lớp: Triết học Mác – Lênin (221)_05

Hà Nội – 04/2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

1 Lý luận chung về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 4

1.1 Vật chất 4

1.1.1 Phạm trù vật chất 4

1.1.2 Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất 5

1.1.3 Tính thống nhất vật chất của thế giới 5

1.2 Ý thức 6

1.2.1 Kết cấu và nguồn gốc của ý thức 6

1.2.3 Bản chất của ý thức 7

1.3 Quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 7

1.3.1 Vai trò của vật chất đối với ý thức 8

1.3.2 Vai trò của ý thức đối với vật chất 9

1.4 Ý nghĩa phương pháp luận 9

2 Liên hệ thực tiễn 10

2.1 Trong quá trình học tập và làm việc của bản thân 10

2.2 Trong sự nghiệp đổi mới của đất nước 10

KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

LỜI MỞ ĐẦU

Thắng lợi của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc là những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước Nước ta dưới đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng đã vận dụng sáng tạo, thành công chủ nghĩa Mác – Lênin, nhấn mạnh rằng con đường Đảng lựa chọn là hoàn toàn đúng đắn “Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh” Với mục tiêu là làm sao để dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh, Đảng và Chính phủ luôn đặt nhiệm vụ bảo vệ Tổ Quốc và phát triển kinh tế lên hàng đầu Nhờ vào việc vận dụng một cách năng động, sáng tác chủ nghĩa Mác – Lênin, thời gian qua nước ta đã có những thành tựu trong công cuộc đổi mới và đang tạo ra một thế lực mới để nước ta bước vào một thời kì phát triển mới Thời kì cách mạng khoa học và công nghệ nở rộ với trình độ phát triển ngày càng cao, tạo tiền đề cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thúc đẩy quá trình chuyển dịch kinh tế và đời sống xã hội

Tuy nhiên, trình độ khoa học kĩ thuật giữa các nước lại không đồng đều Nhóm nước phát triển luôn có ưu thế về công nghệ hơn nhóm nước đang phát triển Vì vậy nhóm nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, đang đứng trước một thách thức to lớn – nguy cơ tụt lại phía sau ngày càng cao, mà xuất điểm thì lại thấp, bắt buộc phải đi lên từ môi trường cạnh tranh quốc tế quyết liệt

Trước tình hình đó, cùng với xu thế phát triển của thời đại, Đảng và nhà nước cần tiếp tục tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh kinh tế đặt ra cấp thiết, có ý nghĩa sống còn đối với đất nước ta Vì vậy ngay lúc này đây, nước ta phải tiếp tục kiên định và vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin trong công cuộc đổi mới và phát triển đất nước

Với tư cách là một sinh viên, một công dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, em muốn tìm hiểu kĩ hơn về Triết hoc Mác – Lênin, cụ thể là tìm hiểu mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức, từ đó vận dụng mối quan hệ này vào thực tiễn xã hội, đặc biệt là trong công cuộc đổi mới đất nước Việt Nam hiện nay Trong quá trình thực hiện đề tài, dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn sẽ không thể tránh khỏi những sai sót, em rất mong nhận được những sự góp ý từ thầy

để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

1 Lý luận chung về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

1.1 Vật chất

1.1.1 Phạm trù vật chất

Trong tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”, Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh lại, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác” Vật chất với tư cách là một phạm trù triết học – mang khái niệm rộng nhất, không có những đặc tính cụ thể có thể cảm thụ được, sự tồn tại của vật chất không phụ thuộc vào cảm giác

Từ phát biểu đó, ta suy ra 3 nội dung cơ bản của vật chất như sau:

Thứ nhất, vật chất là thực tại khách quan – cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý

thức và không lệ thuộc vào ý thức Lênin cho rằng vật chất vốn tự nó có, không thể

bị tiêu diệt, nó tồn tại bên ngoài và không bị lệ thuộc vào cảm giác, vào ý thức của con người Điều này khác với quan niệm tuyệt đối của chủ nghĩa duy tâm: vật chất

là sản phẩm của tinh thần (ý thức) Vật chất theo Lênin không phải là lực lượng siêu nhiên, do con người tự tưởng tượng ra như thần linh; mà trái lại, vật chất là kết quả của sự khái quát sự vật, hiện tượng cụ thể

Thứ hai, vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan con người thì đem

lại cho con người cảm giác Vật chất luôn biểu hiện đặc tính hiện thực khách quan của mình thông qua sự tồn tại không bị lệ thuộc vào ý thức của các sự vật, hiện tượng cụ thể; tức là luôn biểu hiện sự tồn tại của mình dưới dạng thực thể Và những thực thể này khi tác động vào các giác quan của con người sẽ gây ra cảm giác, và từ đó mà con người có thể biết được, cảm nhận được, hiểu được và nắm bắt được thực thể, sự vật ấy Mặc dù không phải sự vật, hiện tượng nào khi tác động vào con người có thể cho con người cảm giác nhưng nếu nó vẫn tồn tại khách quan và không bị phụ thuộc vào ý thức của con người, thì nó vẫn là vật chất

Thứ ba, vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó Trong

thế giới của chúng ta đang sống, tức là thế giới vật chất luôn tồn tại song song hai hiện tượng – hiện tượng vật chất và hiện tượng tinh thần Các hiện tượng vật chất thì luôn tồn tại khách quan, còn các hiện tượng tinh thần thì lại bắt nguồn từ các hiện tượng vật chất Vì vậy những nội dung của các hiện tượng vật chất ấy cũng chỉ là chép lại, chụp lại, là bản sao của các hiện thực khách quan Và cảm giác là

cơ sở của mọi sự hiểu biết, bản thân nó không ngừng chép lại, chụp lại, phản ánh

lại hiện thực khách quan, nên theo nguyên tắc, con người có thể nhận thức được thế giới vật chất là nhờ có cảm giác

1.1.2 Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

Vận động là phương thức tồn tại của vật chất và là thuộc tính cố hữu của vật chất.

Ăngghen cho rằng vận động là một phương thức tồn tại vật chất, là thuộc tính cố hữu của vật chất Có 5 hình thức vận động chính từ thấp đến cao: cơ – hóa – lý – sinh – xã hội Các hình thức vận động này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, thực hiện tác động qua lại lẫn nhau Vật chất tồn tại và điều đó biểu hiện thông qua

sự vận động không ngừng và các dạng khác nhau của vật chất Bất cứ một dạng vật chất nào cũng là một thể thống nhất có kết cấu xác định gồm những bộ phận nhân

tố khác nhau, cùng tồn tại, có ảnh hưởng và tác động lẫn nhau gây ra nhiều biến đổi Nguồn gốc vận động do những nguyên nhân bên trong, vận động vật chất chính là tự thân vận động

Vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất, mang đặc trưng, tính chất của vật chất, không thể có vận động bên ngoài vật chất và vận động không do ai sáng tạo ra, đồng thời không thể bị tiêu diệt Khoa học đã chứng minh rằng nếu một hình thức vận động nào đó của sự vật bị mất đi thì tự nó sẽ hình thành một hình thức vận động khác thay thế Các hình thức vận động chuyển hóa lẫn nhau còn vận động của sự vật thì tồn tại vĩnh viễn

Mặc dù vận động luôn ở trong quá trình không ngừng, nhưng trong đó vẫn bao hàm hiện tượng đứng im tương đối, đây là điều kiện chủ yếu của sự phân hóa vật chất Đứng im chính là một trạng thái đặc biệt của vận động

Không gian và thời gian là những hình thức tồn tại của vật chất.

Không gian là hình thức tồn tại cơ bản của vật chất về mặt quảng tính, có 3 chiều (chiều dài, chiều rộng, chiều cao) Còn thời gian là hình thức tồn tại cơ bản của vật chất về mặt trường tính và chỉ có 1 chiều (từ quá khứ đến tương lai) Không gian phản ánh thuộc tính của các đối tượng vật chất có vị trí, có hình thức kết cấu, có kích thước, biểu hiện qua tính chất và trật tự của chúng; còn thời gian phản ánh thuộc tính của các quá trình vật chất diễn ra nhanh hay chậm, kế tiếp nhau theo một trình tự nhất định Lênin đã chỉ ra rằng, không có vật chất nào tồn tại bên ngoài không gian và thời gian cũng như không có không gian, thời gian nào tồn tại bên ngoài vật chất

1.1.3 Tính thống nhất vật chất của thế giới

Triết học Mác – Lênin khẳng định rằng chỉ có một thế giới duy nhất là thế giới vật chất, đồng thời còn khẳng định rằng thế giới đều là những dạng cụ thể của vật chất, có liên hệ vật chất thống nhất với nhau như liên hệ về lịch sử phát triển,

cơ cấu tổ chức và đều phải tuân thủ theo quy định khách quan của thế giới vật chất,

do đó tồn tại vĩnh cửu, không do ai sinh ra và cũng tự không mất đi Trong thế giới

đó, không có gì khác ngoài quá trình vật chất đang biến đổi là chuyển hóa lẫn nhau, là nguyên và kết quả của nhau

1.2 Ý thức

1.2.1 Kết cấu và nguồn gốc của ý thức

Định nghĩa theo phạm vi thì ý thức chỉ toàn bộ đời sống tinh thần, tâm lý của con người được tạo thành từ nhiều yếu tố, trong đó có 2 yếu tố cơ bản nhất là tình cảm và tri thức Định nghĩa theo bản chất thì ý thức là toàn bộ sự phản ánh năng động sáng tạo của con người đối với thế giới khách quan

Ý thức là một hiện tượng tâm lý xã hội có kết cấu phức tạp gồm tri thức, tình cảm, ý chí, trong đó tri thức là quan trọng nhất Theo Mác “Tri thức là phương thức tồn tại của ý thức” Tri thức là yếu tố căn bản nhất phân biệt tâm lý của con người với tâm lý động vật, nhờ vào tri thức mà con người có thể cải tạo tự nhiên xã hội Nguồn gốc của ý thức bao gồm nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội

Nguồn gốc tự nhiên

Ý thức ra đời là kết quả của sự phát triển lâu dài của giới tự nhiên cho tới khi xuất hiện con người và bộ óc Khoa học chứng minh rằng, thế giới vật chất nói chung và trái đất nói riêng đã từng tồn tại rất lâu trước khi xuất hiện con người, rằng hoạt động ý thức của con người diễn ra trên cơ sở hoạt động sinh lý thần kinh

bộ não người Không thể tách rời ý thức ra khỏi bộ não vì ý thức là chức năng bộ não, bộ não là khí quản của ý thức Sự phụ thuộc ý thức vào hoạt động bộ não thể hiện khi bộ não bị tổn thương thì hoạt động ý thức sẽ bị rối loạn

Nguồn gốc xã hội

Sự ra đời của ý thức gắn liền với sự phát triển của bộ óc con người dưới ảnh hưởng của lao động và giao tiếp xã hội Lao động của con người là nguồn gốc vật chất có tính xã hội nhằm cải tạo tự nhiên, thoả mãn nhu cầu và phục vụ mục đích bản thân con người, từ đó mà xã hội loài người mới hình thành và phát triển Lao động là phương thức tồn tại cơ bản đầu tiên của con người, kết nối con người với nhau trong mối quan hệ khách quan, tất yếu; dần dần mối quan hệ này sản sinh nhu cầu trao đổi kinh nghiệm và tổ chức lao động Và kết quả là ngôn ngữ ra đời Ngôn ngữ được coi là cái vỏ vật chất của tư duy, với sự xuất hiện của ngôn ngữ, tư tưởng con người có khả năng biểu hiện thành hiện thực trực tiếp, trở thành tín hiệu vật chất tác động dưới giác quan của con người và gây ra cảm giác Nhờ có

nó mà con người có thể giao tiếp, trao đổi, truyền đạt kinh nghiệm cho nhau, thông qua đó mà ý thức cá nhân trở thành ý thức xã hội, và ngược lại Chính nhờ trừu

Discover more from:

KTCT01

Document continues below

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin

Đại học Kinh tế Quốc dân

999+ documents

Go to course

Phân tích quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và những tác động tích cực đối với Việt Nam

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (48)

12

Vo ghi triet hoc Mac - Lenin 1

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 99% (69)

17

Tiểu luận Kinh tế Chính trị Mác-Lênin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (100)

14

Tài liệu tổng hợp Kinh tế chính trị Mác LêNin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (134)

63

KTCT - Tài liệu ôn tự luận

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (65)

57

Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (21)

16

tượng hóa và khái quát hóa mà con người có thể đi sâu vào bản chất của sự vật, hiện tượng, đồng thời tổng kết hoạt động của mình trong toàn bộ quá trình phát triển lịch sử

1.2.3 Bản chất của ý thức

Từ việc xem xét nguồn gốc của ý thức, có thể thấy rõ ý thức có bản tính phản

ánh, sáng tạo và bản tính xã hội

Bản tính phản ánh thể hiện về thế giới thông tin bên ngoài, là biểu thị nội dung được từ vật gây tác động và được truyền đi trong quá trình phản ánh Bản tính của nó quy định mặt khách quan của ý thức, tức là phải lấy khách quan làm tiền để bị nó quy định nội dung phản ánh là thế giới khách quan Ý thức ngay từ đầu đã gắn liền với lao động, trở thành một mặt tất yếu của quá trình hoạt động sáng tạo, cải tạo xã hội

Tính sáng tạo của ý thức thể hiện ở chỗ nó không chụp lại một cách thụ động nguyên xi hiện thực khách quan mà có cải biến, quá trình thu nhập thông tin gắn liền với quá trình xử lý thông tin Tính sáng tạo còn thể hiện ở khả năng gián tiếp khái quát thế giới khách quan ở quá trình chủ động, tác động vào thể giới đó Phản ánh và sáng tạo có quan hệ mật thiết với nhau, không thể tách rời, không có phản ánh thì không có sáng tạo, bởi vì phản ánh là điểm xuất phát và nền tảng của sáng tạo Nghĩa là, mối quan hệ biện chứng giữa thu nhận và xử lý thông tin là sự thống nhất giữa mặt khách quan và mặt chủ quan của ý thức

Ý thức chỉ được nảy sinh trong lao động, hoạt động cải tạo thế giới của con người Hoạt động đó không thể là hoạt động đơn lẻ mà là hoạt động xã hội Ý thức trước hết là nhận thức của con người về xã hội và hoàn cảnh và những gì đang diễn

ra ở thế giới khách quan về mối liên hệ giữa người và người Vì thế mà ý thức xã hội hình thành và bị chi phối bởi tồn tại xã hội và các quy luật của tồn tại xã hội

đó Ý thức của mỗi cá nhân mang trong nó ý thức xã hội Bản tính xã hội của ý thức cũng thống nhất với bản tính phản ánh trong sáng tạo Sự thống nhất đó thể hiện ở tính năng động chủ quan của ý thức, ở quan hệ giữa nhân tố vật chất và nhân tố ý thức trong hoạt động cải tạo thế giới quan của con người

1.3 Quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Mối quan hệ vật chất và ý thức được coi là “Vấn đề cơ bản của mọi triết học, đặc biệt là của triết học hiện đại” Theo quan điểm triết học Mác – Lênin, vật chất

và ý thức có mối quan hệ biện chứng, trong đó vật chất quyết định ý thức, còn ý thức tác động tích cực trở lại vật chất Hay nói cách khác, theo quan điểm duy vật biện chứng (chứ không phải quan điểm duy tâm hay duy vật siêu hình): vật chất và

ý thức tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau thông qua hoạt động thực tiễn của con người; trong đó, suy đến cùng, vật chất giữ vai trò quyết định đối với

ý thức

Quan điểm trên, một mặt đối lập với quan điểm duy tâm, mặt khác cũng khác biệt cơ bản với quan điểm siêu hình trong việc giải quyết vấn đề về mối quan

hệ giữa vật chất và ý thức Theo quan điểm duy tâm, không phải vật chất quyết định ý thức mà ngược lại, ý thức là cái quyết định vật chất; còn quan điểm duy vật siêu hình chỉ nhấn mạnh một chiều đến vai trò quyết định của ý thức, xem thường vai trò năng động sáng tạo của ý thức đối với vật chất, đặc biệt là nó không thấy được vai trò của thực tiễn trong việc phân tích mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

1.3.1 Vai trò của vật chất đối với ý thức

Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau, vật chất là nguồn gốc, quyết định ý thức.

Vật chất là cái tồn tại khách quan, vĩnh viễn trong thời gian và không gian

Ý thức chỉ là kết quả của một quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất, là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc người Không thể có ý thức trước khi có con người hay ý thức nằm ngoài con người, độc lập với con người Phải có thể giới xung quanh là tự nhiên và xã hội bên ngoài con người mới tạo ra được ý thức, hay nói cách khác ý thức là sự tương tác giữa bộ não con người

và thế giới khách quan

Ví dụ: nếu một người nào đó sinh ra mà bộ não không hoạt động được hay không

có bộ não thì không thể có ý thức được

Phải có lao động và ngôn ngữ - đây chính là nguồn gốc xã hội của ý thức Nhờ có lao động mà các giác quan của con người phát triển phản ánh tinh tế hơn đối với hiện thực Ngôn ngữ là cầu nối để trao đổi kinh nghiệm, tình cảm, hay là phương tiện thể hiện ý thức Ở đây ta cũng nhận thấy rằng nguồn gốc của xã hội có

ý nghĩa quyết định hơn cho sự ra đời của ý thức

Ví dụ:

Vật chất quyết định nội dung, bản chất và sự vận động, phát triển của ý thức.

Ý thức, dưới bất kỳ hình thức nào đều là sự phản ánh chủ quan của thế giới khách quan, đều nảy sinh trên những tiền đề vật chất nhất định Những yếu tố tình cảm ban đầu của con người, tình gia đình, tình huyết thống cũng xuất phát từ những tiền đề vật chất Quan hệ vật chất mở rộng thì tình cảm của con người cũng

mở rộng Những tri thức về thế giới, kể cả tri thức kinh nghiệm lẫn tri thức lý luận cũng đều là sự phản ánh những mối liên hệ, những cái vốn có từ thế giới bên ngoài

Ví dụ:

Vai trò của vật chất đối với ý thức trong đời sống xã hội được bộc lộ ở mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa, giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội Trong đời sống xã hội, sự phát triển của kinh tế quy định sự phát triển của đời sống văn hóa

Xã hội phát triển càng cao, điều kiện vật chất thay đổi thì đời sống tinh thần sẽ ngày càng phong phú, đa dạng

Ví dụ: Trong xã hội cộng sản nguyên thủy, đời sống vật chất hết sức thấp kém vì

thế mà đời sống tinh thần cũng bị giới hạn Trong điều kiện đó chưa thể có lý luận, càng chưa thể có các lý thuyết khoa học Khi lực lượng sản xuất phát triển, tạo ra

sự phân công giữa lao động trí óc và lao động chân tay, lý luận mới ra đời

1.3.2 Vai trò của ý thức đối với vật chất

Ý thức có tính độc lập tương đối nên có sự tác động trở lại to lớn đối với vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Nói tới vai trò của ý thức về thực chất là nói tới vai trò của con người, bởi vì

ý thức là của con người Do có tính năng động, sáng tạo và độc lập tương đối so với vật chất nên ý thức có vai trò, định hướng, chỉ đạo mọi hoạt động thực tiễn của con người, trang bị cho con người tri thức về thực tại khách quan Từ cơ sở này, con người sẽ xác định mục tiêu, đề ra phương hướng, xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp, cách thức thực hiện, công cụ, phương tiện hỗ trợ… để thực hiện mục tiêu của mình Thông qua hoạt động thực tiễn, nếu ý thức phản ánh đúng các dạng vật chất, đúng hiện thực, nó có thể chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người có hiệu quả trong việc cải biến các đối tượng vật chất Ngược lại, nếu ý thức phản ánh sai làm các dạng vật chất, sai hiện thực, sẽ làm cho hoạt động của con người kém hiệu quả thậm chí phản tác dụng, kìm hãm, gây nguy hại cho chính bản thân con người và hiện thực khách quan

Ví dụ: Hiểu được tính chất vật lý của thép là nóng chảy ở nhiệt độ hơn 10000C,

người ta tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất thép đủ kích cỡ chứ không phải bằngphương pháp thủ công cổ xưa Một ví dụ khác, trong lịch sử loài người, những

tư tưởng phản động đã từng là vật cản đối với sự phát triển của lịch sử Nhiều tư tưởng duy tâm tôn giáo đã hạn chế năng lực thực tiễn của con người Tư tưởng bá quyền đế quốc chủ nghĩa đã từng gây ra những cuộc chiến tranh tàn khóc làm hao tốn biết bao sức người, sức của

1.4 Ý nghĩa phương pháp luận

Từ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong triết học Mác - Lênin, rút ra nguyên tắc phương pháp luận là tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tính năng động chủ quan