Thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện lương sơn, tỉnh hoà bình

Đánh giá chung về công tác thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn .... Trong những năm qua, huyện Lương Sơn đã quan t

BÙI THU HIỀN

THỰC THI CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ

TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KINH TẾ

MÃ SỐ: 8310110

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS MAI QUYÊN

Hà Nội, 2023

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan:

Những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là hoàn toàn trung thực của tôi, không vi phạm bất cứ điều gì trong luật sở hữu trí tuệ và pháp luật Việt Nam Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Hà Nội, ngày tháng năm 2023

Tác giả

Bùi Thu Hiền

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình,

sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn TS Mai Quyên đã tận tình hướng

dẫn trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự góp ý của các Thầy, Cô giáo Trường Đại học Lâm Nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi thực hiện

và hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Lương Sơn, Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Lương Sơn và các cơ quan,

bà con nhân dân huyện Lương Sơn đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện hoàn thành đề tài luận văn tại địa bàn

Tôi xin cảm ơn tới gia đình và những người thân, các cán bộ, đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện

đề tài này

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2023

Tác giả

Bùi Thu Hiền

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT 4

1.1 Cơ sở lý luận về thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 4

1.1.1 Các khái niệm 4

1.1.2 Mục đích, ý nghĩa của việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 7

1.1.3 Đặc điểm của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 8

1.1.4 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 9

1.1.5 Nội dung thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 10

1.1.6 Yếu tổ ảnh hưởng đến công tác thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 17

1.2 Cơ sở thực tiễn về thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 20 1.2.1 Kinh nghiệm thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số địa phương 20

1.2.2 Bài học kinh nghiệm cho huyện Lương Sơn 25

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27

2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Lương Sơn 27

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 27

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 29

2.1.3 Đánh giá chung về đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện Lương Sơn 34

2.2 Phương pháp nghiên cứu 36

2.2.1 Phương pháp chọn mẫu khảo sát 36

2.2.2 Phương pháp thu thập số liệu 36

2.2.3 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 37

2.2.4 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 38

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 39

3.1 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn 39

3.1.1 Các văn bản quy định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được triển khai thực hiện trên địa bàn huyện Lương Sơn 39

3.1.2 Kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn 41

3.2 Thực trạng thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn 43

3.2.1 Công tác chuẩn bị triển khai chính sách 43

3.2.2 Công tác triển khai thực thi chính sách 52

3.2.3 Kiểm tra, giám sát thực hiện chính sách 57

3.3 Yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn 63

3.3.1 Yếu tố khách quan 63

3.3.2 Yếu tố chủ quan 68

3.4 Đánh giá chung về công tác thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn 72

3.4.1 Những kết quả đạt được 73

3.4.2 Những tồn tại và nguyên nhân của những tồn tại 74

3.5 Giải pháp hoàn thiện công tác thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn 76

3.5.1 Phương hướng hoàn thiện tổ chức thực hiện chính sách bồi thường,

hỗ trơ và tái định cư của chính quyền huyện Lương Sơn 76 3.5.2 Giải pháp hoàn thiện thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn 78

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 87 TÀI LIỆU THAM KHẢO 91 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

BTHTTĐC Bồi thường hỗ trợ tái định cư

CNH-HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

GPMB Giải phóng mặt bằng

GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất HĐND Hội đồng nhân dân

UBND Ủy ban nhân dân

UBMTTQ Ủy ban mặt trận tổ quốc

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Cơ cấu đất đai năm 2022 của huyện Lương Sơn 29Bảng 2.2 Tình hình dân số, lao động việc làm huyện Lương Sơn 30Bảng 2.3 Giá trị sản xuất của huyện Lương Sơn giai đoạn 2020 - 2023 32Bảng 3.1: Kết quả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của huyện Lương Sơn năm 2020 -

2022 42Bảng 3.2: Các kế hoạch triển khai để thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư của chính quyền huyện Lương Sơn 49Bảng 3.3: Tổng hợp văn bản chỉ đạo, bản hướng dẫn thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của huyện 50Bảng 3.4: Các chương trình tập huấn chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 51Bảng 3.5: Kết quả thực hiện tuyên truyền chính sách BTHTTĐC huyện Lương Sơn 53Bảng 3.6 Kết quả thực hiện các kế hoạch triển khai chính sách BTHTTĐC sau thu hồi đất huyện Lương Sơn, giai đoạn 2020 - 2022 54Bảng 3.7 Kết quả kiểm tra, giám sát công tác BTHTTĐC khi nhà nước thu hồi đất huyện Lương Sơn, giai đoạn 2020 - 2022 58Bảng 3.8 Đánh giá của cán bộ về hiệu quả của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (n=30) 61Bảng 3.9 Đánh giá của người dân về hiệu quả của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (n=125) 62Bảng 3.10 Đánh giá của hộ dân về chính sách pháp luật của nhà nước về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất (n=125) 64Bảng 3.11 Đánh giá của cán bộ về chính sách pháp luật của nhà nước về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất (n=30) 65Bảng 3.12 Đánh giá của cán bộ về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất (n=30) 66

Bảng 3.13 Đánh giá của người dân về sự công khai, minh bạch trong tổ chức thực thi chính sách (n=125) 67Bảng 3.14 Số lượng và trình độ cán bộ thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của huyện năm 2022 68Bảng 3.15 Đánh giá của người dân về đội ngũ cán bộ thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của huyện (n=125) 69Bảng 3.16 Đánh giá của người dân về công tác tuyên truyền, phổ biến văn bản pháp luật (n=125) 71Bảng 3.17 Đánh giá của cán bộ về ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng đất (n=30) 72

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là công tác có vai trò quan trọng, quyết định thời gian triển khai thi công các dự án, công trình, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn của chủ đầu tư Đây là công tác ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, chủ đầu tư và quyền lợi của người

dân có đất bị thu hồi

Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một việc làm hết sức khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến tài sản rất có giá trị đó

là đất đai Nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, hộ gia đình,

cá nhân và thực tế qua nhiều dự án đã cho thấy thực thi chính sách bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư vẫn còn tồn tại nhiều bất cập và gặp nhiều khó khăn nhất định Khó khăn chủ yếu của thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là việc xác định giá trị bồi thường, giá trị bồi thường thường thấp hơn

so với thực tế Do vậy nó đã tác động rất lớn đến tâm lý người dân, họ luôn cảm thấy mức bồi thường như vậy là chưa thoả đáng Ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân thì họ không tự nguyện chuyển đi, không ủng hộ công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cũng là điều dễ hiểu

Trong những năm qua, huyện Lương Sơn đã quan tâm thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, bước đầu đã đạt được những kết quả nhất định, đó là: Công tác đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ về quản lý đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho cán bộ từ cấp huyện đến cấp xã được chú trọng; Công tác hoà giải, giải quyết khiếu nại, tranh chấp liên quan đến công tác đất đai, giải phóng mặt bằng đã quan tâm tập trung giải quyết dứt điểm, không để tình trạng đơn thư vượt cấp kéo dài, số lượng đơn thư đã giảm theo từng năm; Việc tổ chức thực thi các chính sách đảm bảo công khai, công bằng, minh bạch, dân chủ

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của huyện cũng còn những hạn chế, đó là:

Bộ máy làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chưa có sự thống nhất, chức năng, nhiệm vụ chưa rõ ràng; trình độ, năng lực và phẩm chất ở một bộ phận cán bộ còn hạn chế; Công tác tuyên truyền đôi lúc còn chưa quyết liệt và chưa thường xuyên liên tục, chưa đồng bộ, sức lan toả chưa nhiều; Sự phối kết hợp giữa các ngành chức năng còn thiếu tính đồng bộ; Việc giải quyết tồn tại, vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất đôi lúc còn chưa kịp thời; Hoạt động đánh giá, giám sát còn mang tính chất hình thức, chiếu lệ nên chất lượng thấp

Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thấy được tầm quan trọng của thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, tác giả lựa chọn đề tài

nghiên cứu: "Thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà

nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình"

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở đánh giá thực trạng thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn, đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất tại địa phương

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Phân tích thực trạng thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện thực thi chính sách bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn

- Đối tượng khảo sát là hộ gia đình, cá nhân, tổ chức có đất bị thu hồi

và cán bộ quản lý, cán bộ phụ trách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn huyện

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Tác giả tập trung nghiên cứu các nội dung sau:

+ Công tác chuẩn bị triển khai thực thi chính sách

+ Công tác chỉ đạo triển khai thực thi chính sách

+ Công tác kiểm tra, đánh giá việc thực thi chính sách

- Phạm vi không gian: Đề tài tiến hành nghiên cứu trên địa bàn huyện

Lương Sơn

- Phạm vi thời gian: Số liệu, tài liệu thứ cấp phục vụ nghiên cứu được thu thập trong 3 năm (2020 - 2022) Số liệu sơ cấp được khảo sát trong năm 2023

4 Nội dung nghiên cứu

- Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Thực trạng thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

- Các yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

- Giải pháp hoàn thiện thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

5 Kết cấu luận văn

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực thi chính sách bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Chương 2 Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 Kết quả nghiên cứu

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH BỒI

THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC

THU HỒI ĐẤT 1.1 Cơ sở lý luận về thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Chính sách là một hệ thống nguyên tắc có chủ ý hướng dẫn các quyết định và đạt được các kết quả hợp lý Một chính sách là một tuyên bố về ý định, và được thực hiện như một thủ tục hoặc giao thức Các chính sách thường được cơ quan quản trị thông qua trong một tổ chức Chính sách có thể

hỗ trợ cả việc đưa ra quyết định chủ quan và khách quan Các chính sách hỗ trợ trong việc ra quyết định chủ quan thường hỗ trợ quản lý cấp cao, với các quyết định phải dựa trên thành tích tương đối của một số yếu tố và do đó

thường khó kiểm tra khách quan (Đỗ Hoàng Toàn, Mai Văn Bưu, 2015) 1.1.1.2 Chính sách công

Chính sách công là sản phẩm của công cụ quản lý xã hội được nhà nước thực hiện Các chính sách được xây dựng mang đến các hệ thống quy định ràng buộc tất cả chủ thể tham gia vào quan hệ xã hội Các nội dung chính sách được đưa ra bởi lực lượng lãnh đạo, nên mang tính chất nguyên tắc, bắt buộc thực hiện Cũng như đảm bảo trong các nhu cầu, điều kiện kinh tế, xã hội cụ thể Hướng đến xây dựng, thực hiện các định hướng cụ thể trong hoạt

động thúc đẩy kinh tế - xã hội Các chính sách công đều có điểm chung trong định hướng nâng cao chất lượng xã hội (Đoàn Thị Thu Hà, Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2019)

Nhà nước được hình thành để quản lý xã hội và sử dụng pháp luật làm công cụ quản lý Do đó, để thực hiện chức năng quản lý xã hội của mình thì nhà nước cần xây dựng những chính sách hữu hiệu Và chính sách công được coi là một trong số các công cụ đó Mang đến các chính sách chung trong hoạt động quản lý, xây dựng đất nước

1.1.1.3 Thực thi chính sách

Thực thi chính sách là quá trình đưa chính sách công vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực thi chính sách và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính

sách (Đỗ Hoàng Toàn, Mai Văn Bưu, 2015)

Thực thi chính sách có vai trò thực hiện mục tiêu chính sách, kiểm nghiệm chính sách trong thực tế và góp phần cung cấp luận cứ cho việc hoạch định, ban hành chính sách tiếp theo Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi chính sách, trong đó có ba yếu tố chủ yếu là chất lượng chính sách; đối tượng bị tác động bởi chính sách (đối tượng chính sách) và chủ thể thực

thi chính sách

1.1.1.4 Nhà nước thu hồi đất

Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền

sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Khoản 11, Điều 3, Luật Đất đai 2013)

Thu hồi đất trong quy hoạch xây dựng là việc chuyển đổi quyền sử dụng đất từ một chủ thể đang sử dụng sang một chủ thể khác Việc thu hồi đất

có thể có rất nhiều lý do, tuy nhiên thu hồi đất trong quy hoạch xây dựng là thu hồi đất do thực hiện quy hoạch xây dựng công cộng, mà cần đất để phục

vụ các mục đích công cộng, quốc phòng an ninh hoặc để phát triển kinh tế -

xã hội theo đồ án quy hoạch xây dựng Việc thu hồi đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, trong các đặc điểm của thu hồi đất luôn gắn liền với

việc bồi thường

Đất đai luôn là yếu tố thiết yếu nhất đối với nông dân và sinh kế của họ

Vị trí xã hội của nông dân liên quan trực tiếp đến chế độ sở hữu đất đai và chính sách đất đai của nhà nước Nhà nước ta đã nhiều lần thực hiện cải cách đất đai Quá trình thu hồi đất nông nghiệp cho công nghiệp hóa mang đến những cơ hội và cả những thách thức cho các địa phương, cũng như những người nông dân Trong khi cơ sở hạ tầng ở nông thôn được cải thiện, thu nhập bình quân đầu người của các xã vùng công nghiệp hóa có xu hướng tăng lên, thì khoảng cách giàu - nghèo cũng tăng lên Tuy nhiên, việc thu hồi đất cũng

đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm, an toàn lương thực của các hộ nông dân cũng như của địa phương, đồng thời đẩy nhanh quá trình phân tầng xã hội nông thôn, những lợi ích kinh tế cũng như những tác động xã hội và môi trường của công nghiệp hóa Những tác động đó đòi hỏi sự can thiệp của Nhà nước bằng các chính sách, trong đó trực tiếp nhất là chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.1.5 Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất (Khoản 12, Điều 3, Luật Đất đai 2013)

Bồi thường là sự đền trả lại tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây ra một cách tương xứng, trong quy hoạch xây dựng, thiệt hại gây ra có thể là thiệt hại vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất trong giải phóng mặt bằng, cùng với các quy định về bồi thường là các quy định về hỗ trợ, tái định cư

1.1.1.6 Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người

có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (Khoản 14, Điều 3, Luật Đất đai 2013)

Hỗ trợ nhằm trợ giúp thêm cho người bị thu hồi đất để tái lập cuộc sống mới để chuyển đổi nghề nghiệp, để giải quyết khó khăn về mặt kinh tế

1.1.1.7 Tái định cư

Tái định cư được hiểu là quá trình định cư, ổn định và khôi phục cuộc sống cho những người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất hoặc bị mất chỗ sinh sống do các nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan

1.1.2 Mục đích, ý nghĩa của việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.2.1 Mục đích

Để thực hiện mục tiêu phát triển đất nước, nền kinh tế của một quốc gia, đặc biệt là các dự án phát triển đô thị, dự án sản xuất, kinh doanh cần sử dụng đất đai như một nguồn lực đầu vào tạo mặt bằng sản xuất Khi đó, Nhà nước phải thu hồi đất của nhân dân và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, TĐC cho các hộ bị thu hồi đất

Công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC trong tình hình hiện tại không đơn thuần là bồi thường về vật chất mà còn phải đảm bảo được lợi ích của người dân phải di chuyển Do đó, mục đích chính của công tác BTHTTĐC là:

- Bồi thường đúng với đất đai bị thu hồi và tài sản bị thiệt hại, đảm bảo cho người dân khôi phục sản xuất và đời sống sau khi GPMB hoặc tại nơi tái định cư

- Chỗ ở ổn định, có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, công tác

hỗ trợ đảm bảo ổn định đời sống, sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp để tạo điều kiện cho người dân sống và ổn định

- TĐC đảm bảo tái thiết lại cơ sở hạ tầng, các điều kiện cho hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống, thực hiện mục tiêu cuối cùng là tạo lại nguồn thu nhập và các văn hóa truyền thống, các hoạt động khám chữa bệnh, thể dục thể thao, giáo dục,… và sinh hoạt cộng đồng cho người dân

1.1.2.2 Ý nghĩa

Thu hồi đất không chỉ làm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đai (làm chấm dứt quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng

đất) mà còn ảnh hưởng đến lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan: Lợi ích của người bị thu hồi đất; lợi ích của Nhà nước, của xã hội; lợi ích của người hưởng lợi từ việc thu hồi đất (các nhà đầu tư, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức,

cá nhân…) Do vậy, trên thực tế việc giải quyết hậu quả của việc thu hồi đất (thực chất là xử lý hài hòa lợi ích kinh tế giữa các bên) gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp Việc giải quyết tốt vấn đề bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất sẽ mang lại ý nghĩa to lớn trên nhiều phương diện (Đỗ Thị Lan,

Đỗ Anh Tài, 2021):

- Về phương diện chính trị: Giải quyết tốt nhất vấn đề bồi thường, hỗ trợ, TĐC là thực hiện tốt chính sách để phát triển kinh tế - xã hội góp phần vào việc duy trì, củng cố sự ổn định về chính trị

- Về phương diện kinh tế - xã hội: Thực hiện tốt công tác bồi thường,

hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất là điều kiện để Nhà đầu tư sớm có mặt bằng triển khai các dự án đầu tư, góp phần vào việc thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế

1.1.3 Đặc điểm của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.3.1 Tính phức tạp

Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình

độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do

đó tâm lý dân cư là giữ được đất để canh tác, sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này

Đối với đất ở, việc thu hồi thường khó khăn, phức tạp do những nguyên nhân sau: Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh

hoạt của người dân, mà tâm lý, tập quán của người dân là ngại di chuyển chỗ ở; nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai, xây nhà trái phép diễn ra thường xuyên; thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư, cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu; dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ tại các trục đường giao thông của khu dân cư, làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi, nên họ không muốn di chuyển bàn giao mặt bằng cho dự án

1.1.3.2 Tính đa dạng

Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội, dân cư khác nhau Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn Khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ Khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp Do đó, mỗi khu vực bồi thường, hỗ trợ có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể

1.1.4 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất, phải tuân thủ pháp luật và thực hiện theo một quy trình chặt chẽ được tiến hành

- Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất, phải đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên có liên quan

- Việc bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất, phải gắn với việc tái định cư,

ổn định đời sống và việc làm cho người có đất bị thu hồi

- Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất, phải được thực hiện công khai, minh bạch, dân chủ với sự tham gia của cộng đồng

- Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất phải kết hợp nhiều biện pháp, trong đó biện pháp tuyên truyền, giáo dục, tư vấn thuyết phục để người dân tự giác chấp hành thực hiện là quan trọng

1.1.5 Nội dung thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

1.1.5.1 Công tác chuẩn bị triển khai thực thi chính sách

a Ban hành các văn bản hướng dẫn

Trên cơ sở các chính sách của Trung ương và tỉnh ban hành, thì UBND huyện sẽ ban hành văn bản nhằm:

- Hướng dẫn, chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền vận động các tổ chức, cá nhân về chính sách BTHTTĐC và thực hiện giải phóng mặt bằng theo đúng quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Chỉ đạo Hội đồng BTHTTĐC cùng cấp lập và tổ chức thực hiện

phương án BTHTTĐC

- Phối hợp với các sở, ban, ngành, các tổ chức và chủ đầu tư thực hiện

dự án đầu tư xây dựng, phương án tạo lập các khu tái định cư tại địa phương

- Giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân về BTHTTĐC theo thẩm quyền được giao; ra quyết định cưỡng chế và tổ chức cưỡng chế đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền; phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức thực hiện việc cưỡng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền

b Tổ chức bộ máy thực thi

Sau khi được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư, chủ đầu tư hoặc tổ chức được giao nhiệm vụ giải phóng mặt bằng, có trách nhiệm gửi văn bản đến chính quyền cấp huyện nơi có đất thuộc phạm vi dự án, đề nghị thành lập Hội đồng BTHTTĐC đồng thời gửi Ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng huyện để theo dõi, kiểm tra, chỉ đạo thực hiện

Trên cơ sở yêu cầu thực tế, tổ chức công tác BTHTTĐC của dự án, Hội đồng BTHTTĐC cấp huyện có thể trình UBND cấp huyện, quyết định bổ sung một số thành viên khác tham gia Hội đồng BTHTTĐC và Tổ công tác

c Lập các kế hoạch tổ chức thực thi chính sách

- Kế hoạch triển khai tiến độ chi tiết bồi thường, giải phóng mặt bằng: Hội đồng BTHTTĐC huyện chủ trì phối hợp với chủ đầu tư và UBND cấp xã nơi có dự án đầu tư, lập kế hoạch tiến độ chi tiết giải phóng mặt bằng, thông qua Hội đồng BTHTTĐC để trình UBND huyện phê duyệt

- Kế hoạch Tài chính: Căn cứ quyết định phê duyệt kế hoạch tiến độ chi tiết giải phóng mặt bằng của UBND huyện và dự toán chi phí phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của chủ đầu tư, phòng Tài Nguyên và Môi trường có trách nhiệm thẩm tra, trình UBND huyện phê duyệt dự toán chi phí phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Kế hoạch tuyên truyền phổ biến chính sách BTHTTĐC do phòng Văn hóa và Thông tin huyện chủ trì, phối hợp với Đài Truyền thanh Truyền hình

và các cơ quan, đoàn thể thực hiện

- Kế hoạch ban hành các văn bản chỉ đạo, phối hợp do cơ quan thường trực tham mưu

- Kế hoạch quy hoạch sử dụng đất cho các dự án đầu tư do phòng Kinh

tế - Hạ tầng phối hợp phòng Tài nguyên - Môi trường thực hiện

- Kế hoạch về nhân sự thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do Phòng Nội vụ chủ trì thực hiện

- Kế hoạch kiểm tra, giám sát

- Kế hoạch sơ kết, tổng kết và rút kinh nghiệm

d Tổ chức tập huấn, đào tạo bồi dưỡng

Đối tượng tham gia tập huấn là cán bộ công chức, chịu trách nhiệm chính về các vấn đề liên quan đến BTHTTĐC như đo đạc bản đồ, kiểm đếm tài sản, lập và thẩm định phương án, xác định nguồn gốc sử dụng đất, xác định nguồn kinh phí bồi thường, hỗ trợ cho các đối tượng bị ảnh hưởng

Các lớp tập huấn cần được triển khai hàng năm, đồng thời cần in ấn theo hướng sổ tay… để cán bộ và các đối tượng tham gia thực hiện chính sách

có cẩm nang trong triển khai và thực hiện

1.1.5.2 Công tác chỉ đạo triển khai chính sách

a Tổ chức truyền thông, tư vấn

Để các chính sách BTHTTĐC được thực thi đạt hiệu lực, hiệu quả cao, các cấp chính quyền cần làm những việc như sau:

- Chủ đầu tư hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ, chuẩn bị dự án đầu tư nộp hồ sơ tại cơ quan tiếp nhận hồ sơ về đầu tư tại địa phương Cơ quan tiếp nhận hồ sơ có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến, các cơ quan có liên quan đến dự

án đầu tư để xem xét giới thiệu địa điểm theo thẩm quyền hoặc trình UBND cấp tỉnh xem xét giới thiệu địa điểm

- UBND cấp tỉnh thông báo thu hồi đất hoặc ủy quyền cho UBND cấp huyện, thành phố thực hiện thông báo thu hồi đất ngay sau khi giới thiệu địa điểm đầu tư; trường hợp thu hồi đất theo quy hoạch thì thực hiện thông báo sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được xét duyệt và công bố

- Cho phép khảo sát lập dự án đầu tư:

Chủ tịch UBND cấp tỉnh cho phép chủ đầu tư tiến hành khảo sát, đo đạc lập bản đồ khu vực dự án ngay sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư,

để phục vụ việc lập và trình duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng, thu hồi đất và lập phương án bồi thường tổng thể, hỗ trợ, tái định cư và chỉ đạo UBND cấp huyện, cấp xã triển khai thực hiện các công việc liên quan

Chủ tịch UBND cấp huyện có trách nhiệm thành lập Hội đồng BTHTTĐC để lập phương án BTHTTĐC và phương án đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp

Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với chủ đầu tư phổ biến kế hoạch khảo sát, đo đạc cho người sử dụng đất trong khu vực dự án và yêu cầu người sử dụng đất, tạo điều kiện để chủ đầu tư thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất để lập dự án đầu tư

b Thực thi các kế hoạch

Các chính sách sẽ được triển khai cụ thể thông qua các dự án Để các chính sách triển khai thành công, thì các đối tượng tổ chức thực thi sẽ thực hiện các kế hoạch đã được lập như: Kế hoạch tiến độ chi tiết GPMB, kế hoạch

về tài chính, nguồn nhân lực, kế hoạch tuyên truyền phổ biến chủ trương chính sách thông qua các kế hoạch 5 năm, 1 năm, kế hoạch quý hoặc các phương án tổng thể được lập của mỗi dự án

c Vận hành ngân sách

Các chính sách chỉ thực hiện tốt khi được bố trí đầy đủ các nguồn lực

về tài chính, theo yêu cầu kinh phí phục vụ cho công tác BTHTTĐC của các

cơ quan ban ngành, như:

- Chi cho công tác tuyên truyền, phổ biến quyết định thu hồi đất và quy định của pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; tổ chức vận động các đối tượng thực hiện quyết định thu hồi đất và khảo sát, điều tra về tình hình kinh tế, xã hội, về thực trạng đất đai, tài sản thuộc phạm vi dự án;

- Chi cho công tác kiểm kê, đánh giá đất đai, tài sản thực tế bị thiệt hại bao gồm: Phát tờ khai, hướng dẫn người bị thiệt hại kê khai; đo đạc diện tích đất, kiểm kê số lượng và giá trị nhà cửa, vật kiến trúc, hoa màu và tài sản khác bị thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất của từng tổ chức, hộ gia đình, cá nhân; kiểm tra, đối chiếu giữa tờ khai với kết quả kiểm kê, xác định mức độ thiệt hại với từng đối tượng bị thu hồi đất cụ thể; tính toán giá trị thiệt hại về đất đai, nhà cửa, vật kiến trúc, hoa màu và tài sản khác;

- Chi cho việc lập phương án BTHTTĐC bao gồm: Lập phương án bồi thường từ khâu ban đầu, tính toán các chỉ tiêu bồi thường, phê duyệt phương

án bồi thường, niêm yết công khai phương án BTHTTĐC;

- Chi cho việc thẩm định phương án BTHTTĐC;

- Tổ chức thực hiện chi trả bồi thường cho các đối tượng bị ảnh hưởng;

- Chi phí trả lương, bảo hiểm xã hội cho việc thuê nhân công thực hiện công tác BTHTTĐC;

- Các khoản chi khác có liên quan trực tiếp đến việc tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

d Tổ chức phối hợp các cơ quan ban ngành

Chính quyền cấp huyện sẽ tổ chức phân công chức năng, nhiệm vụ đối với từng cơ quan chịu trách nhiệm chính, cơ quan phối hợp, cơ quan liên quan

- Hội đồng BTHTTĐC là cơ quan thường trực, giúp UBND cấp huyện chỉ đạo công tác BTHTTĐC khi GPMB tại địa phương

- Ban bồi thường GPMB là cơ quan chuyên trách của chính quyền huyện giúp UBND, Hội đồng bồi thường huyện trong công tác xây dựng phương án, triển khai công tác BTHTTĐC trên địa bàn huyện Đây là cơ quan thường trực, cơ quan đầu mối giúp chính quyền triển khai công tác này

- Phòng Tài chính - Kế hoạch thực hiện tham mưu cho UBND huyện, Hội đồng BTHTTĐC huyện trong chế độ chính sách của nhà nước, về lĩnh vực tài chính kế toán liên quan đến BTHTTĐC

- Phòng Tài nguyên và Môi trường là cơ quan tham mưu quản lý đất đai, các chính sách về đất đai, thẩm định phương án bồi thường Vì vậy, cơ quan này có nhiệm vụ tham mưu cho UBND, HĐBT huyện trong việc thực hiện chế độ pháp luật về đất đai, xác định số lượng đất, chủng loại đất và giá trị đất bị thu hồi

e Đàm phán và giải quyết xung đột

Tổ chức thực thi chính sách BTHTTĐC của chính quyền huyện là một quá trình phức tạp, đa đạng và tác động tới lợi ích của tất cả các bên có liên quan Trong quá trình triển khai thực hiện, do phương án BTHTTĐC không bám sát thực tế hoặc thiếu sự công bằng giữa các đối tượng bị thu hồi đất có điều kiện tương đồng nhau Đây cũng là nguyên nhân gây ra sự xung đột giữa người dân với nhà nước hoặc giữa các hộ dân với nhau Trong quá trình triển khai thực tế, việc vận dụng cơ chế chính sách cho các đối tượng không đảm bảo tính công bằng, các chính sách được ban hành trong thời gian dài, có tính lạc hậu nhất định như giá đền bù đất thường rẻ hơn so với thị trường, các tài sản gắn liền với đất không được xác định theo giá thị trường Đây là những nguyên nhân tạo ra sự xung đột giữa người bị thu hồi đất với nhà nước Do đó,

với tư cách là người đại diện cho quyền lợi của người dân trên địa bàn, thì chính quyền huyện phải thành lập các cơ quan hay bộ phận thực hiện đàm phán với người dân, tiếp thu nắm bắt những bất cập của chính sách để điều chỉnh và giải quyết tận gốc những xung đột xảy ra

g Xây dựng và vận hành các dịch vụ hỗ trợ

Việc thực thi chính sách BTHTTĐC không chỉ do một cơ quan của chính quyền cấp huyện thực hiện mà còn có sự phối hợp, trợ giúp, hợp tác của các đơn vị có liên quan như doanh nghiệp, tổ chức có chức năng thực hiện các dịch vụ về BTHTTĐC gồm có:

- Đo đạc, lập bản đồ hiện trạng sử dụng; trích lục bản đồ, trích sao hồ

sơ địa chính;

- Lập phương án về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;

- Lập và thực hiện dự án xây dựng khu tái định cư;

- Dịch vụ khác về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư như dịch vụ đào tạo nghề: Các Trường Cao đẳng, Trung cấp, tổ chức có các chương trình đào tạo nghề cho những đối tượng bị thu hồi đất; các tổ chức tài chính, tín dụng thực hiện các chương trình tư vấn các kế hoạch kinh doanh, khởi nghiệp cho nông dân sau khi đã bị thu hồi đất

Trường hợp thành lập Hội đồng BTHTTĐC cấp huyện thì việc thuê doanh nghiệp, tổ chức có chức năng thực hiện dịch vụ về bồi thường, GPMB thực hiện theo quy định sau:

Hội đồng BTHTTĐC cấp huyện có văn bản đề nghị UBND cấp huyện quyết định việc thuê doanh nghiệp, tổ chức có chức năng thực hiện dịch vụ về bồi thường, giải phóng mặt bằng;

Doanh nghiệp, tổ chức có chức năng thực hiện dịch vụ về bồi thường, giải phóng mặt bằng phải có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật

1.1.5.3 Kiểm tra, giám sát thực thi chính sách

a Xây dựng hệ thống thông tin phản hồi

Tổ chức thực thi chính sách BTHTTĐC là vấn đề phức tạp, nhạy cảm

do đó các cơ quan chính quyền cấp huyện cần có hệ thống thông tin phản hồi,

để nắm bắt các vướng mắc kịp thời giải quyết Thông tin có thể thu thập được các kênh như sau:

- Báo cáo của Ban chỉ đạo BTHTTĐC cấp huyện, Ban giải phóng mặt bằng các xã, thị trấn

- Thông qua hoạt động kiểm tra và báo cáo năm, quý, tháng của cán bộ

tổ chức thực thi chính sách BTHTTĐC như cán bộ thuộc Ban chỉ đạo BTHTTĐC cấp huyện, Ban giải phóng mặt bằng của các xã, thị trấn

Ngoài ra, còn có thể thu thập thông tin phi chính thức phản hồi việc thực hiện chính sách, bằng cách tổ chức các cuộc thăm dò ý kiến của người bị thu hồi đất về việc thực hiện các chương trình, dự án tại địa bàn

b Tiến hành kiểm tra, giám sát

Việc kiểm tra, giám sát việc thực thi chính sách BTHTTĐC cần tập trung vào: Quá trình tổ chức thực thi có đảm bảo đúng các quy định của pháp luật hiện hành về thu hồi đất; việc giải quyết chế độ, chính sách cho các cá nhân, tổ chức có đất bị thu hồi có đảm bảo đúng quy định; chất lượng của đội ngũ cán bộ, chuyên viên, quy trình, thủ tục, công tác tuyên truyền, vận động với các hộ chưa chấp thuận phương án bồi thường; công tác tái định cư và đảm bảo cuộc sống ổn định cho người dân sau khi thu hồi đất

c Điều chỉnh thực thi chính sách

Có thể điều chỉnh về:

- Bản thân chính sách, giải pháp công cụ

- Mục tiêu cần đạt của chính sách; điều chỉnh nội dung chính sách thường không thuộc thẩm quyền của chính quyền địa phương, nên chính quyền huyện trong trường hợp đó chỉ có thể kiến nghị lên cấp trên điều chỉnh chính sách

- Giải pháp, công cụ

- Tổ chức thực thi: Thời gian thực thi, cán bộ thực thi

- Điều chỉnh ngân sách cho việc thực thi chính sách

1.1.6 Yếu tổ ảnh hưởng đến công tác thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

1.1.6.1 Yếu tố khách quan

a Hệ thống chính sách, pháp luật của nhà nước về thu hồi đất

Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn triển khai Thời gian qua, công tác GPMB đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư

Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc quản lý nguồn tài nguyên thiếu chặt chẽ và hợp lý, đó là do các văn bản pháp lý liên quan đến vấn đề quản lý đất đai thiếu tính ổn định và chưa thực sự hoàn chỉnh Chính điều này gây khó khăn cho người thi hành, đồng thời làm mất lòng tin trong dân Là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự chậm trễ, ách tắc trong công tác giải quyết các mối quan hệ đất đai nói chung và GPMB nói riêng Tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ đã làm cho công tác bồi thường, GPMB gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Vì vậy, chúng ta cần phải quan tâm hơn nữa đến việc ban hành văn bản và tổ chức hướng dẫn thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý và sử dụng đất Thực tiễn triển khai cho thấy, việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, GPMB

Hệ thống chính sách, pháp luật của nhà nước về thu hồi đất hoàn thiện, đầy đủ sẽ làm tăng hiệu quả công tác QLNN đối với thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

b Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội

Các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội như sự ổn định của nền kinh tế, tình hình tăng trưởng kinh tế của địa phương, trật tư an ninh xã hội của địa

phương,… đều ảnh hưởng tới công tác thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất Nền kinh tế ổn định, tình hình tăng trưởng kinh tế của địa phương, trật tư an ninh xã hội của địa phương tốt sẽ có tác dụng làm tăng hiệu quả công tác thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất của địa phương

c Sự công khai, minh bạch trong tổ chức thực thi chính sách thu hồi đất

Cần rà soát, đánh giá lại các trường hợp thu hồi đất theo quy định của Luật hiện hành xem còn phù hợp hay không Với những trường hợp mới bổ sung, cần đánh giá tác động kỹ lưỡng, tránh tình trạng quy định quá nhiều trường hợp thu hồi, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân, tiềm ẩn nguy cơ tăng khiếu kiện về đất đai

Người dân có thể chấp nhận hy sinh quyền lợi hoặc chịu thiệt thòi quyền lợi nếu việc thu hồi đất đó cho mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế cho lợi ích của cộng đồng, lợi ích của Nhà nước nhưng sẽ không chấp nhận việc thu hồi đất chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân hoặc nhóm người, nhưng lại áp giá đền bù thấp mang tính áp đặt hay tạo kẽ hở cho sự trục lợi, lợi ích nhóm

Công khai, minh bạch, bình đẳng trong giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất nhằm huy động các nguồn lực xã hội

Sự công khai, minh bạch trong tổ chức thực thi chính sách thu hồi đất làm cho người dân tin tưởng vào chính sách của Nhà nước Điều này làm tăng hiệu quả công tác thực thi chính sách BTHTTĐC

1.1.6.2 Yếu tố chủ quan

a Năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ thực thi chính sách

Năng lực và thái độ của cán bộ thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là yếu tố quyết định, giúp cho quá trình thực thi chính sách hiệu quả mà cụ thể là năng lực thực thi chính sách của cán bộ, công chức cấp chính quyền huyện

Năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ thực thi chính sách là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp, đến thực thi chính sách BTHTTĐC khi nhà nước thu hồi đất Đội ngũ cán bộ có năng lực, trình độ cao, phẩm chất tốt sẽ làm cho công tác thực thi chính sách BTHTTĐC khi nhà nước thu hồi đất, được thực hiện với hiệu quả cao hơn

b Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về quản lý đất đai

Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đất đai cần được triển khai rộng rãi đến mọi đối tượng với những nội dung thiết thực và hình thức phù hợp Qua phổ biến, tuyên truyền pháp luật về đất đai sẽ góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật đất đai của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng đất

Chính quyền địa phương cần xây dựng kế hoạch triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao nhận thức chính sách, pháp luật về đất đai; biên tập tài liệu phổ biến về những nội dung đổi mới của Luật Đất đai và các Nghị định quy định chi tiết thi hành; tổ chức hội nghị phổ biến, bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ báo cáo viên về pháp luật đất đai, phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng

Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về quản lý đất đai

có ảnh hưởng đến thực thi chính sách BTHTTĐC Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật nếu được thực hiện thường xuyên, với hình thức đa

dạng sẽ làm tăng hiệu quả thi hành chính sách BTHTTĐC

c Nhận thức và tính tuân thủ pháp luật của người sử dụng đất

Trình độ nhận thức của người dân về chính sách, pháp luật của nhà nước về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau thu hồi đất

Thái độ hợp tác, phối kết hợp với Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư trong khi kiểm kê tài sản, vật kiến trúc, diện tích đất đai và kê khai nguồn gốc sử dụng đất bị ảnh hưởng một cách chính xác, minh bạch để khi lập phương án bồi thường tránh sai sót và nhầm lẫn

Khi người dân có nhận thức đầy đủ về chính sách, pháp luật của nhà nước về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau thu hồi đất và có thái độ hợp tác sẽ làm tăng hiệu quả công tác thực thi chính sách BTHTTĐC

1.2 Cơ sở thực tiễn về thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.2.1 Kinh nghiệm thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số địa phương

1.2.1.1 Kinh nghiệm của huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang

Huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, bảo đảm quyền lợi cho người dân và bố trí nơi tái định cư hợp lý là cách làm của huyện Việt Yên (tỉnh Bắc Giang) trong công tác giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm Nhờ đó tạo được quỹ đất sạch, thu hút đầu tư vào địa bàn, thúc đẩy phát triển KT-XH

Với phương châm bảo đảm quyền cho người dân, UBND huyện bố trí quỹ đất tái định cư tại khu dân cư Đồng Vân, Bắc Quang Châu (cùng xã) Đây

là khu dân cư mới, hạ tầng đồng bộ và thuận lợi cho phát triển dịch vụ nên các hộ sớm đồng thuận Nhờ đó, đến giữa tháng 4 vừa qua, địa phương đã hoàn thành công tác bồi thường, GPMB phần đất liên quan đến dự án, sớm hơn 2 tháng so với kế hoạch

Hiện trên địa bàn huyện có hơn 200 dự án đang được triển khai, trong

đó nhiều dự án trọng điểm Diện tích đất phải GPMB lớn, phức tạp nên ở mỗi

dự án, Huyện ủy, UBND huyện đều có chủ trương, giải pháp cụ thể, yêu cầu lực lượng chức năng, các đoàn thể chính trị - xã hội từ huyện đến cấp xã, thị trấn cùng tham gia

Điểm đáng chú ý là, cùng với tăng cường đối thoại, địa phương tính toán, bố trí khu vực tái định cư phù hợp, bảo đảm người dân có đất thuộc diện thu hồi có nơi ở mới sớm nhất, chất lượng bảo đảm Ví dụ như tại dự án đường nối quốc lộ 37 - quốc lộ 17 - đường tỉnh 292, một số hộ dân xã Nghĩa Trung đề nghị được bố trí đất tái định cư tại khu dân cư Dục Quang (thị trấn Bích Động) để kinh doanh, buôn bán

Sau khi rà soát, UBND huyện đồng ý bố trí đất theo nguyện vọng, đồng thời yêu cầu các hộ đóng thêm tiền do diện tích tại nơi ở mới cao hơn diện tích đất thu hồi Theo đó, 5 hộ đồng ý đóng thêm gần 3,3 tỷ đồng để nhận đất tái định cư theo nguyện vọng Khi triển khai GPMB, đơn vị luôn lấy các hộ trong diện thu hồi đất làm trung tâm để tuyên truyền, vận động Mọi đề xuất, nguyện vọng chính đáng của người dân đều tính toán kỹ để có phương án tối

ưu, tạo sự đồng thuận

Thực tế ở huyện Việt Yên cho thấy, trong thu hút đầu tư, ngoài lợi thế

về vị trí, cơ sở hạ tầng, kết nối giao thông còn xuất phát từ chính sách tiếp cận đất đai, giải quyết thủ tục hành chính Do đó, địa phương luôn xác định GPMB nhanh gọn để bàn giao quỹ đất sạch thực hiện dự án là “chìa khóa” để đón nhà đầu tư đến địa bàn

Kinh nghiệm nổi bật trong công tác bồi thường, GPMB ở huyện Việt Yên là ngoài chính sách bồi thường, hỗ trợ theo quy định, UBND huyện khuyến khích các nhà đầu tư hỗ trợ thêm để bảo đảm hài hòa lợi ích cho người dân có đất thuộc diện thu hồi Tăng cường trách nhiệm người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, thủ trưởng các cơ quan, đơn vị trong công tác tiếp dân, giải quyết đơn thư; thành lập các tổ công tác kiểm tra, rà soát, giải quyết các

vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, phức tạp, kéo dài, có biện pháp giải quyết phù hợp, đúng quy định của pháp luật ngay từ cơ sở

1.2.1.2 Kinh nghiệm của huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc

Tam Dương có lợi thế nằm ở khu vực trung tâm của tỉnh, diện tích đất

tự nhiên rộng hơn 10.000ha; nằm trên trục phát triển quan trọng, kết nối Sơn Dương - Tam Đảo - Việt Trì - Vĩnh Yên - Phúc Yên và Thủ đô Hà Nội, giáp ranh thành phố Vĩnh Yên - trung tâm chính trị KT- XH của tỉnh Tuy nhiên, nền kinh tế xuất phát điểm thấp, chủ yếu dựa vào kinh tế nông nghiệp nên ngay từ khi tái lập huyện, Huyện ủy, UBND huyện Tam Dương đã xác định phát triển kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ,

giảm tỷ trọng nông - lâm nghiệp Vì vậy, Cấp ủy, Chính quyền địa phương chú trọng thu hút đầu tư, gắn với việc chỉ đạo thực hiện tốt công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư, coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt quá trình phát triển của huyện Tính đến nay, trên địa bàn huyện có khoảng 110 dự án được triển khai thực hiện, tổng diện tích thu hồi đất trên 400 ha, (gồm có các dự án trọng điểm Quốc gia, các dự án do cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã và một số dự án khác trên địa bàn)

Công tác GPMB các dự án trên địa bàn huyện cơ bản được thực hiện đảm bảo tiến độ và bàn giao mặt bằng thi công các công trình, dự án và đưa vào khai thác sử dụng

Để làm tốt công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, góp phần tích cực đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn, kinh nghiệm cụ thể của huyện Tam Dương cho thấy: Các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể phải luôn đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân về vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của các dự án triển khai trên địa bàn đối với sự nghiệp phát triển của quê hương, đất nước Từ đó, xác định việc hoàn thành công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng bàn giao cho chủ đầu tư và đơn vị thi công đúng

kế hoạch là nhiệm vụ quan trọng và cấp bách hàng đầu Các địa phương có dự

án triển khai, cần chủ động phân công cán bộ thường xuyên bám sát các địa bàn để triển khai thực hiện nhiệm vụ một cách chủ động, quyết liệt, với trách nhiệm cao nhất

Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh các vướng mắc, lãnh đạo các cấp chính quyền phải trực tiếp đến từng hộ dân, từng vị trí còn vướng mắc để kiểm tra cụ thể, xác định nguyên nhân và có giải pháp xử lý kịp thời, phù hợp, kiên quyết, dứt điểm, không để xảy ra các vấn đề phức tạp Tổ chức đo đạc địa chính, kiểm đếm tài sản, công trình kiến trúc, cây cối và áp giá bồi thường chính xác, công bằng, phân minh; thực hiện chi trả kịp thời cho nhân dân

Quan tâm bố trí nơi tái định cư cho các hộ dân phải di dời tuân thủ đúng các điều kiện theo quy định Nghiên cứu xây dựng giá đất ở, đất chuyên dùng, đất nông nghiệp sát với giá thị trường hoặc kịp thời điều chỉnh cho phù hợp với thời điểm thực hiện Việc lập quy hoạch, kế hoạch xây dựng quỹ nhà, quỹ đất tái định cư đảm bảo phù hợp nhu cầu giải phóng mặt bằng, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và xã hội, đảm bảo tiêu chuẩn, tạo việc làm cho người có đất bị thu hồi Thậm chí, ứng trước từ ngân sách để giải phóng mặt bằng, đầu tư xây dựng các khu tái định cư có vị trí địa lý thuận lợi, gần trung tâm, có khả năng sinh lợi cao để giành bố trí tái định cư cho các hộ có đất ở mặt các trục đường Xét, bố trí tái định cư đúng đối tượng, đúng thành phần, tạo niềm tin cho người dân có đất bị thu hồi; thực hiện cải cách các thủ tục hành chính trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đảm bảo công khai minh bạch, đúng quy trình, thủ tục, thời gian giải quyết, kết quả kiểm kê, phương án, chính sách, đơn giá áp dụng Tiếp và giải quyết các kiến nghị, khiếu nại của công dân ngay khi phát sinh từ cơ sở, không đùn đẩy, né tránh Xác định trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu chính quyền địa phương, các cơ quan Nhà nước, các tổ chức làm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư…

1.2.1.3 Kinh nghiệm của thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng luôn là vấn đề nhạy cảm và phức tạp, có tác động không nhỏ tới đời sống kinh tế, xã hội, tới mỗi người dân và cộng đồng dân cư, đòi hỏi phải được giải quyết thỏa đáng và khoa học Tuy nhiên, với hàng chục, thậm chí hàng trăm dự án được triển khai thực hiện mỗi năm nhưng công tác bồi thường, GPMB ở thành phố Việt Trì luôn đạt hiệu quả cao, đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương và của tỉnh

Hiện nay trên địa bàn thành phố đang triển khai thực hiện khoảng 80 dự

án gồm các công trình, dự án như: Các tuyến đường vay vốn của Ngân hàng phát triển châu Á (ADB); đường và hạ tầng hai bên đường Vũ Thê Lang;

đường Âu Cơ; đê Tả Thao; khu du lịch Văn Lang; các hạng mục nằm trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng; dự án đầu tư xây dựng cầu Việt Trì - Ba Vì, dự

án nâng cao năng lực truyền tải điện… Ngoài ra, đã triển khai thực hiện xong hoặc cơ bản hoàn thành công tác bồi thường, GPMB một số dự án như: Trung tâm thương mại Big C; công trình cầu Việt Trì mới, Quảng trường Hùng Vương và trung tâm thương mại tổng hợp thành phố Việt Trì; hai dự án xây dựng đường Hoà Phong và đường Nguyễn Du…

Nổi bật là dự án xây dựng cầu Việt Trì mới qua sông Lô trên quốc lộ 2, tổng diện tích thu hồi đất của dự án trên địa bàn tỉnh là 16,358 ha, trong đó: Diện tích thu hồi đất phần cầu và đường dẫn là 15,401 ha, bao gồm 256 hộ dân; diện tích thu hồi đất xây dựng trạm thu phí và nhà điều hành là 0,984ha, bao gồm 12 hộ dân với tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ là 29,55 tỷ đồng Thời điểm thực hiện bồi thường quy định trong việc bồi thường, hỗ trợ thiệt hại do thu hoạch sớm đối với baba của một số hộ dân trong diện giải tỏa chưa được đề cập đến, do đó công tác GPMB gặp không ít khó khăn Trước sự việc trên, UBND thành phố Việt Trì đã chỉ đạo Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án tuyên truyền, vận động, thuyết phục các chủ hộ nuôi baba thống nhất phương án xác định khối lượng baba thực tế bằng phương pháp đánh bắt

và báo cáo UBND tỉnh quyết định, việc xác định khối lượng theo thực tế để làm căn cứ bồi thường, hỗ trợ Ngoài ra, trong quá trình thi công dự án đã xảy

ra tình trạng rạn nứt nhà của một số hộ dân, dẫn đến các hộ có hành vi cản trở thi công, nhưng sau khi UBND thành phố Việt Trì chỉ đạo UBND phường Bạch Hạc phối hợp với các đơn vị chức năng của thành phố tăng cường công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành, đồng thời yêu cầu chủ đầu tư xác định phạm vi ảnh hưởng của dự án và thực hiện nghiêm việc bồi thường cho các hộ trong phạm vi ảnh hưởng do quá trình thi công gây ra, nên từ đó công tác GPMB được triển khai thuận lợi và đạt kết quả cao

Dự án xây dựng cầu Việt Trì mới (nay gọi là cầu Hạc Trì) chỉ là ví dụ điển hình cho kinh nghiệm GPMB của rất nhiều các dự án trên địa bàn thành phố Để làm được điều đó ngoài sự quan tâm, tạo điều kiện của các cấp ủy đảng, chính quyền, sự vào cuộc của các chủ đầu tư thì cần có sự cố gắng, nỗ lực, kinh nghiệm của chính những người làm công tác bồi thường, GPMB

Để làm tốt công tác bồi thường, GPMB điều quan trọng là phải đảm bảo về năng lực tài chính trước khi thực hiện dự án Công tác bồi thường, GPMB phải được triển khai thực hiện đúng theo các trình tự, thủ tục, phải công khai, minh bạch, áp dụng đúng, đủ các chế độ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định của Nhà nước Trong quá trình triển khai luôn phải

có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa các đơn vị thực hiện, đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục nhân dân về việc bồi thường, GPMB Người làm công tác bồi thường, GPMB cần phải có năng lực, trình độ, được trang bị đầy đủ kiến thức, am hiểu các chế độ, chính sách, quy định của Nhà nước để giải đáp mọi ý kiến thắc mắc của người dân và đề xuất hướng giải quyết các vướng mắc khi thực hiện dự án…

1.2.2 Bài học kinh nghiệm cho huyện Lương Sơn

- Quan tâm hơn nữa đối với việc lập quy hoạch và xây dựng các khu tái định cư; các chế độ chính sách của người bị thu hồi đất; giá cả bồi thường phải sát với giá thị trường; xử lý hài hoà lợi ích và quyền lợi của người bị thu hồi đất, chủ đầu tư với Nhà nước

- Công khai hoá đầy đủ các thông tin liên quan về dự án cũng như chính sách BTHTTĐC cho các hộ dân bị thu hồi được biết, được bàn và kiểm tra

- Cần phải xác định các trường hợp áp dụng biện pháp Nhà nước thu hồi đất: Cần phải làm rõ quy định “Nhà nước thu hồi đất vào mục đích quốc

phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng” là những trường hợp nào

- Tăng cường vai trò của cơ quan hành chính nhà nước trong trường hợp chủ đầu tư tự thỏa thuận với người dân để có đất thực hiện dự án đầu tư:

Thực tế trong quá trình thương lượng, thỏa thuận với người dân, nhà đầu tư thường gặp khó khăn trong việc tìm được tiếng nói đồng thuận tuyệt đối, mà luôn có một bộ phận người không muốn hợp tác với nhà đầu tư, để chuyển nhượng quyền sử dụng đất của họ

- Cần ưu tiên áp dụng cơ chế tham vấn cộng đồng nhằm tạo sự đồng thuận cao từ phía người sử dụng đất, hạn chế các trường hợp thu hồi đất phải

sử dụng biện pháp cưỡng chế Cơ chế tham vấn sẽ giúp Nhà nước và người sử dụng đất trao đổi, chia sẻ ý kiến, quan điểm của các bên để tìm ra tiếng nói chung trong việc xác định chính sách bồi thường, GPMB

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Lương Sơn

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

- Vị trí địa lý:

Huyện Lương Sơn cách trung tâm Thủ đô Hà Nội 43 km về phía Tây Bắc, cách Thành phố Hòa Bình 33 km về phía Đông Nam, nằm ở tọa độ địa lí: Từ 105025’14” - 105041’25” Kinh độ Đông; 20036’30” - 20057’22” Vĩ độ Bắc Phía tây giáp thành phố Hòa Bình Phía nam giáp các huyện Kim Bôi và Lạc Thủy Phía đông giáp các huyện Lương Sơn, Chương Mỹ Phía bắc giáp huyện Quốc Oai

- Khí hậu:

Lương Sơn mang đặc trưng khí hậu của vùng nhiệt đới gió mùa với mùa đông lạnh, ít mưa; mùa hè nóng, mưa nhiều Nền nhiệt trung bình cả năm 22,9 - 23,3°C Mùa đông bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 3, mùa hè bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 10 Lượng mưa bình quân từ 1.520,7 - 2.255,6 mm/năm, nhưng phân bố không đều trong năm và ngay cả trong mùa cũng rất thất thường Do có nhiều tiểu vùng khí hậu khác nhau nên có thể phát triển cây trồng, vật nuôi phong phú, đa dạng

- Thuỷ văn:

Lương Sơn có mạng lưới sông, suối phân bố tương đối đồng đều trong các xã Con sông lớn nhất chảy qua huyện là sông Bùi, bắt nguồn từ dãy núi Viên Nam cao 1.029 m thuộc xã Lâm Sơn dài 32 km Đầu tiên sông chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, khi đến xã Tân Vinh thì nhập với suối Bu (bắt nguồn từ xã Trường Sơn), dòng sông đổi hướng chảy quanh co, uốn khúc theo hướng Tây - Đông cho đến hết địa phận huyện Sông Bùi mang tính chất một con sông già, thung lũng rộng, đáy bằng, độ dốc nhỏ, có khả năng tích nước Ngoài sông Bùi trong huyện còn một số sông, suối nhỏ nội địa có khả năng tiêu thoát nước tốt Đặc điểm của hệ thống sông, suối trong huyện có ý nghĩa

về mặt kinh tế, rất thuận lợi cho việc xây dựng các hồ chứa sử dụng chống lũ

và kết hợp với tưới tiêu, phục vụ sản xuất nông nghiệp

lệ 29,36% Đất chưa sử dụng tại huyện Lương Sơn chiếm tỷ lệ 9,47%

Bảng 2.1 Cơ cấu đất đai năm 2022 của huyện Lương Sơn

3 Đất chưa sử dụng 3.456,05 9,47

Tổng 36.488,85 100

(Nguồn: UBND huyện Lương Sơn, năm 2022)

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

2.1.2.1 Dân số và lao động

Tình hình dân số và lao động của huyện Lương Sơn được thể hiện qua bảng 2.2, cụ thể như sau:

- Dân số: Đến cuối năm 2022, dân số huyện Lương Sơn là 91.553 người Trong đó, nam giới chiếm 48,94%, nữ giới chiếm 51,06% Dân số thành thị là 13.251 người, chiếm 14,47%, dân số nông thôn là 78.302 người, chiếm 85,53%

- Lao động: Toàn huyện Lương Sơn có 43.940 lao động (chiếm 50,64% dân số) Trong đó: Lao động nữ là 22.435 người, chiếm 51,06% tổng số lao động Lao động nông nghiệp là 38.160 người, chiếm 86,85% tổng số lao động Lao động phi nông nghiệp là 5.780 người, chiếm 13,15% tổng số lao động

Bảng 2.2 Tình hình dân số, lao động việc làm huyện Lương Sơn

(Nguồn: Thống kê huyện Lương Sơn, năm 2022)

Cơ cấu lao động của huyện hiện nay vẫn tập trung chủ yếu là lao động nông nghiệp, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp còn tương đối thấp Với xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế chú trọng phát triển công nghiệp, dịch vụ với việc quy hoạch các khu công nghiệp sẽ là điều kiện để nâng cao tỷ lệ lao động phi nông nghiệp, giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp và nâng cao dần mức thu nhập của người dân

2.1.2.2 Đặc điểm kinh tế

Trong giai đoạn 2020 - 2022, kinh tế của huyện có bước tăng trưởng và phát triển khá cao, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 13,86%; Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng: Công nghiệp - xây dựng 63,1%; thương

mại - dịch vụ 24,8%; nông lâm nghiệp - thủy sản 12,1%; quy mô các ngành kinh tế tăng gần gấp 2,2 lần so với năm 2020 (20.116/9.278 tỷ đồng; tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân đầu người đạt 81,9 triệu đồng, tăng 37 triệu đồng, tăng 1,36 lần so với năm 2020; tỷ lệ đô thị hóa đạt 42%; 100% xã đạt chuẩn Nông thôn mới Năm 2020, huyện Lương Sơn được Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định công nhận huyện đạt chuẩn nông thôn mới (sớm hơn 1 năm so với kế hoạch)

Ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng của huyện tăng trưởng cao, với tốc độ tăng bình quân hàng năm đạt 24,8%; giá trị sản xuất toàn ngành năm 2022 dự kiến đạt 12.870 tỷ đồng, tăng 7.898 tỷ đồng và gấp 2,6 lần so với năm 2020 Có 148 dự án sản xuất công nghiệp, trong đó, có 136

dự án đã đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh Khu Công nghiệp Lương Sơn

cơ bản hoàn thành các hạng mục hạ tầng kỹ thuật, tỷ lệ lấp đầy đạt 100%; Khu Công nghiệp Nam Lương Sơn đạt 61,0%; Khu Công nghiệp Nhuận Trạch đang trong quá trình thực hiện xúc tiến đầu tư hạ tầng kỹ thuật; thành lập mới 3 cụm công nghiệp, gồm: Cụm công nghiệp xóm Rụt, xã Tân Vinh với diện tích 74,5ha; Cụm Công nghiệp xã Thanh Cao với diện tích 46ha; Cụm Công nghiệp và dịch vụ tại thôn Bùi Trám, thôn Tân Sơn (xã Hòa Sơn) diện tích khoảng 75 ha, đã được Bộ Công thương đồng ý bổ sung vào Quy hoạch phát triển cụm Công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

Ngành nông nghiệp tiếp tục phát triển theo hướng đa dạng, giá trị sản xuất năm 2022 đạt trên 1.906 tỷ đồng; tốc độ tăng bình quân đạt khoảng 3,6%/năm Đẩy mạnh thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới, cải tạo vườn tạp, “dồn điền, đổi thửa”, ưu tiên phát triển nhóm cây ăn quả có múi, rau an toàn, bước đầu đã hình thành vùng sản xuất tập trung Nhiều sản phẩm nông nghiệp đạt chất lượng cao và đã vươn ra thị trường trong nước và xuất khẩu