TÁC DỤNG TỪ, TÁC DỤNG HÓA HỌC VÀ TÁC DỤNG SINH LÍ CỦA DÒNG ĐIỆN Mục tiêu Kiến thức + Trình bày được nội dung của tác dụng từ, tác dụng hóa học, tác dụng sinh lí của dòng điện.. Kĩ n
Trang 1CHƯƠNG 3: ĐIỆN HỌC BÀI 7 TÁC DỤNG TỪ, TÁC DỤNG HÓA HỌC
VÀ TÁC DỤNG SINH LÍ CỦA DÒNG ĐIỆN Mục tiêu
Kiến thức
+ Trình bày được nội dung của tác dụng từ, tác dụng hóa học, tác dụng sinh lí của dòng điện + Lấy được ví dụ của từng tác dụng trong đời sống, sinh hoạt và sản xuất
Kĩ năng
+ Giải thích được một số hiện tượng trong thực tế có liên quan đến tác dụng từ hoặc tác dụng hóa học hoặc tác dụng sinh lí của dòng điện
Trang 2I LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM
* Tác dụng từ:
- Cuộn dây quấn quanh lõi sắt non, khi có dòng điện chạy qua
thì có khả năng hút nam châm khác đặt gần nó, hút sắt vụn,…
- Vậy khi dòng điện chạy qua cuộn dây trong có lõi sắt non thì
cuộn dây đó trở thành một nam châm ta gọi là nam châm điện
Đây chính là minh chứng chứng minh dòng điện có tác dụng từ
* Tác dụng hóa học
- Nhúng hai thỏi than trong dung dịch muối đồng Khi nối thỏi
than K với cực dương (+) và thỏi than A với cực âm (-) của
nguồn điện, sau đó chờ từ 3 – 5 phút Ta thấy thỏi K bị ăn
mòn, thỏi A dày thêm và được phủ một lớp màu đỏ nhạt, đó là
lớp đồng
- Điều này chứng tỏ dòng điện tách đồng ra khỏi dung dịch
muối đồng nghĩa là dòng điện đã làm biến đổi chất trong dung
dịch muối đồng Tác dụng này của dòng điện gọi là tác dụng
hóa học
* Tác dụng sinh lí
Dòng điện đi qua cơ thể người và động vật có thể làm co giật
cơ, tim ngừng đập, ức chế hô hấp hay thần kinh bị tê liệt Điều
này chứng tỏ dòng điện có tác dụng sinh lí
Ứng dụng: chế tạo một số động cơ điện, cần cẩu điện, chuông điện, nam châm điện …
Chuông điện Ứng dụng: trong công nghiệp: mạ điện,
….
Lưu ý:
- Dòng điện có thể gây nguy hiểm đến tính mạng con người.
- Trong y học người ta dùng các dòng điện nhỏ để chữa bệnh.
Trang 3Tác dụng từ Tác dụng sinh lí
Tác dụng hóa học
Ứng dụng
Ứng dụng Ứng dụng
SƠ ĐỒ HỆ THỐNG HÓA
II CÁC DẠNG BÀI TẬP
Phương pháp giải
- Xét xem dòng điện có tác dụng từ hay không: dựa vào khả năng hút nam châm, hút sắt của các vật dẫn khi có dòng điện chạy qua
- Xét xem dòng điện có tác dụng hóa học hay không: dựa vào khả năng làm thay đổi chất trong các dung dịch muối của kim loại khi có dòng điện chạy qua
- Xét xem dòng điện có tác dụng sinh lí hay không: dựa vào những biểu hiện của cơ thể khi có dòng điện chạy qua
Ví dụ mẫu
Ví dụ 1 Khi xem tin tức trên thời sự cùng bố, Nam thấy thông tin một em bé phải đi cấp cứu do tự ý
nghịch điện trong nhà Dòng điện trong trường hợp này đã thể hiện tác dụng gì, có lợi hay có hại?
A Tác dụng nhiệt và có hại B Tác dụng từ và có hại.
C Tác dụng hóa học và có lợi D Tác dụng sinh lí và có hại.
Hướng dẫn giải
Ta thấy dòng điện có thể đi qua cơ thể người và động vật gây ra những ảnh hưởng nhất định Đó là tác dụng sinh lí của dòng điện Trường hợp điện giật gây nguy hiểm đến con người là tác dụng có hại của dòng điện
Chọn đáp án D
Ví dụ 2 Khẳng định nào sau đây là đúng?
A Tác dụng sinh lí của dòng điện bao giờ cũng có hại.
B Tác dụng sinh lí của dòng điện có thể gây nguy hiểm đến con người.
C Tác dụng sinh lí của dòng điện luôn có ích đối với con người.
D Tác dụng sinh lí của dòng điện không thể gây nguy hiểm đến con người.
Hướng dẫn giải
Dòng điện
Làm quay nam
châm hoặc hút các
vật bằng sắt
Tách kim loại ra khỏi dung dịch muối của nó
Có thể gây co cơ, ngừng tim,
ức chế hô hấp, tê liệt thần kinh ở người và động vật
Trang 4Tác dụng sinh lí của dòng điện lên cơ thể con người có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của con người Tuy nhiên người ta lại tận dụng tác dụng này của những dòng điện nhỏ để chữa bệnh cho bệnh nhân Vì vậy đáp án B là đáp án đúng
*Ví dụ 3 Cho dòng điện chạy qua một cuộn dây có lõi sắt Sau đó đưa lại gần đống đinh ghim đặt trên
bàn Hiện tượng nào sau đây sẽ xảy ra?
A Đinh ghim bị hút lên bởi cuộn dây có lõi sắt đó.
B Đinh ghim sẽ bị đẩy ra xa bởi cuộn dây có lõi sắt đó.
C Đinh ghim vẫn nằm im trên bàn.
D Đinh ghim ban đầu bị hút lên sau đó lại bị đẩy ra xa cuộn dây có lõi sắt.
Hướng dẫn giải
Cho dòng điện chạy qua cuộn dây có lõi sắt, ta có một nam châm điện Nam châm này có thể hút sắt và nam châm khác Do đó đinh ghim trên bàn sẽ bị nam châm điện hút về phía nó Vậy đáp án đúng là đáp
án A
*Ví dụ 4 Nối hai thỏi than A và B nhúng trong dung
dịch sun phát đồng (CuSO4) như hình vẽ:
a Có dòng điện chạy trong mạch không? Vì sao?
b Hỏi có hiện tượng gì xảy ra với 2 thỏi than A và B?
c Nếu biết sau một thời gian đồng bám vào cực A hỏi
cực nào là cực dương của nguồn?
Hướng dẫn giải
a Dung dịch (CuSO4) là một chất dẫn điện Do vậy, khi nối hai thỏi than vào nguồn sẽ tạo thành mạch kín nên có dòng điện chạy qua
b Sau một thời gian một trong hai thỏi bị ăn mòn, thỏi còn lại dày thêm vì được bám một lớp đồng
c Thỏi nối với cực âm của nguồn sẽ được đồng bám vào nên A là cực âm và B là cực dương của nguồn điện
III BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Bài tập cơ bản
Câu 1 Hiện tượng cơ thể bị co giật khi có dòng điện chạy qua là biểu hiện cho tác dụng gì của dòng
điện?
A Tác dụng nhiệt B Tác dụng hóa học C Tác dụng sinh lí D Tác dụng từ.
Câu 2 Trong các trường hợp dưới đây, trường hợp nào biểu hiện tác dụng sinh lý của dòng điện?
A Chạy qua quạt làm cánh quạt quay B Chạy qua bếp điện làm nó nóng lên.
C Chạy qua bóng đèn làm bóng đèn sáng lên D Chạy qua cơ thể gây co giật các cơ.
Câu 3 Khi vô ý chạm tay phải đoạn dây dẫn điện bị hở, dòng điện đi qua cơ thể người sẽ gây tác dụng
sinh lí lên cơ thể Biểu hiện nào dưới đây không phải do tác dụng sinh lí gây ra lúc đó
Trang 5C Làm bỏng cơ thể D Giảm béo cho người mập.
Câu 4 Trong các dụng cụ sau, dụng cụ hoạt động dựa vào tác dụng từ của dòng điện là:
Câu 5 Nếu thí nghiệm xảy ra như sơ đồ bố trí được mô tả như hình bên, tác dụng hoá học của dòng điện
biểu hiện qua hiện tượng nào sau đây?
A Giải phóng đồng ở cực âm của nguồn điện.
B Giải phóng đồng ở cực dương của nguồn điện.
C Đồng bám ở thỏi than nối với cực âm nguồn điện.
D Đồng bám ở thỏi than nối cực dương nguồn điện.
Câu 6 Khi đưa một nam châm điện đến gần một kim la bàn Ta thấy kim la bàn quay Điều đó chứng tỏ
tác dụng gì của dòng điện? Khi đang ở gần kim la bàn nếu ta ngắt không cho dòng điện chạy qua nam châm điện đó thì hiện tượng gì xảy ra?
Bài tập nâng cao
Câu 7 Để mạ vàng một sợi dây chuyền bằng bạc, ta cần nối sợi dây chuyền này về phía cực nào của
nguồn điện? Tại sao?
Câu 8 Cho mạch điện như hình vẽ Biết thỏi than I đổi màu sau một thời gian.
a Hãy xác định cực dương âm của nguồn Cho biết chiều dòng điện chạy qua
dung dịch muối
b Nếu đổi 2 cực của nguồn ngược lại thì hiện tượng gì xảy ra, tại sao?
Trang 6ĐÁP ÁN
Gợi ý giải
Câu 1: Cơ thể người bị co giật là tác dụng sinh lí của dòng điện.
Câu 3: Nghiêm cấm việc tiếp xúc với dây điện hở để giảm béo.
Câu 4: Bàn là tác dụng nhiệt.
Đèn LED tác dụng phát quang
Nồi cơm điện tác dụng nhiệt
Chuông điện: Bộ phận chính của chuông điện là một nam châm điện (gồm một cuộn dây điện quấn quanh một lõi sắt có từ tính)
Câu 5: Nhúng hai thỏi than trong dung dịch muối đồng Khi nối thỏi than K với cực dương (+) và thỏi
than A với cực âm (-) của nguồn điện, sau đó chờ từ 3 - 5 phút Ta thấy thỏi K bị ăn mòn, thỏi A dày thêm
và được phủ một lớp màu đỏ nhạt, đó là lớp đồng
Ở các thỏi than không chứa đồng nên không xảy ra giải phóng đồng ở điện cực
Câu 6: Kim la bàn là một nam châm nhỏ, bình thường sẽ nằm cân bằng chỉ hướng bắc nam Khi ta đưa
nam châm điện lại gần có thể sẽ làm cho kim la bàn quay, đó chính là minh chứng cho tác dụng từ của dòng điện Nếu sau đó ta ngắt dòng điện qua nam châm này thì lúc đó cuộn dây có lõi thép không còn là nam châm nữa, nên kim la bàn lại quay về hướng chỉ bắc nam ban đầu
Câu 7: Tương tự như thí nghiệm nhúng 2 thỏi than chì được nối với nguồn 1 chiều vào dung dịch muối
đồng Sau một thời gian đồng sẽ bám vào thỏi than nối với cực âm Vì vậy muốn mạ vàng cho dây chuyền ta phải nối dây chuyền này với cực âm
Câu 8:
- Theo đề bài thỏi I đổi màu, chứng tỏ thỏi I đang được các kim loại bám vào Vậy thỏi I nối với cực âm của nguồn Hay cực A là cực âm (-), cực B là cực dương (+)
- Chiều dòng điện chạy trong dung dịch theo hướng từ cực dương của nguồn qua thỏi II, qua dung dịch, qua thỏi I rồi về cực âm
- Nếu đổi ngược cực của nguồn thì dưới tác dụng hóa học của dòng điện, nhôm không còn bám ở thỏi I nữa mà thỏi I thì mòn dần còn thỏi II thì ngày càng nhiều bạc bám vào