(Luận văn thạc sĩ) quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận 12, thành phố hồ chí minh

Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lí việc tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh...96 3.2.1.. Nghiên cứu quản lí

Lê Thanh Trúc

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI

CHO TRẺ MẪU GIÁO TẠI CÁC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS VÕ THỊ BÍCH HẠNH

chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh” là công trình do chính tôi nghiên cứu và thực hiện Các thông tin, số liệu

được sử dụng, kết quả nghiên cứu trong luận văn này hoàn toàn trung thực, chínhxác, có xuất xứ rõ ràng Công trình nghiên cứu này chưa từng được công bố

Tác giả luận văn

Lê Thanh Trúc

Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh và quý Thầy Cô Giáo sư, Tiến sĩ phụ tráchnhững chuyên đề của lớp Cao học Quản lí giáo dục khoá 28.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn quí Thầy Cô đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn

và giúp đỡ tạo điều kiện trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để tôi hoàn thànhđược luận văn tốt nghiệp này

Đặc biệt, tôi vô cùng biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Võ Thị Bích Hạnh là ngườihướng dẫn trực tiếp, tận tình dìu dắt, giúp đỡ, động viên tôi thực hiện luận văn này.Ban lãnh đạo và cán bộ Phòng giáo dục – đào tạo quận 12 Ban Giámhiệu,Giáo viên các trường mầm non công lập trong quận 12 và các bạn đồng nghiệp

đã nhiệt tình cung cấp thông tin tư liệu quý báu có liên quan đến đề tài luận văn tốtnghiệp này

Mặc dù đã hết sức cố gắng, song do điều kiện thời gian và năng lực còn hạnchế, chắc chắn sẽ còn nhiều thiếu sót, chưa đầy đủ trong luận văn tốt nghiệp này.Kính mong được sự chỉ dẫn, góp ý của quý Thầy Cô trong Hội đồng bảo vệ cùngcác bạn đồng nghiệp để luận văn này hoàn thiện hơn

TP Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 9 năm 2019

Tác giả

Lê Thanh Trúc

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục bảng biểu

Danh mục đồ thị

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI VÀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON CÔNG LẬP 8 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8

1.1.1 Những công trình nghiên cứu trên thế giới 8

1.1.2 Những công trình nghiên cứu tại Việt Nam 11

1.2 Một số khái niệm cơ bản 15

1.2.1 Các khái niệm liên quan đến hoạt động trường mầm non 15

1.2.2 Các khái niệm về học tập của trẻ mầm non 17

1.2.3 Các khái niệm về quản lí hoạt động của trẻ mầm non 18

1.3 Lý luận về hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 19

1.3.1 Mục tiêu của hoạt động vui chơi ở trường mầm non 20

1.3.2 Nội dung tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 24

1.3.3 Phương pháp tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 26

1.3.4 Hình thức tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 30

1.3.5 Đánh giá hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 33

1.4 Lý luận về quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non 34

1.4.1 Phân cấp quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường

mầm non 34

1.4.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở

trường mầm non 37

1.4.4 Chỉ đạo thực hiện kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở

trường mầm non 38

1.4.5 Kiểm tra, đánh giá kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở

trường mầm non 39

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo

ở trường mầm non công lập 40

1.5.1 Yếu tố chủ quan 40

1.5.2 Yếu tố khách quan 41

Tiểu kết Chương 1 43

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON CÔNG LẬP QUẬN 12,THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 44 2.1 Khái quát về tình hình giáo dục mầm non của quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 44

2.1.1 Số lượng các trường, nhóm, lớp mầm non trên địa bàn quận 44

2.1.2 Học sinh mầm non trên địa bàn quận 44

2.1.3 Đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên mầm non trên địa bàn quận 45

2.1.4 Chất lượng giáo dục tại các trường mầm non, chất lượng hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo 46 2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 47

2.2.1 Vài nét về đối tượng khảo sát 47

2.2.2 Tổ chức khảo sát 48

2.2.3 Tổ chức phỏng vần sâu 48

2.2.4 Qui ước xử lí số liệu 49

2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lí và giáo viên về hoạt động

vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập

quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 49

2.3.2 Thực trạng nội dung hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các

trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 50

2.3.3 Thực trạng phương pháp tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu

giáo ở các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ

Chí Minh 54

2.4 Thực trạng quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường

mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 60

2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 60 2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 66 2.4.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 69 2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá giáo viên tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 74 2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lí hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 79

2.5.1 Yếu tố chủ quan 79

2.5.2 Yếu tố khách quan 80

2.6 Đánh giá thực trạng 84

Tiểu kết chương 2 91

QUẬN 12,THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 92

3.1 Xác lập các nguyên tắc đề xuất biện pháp 92

3.1.1 Cơ sở pháp lí 92

3.1.2 Cơ sở thực tiễn 93

3.1.3 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 94

3.2 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lí việc tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 96

3.2.1 Biện pháp quản lí nâng cao nhận thức về hoạt động vui chơi của giáo viên mầm non 96 3.2.2 Biện pháp quản lí việc nâng cao năng lực tổ chức hoạt động vui chơi cho giáo viên mầm non 98 3.2.3 Biện pháp hướng dẫn giáo viên xây dựng kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 99 3.2.4 Biện pháp tổ chức, chỉ đạo giáo viên thực hiện kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 102 3.2.5 Kiểm tra, đánh giá giáo viên tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 103 3.2.6 Tăng cường quản lí các điều kiện hỗ trợ hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 106 3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất 108

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 122

Tiểu kết chương 3 124

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 125

TÀI LIỆU THAM KHẢO 128

PHỤ LỤC

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ Ghi chú

NDCT Nội dung chương trình

CTGDMN Chương trình giáo dục mầm non

TTCM Tổ trưởng chuyên môn

PHTCM Phó hiệu trưởng chuyên môn

từ 2016 đến 2019 44

Bảng 2.2 Số liệu cán bộ quản lí, giáo viên 9 trường khảo sát 47

Bảng 2.3 Qui ước thang đo 49

Bảng 2.4 Mức độ và hiệu quả thực hiện nội dung hoạt động vui chơi cho

trẻ mẫu giáo 51

Bảng 2.5 Mức độ và hiệu quả thực hiện các phương pháp tổ chức hoạt

động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 55

Bảng 2.6 Mức độ và kết quả thực hiện việc xây dựng kế hoạch, nội dung

chương trình hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường

mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 60

Bảng 2.7 Mức độ và kết quả thực hiện tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ

mẫu giáo ở các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ

Chí Minh 66

Bảng 2.8 Mức độ và kết quả chỉ đạo thực hiện kế hoạch hoạt động vui

chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non công lập quận 12,

thành phố Hồ Chí Minh 70

Bảng 2.9 Mức độ và kết quả thực hiện kiểm tra, đánh giá kết quả tổ chức

hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non công

lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 75

Bảng 2.10 Các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở

các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh 80

Bảng 2.11 Những yếu tố thuận lợi cho công tác quản lí hoạt động vui chơi

của trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non công lập quận 12, thành

phố Hồ Chí Minh 84

Bảng 2.12 Những yếu tố khó khăn trong công tác quản lí HĐVC cho trẻ

MG ở các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ

Chí Minh 87

Bảng 3.1 Quy ước mã hóa số liệu và khoảng nhận định chung 108

Bảng 3.4 Kết quả khảo sát tính cần thiết và tính khả thi biện pháp 3 114

Bảng 3.5 Kết quả khảo sát tính cần thiết và tính khả thi biện pháp 4 116

Bảng 3.6 Kết quả khảo sát tính cần thiết và tính khả thi biện pháp 5 119

Bảng 3.7 Kết quả khảo sát tính cần thiết và tính khả thi biện pháp 6 121

vui chơi với sự phát triển của trẻ 50

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục Việt Nam, giáodục mầm non giữ vai trò rất quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cáchtrẻ mầm non Nói đến giáo dục mầm non là nói đến trẻ mầm non, trong đó đặc biệt

là trẻ mẫu giáo Đối với trẻ MG vui chơi được xem là hoạt động chủ đạo, trẻ lớn lênnhờ sự vui chơi, trẻ thông minh, nhanh nhẹn hay không cũng nhờ vào vui chơi Vớitrẻ mẫu giáo thì học bằng chơi, chơi bằng học, thông qua hoạt động vui chơi màgiáo viên tổ chức trẻ sẽ được phát triển về ngôn ngữ, nhận thức, kỷ năng, kỷ xảo.Mặt khác hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo vì nó chi phốitoàn bộ đời sống tâm lí của trẻ Vui chơi được xem như là một nhu cầu cần phải cótrong đời sống trẻ em, đặc biệt trẻ lứa tuổi mầm non Trẻ say mê các trò chơi đadạng và chơi một cách đầy hứng thú, nhiệt tình không biết mệt mỏi Trẻ MG đã biếtsáng tạo ra các trò chơi mới cho mình từ nội dung chơi, cách chơi và luật chơi đểchơi cùng nhau Cùng với quá trình chơi thì hoạt động trí não của trẻ được tiếp diễn

và các năng lực trí nhớ, tư duy, tưởng tượng cũng được phát huy

Vui chơi đối với trẻ mẫu giáo rất quan trọng vì vậy giáo viên cần tổ chức vuichơi cho trẻ có mục đích, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí nhằm giúp trẻ phát triểntoàn diện và hình thành nhân cách của trẻ sau này Vui chơi có vai trò to lớn ấn địnhtính chất của quá trình giáo dục trẻ MN Chương trình Giáo dục MN do Bộ Giáodục và Đào tạo ban hành 2009 đã nêu rõ: "Đối với giáo dục mẫu giáo, phương phápgiáo dục phải tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trườngxung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ theophương châm “chơi mà học, học bằng chơi” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2009) Ởtrường mầm non trẻ được học một cách tự nhiên qua việc tham gia vào các trò chơitrong sinh hoạt hằng ngày, trong các buổi tham quan dạo chơi, trên giờ học và đặcbiệt là trong giờ HĐVC Tổ chức tốt HĐVC dành cho trẻ là một trong những yêucầu quan trọng của việc thực hiện chế độ sinh hoạt ở trường mầm non, góp phầnthực hiện mục tiêu giáo dục trẻ Vai trò của HĐVC trong sinh hoạt hàng ngày củatrẻ ở trường mầm non được khẳng định bởi bầu không khí khoáng đạt, tự do dành

cho trẻ Trong HĐVC trẻ được chơi thỏa thích với các trò chơi đa dạng, phong phú.Trẻ được tự do trải nghiệm, tự lực trong khi chơi Kharlamov (1979) đã viết:

“Trong cuộc sống thực tế các cháu hoàn toàn là trẻ con, chúng chưa có tính tự lực nào cả, chúng bị lôi cuốn theo dòng chảy của cuộc sống một cách mù quáng và thờ

ơ, nhưng trong trò chơi chúng là những con người trưởng thành, đang thử sức lực của mình và tự lực tổ chức sự sáng tạo của mình Trò chơi là phương tiện để phát triển tính sáng tạo, hình thành cho trẻ những năng lực như: năng lực cảm giác vận động, năng lực trí tuệ, ngôn ngữ” Trong HĐVC trẻ có cơ hội chơi những trò chơi

mà trẻ yêu thích, lúc này trẻ thể hiện khả năng và “bản lĩnh” của riêng trẻ Chính vìđược tự do thể hiện mình nên trẻ rất hào hứng, tích cực trong khi vui chơi, điều đó

có một ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển toàn diện của trẻ.

Hiểu được tầm quan trọng của hoạt động vui chơi đối với trẻ mầm non Nhiềuqui định, nhiều tư tưởng đã nêu cao vai trò của hoạt động vui chơi ở lứa tuổi chơi

mà học, học mà chơi này Với chỉ thị 153/CP của hội đồng chính phủ ngày12/8/1966 về công tác giáo dục mẫu giáo “nhằm giáo dục trẻ em từ 3 đến 7 tuổi,bằng cách tổ chức vui chơi mà giáo dục cho trẻ những đức tính tốt, những tập quántốt, chăm sóc sức khoẻ, tập cho các cháu vừa chơi vừa học, chuẩn bị cho các cháuvào trường phổ thông Giáo dục mẫu giáo tốt mở đầu một nền giáo dục tốt” Theonhà giáo dục A.X.Macarencô cho rằng “Trò chơi có một ý nghĩa quan trọng trongđời sống trẻ em, có ý nghĩa giống như ý nghĩa của hoạt động công tác và sự phục vụcủa người lớn lên trong công tác, phần lớn trẻ em như thế ấy Do đó việc giáo dụcnhững nhà hoạt động tương lai bắt đầu trước tiên từ trò chơi”

Trên thực tế hiện nay, tổ chức hoạt động vui chơi đôi khi chưa có sự thốngnhất trong chỉ đạo của ban giám hiệu, một số giáo viên còn đối phó, rập khuôn, máymóc, chưa tự giác, chưa sáng tạo khi tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ… để đápứng các mục tiêu trong chương trình giáo dục mầm non Trong quá trình tổ chứccho trẻ chơi còn nhiều bất cập, trong đó nổi lên là việc trẻ không được tự ý chọn vaichơi, hành động chơi, cũng như chưa được tự do lựa chọn góc chơi mà phần lớn do

GV gượng ép trẻ Đó chính là nguyên nhân trẻ không hứng thú khi tham gia vào

HĐVC, trẻ không thích nên trẻ không sáng tạo trong khi chơi ảnh hưởng đến sựphát triển toàn diện của trẻ.

Quận 12 là một quận vùng ven trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, dân nhập

cư đông, số trẻ ở độ tuổi mầm non cao vì vậy cũng không nằm ngoài thực trạng đó.Ngành giáo dục mầm non của quận còn gặp nhiều khó khăn và bất cập cả về sốlượng và chất lượng đó là tình trạng thừa học sinh nhưng lại thiếu trường, thiếu lớp,thiếu giáo viên, điều kiện, cơ sở vật chất chưa đáp ứng tối đa nhu cầu cho trẻ Độingũ cán bộ quản lí năng lực chưa cao, chưa đồng bộ trong việc bồi dưỡng, đánh giágiáo viên khi tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ Vì lí do trên nên tôi chọn đề tài

“Quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập Quận 12, TPHCM”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và khảo sát thực trạng hoạt động vui chơi cho trẻmẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận12, TPHCM Từ đó, đề xuất cácbiện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tạicác trường mầm non công lập này

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lí hoạt động giáo dục ở trường mầm non

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lậpquận12, TPHCM

4 Giả thuyết nghiên cứu

Công tác quản líhoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại cáctrường mầm noncông lập quận 12, TP.HCM đã đạt được những kết quả nhất định như CBQL đãthực hiện tốt về việc lập kế hoạch hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo Tuy nhiên,việc tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá hoạt động vui chơi cho trẻ MG tại cáctrường mầm non công lập còn nhiều hạn chế Vì vậy, hệ thống hoá được cơ sở líluận về hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo, đánh giá đúng thực trạng HĐVC vàquản lí hoạt động vui cho trẻ mẫu giáo tại cáctrường mầm non công lập quận 12,

TP.HCM sẽ là cơ sở lí luận và thực tiễn để tác giả đề xuất một số biện pháp quản líhoạt động vui chơi cho trẻ MG tại cáctrường mầm non công lậpquận 12, TP.HCM.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hoá cơ sở lí luận về hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo và quản

lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại trường mầm non

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáovàquản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận

12, TPHCM

5.3 Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản líhoạt động vuichơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận 12, TPHCM

6 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu 6.1 Giới hạn nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫugiáo tại các trường mầm non công lập quận 12 theo các chức năng quản lí

Chủ thể quản lí trong đề tài: CBQL trường mầm non gồm: Hiệu trưởng, các

phó hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn khối mầm, tổ trưởng chuyên môn khốichồi, tổ trưởng chuyên môn khối lá

6.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tiến hành khảo sát thực trạng quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫugiáo tại 9 trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh gồm:

Trường mầm non Bông Sen

Trường mầm non Vàng Anh

Trường mầm non Hoạ Mi 1

Trường mầm non Sơn Ca 5

Trường mẫu giáo Hoạ Mi 2

Trường mầm non Sơn Ca

Trường mầm non Sơn Ca 2

Trường mầm non Sơn Ca 6

Trường mầm non Sơn Ca 9

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 7.1 Phương pháp luận

7.1.1 Quan điểm hệ thống - cấu trúc

Mọi sự vật đều tồn tại dưới dưới dạng hệ thống bao gồm các yếu tố hợp thành,

có liên hệ với nhau theo quan điểm của hệ thống – cấu trúc Hệ thống này có mốiliên hệ chặt chẽ với các hệ thống khác Khi áp dụng quan điểm này vào đề tàinghiên cứu chúng tôi nhận thấy các vấn đề khi quản lí hoạt động vui chơi cho trẻmẫu giáo có mối quan hệ với các hệ thống khác trong hoạt động giáo dục mầm non.Trên cơ sở nghiên cứu hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo trong mối quan hệ biệnchứng với các hoạt động khác trong lớp học của trẻ Nghiên cứu quản lí hoạt độngvui chơi cho trẻ mẫu giáo như một hệ thống toàn vẹn, phát triển động, tự hình thành

và phát triển thông qua việc giải quyết mâu thuẫn do sự tương tác hợp qui luật củacác thành tố trong quá trình giáo dục mầm non Qua đó phát hiện các yếu tố sinhthành, yếu tố bản chất và logic phát triển của hoạt động vui chơi, quản lí hoạt độngvui chơi

Như vậy, quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm noncông lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh phải được xét dưới gốc độ là một hệthống và hệ thống ấy được hợp thành bởi các yếu tố: Chủ thể quản lí, mục tiêu quản

lí, nội dung quản lí, chức năng quản lí, phương pháp quản lí, công cụ quản lí, đốitượng quản lí, kết quả quản lí

Đối với nội dung quản lí, khi ta xem nó như một hệ thống, hệ thống đó sẽ baogồm các nội dung sau: quản lí mục tiêu HĐVC của cán bộ quản lí, của giáo viên;quản lí HĐVC; quản lí phương pháp tổ chức HĐVC, quản lí việc sắp xếp, bố trímôi trường, phương tiện tổ chức HĐVC; quản lí việc lưu giữ kết quả đánh giáHĐVC cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non

Các yếu tố hợp thành hệ thống này cũng hợp thành mối quan hệ hữu cơ vớinhau: Chủ thể quản lí thực hiện nội dung, chức năng quản lí bằng cách sử dụng cácphương pháp quản lí và công cụ quản lí tác động trực tiếp lên đối tượng quản línhằm đạt được mục tiêu quản lí đã đề ra

Các mặt quản lí về quản lí nhân lực, quản lí tài chính, quản lí cơ sở vật chất,quản lí các tổ chức đoàn thể, quản lí sự thay đổi tác động không nhỏ đến công tácquản lí HĐVC cho trẻ mẫu giáo của chủ thể quản lí.

7.1.2 Quan điểm lịch sử - logic

Quan điểm lịch sử trong nghiên cứu các hoạt động của trẻ em là một cách tiếpcận đối tượng quan trọng và rất cần thiết Đối với trẻ, HĐVC là hoạt động chủ đạocủa trẻ mẫu giáo nên khi xem xét việc quản lí HĐVC ta cần xem xét trong quá trìnhphát triển, vận động của nó khi đó sẽ thấy được mối liên hệ giữa quá khứ, hiện tại

và tương lai của hoạt động này

7.1.3 Quan điểm thực tiễn

Thực tế cho thấy, quản lí HĐVC cho trẻ mẫu giáo còn nhiều hạn chế Chúngtôi tập trung khảo sát thực trạng quản lí HĐVC cho trẻ mẫu giáo của cán bộ quản lí

và giáo viên trong quận 12 Từ đó đề ra các biện pháp nhằm cải tiến hiệu quả củaviệc quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo

7.2 Phương pháp nghiên cứu

7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Thu thập, phân tích, tổng hợp các tài liệu, hệ thống hoá các cơ sở lí luận vềcông trình nghiên cứu có liên quan, các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo Dục và ĐàoTạo, hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo, quản lí và quản lí hoạt động vui chơi chotrẻ mẫu giáo để làm cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu

7.2.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

* Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Mục đích: thu thập thực trạng quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáocủa cán bộ quản lí và giáo viên, thu thập dữ liệu Sau đó dùng phần mềm để xử lí,phân tích kết quả chứng minh cho giả thuyết của đề tài mình nghiên cứu

Nội dung: Thực trạng hoạt động vui chơi và quản lí hoạt động vui chơi cho trẻmẫu giáo

Công cụ: bảng câu hỏi cho đối tượng quản lí và cán bộ quản lí

Đối tượng: cán bộ quản lí (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyênmôn khối mầm, khối chồi, khối lá) ; giáo viên dạy 3 khối tuổi trên

* Phương pháp phỏng vấn sâu:

Mục đích: Sử dụng phương pháp này nhằm thu thập những ý kiến bằng cáchtrao đổi trực tiếp để làm rõ thêm một số nguyên nhân của những khó khăn, hạn chếkhi thực hiện các nội dung trong công tác quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫugiáo tại các trường mầm non công lập quận 12, thành phố Hồ Chí Minh

Nội dung: Thực trạng hoạt động vui chơi và quản lí hoạt động vui chơi cho trẻmẫu giáo

Công cụ: Bảng hỏi phỏng vấn cho đối tượng quản lí và cán bộ quản lí

Đối tượng: Ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên, phụ trách khốimầm, khối chồi, khối lá ở các trường trên

* Phương pháp xử lí các số liệu bằng thống kê toán học:

- Các giữ liệu thu thập từ phương pháp điều tra bằng bảng hỏi về thực trạngquản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo, khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi cácbiện pháp đề xuất, thực hiện chứng minh tính hiệu quả của biện pháp thực nghiệm xử lítheo phần mềm SPSS

8 Cấu trúc luận văn

 Chương 1: Cơ sở lí luận về hoạt động vui chơi và quản lí hoạt động vui

chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập

 Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại cáctrường mầm non công lập quận 12, TPHCM

 Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại cáctrường mầm non công lập quận 12, TPHCM

Chương 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI VÀ QUẢN LÍ

HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON CÔNG

LẬP 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những công trình nghiên cứu trên thế giới

Hoạt động vui chơi là một trong những hoạt động chủ đạo của trẻ mầm mon.Thông qua hoạt động này trẻ lĩnh hội kiến thức kinh nghiệm sống Đây là giai đoạntích lũy cả về số lượng lẫn chất lượng là nền tảng hình thành nhân cách cho trẻ.Theo các nhà tâm lí học đây là giai đoạn bản lề, có ý nghĩa rất quan trọng đến

sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Cho nên rất nhiều các công trìnhnghiên cứu chủ yếu về tâm lí học phát triển được tiến hành ở giai đoạn lứa tuổi này

Về thực chất hoạt động vui chơi là hoạt động học tập của trẻ, “chơi mà học,học mà chơi” cho nên tổ chức các hoạt động vui chơi bài bản, phù hợp với sự pháttriển của từng giai đoạn lứa tuổi có ý nghĩa rất lớn đến sự hình các giá trị nền tảngcủa trẻ

Dưới đây là một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về tổ chức hình thành nhậnthức cho trẻ

Vào thời Khổng Tử, ông đã có phương pháp giáo dục, học là phải luyện tậpthường xuyên thì mới giúp con người có những nét tính cách riêng, học nên hành

“học mà cứ thường thường tập luyện thì trong bụng lại không thoả thích hay sao?”

Và học phải đi đôi với luyện tập để trở thành thói quen, hình thành những nét tínhcách ngay từ lúc nhỏ “tập được từ lúc nhỏ như thiên tính, thói quen như tự nhiên”.Với phương pháp này ông muốn những nhà giáo dục (GD) phải thường xuyên tổchức luyện tập cho trẻ trong quá trình GD con người (Võ Quang Phúc, 1992)

Vương Phùng Chi lại rất chú trọng đến vai trò tổ chức các hoạt động tích cựccho người học trong việc giảng dạy “Giảng dạy cần chú ý đến mặt “động” hơn làmặt “tĩnh” Không “động” thì không phát triển được” (Võ Quang Phúc, 1992).Ph.Lexgháp đánh giá cao vai trò hướng dẫn, gợi ý của người lớn trong việc tổchức vui chơi cho trẻ hơn là áp đặt trẻ chơi theo ý mình “người lớn hãy tạo điều

kiện cho trẻ chơi, luôn luôn khuyến khích tính tự lập và óc sáng tạo của trẻ trong lúcchơi” (Võ Quang Phúc, 1992).

Trong “Sổ tay chuyên môn hiệu phó chuyên môn” A.I.Vaxiliepva đánh giá rấtcao tầm quan trọng trong việc quản lí tổ chức HĐVC cho trẻ Tác giả cho rằngmuốn quản lí tốt hoạt động này thì người quản lí phải quan sát và phân tích đượcHĐVC của trẻ và nắm vững đặc điểm riêng biệt của các trò chơi thì mới bồi dưỡngtốt cho GV về công tác tổ chức HĐVC” Quan sát và phân tích HĐVC Đó là mộtviệc rất phức tạp Điều này nó gắn liền với ý nghĩa của trò chơi trong sự phát triểnnhân cách của trẻ mẫu giáo (MG), với vị trí của nó trong quá trình GD ở trường

MG, với những thể loại trò chơi khác nhau cùng những đặc điểm riêng biệt Nếungười lãnh đạo nắm vững đặc điểm riêng biệt này thì việc phân tích HĐVC sẽ đượcsâu sắc hơn và có thể giúp đỡ các cô giáo MG một cách kịp thời

Nhà tâm lí học J.Piaget (1896 - 1980) cho rằng “Sự phát sinh phát triển các chức năng trí tuệ là quá trình tổ chức sự thích nghi của cơ thể, thông qua các hoạt động đồng hóa và điều ứng nhằm tạo lập các trạng thái cân bằng tạm thời giữa hai quá trình này Đó là quá trình hình thành và tổng hợp các sơ đồ trí tuệ cá nhân ”

(J.Piaget, 1997) Như vậy có thể thấy quá trình hình thành và phát triển các chứcnăng tâm lí của trẻ được thực hiện bằng các hoạt động đồng hóa và điều ứng Đâycũng có thể được xem là luận điểm quan trọng để xem xét nguồn gốc phát triển tâm

lí của trẻ Từ quan điểm trên đây của J.Piaget chúng ta có thể thấy hoạt động vuichơi đóng vai trò rất quan trọng trong sự hình thành và phát triển tâm lí của trẻ Vìthông qua hoạt động này, trẻ có thể thích ứng với các vận động của trò chơi để hìnhthành nên những kinh nghiệm và khái niệm, quy tắc vận động của những trò chơikhác nhau

Trong các công trình nghiên cứu của mình J.Piaget tập trung vào tích sơ đồ tri giác, trí nhớ và trí tuệ cả ba đều có nguồn gốc từ thích nghi - giác động và xa hơn,

đến từ nguồn gốc thích nghi sinh học, nhiệm vụ của ông là phân tích mô tả phátsinh, phát triển các sơ đồ đó từ dạng đơn giản nhất đến dạng phức tạp nhất của sựtrưởng thành (sơ đồ thao tác trí tuệ hình thức) bằng chính các hành động của trẻ em,bắt đầu từ các hành động vật lí bên ngoài (Phan Trọng Ngọ (chủ biên), Lê Minh

Nguyệt, 2016) Như vậy, nguồn gốc hình thành nên cơ sơ đồ trong đó cơ sơ đồ trítuệ được hình thành bằng các thao tác của trẻ Trong sự lớn lên của mình đa số cácthao tác được hình thành từ sự vận động của trẻ Điều này được thực hiện chủ yếuthông qua các hoạt động vui chơi của trẻ ở trường mầm non.

Từ quan điểm nghiên cứu trên đây về sự hình thành và phát triển trí tuệ thôngqua thao tác của J.Piaget, chúng ta có thể thể thấy vai trò vô cùng quan trọng củahoạt vui chơi đến sự hình thành và phát triển tâm lí của trẻ Nếu nhà trường tổ chứccác hoạt động học tập phù hợp với đặc điểm phát triển của từng lứa tuổi sẽ tạo điềukiện thuận lợi cho sự phát triển trí tuệ thể chất của trẻ Ngược lại nếu hoạt động nàykhông được coi trọng và tổ chức một cách sơ sài, chưa bài bản thì sẽ có những tácđộng tiêu cực đến trí tuệ của trẻ

Lý thuyết phát triển tâm lí – xã hội của Erik.Ericson cho rằng “ở giai đoạn từ

1 đến 3 tuổi đây là giai đoạn được gọi là phát phát triển hay những khủng hoảng tâm lí xã hội Trẻ phải học cách “tự lập” – tự ăn, tự mặc và tự đi vệ sinh…Việc trẻ không đạt được sự tự lập này có thể khiến trẻ hoài nghi về khả năng của bản thân và cảm thấy xấu hổ Cha mẹ, thầy cô là tác nhân mấu chốt quan trọng trong giai

đoạn này” (Phan Trọng Ngọ (chủ biên), Lê Minh Nguyệt, 2016) Quan điểm của

Erik.Ericson cho thấy, mọi hoạt động của trẻ ở giai đoạn lứa tuổi mầm non đều có

sự tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách Theo ông nếu trẻ hoàn thànhtốt, và không gặp các trắc trở trong quá trình học tập vui chơi, thì mọi sự phát triển

diễn ra tự nhiên Nhưng ngược lại, nếu trẻ thường gặp những “thất bại” thì sự ảnh

hưởng này tác động lớn đến các quy luật phát triển Từ đó cho thấy, trong môitrường giáo dục mầm non, người giáo viên phải biết cách thức tổ chức, khuyếnkhích động viên khi trẻ thực hiện nhiệm vụ sao cho trẻ cảm thấy kết quả học tập vuichơi của mình được tôn trọng và có ý nghĩa

Theo nhà tâm lí học hoạt động L.X Vưgôtxki (1896-1934) “Bất cứ chức năng tâm lí cao cấp nào của trẻ em trong quá trình phát triển đều được thể hiện hai lần; lần đầu là hoạt động tập thể, hoạt động xã hội, tức là một chức năng tâm lí bên ngoài; lần thứ hai là hoạt động cá nhân, là phương pháp bên trong của tư duy trẻ

em, là chức năng tâm lí bên trong” (L.X Vưgôtxki, 1997) Như vậy để hình thành

các chức năng tâm lí của trẻ cần phải có hai quá trình, quá trình bên ngoài và quátrình bên trong Quá trình bên ngoài là những hoạt động vui chơi mà trẻ thực hiện.Thông qua hoạt động này trẻ lĩnh hội kinh nghiệm bằng các thao tác vận động Tuynhiên, thao tác vận động này phải có thể chuyển vào trong Nói như vậy, chúng ta

có thể hiểu để hình thành các tố chất tâm lí phù hợp cho trẻ thì việc tổ chức các hoạtđộng nói chung và hoạt động vui chơi trong giờ học là vô cùng quan trọng Vì vuichơi là chất liệu cho sự hình thành và phát triển nhân cách

Theo A.N Lêonchev “Việc nghiên cứu sự phát triển tâm lí trẻ em tất yếuphải xuất phát từ sự phân tích hoạt động của nó, phân tích sự hình thành của hoạtđộng ấy trong những điều kiện xác định của đời sống cá nhân” (A.N.Lêonchev,1989) Theo tác giả để hiểu rõ sự hình thành và phát triển tâm lí của trẻ thì một mặtphải phân tích các hoạt động của trẻ và môi trường hoạt động đó diễn ra Hay nóicách khác, môi trường mà trẻ vận động chính là chất liệu của sự hình thành cácthuộc tính tâm lí cấp cao Điều này chỉ ra rằng, quá trình tổ chức các hoạt động vuichơi cho trẻ ở trường mầm non thực chất là quá trình giúp trẻ lớn lên về thể chất vàtâm lí

1.1.2 Những công trình nghiên cứu tại Việt Nam

Tâm lí học hiện đại cho rằng “Quá trình phát triển tâm lí của cá nhân đượcthực hiện thông qua sự tương tác giữa cá nhân với thế giới Sự hình thành và pháttriển các cấu trúc tâm lí cá nhân thực chất là quá trình chuyển các hành động tươngtác từ bên ngoài vào bên trong của cá nhân (cơ chế chuyển vào trong) ” (DươngDiệu Hoa (chủ biên), Nguyễn Ánh Tuyết, Nguyễn Kế Hào, Phan Trọng Ngọ, ĐỗThị Hạnh Phúc, 2012) Theo quan điểm trên sự hình thành và phát triển tâm líkhông chỉ đơn thuần là sự chuyển vào trong những vật liệu có sẵn mà là đây là sựtương tác giữa chủ thể với đối tượng Tương tác là quá trình truyền dạy những kiếnthức, kỹ năng của nền văn hóa xã hội cho thế hệ kế tiếp Từ đó cho thấy, việc tổchức các hoạt động vui chơi nhằm phát triển tâm sinh lí của trẻ cũng không phải lànhững hoạt động thông thường, mà đây là quá trình tương tác, phối hợp giữa nhữngngười có kinh nghiệm (giáo viên) với ngưòi tiếp thu và lĩnh hội (học sinh) Giáoviên là người hướng dẫn, điều chỉnh, điều khiển các hoạt động sao cho các thao tác,

vận động của trẻ phù hợp với cấu trúc của trò chơi Thông qua việc thuần thục cácquy luật của trò chơi, trẻ vừa lĩnh hội được các quy tắc tương tác với bạn cùng chơiđồng thời chuyển vào trong những kỹ năng học được thông qua sự vận động.

Theo Phạm Minh Hạc “Quá trình phát triển tâm lí của trẻ em diễn ra trong quátrình giao lưu, mà trước hết là giao lưu thực tế Nhưng đã từ rất sớm trẻ đã giao lưungôn ngữ với người xung quanh Nó nghe thấy từ ngữ, bắt đầu hiểu nghĩa của từ vàtích cực dùng từ trong ngôn ngữ của bản thân, nắm được ngôn ngữ là điều kiệnquan trọng của quá trình phát triển trí tuệ, vì nội dung kinh nghiệm lịch sử củangười ta, kinh nghiệm thực tiễn xã hội - lịch sử tất nhiên không chỉ ghi giữ lại dướihình thức vật thể vật chất, nội dung ấy được phản ánh dưới hình thức ngôn ngữ, từngữ, chính dưới hình thức đó trẻ bắt gặp sự phong phú của các tri thức, khái niệm

về thế giới xung quanh do loài người thu thấp được” (Phạm Minh Hạc, 2003) Cáchthức tiếp cận sự phát triển tâm lí theo cấu trúc hoạt động, tác giả chỉ ra rằng sự pháttriển tâm lí của trẻ là sự lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử của loài người thông qua hoạtđộng ngôn ngữ Hoạt động vui chơi trong trường mầm non hiện nay không chỉ rènluyện cho sự phát triển về thể chất Mà còn hình thành khả năng biểu đạt ngôn ngữthông qua các quy tắc của trò chơi Như vậy, để trẻ hiểu và lĩnh hội được ý nghĩacủa từ và diễn đạt thành câu phù hợp thì giáo viên phải biết cách tổ chức và hướngdẫn trẻ cách thức chơi, cách thức phát hiện những quy tắc không đúng trong khichơi, nhằm giúp trẻ dần dần lĩnh hội được ý nghĩa của sự vận động và tính lũy thêmvốn từ trong quá trình trẻ học và vui chơi

Tác giả Phan Trọng Ngọ cho rằng “Sự lĩnh hội của trẻ em là sự tái tạo lại cáchoạt động của người lớn (hoạt động này được vật hóa trong các sản phẩm văn hóa-đối tượng chiếm lĩnh của trẻ em) bằng hoạt động của chính mình Đây là hai hoạtđộng tương ứng nhưng ngược nhau, hoạt động của người lớn được chuyển vào vậtphẩm-sản phẩm, còn hoạt động lĩnh hội của trẻ em là “tách” hoạt động đó của ngườilớn ra khỏi vật phẩm đối tượng, chuyển nó thành bản thân” (Phan Trọng Ngọ (chủbiên), Dương Diệu Hoa, Nguyễn Thị Mùi, 2001) Từ quan điểm trên đây có thểhiểu, trẻ lĩnh hội tri thức kinh nghiệm thông qua sự tác động “tách” lên các đồ vật

mà trẻ tiếp xúc Các thao tác hay nói cách khác cách thức sử dụng đồ vật sẽ giúp trẻ

nhận thức được tác dụng, ý nghĩa của đồ vật Tuy nhiên, tự trẻ không thể làm việc

đó Thứ nhất, người lớn phải gán nghĩa vào các dụng cụ mà trẻ chơi Thứ hai ngườilớn phải hướng dẫn trẻ các tương tác lên đồ vật thì các lớp nghĩa được gán trên đómới có cơ hội thâm nhập vào nhận thức của trẻ Điều này hết sức quan trọng chogiáo viên khi tổ chức các hoạt động vui chơi cho trẻ tại trường mầm non Muốn trẻphát triển một chức năng tâm lí nào đó thì giáo viên phải biết cách lựa chọn trò chơiphù hợp với các nội dung nhằm hình thành các chức năng tâm lí đó Ngoài ra, giáoviên còn phải biết đặc điểm nhận thức (cơ chế chuyển vào trong của từng cá nhân)

để lựa chọn tổ chức trò chơi cho phù hợp

Theo giáo trình “tâm lí học trẻ em lứa tuổi mầm non” của Nguyễn Thị Ánh

Tuyết, Nguyễn Thị Như Mai, Đinh Thị Kim Thoa (2008) đã nói về tầm quan trọngcủa hoạt động vui chơi “vào tuổi mẫu giáo nhiều hình thức hoạt động phong phú đãxuất hiện (như vui chơi, “học tập”, “lao động” ), nhưng vui chơi mà trung tâm làtrò chơi đóng vai theo chủ đề được coi là hình thức hoạt động chủ đạo” Như vậy,vui chơi đối với trẻ mẫu giáo rất quan trọng vì vui chơi là hoạt động chủ đạo, quyếtđịnh cũng như cản trở sự phát triển của trẻ

Trong “Chương trình giáo dục mầm non” của bộ giáo dục và đào tạo (2009)

đã chỉ rõ đối với trẻ mẫu giáo, trẻ phải được học thông qua chơi vì vậy phải tạo điềukiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trường xung quanh dưới nhiềuhình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ

Đặng Hồng Phương (2012) trong bài viết “Phương pháp hình thành kĩ năng vận động cho trẻ mầm non” đã đề cao vai trò của hoạt động vui chơi.Tác giả khẳng

định hoạt động vui chơi rất quan trọng đối với trẻ mẫu giáo, thông qua vui chơi giúptrẻ phát triển toàn diện vì thế hoạt động vui chơi là phương pháp chủ yếu khi giáodục trẻ MG

Hoàng Văn Yến (2009) trong tài liệu “Trò chơi âm nhạc cho trẻ mầm non”

một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của vui chơi đối với trẻ Tác giả đã chỉ rõvui chơi là phương pháp giáo dục thuận lợi nhất đối với trẻ mẫu giáo

Lê Thu Hương, Lương Thị Bình, Phan Lan Anh (2008) trong bài viết” Tổ chức hoạt động giáo dục tình cảm xã hội cho trẻ mầm non theo hướng tích hợp” đã

đề cập tới hoạt động vui chơi đối với trẻ mẫu giáo Vui chơi sẽ tạo cho trẻ MGnhiều hứng thú, trẻ say mê và thực hiện nhiệm vụ mà giáo viên giao cho trẻ đạt hiệuquả cao nhất.

Theo Đinh Văn Vang (2009) với giáo trình “Tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm non” đã kết luận vai trò của vui chơi đối với trẻ, vui chơi giúp trẻ phát triển toàn diện, giáo trình đã giới thiệu một số phương pháp tổ chức hoạt động vui

chơi cho trẻ

Lê Thu Hương, Trần Thị Ngọc Trâm, Hoàng Thị Thu Hương, Nguyễn Thanh

Giang (2008) với tác phẩm “Tổ chức hoạt động phát triển nhận thức cho trẻ mầm non theo hướng tích hợp” đã giới thiệu một số hoạt động vui chơi nhằm phát triển

nhận thức cho trẻ, tác giả đã chỉ rõ vai trò của vui chơi đối với trẻ mẫu giáo

Nguyễn Bá Minh, Nguyễn Thị Mỹ Trinh, Bùi Thị Việt, Nguyễn Thị Thu Hà,

Hoàng Thị Dinh (2015) trong tài liệu “Hướng dẫn tổ chức các hoạt động giáo dục phát triển vận động cho trẻ trong trường mầm non” khi nói về hoạt động vui chơi

tác giảcho rằng trong lúc chơi trẻ thường chơi hết mình, tích cực, chủ động và sángtạo để thực hiện vai chơi, hành động chơi

Hoàng Đức Minh et al., (2014) trong tài liệu” Bồi dưỡng thường xuyên cán bộ quản lí và giáo viên mầm non năm học 2014 - 2015” đã đề cập nhiều về ý nghĩa của

hoạt động vui chơi với trẻ Chơi là phương tiện giúp trẻ học hỏi và tạo cơ hội để trẻthử nghiệm những ý tưởng mới của mình Chính sự kết nối các ý tưởng, các cáchdiễn tả tình cảm và những vai trò khác nhau giúp trẻ phát triển toàn diện

Đinh Văn Vang (2009) với giáo trình” Giáo dục học mầm non” đã nói rõ khái

niệm về hoạt động vui chơi của trẻ MG và những định hướng cơ bản để đánh giáhoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo

Hoàng Đức Minh et al., (2015) Trong tài liệu “Bồi dưỡng thường xuyên cán

bộ quản lí và giáo viên mầm non năm học 2015 - 2016” đã nói trung tâm của tổ

chức hoạt động giáo dục cho trẻ là tổ chức hoạt động chơi cho trẻ Như vậy, để giáodục trẻ đạt mục tiêu như mong muốn thì giáo viên cần xây dựng các hoạt động vuichơi nhằm đáp ứng mục tiêu mình đề ra thì mới có thể đạt hiệu quả cao

Tạp chí thông tin khoa học giáo dục nhà trường và thực tiễn giáo dục của

Nguyễn Nguyên Bình, Nguyễn Thị Kim Anh (2018) về” đẩy mạnh công tác phối hợp giữa trường mầm non và phụ huynh trong giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mầm non có rối loạn phổ tự kỷ”đã viết về trò chơi đối với trẻ, tác giả khẳng định trò

chơi có ý nghĩa lớn trong cuộc sống của trẻ, nhờ có trò chơi mà trẻ phát triển nhậnthức,

ý chí và các nét tính cách cũng được thể hiện Thông qua vui chơi năng lực và tình cảm cảm xúc của trẻ cũng được thể hiện

Như vậy, thông qua các công trình nghiên cứu của các tác giả chúng ta thấyđược vai trò của hoạt động vui chơi đối với trẻ MG Thông qua vui chơi giúp trẻ

MG phát triển toàn diện và hình thành nhân cách Vì vậy, giáo viên phải xây dựng

và tổ chức HĐVC cho trẻ trên cơ sở phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, khả năng, sởthích của trẻ nhằm giúp trẻ phát huy những tiềm năng vốn có của mình

1.2 Một số khái niệm cơ bản

Các khái niệm cơ bản là cơ sở định hướng cho toàn bộ quá trình nghiên cứucủa luận văn Dưới đây là một số khái niệm có liên quan được xây dựng từ nghiềucông trình nghiên cứu khác nhau Nhưng cũng có những khái niệm được tác giảđiều chỉnh bổ sung cho phù hợp với đề tài nghiên cứu Dưới đây là những khái niệmcông cụ định hướng cho quá trình xây dựng cơ sở lí luận của đề tài

1.2.1 Các khái niệm liên quan đến hoạt động trường mầm non

* Hoạt động

Theo từ điển giáo dục học hoạt động là hình thức biểu hiện quan trọng nhấtcủa mối quan hệ tích cực, chủ động của con người đối với thực tiễn xung quanh.Còn đối với từng khía cạnh của thực tiễn hoạt động là quá trình diễn ra một loạihành động có liên quan chặt chẽ với nhau tác động vào đối tượng nhằm đạt đượcmục đính nhất định trong đời sống xã hội

Khái niệm trên cho thấy, hoạt động chính là hình thức tồn tại của con người,con người muốn đạt được mục đích nào đó phải thông qua hoạt động Như vậy, hoạtđộng bao giờ cũng có đối tượng và hoạt động là nhằm đạt được một mục đích nào đó.Trong học tập, cũng như trong vui chơi tất cả các hoạt động đều có đối tượng, khi chủthể tương tác với đối tượng bằng hành động, thao tác trên các phương tiện

khác nhau chủ thể sẽ nhận được một kết quả tương ứng với hành động đó.

Theo tác giả hoạt động là sự tương tác của chủ thể lên đối tượng bằng các thao tác, phương tiện khác nhau nhằm đạt được một mục đích nào đó.

* Hoạt động vui chơi

Hoạt động vui chơi là hoạt động thỏa mãn các nhu cầu của cá nhân thôngqua một hình thức biểu hiện hành động cụ thể nào đó

Hoạt động vui chơi được tổ chức trong trường mầm non nhằm mục đích thỏamãn nhu cầu vận động của trẻ Thông qua trò chơi trẻ được phát triển về thể chất,nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, kỹ năng xã hội và thẩm mỹ

Hoạt động vui chơi còn giúp trẻ tích lũy dần những kinh nhiệm thông quathấu hiểu các quy tắc của trò chơi Từ đó hình thành cho trẻ biết cách tôn trọng cácquy ước đã được thiết lập

Hoạt động vui chơi còn giúp trẻ có cơ hội giao tiếp có ý nghĩa với đồ vật vàmôi trường xung quanh

* Hoạt động vui chơi của trẻ mầm non

Theo Dương Diệu Hoa (chủ biên), Nguyễn Ánh Tuyết, Nguyễn Kế Hào,

Phan Trọng Ngọ, Đỗ Thị Hạnh Phúc, 2012) Trong đời sống tâm lí của con người không chỉ có các yếu tố tâm lí mang tính “khuôn mẫu” do có các hoạt động tạo thành, như tính kỹ thuật, tính kỷ luật và nguyên tắc xã hội khác về tư duy, thái độ và hành vi ứng xử, mà còn có các yếu tố mang tính sáng tạo, tự do – những yếu tố phi tâm lí “phi khuôn mẫu” được hình thành do trò chơi Như vậy, trò chơi một mặt

giúp cá nhân hiểu được các quy tắc chung khi tham gia vào một quy ước mang tínhđịnh chế, mặt khác giúp tâm lí của con người linh hoạt thay đổi để phù hợp với thực

tế khi cá nhân tham gia vào trong môi trường được tổ chức có sự quy định

Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mầm non Đây là hoạt động có ảnhhưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển các nền tảng tâm lí nhân cách của trẻ

Theo Trần Thị Ngọc Trâm (Trần Thị Ngọc Trâm, Lê Thu Hương, Lê Thị ÁnhTuyết, 2009) vui chơi là hoạt động chủ đạo, đóng vai trò quan trọng trong cuộc sốngcủa trẻ mẫu giáo, giúp trẻ phát triển toàn diện Trẻ lứa tuổi mẫu giáo có thể tham giađộc lập, tương đối hoàn chỉnh, trọn vẹn tất cả các loại trò chơi Trẻ chơi cùng nhau

chia sẻ mục đích, ý tưởng chơi, cùng quyết định những gì muốn chơi, trẻ thích đượcchơi với nhiều trẻ khác.

Như vậy, hoạt động vui chơi là hoạt động mà trong đó trẻ có sự tương tácqua lại với nhau, thông qua trò chơi trẻ có thể nhận thức được cách thức, hình thứcchơi hợp tác cùng chơi với các trẻ khác Thông qua trò chơi các mối quan hệ sơkhai được thiết lập và duy trì theo cách của trẻ

Theo người nghiên cứu hoạt động vui chơi của trẻ mầm non là hoạt động chủ đạo nhằm giúp trẻ lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm phù hợp với đặc điểm nhận thức của cá nhân, đây là hoạt động hình thành những nền tảng cơ bản của sự phát triển nhân cách.

1.2.2 Các khái niệm về học tập của trẻ mầm non

Về bản chất tổ chức hoạt động học tập là hình thành hoạt động học tập chongười học Cái quan trọng nhất của hoạt động này hình thành động cơ học tập chohọc sinh

Theo Phan Trọng Ngọ (Phan Trọng Ngọ (chủ biên), Dương Diệu Hoa,Nguyễn Thị Mùi, 2001), cần phân biệt hai tình huống trong sự hình thành động cơcho người học sau đây:

Thứ nhất: Trẻ em đã có hành động học tập được hình thành trước đó Trongtrường hợp này nhiệm vụ chủ yếu của giáo viên là chuyển hóa mục đích thành động

cơ học tập Tương ứng với nó là chuyển hành động thành hoạt động

Thứ hai: Trẻ chưa có hành động học tập Trường hợp này thường gặp ở cáctrẻ nhở tuổi lứa mẫu giáo bé Trong những trường hợp này, đầu tiên phải hình thànhtrẻ hành động học tập, với tư cách là hành động có mục đích Sau đó mở rộng phạm

vi chức năng của mục đích đó và chuyển hóa nó thành hành động tương ứng

Đối với việc tổ chức hoạt động học tập cho trẻ mầm non rơi vào trường hợpthứ hai Ở lứa tuổi này trẻ chưa có hành động học tập, nếu có cũng mới chỉ hìnhthành tự phát không có mục đích rõ ràng Để chuyển hóa hành động có mục đích,giáo viên đóng vai trò chủ đạo trong cả việc lựa chọn trò chơi lẫn hướng dẫn cáchchơi

Như vậy có thể hiểu tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm non là hành

động có mục đích của giáo viên, nhằm giúp trẻ rèn luyện thể chất, thông qua đó giúp trẻ lĩnh hội, tích lũy kinh nghiệm sống phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của trẻ mầm non.

1.2.3 Các khái niệm về quản lí hoạt động của trẻ mầm non

* Quản lí

Theo Nguyễn Đức Lợi (Nguyễn Đức Lợi, 2008) “Quản lí là sự tác động có tổchức, có hướng đích của chủ thể quản lí lên đối tượng và khách thể quản lí nhằm sửdụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt được mục tiêuđặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động” Theo khái niệm trên, mục đíchcủa quản lí là nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra Trong đó chủ thể quản lí đóng vaitrò điều phối tất cả các hoạt động nhằm tác động lên đối tượng và các điều kiện củaquản lí Tuy nhiên, các hoạt động quản lí phải phù hợp với môi trường mà hoạtđộng này diễn ra Trong đó bao gồm các nguồn lực, thời cơ, thách thức Nhà quản líphải biết vận dụng khéo léo để đảm bảo kế hoạch quản lí thực hiện được các kếhoạch đã đề ra

Theo Trần Minh Hằng (2011) “Hoạt động quản lí phải nhận thức và vận dụngđúng quy luật; nắm vững đối tượng; có thông tin đầy đủ, chính xác; có khả năngthực hiện Phải tuân theo quy luật khách quan, gạtt bỏ tình cảm và giá trị khác, phảidựa trên những phương pháp quản lí khoa học và những phương pháp quản lí cụthể” Tác giả tiếp cận hoạt động quản lí theo tâm lí học, tuy nhiên khái niệm đã nêu

rõ được các vấn đề mấu chốt của quản líkhoa học, có phương pháp, tuân theo quyluật

Như vậy có thể hiểu Quản lí là sự tác động có tổ chức, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí lên đối tượng quản lí nhằm đạt mục tiêu đặt ra.

* Quản lí hoạt động vui chơi của trẻ mầm non.

Hoạt động quản lí mà người nghiên cứu tiếp cận là hoạt động quản lí trongtrường học Hay nói cách khác là hoạt động quản lí giáo dục

Theo Nguyễn Kỳ (Nguyễn Kỳ, Bùi Trọng Tuân, 1984) quản lí giáo dục đượchiểu là những tác động tự giáo (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống,hợp quy luật) của chủ thể quản lí lên tất cả các mắc xích của hệ thống (từ cấp cao

nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệuquả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội.

Theo Trần Kiểm (Trần Kiểm, 2014),quản lí giáo dục là hoạt động tự giác củachủ thể quản lí nhằm huy động, tổ chức, điều phối, điều động, giám sát…một cách

có hiệu quả các nguồn lực của giáo dục (nhân lực, vật lực, tài lực) phục vụ mục tiêuphát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội

Như vậy có thể hiểu quản lí giáo dục là sự tác động của người có trách nhiệm lên các đối tượng quản lí nhằm thực hiện kế hoạch quản lí sao cho quá trình tổ chức thực hiện các mục tiêu của kế hoạch được thực hiện có hiệu quả và mục tiêu quản lí đạt được như mong muốn.

Đối với việc quản lí các hoạt động vui chơi của trẻ mầm non Theo phân cấpbao gồm, BGH, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên Trong đó, BGH và các tổ trưởngchuyên môn đóng vai trò chính Giáo viên tự xem xét điều chỉnh các hoạt động dạyhọc của mình cho phù hợp với kế hoạch đã được để ra trước đó

Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, thông qua vui chơigiúp trẻ mẫu giáo phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, ngôn ngữ, thẩm mỹ vàtình cảm xã hội

Quản lí việc tổ chức hoạt động vui chơi là hoạt động mà hiệu trưởng lập ra kếhoạch nhằm tác động đến giáo viên trong việc tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻnhằm đạt mục tiêu đã đề ra

Như vậy quản lí hoạt động vui chơi của trẻ mầm non là hoạt động của các

bộ phận có trách nhiệm trong trường mầm non tổ chức các hoạt động vui chơi của trẻ theo kế hoạch chương trình giảng dạy trẻ mầm non, giúp trẻ phát triển toàn diện về nhân cách theo phân kỳ lứa tuổi.

1.3 Lý luận về hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non

Lý luận về hoạt động vui chơi của trẻ mầm non là cơ sở định hướng chongười nghiên cứu tiến hành khảo sát thực trạng hoạt động này trên thực tế Nộidung về cơ sở này bao gồm:Mục tiêu, nôi dung, phương pháp, hình thức tổ chức cáchoạt động vui chơi cho trẻ tại các trường Dưới đây là các nội dung cụ thể

1.3.1 Mục tiêu của hoạt động vui chơi ở trường mầm non

Chương trình giáo dục mầm non ban hành kèm theo Thông tư số: BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêurõ: “Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm,trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ

17/2009/TT-em vào lớp một; hình thành và phát triển ở trẻ 17/2009/TT-emnhững chức năng tâm sinh lí, nănglực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứatuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việchọc ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời” (8,tr1 )

Theo thông tư trên thì giáo dục mầm non được hiểu là cấp học đầu tiên chuẩn

bị cho trẻ về thể chất, tâm lí và hình thành những tố chất nền tảng về nhân cáchnhằm chuẩn bị cho trẻ bước vào các cấp học tiếp theo

Đặc điểm của cấp học này chủ yếu tổ chức các hoạt động vui chơi nhằm pháthiện những tố chất thiên bẩm của trẻ, từ đó có kế hoạch duy trì và nuôi dưỡng nhằmtạo điều kiện cho trẻ có cơ hội phát triển ở cấp học tiếp theo

* Hoạt động vui chơi là phương tiện phát triển trí tuệ cho trẻ

Thông qua vui chơi trẻ được mở rộng, củng cố, chính xác hoá những biểutượng của trẻ về cuộc sống xung quanh Nội dung chủ yếu của chơi là phản ánh thếgiới xung quanh trẻ nên khi tham gia vào hoạt động này trẻ càng hiểu sâu hơn vềcuộc sống xung quanh Trong quá trình chơi, những tri thức mà trẻ nắm được trướcđây bắt đầu tham gia vào một số liên hệ mới và được điều khiển, vận dụng nhữngtri thức ấy trong những hành động chơi, thao tác chơi Ví dụ: trẻ dùng muỗng đútcơm cho búp bê, ru búp bê ngủ hay nựng búp bê như mẹ đã chăm sóc em

Chơi giúp trẻ lĩnh hội tri thức mới Trong một số trường hợp, khi tham gia tròchơi, dưới sự hướng dẫn của người lớn, trẻ khám phá ra nhiều điều mới lạ, thú vị ởthế giới xung quanh Trong quá trình thực hiện các hành động chơi, thao tác chơi,trẻ nhận ra được một vài thuộc tính, mối liên hệ của một vài sự vật hiện tượng Ví

dụ, trẻ hình dung ra được thế nào là to hơn, nhỏ hơn, thế nào là cao hơn, thấp hơn,thế nào là gần hơn, xa hơn,…Chính nhờ phát hiện ra những tri thức mới đó đã ảnh

hưởng mạnh mẽ đến tính tích cực trong nhận thức của trẻ, là công cụ để thôi thúctrẻ tham gia vào hoạt động vui chơi một cách chủ động và sáng tạo.

“Trò chơi là phương tiện phát triển các quá trình tâm lí nhận thức của trẻ”(Nguyễn Ánh Tuyết et al.,2008) Nhờ có vui chơi trẻ được củng cố, mở rộng nhữngbiểu tượng đã có và cung cấp những tri thức mới cho trẻ Khi tham gia vào trò chơi,những chuẩn cảm giác về màu sắc, hình dạng, kích thước của trẻ được chính xáchơn, nhờ đó trẻ dễ dàng thực hiện hành động chơi, nội dung chơi Ví dụ, trẻ xếpđược ngôi nhà hợp lí hay phân loại đồ vật theo màu sắc Đặc biệt là khi tham giavào trò chơi, tính có chủ định trong quá trình tri giác, chú ý, ghi nhớ của trẻ đượchình thành để giải quyết nhiệm vụ chơi Ví dụ, trong trò chơi “tai ai tinh” trẻ phảichú ý lắng nghe xem tiếng kêu đó là tiếng kêu của con gì hay trong trò chơi “con gìbiến mất” trẻ phải chú ý và nhớ xem con gì đã biến mất Khi tham gia vào trò chơi,trí tưởng tượng của trẻ được phát triển mạnh mẽ Trong quá trình chơi, trẻ thay thế

đồ vật này bằng đồ vật khácđể thực hiện nội dung chơi, hoàn cảnh chơi Khi trẻchơi, đặc biệt là trong trò chơi đóng vai theo chủ đề trẻ có thể làm bất cứ vai chơi gìtrẻ thích (khám bệnh, bán hàng…), hay trẻ muốn có bất cứ gì trẻ muốn (trẻ muốn có

xe hơi trẻ dùng vòng thể dục, muốn có ngựa trẻ dùng gậy… Khi tham gia vào tròchơi, trẻ suy nghĩ về hành động chơi, thao tác chơi (làm cô giáo thì phải làm gì?Làm như thế nào?), trẻ sử dụng vật thay thế như thế nào Qua đó tư duy của trẻđược phát triển mạnh mẽ

* Vui chơi còn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ

Khi tham gia vào trò chơi, trẻ sử dụng ngôn ngữ để trao đổi với bạn về vaichơi, thoả thuận với nhau về hành động chơi, thực hiện ngôn ngữ để thể hiện vaichơi, giao tiếp với bạn chơi trong nhóm và nhóm khác khi đó vốn từ của trẻ ngàycàng phong phú và kĩ năng giao tiếp của trẻ cũng phát triển Từ đó ngôn ngữ của trẻđược phát triển

Trò chơi không chỉ giúp trẻ vận động phát triển thể chất mà còn giúp trẻ hiểu

được nghĩa ngôn ngữ Thông qua luật chơi (nhiều khi trẻ tự đặt luật) sẽ xem xét các

hành vi thao tác của người cùng chơi đã phù hợp với quy tắc hay chưa Sự định hình

và gán nghĩa về thao tác giúp trẻ hiểu được ý nghĩa của vận động (phân biệt đâu là

hành động đúng đâu là hành động sai) Ngoài ra, khi chơi cùng cô hoặc tự chơi với bạn, trẻ phải nói rõ luật chơi hoặc tranh luận (khi mình sai nhưng cho là đúng)

chính điều này giúp trẻ có ý thức trong sắp xếp các từ thành câu và từ đó hiểu nghĩacủa câu

Trò chơi còn giúp trẻ biểu đạt, diễn đạt ngôn ngữ cùng với điệu bộ cử chỉ.Hoạt động này giúp trẻ thể hiện cảm xúc của mình với ý nghĩa của từ ngữ

Trong hoạt động vui chơi nhằm phát triển ngôn ngữ vai trò của giáo viên rấtquan trọng Căn cứ vào cách thức biểu đạt của trẻ trong trò chơi giáo viên uốn nắnchỉnh sửa những từ sai, cách đặt câu chưa đúng cho trẻ, từ đó giúp trẻ hiểu đượccách thức sử dụng ngôn ngữ phù hợp

* Hoạt động vui chơi là phương tiện phát triển thể chất cho trẻ

Các nhà tâm lí học và tâm lí học lứa tuổi sư phạm đều khẳng định hoạt độngvui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo Vì đây là là hoạt động gần nhưchiếm hết thời gian của trẻ Trẻ có thể chơi bất kỳ lúc nào, lúc ăn, lúc nói chuyện…hoạt động vui chơi không chỉ là sự vận động đơn thuần Mà thông qua hoạt độngnày các chức năng tâm lí cũng như sinh lí được phát triển Trong đó, sự phát triểnnổi trội nhất là thể chất Đây là giai đoạn đòi hỏi nhiều về sự vận động vì các sụn ởcác cơ đang phát triển nên sự vận động là rất cần thiết

Trong tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho cán bộ quản lí và giáo viên mầmnon năm học 2014 – 2015 của Bộ giáo dục và đào tạo đã viết về mục tiêu của hoạtđộng vui chơi đối với trẻ mẫu giáo” trẻ phát triển các cơ lớn và cơ nhỏ; khả năngphối hợp tay mắt khi chơi với các đồ chơi khác nhau” (Hoàng Đức Minh et al.,2014)

Chơi mang lại niềm vui cho trẻ, làm cho tinh thần của trẻ được sảng khoái,đây là yếu tố quan trọng để trẻ phát triển tốt về thể chất và thể lực Khi tham gia vàotrò chơi, các cơ quan trong cơ thể trẻ được vận động tích cực, thúc đẩy sự trao đổichất, tăng cường hô hấp và tuần hoàn máu… góp phần tăng cường sức khoẻ cho trẻ.Đây là hoạt động rất quan trọng và có sự ảnh hưởng lớn đến sự phát triểntrong tương lai của trẻ Cho nên, trong quá trình tổ chức các hoạt động vui chơi,giáo viên cần lựa chọn kỹ những trò chơi nào phù hợp với lứa tuổi nào Cách thức

tổ chức, sắp xếp vận động cho trẻ cũng cần bài bản tỉ mỉ, đảm bảo đúng các qui định.

* Hoạt động vui chơi là phương tiện phát triển thẩm mĩ cho trẻ

Giáo dục thẩm mỹ là một trong những hoạt động giáo dục nhằm hình thành,phát triển, nuôi dưỡng những phẩm chất của con người Đối với trẻ mầm non, cácgiá trị thẩm mỹ cơ bản chủ yếu được hình thành thông qua quá trình vận động củatrẻ Tổ chức hoạt động vui chơi đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành cácgiá trị thẩm mỹ như màu sắc, âm thanh, vẻ đẹp…thông qua trò chơi, trẻ vừa cảmnhận được vẻ đẹp về màu sắc của đồ chơi, đồng thời cũng có những biểu hiện vềhành vi về những cái mình không thích hoặc không vừa ý

Khi tham gia vào trò chơi, trẻ cảm nhận được cái đẹp ở sự phong phú, đa dạng

về màu sắc, hình dạng, âm thanh của đồ chơi Đặc biệt là trò chơi đóng vai theo chủ

đề, trẻ cảm nhận được vẻ đẹp trong hành vi, trong giao tiếp, ứng xử giữa người vớingười Trò chơi không chỉ giúp trẻ cảm nhận được cái đẹp của đồ dùng đồ chơi, củahành động chơi, của các hành vi giao tiếp giữa người với người, giữa con người vớithế giới hiện thực mà còn hình thành ở trẻ nhu cầu sống theo cái đẹp,bảo vệ cái đẹp

Qua trò chơi giáo viên sẽ hướng dẫn, chỉnh sửa cho trẻ biết cách cảm nhận vàsắp xếp màu sắc sao cho hợp lí

* Hoạt động vui chơi là phương tiện phát triển tình cảm xã hội cho trẻ

Khi tham gia vào trò chơi trẻ trải nghiệm được những thái độ, tình cảm đạođức và ứng xử với bạn chơi trong vai chơi của mình từ đó trẻ học làm người Ví dụ:qua vai cáo thỏ và gà trống trẻ nhận biết hành vi tốt, xấu, lời ăn, tiếng nói Từ đó,hình thành những nét tính cách riêng cho trẻ

Thông qua quá trình chơi, các vai chơi trẻ học cách chế ngự tốt hơn cảm xúccủa mình khi trải qua các cảm xúc khác nhau và trẻ sẽ hiểu được cảm xúc này Ví

dụ, khi đóng vai trẻ biết thể hiện cử chỉ của vui, buồn, tức giận Trong khi chơi, trẻđược thử sức hành động như người lớn, qua đó dần dần hình thành hành vi, thái độcho bản than Trong quá trình chơi, sau nhiều lần đóng vai, khi đóng vai này, khiđóng vai khác, trẻ dần nắm được qui tắc giao tiếp, ứng xử giữa người với người.Cũng trong hoạt động vui chơi, đặc biệt là trò chơi đóng vai theo chủ đề, dưới sựhướng dẫn của cô giáo, một số phẩm chất đạo đức được hình thành ở trẻ như thậtthà, dũng cảm, long nhân ái, tính kiên trì,…

Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, lứa tuổi này ngônngữ và hành động chơi của trẻ phát triển rất rõ nét thể hiện qua các trò chơi hàngngày của trẻ Có thể thấy rằng hoạt động vui chơi là một trong những yếu tố quantrọng đóng vai trò quyết định sự phát triển toàn diện cho trẻ Thông qua vui chơi,thể lực trẻ được phát triển, cơ thể được vận động giúp trẻ tăng cường sức khoẻ, khitrẻ tư duy để giải quyết yêu cầu của trò chơi giúp trẻ phát triển trí tuệ và khi thểhiện vai chơi của mình với bạn chơi ngôn ngữ trẻ phát triển, hành động chơi của trẻlúc này cũng tương đồng với lời nói Ngoài ra, thông qua vui chơi còn giúp phảnánh được cuộc sống bên ngoài giúp trẻ phát triển đời sống tình cảm Vì vậy, cán bộquản lí cần có những phương pháp, biện pháp để hướng dẫn giáo viên tổ chứcnhững hoạt động vui chơi nhằm giúp trẻ mẫu giáo phát triển toàn diện

1.3.2 Nội dung tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo

* Nội dung hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo

Nội dung của trẻ mẫu giáo chơi được giáo viên lựa chọn trong nội dungchương trình giáo dục mầm non theo từng độ tuổi và đảm bảo phù hợp với đặc điểmtâm sinh lí của trẻ lớp mình phụ trách Giáo viên mầm non càng linh hoạt, cóchuyên môn nghiệp vụ và kinh nghiệm cao bao nhiêu thì lựa chọn nội dung và tổchức cho trẻ chơi sẽ hiệu quả bấy nhiêu Các nội dung chơi phải gần gũi với cuộcsống của trẻ như: gia đình, bản thân, nghề nghiệp, động vật, thực vật… Và trongcác nội dung chơi lại chứa đựng các đề tài nhỏ

Hiện nay, tại các trường mầm non được hướng dẫn lựa chọn nội dung tổ chứccác hoạt động theo nội dung chương trình của thông tư số 17/2009/TT – BGDĐTngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ Giáo dục & Đào tạo và thông tư số 28/2016/TT –BGDĐT ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Bộ Giáo dục & Đào tạo chỉnh sửa một sốnội dung của thông tư số 17 nêu trên, trong nội dung thực hiện có các lĩnh vực pháttriển trẻ: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm – quan hệ xã hội, thẩm mĩ Nhữngnội dung này được thực hiện với nhiều hoạt động khác nhau trong đó có hoạt độngvui chơi GV sẽ lựa chọn nội dung cho HĐVC theo kế hoạch năm, tháng, tuầnthường gắn với nội dung hoạt động học Nội dung chơi của trẻ rất đa dạng, phongphú thể hiện hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh, thế giới tự nhiên, về cuộcsống xung quanh hay về xã hội mà trẻ được tiếp xúc, làm quen qua các loại trò chơi.Trò chơi của trẻ MG rất đa dạng và phong phú cả về nội dung, tính chất cũngnhư cách thức tổ chức chơi Vì vậy, việc phân loại trò chơi một cách chính xác gặpnhiều khó khăn Tác giả Nguyễn Thị Hòa đã dẫn chứng trong giáo trình “Giáo dụchọc mầm non” về cách nghiên cứu và phân loại trò chơi đối với trẻ mẫu giáo củacác nhà khoa học trên thế giới theo nhiều cách khác nhau.

Theo A.V Giapôrôgiét và T.A Marcova phân chia trò chơi của trẻ mẫu giáothành hai nhóm

Nhóm trò chơi có luật cố định: gồm những trò chơi được qui định sẵn về luậtchơi, nội dung và nhiệm vụ chơi được truyền thụ lại cho trẻ em

Nhóm trò chơi có luật ẩn: “là những trò chơi do trẻ em tự nghĩ ra, trẻ tự đề raluật chơi” (Nguyễn Thị Hoà, 2011)

F.Frobel và M Montessori đã chia trò chơi theo ba nhóm

Nhóm thứ nhất: Gồm các trò chơi nhằm phát triển và rèn luyện giác quan chotrẻ

Nhóm thứ hai: Gồm các trò chơi vận động nhằm phát triển vận động và rènluyện các vận động chotrẻ

Nhóm thứ ba: Gồm các trò chơi học tập nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ

K.Groos phân chia trò chơi thành hai nhóm theo chức năng bản năng như sau

Nhóm thứ nhất: Gồm các trò chơi có chức năng thông thường như trò chơi trítuệ, trò chơi vận động, trò chơi tập luyện ý chí

Nhóm thứ hai: Gồm các trò chơi có chức năng đặc biệt: trò chơi chiến tranh,trò chơi săn bắn, trò chơi chăm sóc, trò chơi xã hội, trò chơi gia đình, trò chơi bắtchước

F.Kây lại phân chia trò chơi theo nguồn gốc của trò chơi và theo ý nghĩa giáodục của trò chơi

Nhóm trò chơi theo nguồn gốc của trò chơi, ông chia thành ba loại: trò chơibắt chước, trò chơi bẩm sinh, trò chơi dựa trên óc tưởng tượng

Nhóm trò chơi theo ý nghĩa giáo dục của trò chơi, ông chia thành các nhóm tròchơi vận động, trò chơi giáo dục tình cảm, trò chơi giáo dục ý chí, trò chơi nghệ sĩ

Ở Việt Nam, phân loại trò chơi của trẻ mẫu giáo thành ba nhóm:

Nhóm 1: Nhóm trò chơi sáng tạo, bao gồm:

Trò chơi đóng vai theo chủ đề: Trò chơi đi siêu thị, bác sĩ, gia đình, tổ chức sinh nhật, nấu ăn, làm tóc, cô giáo, mẹ - con, …

Trò chơi ghép hình, lắp ráp,xây dựng: Xây ngôi nhà của bé,xây chung cư, xây trường mầm non, xây bệnh viện, xây bãi biển, xây khu vui chơi, xây công viên,…Trò chơi đóng kịch: Trò chơi bác gấu đen và hai chú thỏ, trò chơi nhổ củ cải, trò chơi cáo thỏ và gà trống, trò chơi dê con nhanh trí, …

Nhóm 2: Nhóm trò chơi có luật, bao gồm:

Trò chơi học tập: Trò chơi chiếc túi kì lạ, tìm đúng số nhà, con gì biến mất, trốn tìm, chuông reo ở đâu, …

Trò chơi vận động: Gieo hạt, chó sói xấu tính, mèo đuổi chuột, thỏ đổi lồng, cáo và thỏ, …

Trò chơi dân gian: Cáo và thỏ, lộn cầu vòng, rồng rắn lên mây

Nhóm 3: Trò chơi với các phương tiện công nghệ hiện đại như các trò chơi được cài đặt trên máy vi tính, máy chiếu

1.3.3 Phương pháp tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo

Khi tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ giáo viên có thể sử dụng nhiều nhóm phương pháp trực tiếp hoặc gián tiếp Thông thường, với trẻ nhỏ cô giáo thường sử

dụng phương pháp hướng dẫn trực tiếp như giáo viên cùng chơi, cùng chia sẻ ýtưởng, làm mẫu Còn với trẻ lớn cô hướng dẫn theo cách gián tiếp như gợi ý, đềnghị, nêu vấn đề, tạo tình huống, tạo môi trường chơi, động viên, khuyến khích, trợgiúp khi cần thiết, …

Theo thông tư số 17/2009/TT – BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của BộGiáo dục & Đào tạo có yêu cầu về phương pháp giáo dục trẻ mẫu giáo “Đối vớigiáo dục mẫu giáo, phương pháp giáo dục phải tạo điều kiện cho trẻ được trảinghiệm, tìm tòi, khám phá môi trường xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng,đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ theo phương châm “chơi mà học, học bằng chơi”Tại trường mầm non, khi tổ chức các hoạt động và HĐVC thường sử dụng cácnhóm phương pháp:

Nhóm phương pháp thực hành – trải nghiệm: Sử dụng các loại trò chơi với cácyếu tố chơi phù hợp để kích thích trẻ tự nguyện, hứng thú hoạt động tích cực giảiquyết nhiệm vụ nhận thức, nhiệm vụ giáo dục đặt ra Giáo viên có thể đưa ra cáctình huống cụ thể nhằm kích thích trẻ tìm tòi, suy nghĩ dựa trên vốn kinh nghiệm đểgiải quyết vấn đề đặt ra

Nhóm phương pháp trực quan – minh hoạ: Phương pháp này cho trẻ quan sát,tiếp xúc, giao tiếp với các đối tượng, phương tiện (vật thật, đồ chơi, tranh ảnh) ;hành động mẫu; hình ảnh tự nhiên, mô hình, thông qua sử dụng các giác quan kếthợp với lời nói nhằm tăng cường vốn hiểu biết, phát triển tư duy và ngôn ngữ củatrẻ

Nhóm phương pháp dùng lời nói: Sử dụng các phương tiện ngôn ngữ (đàmthoại, trò chuyện, kể chuyện, giải thích) nhằm truyền đạt và giúp trẻ thu nhận thôngtin, kích thích trẻ suy nghĩ, chia sẻ ý tưởng, bộc lộ những cảm xúc, gợi nhớ nhữnghình ảnh và sự kiện bằng lời nói Lời nói, câu hỏi của giáo viên cần ngắn gọn, cụthể, gần với kinh nghiệm sống của trẻ

Nhóm phương pháp giáo dục bằng tình cảm, khích lệ: phương pháp này GVkhích lệ, động viên trẻ, khen ngợi trẻ, cổ vũ sự cố gắng của trẻ trong quá trình trẻ chơi

để trẻ hứng thú, tạo niềm vui cho trẻ Khi trẻ chơi chưa tốt giáo viên động viên,