Kỷ niệm 85 năm thành lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên tỉnh Thái Nguyên (19362021) Kỷ yếu Hội thảo

Ôn lại chặng đường vẻ vang; khẳng định những kết quả, th{nh tựu v{ đúc kết những kinh nghiệm quý b|u của Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên trong 85 năm qua; trên cơ sở đó, thống nhất đ|nh gi|, nh

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC

Kỷ niệm 85 năm thành lập cơ sở Đảng Cộng sản

đầu tiên tỉnh Thái Nguyên (1936 - 2021)

LỜI GIỚI THIỆU

|ch đ}y 85 năm, cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Th|i Nguyên được th{nh lập tại xóm Lau Sau, x~ La Bằng, huyện Đại Từ, l{ dấu mốc quan trọng trong tiến trình ph|t triển của Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên Từ đốm lửa đầu tiên

ấy đ~ thổi bùng ngọn lửa đấu tranh của nh}n d}n c|c d}n tộc Th|i Nguyên đi tới thắng lợi, th{nh lập chính quyền c|ch mạng tỉnh Th|i Nguyên v{o ng{y 20/8/1945, góp phần v{o th{nh công chung của C|ch mạng Th|ng T|m ở nước ta

Tự h{o về chặng đường 85 năm ra đời v{ l~nh đạo c|ch mạng của Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên; thực hiện chỉ đạo của Thường trực Tỉnh ủy, Ban Tuyên gi|o Tỉnh ủy Th|i Nguyên tổ

chức biên tập, xuất bản cuốn “Kỷ yếu Hội thảo Kỷ niệm 85 năm thành lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên tỉnh Thái Nguyên (1936 - 2021)” Cuốn Kỷ yếu gồm b{i viết tham luận của c|c

đồng chí l~nh đạo tỉnh, c|c cơ quan Trung ương v{ địa phương, c|c nh{ khoa học, tại Hội thảo do Tỉnh ủy Th|i Nguyên tổ chức ng{y 28/9/2021

C|c b{i viết, tham luận tập trung khẳng định vai trò, sự l~nh đạo đúng đắn, s|ng suốt của Đảng; niềm tin, niềm tự h{o của

C

c|n bộ, đảng viên v{ nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên đối với Đảng Cộng sản Việt Nam do B|c Hồ kính yêu s|ng lập v{ rèn luyện Ôn lại chặng đường vẻ vang; khẳng định những kết quả, th{nh tựu v{ đúc kết những kinh nghiệm quý b|u của Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên trong 85 năm qua; trên cơ sở đó, thống nhất đ|nh gi|, nhận định, đồng thời đề xuất, kiến nghị những giải ph|p nhằm tăng cường x}y dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh, ph|t huy sức mạnh đại đo{n kết d}n tộc, d}n chủ x~ hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công cuộc đổi mới, bảo

vệ vững chắc an ninh chính trị, x}y dựng tỉnh Th|i Nguyên ngày c{ng ph|t triển nhanh v{ bền vững

Cuốn “Kỷ yếu Hội thảo Kỷ niệm 85 năm thành lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên tỉnh Thái Nguyên (1936 - 2021)” có bố

cục gồm lời giới thiệu, ph|t biểu khai mạc v{ b|o c|o đề dẫn, ph|t biểu tổng kết Hội thảo v{ 18 tham luận, chia l{m 3 phần:

Phần thứ nhất: Sự hình th{nh v{ ph|t triển của Đảng bộ

tỉnh Th|i Nguyên

Phần thứ hai: Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên l~nh đạo công t|c

x}y dựng Đảng, x}y dựng hệ thống chính trị; ph|t triển kinh

tế - x~ hội, đảm bảo quốc phòng an ninh v{ công t|c đối ngoại

Phần thứ ba: Tuyên truyền, gi|o dục lịch sử Đảng v{ truyền

thống c|ch mạng; bảo tồn v{ ph|t huy gi| trị c|c di tích lịch sử trên quê hương Th|i Nguyên

Hội thảo l{ hoạt động thiết thực tổng kết thực tiễn chặng đường 85 năm x}y dựng v{ trưởng th{nh của Đảng bộ tỉnh Th|i

Nguyên Kỷ yếu Hội thảo sẽ l{ một t{i liệu có gi| trị phục vụ công tác nghiên cứu, tuyên truyền, gi|o dục truyền thống lịch sử; khơi dậy v{ ph|t huy chủ nghĩa anh hùng, tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự h{o d}n tộc cho c|n bộ, đảng viên v{ c|c tầng lớp nh}n d}n tỉnh Th|i Nguyên

Xin tr}n trọng giới thiệu cuốn s|ch “Kỷ yếu Hội thảo Kỷ niệm 85 năm thành lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên tỉnh Thái Nguyên (1936 - 2021)” cùng bạn đọc./

BAN TUYÊN GI\O TỈNH ỦY TH\I NGUYÊN

PHÁT BIỂU KHAI MẠC

VÀ BÁO CÁO ĐỀ DẪN HỘI THẢO

PGS.TS Nguyễn Thanh Hải

Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy,

Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên

Kính thưa các đồng chí đại biểu Ban Tuyên giáo Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Kính thưa các đồng chí Thường trực và nguyên Thường trực Tỉnh ủy Thái Nguyên qua các thời kỳ; kính thưa các đại biểu: Bà

mẹ Việt Nam anh hùng, Cán bộ Tiền khởi nghĩa, Anh hùng Lực

lượng vũ trang nhân dân và Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới; các nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử của tỉnh Thái Nguyên Thưa toàn thể các đồng chí đại biểu!

Nh}n dịp kỷ niệm 85 năm th{nh lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Th|i Nguyên (1936 - 2021), hôm nay Tỉnh

ủy Th|i Nguyên tổ chức Hội thảo khoa học nhằm ôn lại truyền thống 85 năm x}y dựng v{ ph|t triển của Đảng bộ tỉnh Thay mặt Tỉnh ủy, Hội đồng nh}n d}n, Ủy ban nh}n d}n tỉnh, tôi xin nhiệt liệt ch{o mừng v{ tr}n trọng cảm ơn c|c đồng chí đại biểu Ban Tuyên gi|o Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia

Hồ Chí Minh; c|c đồng chí nguyên l~nh đạo tỉnh Th|i Nguyên; c|c đại biểu: B{ mẹ Việt Nam anh hùng, C|n bộ Tiền khởi nghĩa, Anh hùng Lực lượng vũ trang nh}n d}n v{ Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới; c|c nh{ khoa học, nh{ nghiên cứu lịch sử của tỉnh Th|i Nguyên; cùng to{n thể c|c đồng chí đại biểu tại c|c điểm cầu tham dự Hội thảo Chúc c|c đồng chí mạnh khỏe, hạnh phúc Chúc Hội thảo th{nh công tốt đẹp

Kính thưa các đồng chí!

C|ch đ}y 85 năm, v{o cuối năm 1936, tại ngôi nhà lá 3 gian đơn sơ ở xóm Lau Sau, x~ La Bằng, huyện Đại Từ đ~ diễn ra lễ kết nạp 4 quần chúng ưu tú l{ Đường Nhất Quý, Đường Văn Ng}n, Nông Văn \i, Ho{ng Văn Nghiệp v{o Đảng Cộng sản Đông Dương - đ|nh dấu sự kiện cơ sở Đảng đầu tiên ở Th|i Nguyên chính thức được th{nh lập Sự kiện chính trị n{y có ý nghĩa quan trọng, mở ra con đường, phương hướng ph|t

triển mới cho phong tr{o c|ch mạng Th|i Nguyên; l{m lan tỏa th{nh cao tr{o c|ch mạng đấu tranh giải phóng d}n tộc ở trong tỉnh; thúc đẩy phong tr{o đấu tranh của nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên, đưa cuộc khởi nghĩa gi{nh chính quyền ở Th|i Nguyên đi đến thắng lợi, góp phần v{o th{nh công chung của cuộc Tổng khởi nghĩa Th|ng T|m năm 1945

Cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh ra đời l{ một mốc son quan trọng trong qu| trình hình th{nh v{ ph|t triển của Đảng bộ tỉnh Một tổ chức c|ch mạng tiên tiến trực tiếp l~nh đạo lực lượng c|ch mạng ở địa phương, đưa phong tr{o đấu tranh của c|c tầng lớp nh}n d}n Th|i Nguyên hòa v{o cuộc đấu tranh giải phóng của d}n tộc Việt Nam Từ đó, nh}n d}n ng{y c{ng thấy rõ vai trò l~nh đạo của Đảng Cộng sản, một tổ chức chặt chẽ, có kỷ luật, đấu tranh vì độc lập tự do v{ lợi ích của nh}n d}n

Kể từ năm 1936 đến nay, Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên đ~ trải qua chặng đường 85 năm x}y dựng v{ ph|t triển; luôn phát huy tốt vai trò l~nh đạo, chỉ đạo thực hiện thắng lợi nhiệm vụ của tỉnh trên tất cả c|c lĩnh vực, trong c|c giai đoạn lịch sử c|ch mạng đấu tranh gi{nh chính quyền, từng bước ph|t triển vững chắc, góp phần x}y dựng v{ bảo vệ đất nước Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên không ngừng lớn mạnh v{ trưởng th{nh về mọi mặt;

từ 4 đảng viên đầu tiên khi cơ sở Đảng mới th{nh lập, trải qua

20 kỳ đại hội, đến nay đ~ có 16 đảng bộ trực thuộc, với hơn 94.700 đảng viên sinh hoạt tại 606 tổ chức cơ sở đảng Sự ph|t

triển của Đảng bộ tỉnh đ~ khẳng định niềm tin tưởng tuyệt đối của nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên đối với Đảng; tạo nên sự đo{n kết, thống nhất để x}y dựng Đảng bộ tỉnh ng{y c{ng lớn mạnh v{ trưởng th{nh

Kính thưa các đồng chí!

L{ tỉnh gi{u truyền thống yêu nước v{ c|ch mạng, trong suốt chiều d{i lịch sử đấu tranh dựng nước v{ giữ nước của d}n tộc, nh}n d}n Th|i Nguyên luôn cần cù, s|ng tạo trong lao động, đo{n kết anh dũng trong đấu tranh chống |p bức bóc lột v{ giặc ngoại x}m Mỗi khi có nạn ngoại x}m thì tinh thần kh|ng chiến của nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên lại bùng lên mạnh mẽ; nhiều vị anh hùng d}n tộc như Dương Tự Minh, Lưu Nh}n Chú, c|c nh{ yêu nước như Trịnh Văn Cấn, Lương Ngọc Quyến đ~ ghi v{o sử s|ch bởi chiến công chói lọi, vẫn còn vang danh đến hôm nay v{ mai sau

Trong những năm thực d}n Ph|p x}m lược, chúng đ~ vấp phải sự phản kh|ng m~nh liệt của nh}n d}n Th|i Nguyên, c|c cuộc nổi dậy liên tiếp nổ ra như: Cuộc đấu tranh chống cúp lương, đ|nh đập v{ sa thải thợ của công nh}n mỏ Hích (1913); đấu tranh của công nh}n Phấn Mễ chống phạt vạ vô lý (1913); tiêu biểu l{ cuộc khởi nghĩa Th|i Nguyên do Trịnh Văn Cấn v{ Lương Ngọc Quyến l~nh đạo (1917)… C|c cuộc đấu tranh tuy đ~ thất bại do còn thiếu đường lối l~nh đạo đúng đắn nhưng sức ảnh hưởng còn vang m~i, ng{y c{ng hun đúc truyền thống kiên cường, bất khuất của nh}n d}n c|c d}n

tộc Th|i Nguyên tiếp tục vững bước trên con đường đấu tranh chống x}m lược

Dưới ngọn cờ l~nh đạo của Đảng, đặc biệt l{ từ khi cơ sở Đảng đầu tiên tỉnh Th|i Nguyên được th{nh lập, phong tr{o đấu tranh c|ch mạng gi{nh chính quyền ở Th|i Nguyên ph|t triển ng{y c{ng mạnh mẽ, s}u rộng Trong hai cuộc kh|ng chiến trường kỳ của d}n tộc, Đảng bộ đ~ l~nh đạo nh}n d}n c|c d}n tộc trong tỉnh ho{n th{nh xuất sắc nhiệm vụ Trung ương Đảng giao cho Trong đó, có nhiệm vụ quan trọng l{ bảo vệ an to{n tuyệt đối Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng c|c đồng chí l~nh đạo cấp cao của Đảng, Chính phủ; bảo vệ c|c cơ quan đầu n~o của Trung ương trong cuộc kh|ng chiến chống thực d}n Ph|p (1945 - 1954); đồng thời l~nh đạo nh}n d}n, c|c địa phương trên địa b{n tỉnh thực hiện tốt nhiệm vụ x}y dựng hậu phương vững chắc phục vụ kh|ng chiến Trong giai đoạn 1954 - 1975, Đảng bộ tỉnh đ~ l~nh đạo nh}n d}n trong tỉnh vừa trực tiếp chiến đấu chống chiến tranh ph| hoại của đế quốc Mỹ, vừa tích cực cung cấp sức người, sức của góp phần cùng tiền tuyến miền Nam ho{n th{nh cuộc c|ch mạng giải phóng d}n tộc, thống nhất đất nước

Sau đại thắng mùa Xu}n năm 1975, đất nước độc lập, thống nhất, c|ch mạng Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới,

cả nước cùng x}y dựng chủ nghĩa x~ hội Đảng bộ tỉnh tiếp tục l~nh đạo nh}n d}n trong tỉnh ph|t huy truyền thống của quê hương c|ch mạng, đo{n kết, nỗ lực khắc phục khó khăn,

khai th|c hiệu quả tiềm năng, lợi thế để x}y dựng Th|i Nguyên không ngừng ph|t triển trên c|c lĩnh vực Dưới sự l~nh đạo của Đảng bộ tỉnh, sau 35 năm thực hiện đường lối đổi mới, diện mạo của tỉnh Th|i Nguyên đ~ có nhiều đổi thay; từ một tỉnh lạc hậu, kém ph|t triển, Th|i Nguyên đ~ trở th{nh một trong những trung t}m kinh tế, văn hóa, gi|o dục lớn của vùng trung du, miền núi phía Bắc, nhiều lĩnh vực đang dẫn đầu cả nước Đặc biệt, trước bối cảnh tình hình dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, Đảng bộ tỉnh đ~ tập trung l~nh đạo thực hiện th{nh công “mục tiêu kép” vừa phòng, chống dịch hiệu quả vừa ph|t triển kinh tế - x~ hội, đảm bảo

an to{n về sức khỏe v{ tính mạng của nh}n d}n, đưa Th|i Nguyên trở th{nh điểm s|ng trong bức tranh kinh tế - x~ hội

cả nước Năm 2020, gi| trị sản xuất công nghiệp đạt 783,6 nghìn tỷ đồng, đứng thứ nhất khu vực trung du miền núi phía Bắc, đứng thứ tư cả nước; gi| trị xuất khẩu trên địa b{n đạt 25 tỷ USD, đứng thứ tư cả nước; thu ng}n s|ch đạt trên 15.600 tỷ đồng, ở nhóm 20 tỉnh có quy mô thu ng}n s|ch đứng đầu cả nước; có 75,5% số x~ đạt chuẩn nông thôn mới Công t|c cải c|ch h{nh chính được tập trung chỉ đạo thực hiện đồng bộ trên tất cả c|c lĩnh vực Chỉ số cải c|ch h{nh chính - PAR Index năm 2020 xếp thứ 12/63 tỉnh, th{nh; chỉ

số hiệu quả quản trị v{ h{nh chính công cấp tỉnh - PAPI năm

2020 xếp thứ 03 cả nước; chỉ số h{i lòng của người d}n - SIPAS đạt trên 87,66% Với những th{nh tích đạt được trong 85 năm qua, Đảng bộ, chính quyền v{ nh}n d}n c|c

d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên đ~ vinh dự được Đảng, Nh{ nước trao tặng nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý như Hu}n chương Hồ Chí Minh; Hu}n chương Độc lập hạng Nhất; Hu}n chương Lao động hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba…

Kính thưa các đồng chí!

Hội thảo khoa học ng{y hôm nay l{ một trong những hoạt động có ý nghĩa quan trọng kỷ niệm 85 năm th{nh lập

cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh; cũng l{ dịp để chúng

ta cùng nhau ôn lại qu| trình x}y dựng v{ trưởng th{nh của Đảng bộ tỉnh trong 85 năm qua C|c ý kiến ph|t biểu, b|o c|o tham luận, thảo luận của c|c đồng chí l~nh đạo, nh{ khoa học, quý vị đại biểu tại Hội thảo sẽ l{ nguồn t{i liệu vô cùng quý gi| để tuyên truyền, gi|o dục cho c|n bộ, đảng viên v{ nh}n d}n, nhất l{ thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử

85 năm x}y dựng v{ trưởng th{nh của Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên Góp phần n}ng cao ý thức, tr|ch nhiệm giữ gìn, ph|t huy c|c gi| trị lịch sử v{ văn ho| của quê hương c|ch mạng; củng cố niềm tin v{ lòng tự h{o về truyền thống vẻ vang của Đảng bộ tỉnh; cổ vũ quyết t}m chính trị của nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên trong sự nghiệp x}y dựng v{ bảo vệ Tổ quốc

Để Hội thảo đạt kết quả tốt, thay mặt c|c đồng chí l~nh đạo tỉnh, Ban Tổ chức Hội thảo, tôi mong muốn v{ tr}n trọng đề nghị c|c nh{ khoa học, c|c quý vị đại biểu tập trung đi s}u, l{m rõ hơn nữa một số nhóm vấn đề sau:

Một là, bối cảnh lịch sử, sự ra đời v{ ý nghĩa, vai trò, tầm

quan trọng của cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên tỉnh Th|i Nguyên đối với phong tr{o c|ch mạng của Th|i Nguyên cũng như c|c tỉnh trong vùng Việt Bắc

Hai là, ph}n tích, khẳng định rõ hơn vai trò l~nh đạo của Đảng bộ tỉnh trong 85 năm x}y dựng v{ ph|t triển: th{nh tựu v{ b{i học kinh nghiệm trong công t|c l~nh đạo của Đảng bộ tỉnh về ph|t triển kinh tế - x~ hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh v{ đối ngoại, x}y dựng Đảng, x}y dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; những đóng góp quan trọng đối với c|ch mạng Việt Nam; góp phần củng cố, bồi đắp niềm tin của nh}n d}n đối với Đảng, với chế độ; gi|o dục lòng yêu nước, khơi dậy niềm tự h{o, tiếp tục ph|t huy truyền thống c|ch mạng của quê hương Th|i Nguyên

Ba là, thông qua công t|c bảo tồn v{ ph|t huy gi| trị c|c di tích lịch sử trên địa b{n tỉnh góp phần tuyên truyền, gi|o dục

lý tưởng c|ch mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho c|n bộ, đảng viên v{ nh}n d}n, nhất l{ thế hệ trẻ tỉnh Th|i Nguyên, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản b|c c|c quan điểm sai tr|i, thù địch trong tình hình mới

Bốn là, dự b|o, nhận diện s|t, đúng những khó khăn, th|ch

thức đang đặt ra đối với sự l~nh đạo của Đảng bộ; từ đó kiến nghị, đề xuất c|c nhiệm vụ, giải ph|p nhằm tiếp tục n}ng cao năng lực l~nh đạo, sức chiến đấu của Đảng bộ tỉnh Quyết t}m x}y dựng Thái Nguyên trở th{nh một trong những trung t}m

kinh tế công nghiệp hiện đại của khu vực trung du, miền núi phía Bắc v{ vùng Thủ đô H{ Nội v{o năm 2030

Chúng tôi tin tưởng rằng, Hội thảo sẽ nhận được nhiều ý kiến t}m huyết, s}u sắc, kh|ch quan, khoa học của c|c đồng chí l~nh đạo, c|c nh{ khoa học, nghiên cứu lịch sử v{ quý vị đại biểu để Hội thảo th{nh công tốt đẹp

Một lần nữa, thay mặt Tỉnh ủy, Hội đồng nh}n d}n, Ủy ban nh}n d}n tỉnh, tôi xin tr}n trọng cảm ơn v{ kính chúc c|c đồng chí l~nh đạo c|c ban, ng{nh Trung ương; l~nh đạo, nguyên l~nh đạo tỉnh Th|i Nguyên c|c thời kỳ, các nhà khoa học, nghiên cứu lịch sử cùng to{n thể c|c đồng chí c|n bộ, đảng viên tham dự Hội thảo ở c|c điểm cầu sức khỏe, hạnh phúc Chúc Hội thảo th{nh công tốt đẹp!

Với tinh thần đó, tôi xin tuyên bố khai mạc Hội thảo khoa

học “Kỷ niệm 85 năm thành lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên tỉnh Thái Nguyên (1936 - 2021)”

Xin trân trọng cảm ơn!

Phần thứ nhất

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN

THÁI NGUYÊN TỪ XÂY DỰNG

CƠ SỞ ĐẢNG ĐẦU TIÊN NĂM 1936

ĐẾN THẮNG LỢI NĂM 1954

PGS.TS Nguyễn Danh Tiên

Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

uối năm 1936, cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Th|i Nguyên được th{nh lập tại x~ La Bằng, huyện Đại

Từ Việc th{nh lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên tại Th|i Nguyên đ~ thổi bùng ngọn lửa đấu tranh trên mảnh đất Th|i Nguyên v{ lan tỏa th{nh cao tr{o đấu tranh đòi d}n sinh, d}n chủ 1936 - 1939 v{ vận động c|ch mạng giải phóng d}n tộc

1939 - 1945, góp phần v{o thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa

C

Th|ng T|m năm 1945 v{ kh|ng chiến chống thực d}n Ph|p x}m lược Thời gian đ~ lùi xa, nhưng ý nghĩa v{ b{i học kinh nghiệm của cuộc khởi nghĩa gi{nh chính quyền Th|ng T|m năm 1945 ở Th|i Nguyên v{ những đóng góp của Đảng bộ v{ nh}n d}n tỉnh Th|i Nguyên đối với cuộc kh|ng chiến chống thực d}n Ph|p x}m lược vẫn còn giữ nguyên gi| trị; trở th{nh h{nh trang để tổ chức đảng v{ nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên ph|t huy truyền thống vẻ vang, x}y dựng tỉnh ngày c{ng gi{u, đẹp, văn minh

Mùa xu}n năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, mở

ra một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử d}n tộc Tại Th|i Nguyên, thực d}n Ph|p tăng cường đ{n |p, khủng bố phong tr{o c|ch mạng, khiến cho việc tuyên truyền, gi|c ngộ quần chúng những năm đầu thập kỷ 30 của thế kỷ XX gặp nhiều khó khăn Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu to{n quốc lần thứ nhất của Đảng v{ Nghị quyết Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp h{nh Trung ương Đảng (khóa I), Chi bộ hải ngoại Long Ch}u quyết định đưa c|n bộ, đảng viên về nước hoạt động Trong số đó, đồng chí Đặng Tùng1được cử về g}y dựng

cơ sở, ph|t triển phong tr{o c|ch mạng ở Th|i Nguyên

_

1 Đặng Tùng (dân tộc Tày) tên thật là Đinh Ngọc Đạt, sinh năm 1914 Nguyên quán xóm Lũng Na, xã Chí Thảo, huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng Tháng 8/1932, Đặng Tùng được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương Cuối năm 1935, Đặng Tùng đến Long Châu (Trung Quốc), sinh hoạt trong Chi

bộ hải ngoại của Đảng Cộng sản Đông Dương, do đồng chí Hoàng Đình Giong làm Bí thư Lãnh đạo Chi bộ bố trí cho Đặng Tùng ở trong một gia đình

họ Đường, dân tộc Nùng ở Bản Khiếc, Bó Cục, Long Châu, Quảng Tây,

Nhận nhiệm vụ được giao, đồng chí Đặng Tùng bí mật tìm đường về Đại Từ, đến nh{ Đường Văn Hon (Đường Nhất Quý)

và được anh em họ Đường đùm bọc, giúp đỡ Đồng chí Đặng Tùng tiến h{nh g}y dựng cơ sở c|ch mạng thông qua việc gi|c ngộ anh em nh{ họ Đường Cuối năm 1936, c|c đồng chí: Đường Nhất Quý, Đường Văn Ng}n, Nông Văn \i, Ho{ng Văn Nghiệp được đồng chí Đặng Tùng kết nạp v{o Đảng Cộng sản Đông Dương Đ}y l{ cơ sở Đảng đầu tiên của tỉnh được x}y dựng tại La Bằng, huyện Đại Từ1 Sự ra đời của cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên ở Th|i Nguyên l{ kết quả của sự nỗ lực tuyên truyền, g}y dựng cơ sở trong những ng{y đầu với nhiều khó khăn, thử th|ch; l{ một dấu mốc quan trọng trong tiến trình ph|t triển của lịch sử c|ch mạng tỉnh Th|i Nguyên, đ|p ứng yêu cầu cấp thiết l{ phải có một tổ chức c|ch mạng tiên tiến trực tiếp l~nh đạo lực lượng c|ch mạng ở địa phương, đưa phong tr{o đấu tranh của công nh}n v{ c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên hòa v{o cuộc đấu tranh chung của d}n tộc

Từ 4 đảng viên đầu tiên của chi bộ Đảng ở La Bằng (Đại Từ) cuối năm 1936, đến đầu năm 1939, số đảng viên trong tỉnh đ~ tăng lên hơn 40 đồng chí C|c đảng viên trong tỉnh đ~ đẩy mạnh cuộc vận động d}n chủ 1936 - 1939 Thông qua

Trung Quốc, có bà con sinh cơ lập nghiệp tại Bắc Sơn (Lạng Sơn) và La Bằng (Đại Từ, Thái Nguyên) Hằng năm, bà con ở Đại Từ, Bắc Sơn thường về thăm quê ở Long Châu, nên Đặng Tùng có quen biết và kết thân với người họ Đường ở La Bằng

1

Xem: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên tập 1, (1936 - 1965), Thái

Nguyên năm 2003

phong tr{o đấu tranh của nông d}n, trước hết l{ nông d}n c|c d}n tộc thiểu số ở vùng núi xa xôi hẻo l|nh, nhiều quần chúng

ưu tú được kết nạp v{o Đảng Cộng sản Đông Dương Phong tr{o c|ch mạng ở huyện Đa i Tư va cha u Định Hóa, Võ Nhai đ~ liên lạc được với nhau, có sự chỉ đạo thống nhất của tổ chức đảng Trong đấu tranh c|ch mạng, nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Thái Nguyên ng{y c{ng tự gi|c đi theo đường lối, chủ trương giải phóng d}n tộc của Đảng Du va n còn một số hạn chế nhưng phong tr{o đấu tranh của nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên trong thời kỳ vận động d}n chủ (1936 - 1939) đ~ tạo tiền đề cho phong tr{o giải phóng d}n tộc những năm tiếp theo

Từ th|ng 11/1939, đồng chí Trường Chinh, Ho{ng Quốc Việt, Trần Đăng Ninh v{ nhiều c|n bộ của Trung ương, Xứ uỷ Bắc Kỳ thường xuyên qua lại Th|i Nguyên hoạt động, tuyên truyền, g}y dựng cơ sở c|ch mạng Tại c|c huyện Phú Bình, Phổ Yên, ch}u Võ Nhai, tỉnh Th|i Nguyên đ~ bắt đầu hình th{nh các nhóm thanh niên trung kiên l{m nòng cốt cho c|c cuộc đấu tranh chính trị như: Tổ chức tuyên truyền, vận động trong nh}n d}n đọc b|o, truyền b| Quốc ngữ; tổ chức rải truyền đơn kêu gọi chống chiến tranh đế quốc v{ treo cờ búa liềm nh}n dịp kỷ niệm C|ch mạng Th|ng Mười Nga 1917…

Giữa năm 1941, c|c tổ chức Cứu quốc của Mặt trận Việt Minh lần lượt ra đời v{ hoạt động sôi nổi khắp nơi Th|i Nguyên trở th{nh một trong những trung t}m c|ch mạng

quan trọng của cả nước; nơi ra đời v{ l{ địa b{n hoạt động chủ yếu của Trung đội Cứu quốc qu}n II (một trong những tổ chức tiền th}n của Qu}n đội nh}n d}n Việt Nam) Sau khi bản

Chỉ thị Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta ban

h{nh, hòa chung với c|c địa phương trong cả nước, tại Th|i Nguyên, nhiều cuộc khởi nghĩa gi{nh chính quyền đ~ nhanh chóng diễn ra: Từ ng{y 21 đến 23/3/1945, chính quyền c|ch mạng c|c x~ La Hiên, Cúc Đường, Thượng Nung lần lượt ra đời Ng{y 23/3, đo{n c|n bộ của Mặt trận Việt Minh v{ Cứu quốc qu}n chia th{nh hai bộ phận, một bộ phận tiến về th{nh lập chính quyền c|ch mạng ở c|c x~: Vũ Chấn, Nghinh Tường, Thần Sa v{ Văn Lăng; một bộ phận tiến về th{nh lập chính quyền c|ch mạng ở c|c x~ Cường Thịnh (nay l{ T}n Long), Hòa Bình, Lịch Sơn v{ Xu}n Quang (nay Xu}n Quang v{ Lịch Sơn hợp nhất th{nh x~ Quang Sơn) Ng{y 26/3, chính quyền c|ch mạng c|c x~ Tr{ng X|, Phương Giao, Bình Long cũng lần lượt ra đời Ng{y 10/4, chính quyền c|ch mạng x~ L}u Thượng, Phú Thượng cũng được th{nh lập Tại Định Ho|, đêm 25/3/1945, Cứu quốc qu}n v{ tự vệ bao v}y đồn lính khố xanh v{ ch}u lị Chợ Chu, tiến v{o chiếm phủ đường, tịch thu to{n bộ sổ s|ch, giấy tờ v{ chiến lợi phẩm, giải phóng ch}u lị Định Ho| v{ giải tho|t cho hơn 200 tù nh}n Tại Đại

Từ, ng{y 29/3/1945, đơn vị Cứu quốc qu}n do đồng chí Chu Văn Tấn chỉ huy có lực lượng tự vệ c|c x~ phía Bắc phối hợp v{ h{ng trăm quần chúng sôi sục khí thế c|ch mạng kéo về bao v}y l{m tan r~ ho{n to{n bộ m|y chính quyền địch ở Đại

Từ S|ng ng{y 31/3/1945, Cứu quốc qu}n tổ chức một cuộc mít tinh tuyên bố gi{nh chính quyền trong to{n huyện

Trung tuần th|ng 6/1945, tại thị x~ Th|i Nguyên, ph|t xít Nhật tập trung hơn 1.000 qu}n, tổ chức một cuộc tấn công quy mô lớn lên Đại Từ, Định Ho|, đ|nh v{o căn cứ Núi Hồng

để uy hiếp T}n Tr{o từ phía Đông Nam Quyết t}m đ|nh địch, bảo vệ quê hương, bảo vệ Thủ đô Khu giải phóng, qu}n v{ d}n Định Ho|, Đại Từ đ~ phối hợp chặt chẽ với Qu}n giải phóng chặn đ|nh địch ở nhiều nơi, bẻ gẫy nhiều cuộc c{n quét của chúng, l{m thất bại }m mưu đ|nh ph| căn cứ Núi Hồng, bảo

vệ an to{n Thủ đô Khu giải phóng T}n Tr{o từ phía Đông Nam Từ cuối th|ng 6, đầu th|ng 7/1945, cao tr{o kh|ng Nhật cứu nước ở Th|i Nguyên lên tới đỉnh cao C|c tổ chức cứu quốc, đặc biệt l{ lực lượng tự vệ ở hầu khắp c|c huyện, x~ trong tỉnh được củng cố v{ hoạt động tích cực, chuẩn bị về tinh thần v{ vật chất để gi{nh chính quyền trong to{n tỉnh S|ng ng{y 20/8, Qu}n Giải phóng tấn công qu}n Nhật tại tỉnh

lị Th|i Nguyên Chiều cùng ng{y, một cuộc mít tinh lớn được

tổ chức tại s}n vận động thị x~ Đồng chí Võ Nguyên Gi|p thay mặt Ủy ban Khởi nghĩa to{n quốc tuyên bố xóa bỏ chính quyền của ph|t xít Nhật v{ tay sai, th{nh lập Ủy ban Nh}n d}n C|ch mạng l}m thời tỉnh Th|i Nguyên, do đồng chí Lê Trung Đình l{m Chủ tịch Sự kiện n{y đ|nh dấu thắng lợi ho{n to{n cuộc khởi nghĩa gi{nh chính quyền tỉnh Th|i Nguyên Tối ng{y 22/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ T}n Tr{o về đến thị x~ Th|i Nguyên, Người đ~ căn dặn c|c đồng chí l~nh đạo tỉnh

về những vấn đề cần l{m sau khởi nghĩa th{nh công Ng{y 26/8/1945, qu}n Nhật rút về H{ Nội, thị x~ Th|i Nguyên ho{n to{n giải phóng Việc gi{nh chính quyền ở thị x~ Th|i Nguyên

có ý nghĩa quyết định đến việc gi{nh chính quyền trong to{n tỉnh, góp phần v{o thắng lợi của Tổng khởi nghĩa to{n quốc Sau ng{y C|ch mạng Th|ng T|m th{nh công, nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên khẩn trương x}y dựng, củng cố chính quyền c|ch mạng v{ tiến h{nh diệt “giặc đói”, “giặc dốt” v{ “giặc ngoại x}m” Khi thực d}n Ph|p nổ súng x}m lược Nam Bộ, thanh niên Th|i Nguyên hăng h|i tham gia c|c đo{n qu}n Nam tiến v{o Nam giết giặc; nh}n d}n tích cực ủng hộ tiền bạc, thuốc men, lương thực cho đồng b{o miền Nam Trước khi thực d}n Ph|p tấn công lên Việt Bắc, Th|i Nguyên

có một khoảng thời gian hòa bình để chuẩn bị cho cuộc kh|ng chiến l}u d{i C|c huyện Định Hóa, Đại Từ, Phú Lương, Võ Nhai (Thái Nguyên) cùng c|c huyện Sơn Dương, Yên Sơn, Chiêm Hóa (Tuyên Quang), Chợ Đồn (Bắc Kạn) được chọn l{m ATK Trung ương để l{m nơi ở v{ l{m việc của c|c cơ quan Trung ương Đảng, Chính phủ, Hồ Chủ tịch trong kh|ng chiến chống Ph|p Tại ATK Định Hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng, Chính phủ đ~ có nhiều quyết định quan trọng đưa kh|ng chiến chống thực d}n Ph|p đến thắng lợi Nh}n d}n c|c d}n tộc trong huyện đ~ góp phần tích cực giúp đỡ, bảo vệ B|c Hồ v{ c|c cơ quan Trung ương Đảng, Chính phủ

Thu Đông năm 1947, thực d}n Ph|p mở cuộc tấn công quy mô lớn lên Việt Bắc, với mục đích tiêu diệt cơ quan đầu n~o kh|ng chiến v{ bộ đội chủ lực của ta v{ ho{n th{nh cuộc chiến tranh x}m lược Việt Nam Thực hiện chủ trương của Đảng, qu}n d}n Th|i Nguyên đ~ trực tiếp chiến đấu cùng bộ đội chủ lực đ|nh bại kế hoạch mang tên “Xanh tuya” (Xiết chặt) của chúng từ ng{y 20/11/1947 ở tất cả c|c hướng trên địa b{n của tỉnh Tiêu biểu l{ trận phục kích tại Đèo Kim (Định Hóa), diệt gần 100 tên địch, ở qu|n Ông Gi{ (Phú Minh, Đại Từ) diệt 12 tên, bị thương h{ng chục tên… Trong

cả chiến dịch, qu}n d}n Th|i Nguyên đ~ tiêu diệt gần 500 tên địch, l{m bị thương hơn 200 tên, thu v{ ph| hủy nhiều phương tiện chiến tranh Ng{y 12/10/1947, qu}n Ph|p buộc phải rút chạy khỏi Việt Bắc, Th|i Nguyên được giải phóng Trong chiến dịch Biên Giới 1950, sau khi mất cứ điểm Đông Khê, thực d}n Ph|p đ~ mở cuộc h{nh qu}n “Kép” đ|nh lên Cao Bằng hòng cứu nguy cho qu}n Ph|p ở biên giới Cao Bằng, Lạng Sơn Từ ng{y 30/9/1950, chúng mở cuộc h{nh qu}n “Phôcơ” (Chó biển) từ H{ Nội đ|nh lên Th|i Nguyên Tại c|c hướng tiến qu}n của chúng, du kích cùng bộ đội địa phương đ~ chặn đ|nh l{m chúng thiệt hại nặng Nhiều chiến thắng tiêu biểu đ~ diễn ra tại Th|i Nguyên như: bến đò H{ Ch}u (Phú Bình), Đồng Bẩm, Cầu Lo{ng (Th{nh phố Th|i Nguyên)… Ng{y 10/10/1950, qu}n Ph|p phải rút chạy khỏi thị x~ Th|i Nguyên v{ 2 ng{y sau, chúng phải rút khỏi to{n tỉnh Trong chiến dịch n{y, qu}n d}n Th|i Nguyên đ~ loại gần

800 tên địch, thu nhiều vũ khí Một lần nữa thủ đô kh|ng chiến lại được bảo vệ an toàn

Trong chiến cuộc Đông Xu}n 1953 - 1954, đặc biệt l{

Chiến dịch Điện Biên Phủ, với tinh thần “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để đánh thắng”, cùng với việc đóng góp lương thực,

thực phẩm nuôi c|n bộ, bộ đội trong ATK, qu}n v{ d}n Th|i Nguyên còn cung cấp cho tiền tuyến 671 tấn gạo, 28.752 kg thịt tr}u, bò, lợn, 10 tấn đỗ lạc, vừng To{n tỉnh đ~ huy động 9.559 lượt d}n công đi sửa chữa cầu, đường, h{ng ng{n lượt d}n công tham gia vận chuyển lương thực, thực phẩm, tải thương1…, góp phần cùng với qu}n, d}n cả nước l{m nên

chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, buộc thực d}n Ph|p phải ký Hiệp định Giơnevơ

(21/7/1954), cam kết công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất v{ to{n vẹn l~nh thổ của nh}n d}n 3 nước Đông Dương

Như vậy, 18 năm sau khi cơ sở Đảng đầu tiên ra đời tại x~ La Bằng, huyện Đại Từ, dưới sự l~nh đạo s|ng tạo của c|c tổ chức Đảng, qu}n v{ nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên đ~ chủ động, s|ng tạo đấu tranh gi{nh chính quyền trong C|ch mạng Th|ng T|m năm 1945 v{ kh|ng chiến chống thực d}n Ph|p x}m lược Nếu như thắng lợi sớm trong khởi nghĩa Th|ng T|m (20/8/1945) đ~ tạo cơ sở v{ góp phần quan trọng v{o thắng lợi của cuộc tổng khởi nghĩa Th|ng T|m năm 1945 trên cả _

1 Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên tập 1, (1936 - 1965), Nxb Thái

Nguyên, 2003

nước thì những đóng góp của quân và dân trong tỉnh trong việc đập tan cuộc tấn công qu}n sự quy mô lớn của giặc Ph|p lên Căn cứ địa Việt Bắc, bảo vệ tuyệt đối an to{n c|c cơ quan đầu n~o kh|ng chiến v{ giải phóng Th|i Nguyên (12/10/1947) cũng như việc tích cực chi viện c|c chiến trường đ~ góp phần

quan trọng v{o thắng lợi của sự nghiệp kh|ng chiến, kiến quốc Với những th{nh tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kh|ng chiến chống thực d}n Ph|p x}m lược, lực lượng vũ trang tỉnh Th|i Nguyên đ~ được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu cao quý

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kì kh|ng chiến

chống thực d}n Ph|p Những th{nh tựu m{ Đảng bộ, qu}n v{ nh}n d}n c|c d}n tộc tỉnh Th|i Nguyên gi{nh được trong cuộc đấu tranh gi{nh độc lập, giải phóng d}n tộc l{ niềm tự h{o, nguồn động viên v{ l{ h{nh trang để Đảng bộ v{ nh}n d}n c|c d}n tộc trong tỉnh vững bước trong sự nghiệp x}y dựng chủ nghĩa x~ hội, đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa v{ hội nhập quốc tế hiện nay./

VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ

TỈNH THÁI NGUYÊN TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ CỨU NƯỚC (1954-1975)

PGS.TS Đỗ Hồng Thái

Phó Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên

1 Đặt vấn đề

Thái Nguyên - mảnh đất “địa linh nh}n kiệt”, nơi lưu giữ vết tích đầu tiên của con người thời tiền sử, l{ “phên dậu phía Bắc” của c|c triều đại phong kiến Việt Nam Với vị thế địa - chính trị chiến lược, Th|i Nguyên trở th{nh một trong những “chiến khu c|ch mạng” của cuộc vận động giải phóng d}n tộc (1939-

1945); l{ “Thủ đô gió ng{n” của cuộc kh|ng chiến thần th|nh 9 năm trường kì chống thực d}n Ph|p x}m lược (1945-1954); là l| cờ đầu của ng{nh công nghiệp nặng, l{ “đất thép anh hùng” của thời kì chống Mĩ cứu nước v{ x}y dựng miền Bắc x~ hội chủ nghĩa (1954-1975) v{ sau n{y luôn xứng đ|ng l{ “thủ phủ” của khu vực; l{ một trong những trung t}m kinh tế văn hóa lớn của cả nước Có được vị thế đó l{ kết quả của nhiều yếu tố tạo nên, song trước hết v{ chủ yếu bắt đầu từ vai trò l~nh đạo của Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên trong kết nối v{ ph|t huy những gi| trị truyền thống lịch sử v{ văn hóa Trong phạm vi b{i viết n{y, chúng tôi tập trung ph}n tích vai trò l~nh đạo của Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên trong thực hiện những nhiệm vụ chủ yếu của thời

kì kh|ng chiến chống Mĩ cứu nước (1954-1975)

2 Lãnh đạo thực hiện những nhiệm vụ cấp bách sau ngày hòa bình lập lại

Sau thắng lợi của cuộc kh|ng chiến chống thực d}n Ph|p x}m lược, Hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết ng{y 21/7/1954 Theo Hiệp định n{y, đất nước ta phải tạm thời chia cắt th{nh hai miền với hai nhiệm vụ chính trị kh|c nhau Miền Bắc thực hiện c|ch mạng x~ hội chủ nghĩa để trở th{nh căn cứ địa vững chắc của c|ch mạng cả nước Miền Nam tiếp tục cuộc c|ch mạng d}n tộc d}n chủ nh}n d}n, trực tiếp đ|nh đuổi đế quốc Mĩ v{ tay sai để ho{n th{nh thống nhất nước nh{ Hòa bình được lập lại ở miền

Bắc, nhưng nền kinh tế bị chiến tranh t{n ph| tiêu điều Nhiệm

vụ cấp b|ch lúc n{y l{ khôi phục kinh tế, h{n gắn vết thương

chiến tranh, cải tạo c|c th{nh phần kinh tế phi x~ hội chủ nghĩa v{ bước đầu x}y dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho chủ nghĩa x~ hội Trong bối cảnh đó, Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên đ~ l~nh đạo nh}n d}n khôi phục v{ ph|t triển kinh tế, văn hóa sau chiến tranh; tiếp tục ho{n th{nh cuộc cải c|ch ruộng đất, củng cố an ninh x~ hội

Sau kh|ng chiến chống thực d}n Ph|p, tình hình kinh tế tỉnh Th|i Nguyên hết sức khó khăn Ruộng đất nhiều nơi bị hoang hóa, công trình thủy nông bị ph| hoại, sức của dồn cho cuộc kh|ng chiến đến kiệt quệ, nguy cơ nạn đói xuất hiện Trước tình hình đó, cuối năm 1954, Đảng bộ tỉnh đ~ ph|t động “Phong tr{o thi đua ph|t triển sản xuất v{ thực h{nh tiết kiệm, cứu đói” Nhiệm vụ trọng t}m được x|c định l{ đẩy mạnh khai hoang, phục hóa, sửa chữa c|c công trình thủy nông bị ph| hoại, nạo vét kênh mương Việc phục hồi đập Vạn Gi{, đập Th|c Huống v{ hệ thống thủy nông sông Máng có ý nghĩa cấp thiết vì đó l{ công trình thủy nông cung cấp nước tưới cho h{ng ng{n ha ruộng đất của c|c huyện Phú Bình, Đồng Hỷ v{ một số huyện thuộc tỉnh Bắc Giang Tỉnh ủy đ~ chỉ đạo th{nh lập Ban chỉ huy công trường do một đồng chí Phó Chủ tịch tỉnh phụ tr|ch, đồng chí Bí thư Huyện ủy Phú Bình tham gia Ban chỉ huy Với sự l~nh đạo s|t sao v{ cụ thể như vậy, công trường đ~ khai th|c h{ng trăm m3 gỗ, h{ng ng{n c}y tre, huy động được h{ng ng{n lượt d}n công lao động trong

gần 3 th|ng để phục hồi hệ thống c|c công trình thủy nông phục vụ sản xuất

Cùng với việc khôi phục hệ thống thủy nông, Đảng bộ tỉnh đ~ l~nh đạo nh}n d}n tăng cường gieo trồng c|c loại c}y lương thực ngắn ng{y như ngô, khoai, sắn C|c biện ph|p tiết kiệm được ban h{nh (không dùng lương thực để nấu rượu, l{m qu{ b|nh) được nh}n d}n ủng hộ Việc thu mua, điều phối lương lực cho những vùng khó khăn được quan t}m Những biện ph|p cấp b|ch đó đ~ góp phần đẩy lùi nguy cơ nạn đói, đời sống nh}n d}n từng bước ổn định Trên nền tảng đó, việc mở rộng diện tích gieo trồng, đẩy mạnh tăng gia sản xuất, thực h{nh tiết kiệm trong c|c năm 1955-1957 tiếp tục được duy trì v{ ph|t triển Việc đầu tư chăn nuôi, mở mang chuồng trại, tăng đ{n gia súc, gia cầm được quan t}m chỉ đạo đ~ góp phần cải thiện đời sống nh}n d}n, tăng cường sức kéo, cung cấp nguồn ph}n hữu cơ cho c}y trồng

Để tiếp tục thực hiện chính s|ch ruộng đất của Đảng, đem lại quyền lợi cho nông d}n, Đảng bộ tỉnh đ~ l~nh đạo tiếp tục ho{n th{nh cuộc cải c|ch ruộng đất đợt 1 ở 47 x~ thuộc 3

huyện trong tỉnh Sau đó th|ng 10/1954, Th|i Nguyên tiếp tục tiến h{nh cải c|ch ruộng đất đợt 2 ở 22 x~ Đồng thời lúc n{y, c|c huyện miền núi cũng tiến h{nh đấu tranh đòi địa chủ giảm tô, giảm tức Những th{nh quả của cải c|ch ruộng đất l{

vô cùng to lớn, giai cấp địa chủ phong kiến bị đ|nh đổ, giấc

mơ “người c{y có ruộng” bao đời nay của giai cấp nông d}n

trở th{nh hiện thực Mặc dù vậy, nhận thức v{ h{nh động ấu trĩ, tả khuynh, gi|o điều, m|y móc khi triển khai cải c|ch ruộng đất đ~ để lại những hậu quả oan sai hết sức nặng nề Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên đ~ kịp thời tiếp thu chỉ đạo của Trung ương Đảng, triệu tập 140 c|n bộ cốt c|n tổ chức tập huấn, qu|n triệt chủ trương, biện ph|p sửa sai trước khi xuống cơ sở C|c c|n bộ chủ chốt v{ c|c đội sửa sai của c|c huyện, x~ được tập huấn chu đ|o Việc sửa sai được tiến h{nh thí điểm tại x~ D}n Chủ (huyện Đồng Hỷ), sau tổ chức rút kinh nghiệm mới mở rộng tiến h{nh một c|ch thận trọng, chắc chắn Không chỉ những th{nh quả của cải c|ch ruộng đất đem lại, m{ cả tinh thần cầu thị của c|n bộ, đảng viên trong đấu tranh khắc phục những hạn chế sai lầm, có ý nghĩa quan trọng đặc biệt đối với việc củng cố niềm tin của quần chúng nh}n d}n đối với đường lối chính s|ch của của Đảng v{ Chính phủ Việc l~nh đạo thực hiện nhiệm vụ đấu tranh chống }m mưu v{ h{nh động ph| hoại của kẻ địch sau chiến tranh trở th{nh trọng yếu Lợi dụng việc tập kết chuyển qu}n theo tinh thần Hiệp định Giơ-ne-vơ, c|c phần tử phản động đội lốt tôn gi|o đ~ tuyên truyền, dụ dỗ, lôi kéo, ép buộc gi|o d}n trong c|c xứ đạo ở Th|i Nguyên di cư v{o Nam Tình hình an ninh chính trị trở nên phức tạp Tỉnh ủy đ~ chủ trương mở c|c lớp tuyên truyền chính s|ch đo{n kết d}n tộc v{ tôn gi|o của Đảng, th{nh lập 8 đo{n công t|c xuống 12 x~ thuộc c|c huyện Đại

Từ, Đồng Hỷ, Phú Bình, Phổ Yên, nơi có nhiều đồng b{o công

gi|o sinh sống để nắm bắt tình hình Tỉnh ủy đ~ l~nh đạo c|c

cơ quan chính quyền tổ chức đấu tranh, vạch trần }m mưu v{ thủ đoạn của những kẻ phản động, bắt giam v{ xét xử công khai những kẻ cầm đầu Chính vì vậy, tình hình dần ổn định, b{ con gi|o d}n an t}m ở lại l{m ăn sinh sống, một số đ~ di cư cũng tìm về quê cũ an cư lạc nghiệp

3 Lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ xây dựng củng cố hậu phương, chi viện cho chiến trường miền Nam

Để tiến h{nh cải tạo c|c th{nh phần kinh tế phi x~ hội chủ nghĩa, năm 1955, Đảng bộ tỉnh l~nh đạo x}y dựng thí điểm 5 hợp t|c x~ (HTX), ở x~ Hùng Sơn v{ x~ Tiên Hội (huyện Đại Từ) Những ng{y đầu khó khăn, Tỉnh ủy đ~ l~nh đạo c|c cấp bộ Đảng, chính quyền tăng cường c|n bộ giúp

bà con nông d}n ph|t triển tổ đổi công, x}y dựng HTX Đến năm 1958, Th|i Nguyên đ~ có 28 HTX nông nghiệp Trong giai đoạn 1958-1960, Đảng bộ tỉnh đ~ l~nh đạo đẩy mạnh phong tr{o x}y dựng tổ đổi công, ph|t triển HTX nông nghiệp, mở rộng diện tích trồng trọt, |p dụng kĩ thuật trong sản xuất, chăn nuôi, nhờ đó đ~ đ|p ứng cơ bản nhu cầu lương thực cho địa phương v{ đóng góp hơn 45 ng{n tấn lương thực cho Nh{ nước

Chiến dịch đại vận động sản xuất Đông - Xuân 1960-1961

“Phất cao cờ hồng, quyết thắng Đông - Xu}n, tiến qu}n toàn diện” đ~ khích lệ phong tr{o sản xuất nông nghiệp trong to{n

tỉnh Khẩu hiệu “Cót đầy thóc, bồ đầy khoai, đồi cỏ xanh tươi, tr}u bò béo khỏe, ao hồ đầy tôm c|” được hưởng ứng ở khắp c|c địa phương trong tỉnh Tiếp sau đó c|c phong tr{o “Thi đua làm thủy lợi”, “10 giỏi”, “Thi đua ba nhất”, “Thi đua Ấp Bắc”,

“Mỗi người l{m việc bằng hai để đền đ|p đồng b{o miền Nam ruột thịt”, “Thi đua khai hoang, phục hóa, mở rộng diện tích gieo trồng” thực sự trở th{nh phong tr{o quần chúng rộng r~i, sôi động trong sản xuất bởi có c|c cấp ủy Đảng, chính quyền l~nh đạo, chỉ đạo s}u s|t, cụ thể v{ kịp thời Sản phẩm lương thực của tỉnh năm 1965 đạt gần 120 ng{n tấn (năm

1960 đạt hơn 92 ng{n tấn); diện tích c}y công nghiệp tăng từ 1,7 lên 2,2 ng{n ha; đ{n tr}u tăng từ 57 ng{n lên 72 ng{n con, lợn tăng từ 72 ng{n lên 102 ng{n con Với những nỗ lực đó, tỉnh Th|i Nguyên đóng góp cho Nh{ nước 19,5 ng{n tấn lương thực (năm 1960 l{ 6,5 ng{n tấn) Đến cuối 1967, to{n tỉnh đ~ phục hồi v{ x}y dựng thêm 36 HTX đưa tổng số HTX trong tỉnh lên 1.020, trong đó có 718 HTX bậc cao (chiếm 70,3%), thu hút 90% số hộ nông d}n tham gia (th{nh phố Th|i Nguyên có tỷ lệ hơn 98%, cao nhất tỉnh) Sang đầu những năm 70, phong tr{o ph|t triển HTX ở nhiều nơi gặp nhiều khó khăn Cuối năm

1973, chỉ còn 79% số hộ nông d}n trong tỉnh tham gia hợp t|c x~, thậm chí có nơi như Võ Nhai đến năm 1975 chỉ còn 5% số

hộ nông d}n tham gia Tỉnh ủy đ~ phải tăng cường 200 c|n bộ xuống cơ sở để th|o gỡ khó khăn, kịp thời ngăn chặn sự suy tho|i của c|c HTX

Cùng với việc l~nh đạo sản xuất nông nghiệp, Đảng bộ tỉnh luôn coi trọng công t|c l~nh đạo ph|t triển công nghiệp địa phương Quan điểm l~nh đạo thể hiện rõ trong nghị quyết Đại

hội Đảng bộ lần thứ VI: “Nhiệm vụ của ngành công nghiệp địa phương là phải tận dụng hết khả năng cơ sở sẵn có, đồng thời phát triển thêm cơ sở mới cần thiết, sản xuất những công cụ phục

vụ sản xuất, chế biến nông sản, lâm sản, sản xuất vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu” 1

Triển khai Nghị quyết đó, Tỉnh ủy Th|i Nguyên đ~ l~nh đạo ph|t triển công nghiệp địa phương trên cả 3 loại hình quốc doanh, công tư hợp doanh v{ thủ công nghiệp Công t|c cải tạo XHCN, tăng cường quản lí sản xuất được đặc biệt coi trọng Khi Th|i Nguyên được Trung ương Đảng v{ Chính phủ lựa chọn để x}y dựng Khu liên hợp Gang thép, Tỉnh ủy đ~ l~nh đạo công t|c tham gia đóng góp sức người, sức của để x}y dựng cơ sở hạ tầng của ng{nh công nghiệp Trung ương tại địa phương Cùng với việc x}y dựng khu công nghiệp Trung ương, c|c mỏ kho|ng sản ở địa phương được phục hồi, Nh{ m|y điện Cao Ngạn, Mỏ sắt Trại Cau được x}y dựng đ~ đưa Th|i Nguyên trở th{nh trung t}m công nghiệp nặng h{ng đầu của cả nước Đến năm 1965, số lượng công nh}n trong ng{nh công nghiệp địa phương đ~ tăng lên 4,6 ng{n người

_

( 1) Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên, Tập 1(1936-1965), Thái Nguyên,

2003, tr 360

(trong đó quốc doanh l{ 2,1 ng{n người) Gi| trị tổng sản lượng công nghiệp tăng 12%/năm

Trong những năm chống chiến tranh ph| hoại của đế quốc

Mĩ, c|c ng{nh công nghiệp địa phương phải hoạt động cầm chừng, nhiều nh{ m|y xí nghiệp bị ph| hủy phải ngừng hoạt động Năm 1973, c|c nh{ m|y luyện c|n thép, Nh{ m|y giấy Ho{ng Văn Thụ, Nh{ m|y điện Cao Ngạn, Mỏ sắt Trại Cau được khôi phục trở lại sản xuất Đến năm 1974, ng{nh công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp bắt đầu ổn định sản xuất Hầu hết c|c xí nghiệp, nh{ m|y đều đạt chỉ tiêu sản xuất, có nơi vượt chỉ tiêu như ng{nh than vượt 4,7%, gang thép vượt 7,8%

Trong bối cảnh chiến tranh |c liệt, tình hình trật tự trị an

có những diễn biến phức tạp, ng{y 12/3/1967, Tỉnh ủy Bắc Th|i đ~ ra Nghị quyết số 39-NQ/TU về nhiệm vụ bảo vệ trị an thời chiến Triển khai Nghị quyết đó, c|c đảng bộ cơ sở đ~ l~nh đạo công t|c giữ gìn trật tự an ninh, ph|t động quần chúng nh}n d}n tố gi|c tội phạm, tổ chức kiểm điểm, gi|o dục những phần tử trước kia l{ tề, ngụy, từng tham gia c|c tổ chức phản động Ng{y 5/4/1967, lực lượng Công an tỉnh đ~ điều tra ph| |n, đập tan tổ chức phản động “Hội nông d}n liên hiệp Việt Nam” ở Định Hóa Đ}y l{ tổ chức phản động hình th{nh từ năm 1963 có phạm vi hoạt động ở hơn 20 x~ thuộc c|c huyện Định Hóa, Đại Từ v{ Phú Lương Trong c|c năm 1973-1974, ta tiếp tục đấu tranh ph| c|c tổ chức phản động như “Đảng nông d}n cứu quốc”, “Liên đo{n người Cộng sản”

đang lén lút hoạt động tuyên truyền xuyên tạc đường lối của Đảng, chủ trương x}y dựng hợp t|c x~, nói xấu c|n bộ, g}y mất trật tự an ninh ở c|c huyện Võ Nhai v{ Định Hóa

Công t|c tuyển qu}n trong điều kiện chiến tranh |c liệt vẫn được duy trì v{ đạt kết quả tốt Trong 3 năm (1965-1967), Th|i Nguyên tuyển được hơn 10.590 t}n binh, trực tiếp tuyển qu}n v{ huấn luyện Tiểu đo{n 68 để chi viện cho chiến trường miền Nam Năm 1968, việc tuyển qu}n có nhiều khó khăn do chỉ tiêu giao bằng 91% của cả 3 năm trước Ban Thường vụ Tỉnh ủy đ~ ra Thông tri l~nh đạo công t|c tuyển qu}n năm 1968, nhấn mạnh: “kiên quyết vận động đạt v{ vượt mức qu}n số, đảm bảo chất lượng tốt, thời gian nhanh, giao qu}n gọn v{ an to{n” Thực hiện Thông tri đó, Hội đồng nghĩa vụ qu}n sự tỉnh được củng cố, tăng cường đ~ tích cực chỉ đạo công t|c tuyển qu}n C|c cấp ủy Đảng đẩy mạnh công t|c l~nh đạo, tuyên truyền, gi|o dục động viên thanh niên hăng h|i tham gia nhập ngũ Tỉnh đo{n ph|t động “Ng{y hội thanh niên tòng qu}n chống Mĩ cứu nước” C|c tổ chức đo{n thể địa phương có nhiều s|ng kiến để động viên thanh niên tòng qu}n, như “Hội thanh niên tòng qu}n” của Huyện đo{n Đồng Hỷ, Phú Bình, Võ Nhai; c|c cụ phụ l~o x~ Phúc Trìu tặng thanh niên nhập ngũ chiếc gậy “Vượt Trường Sơn đ|nh Mĩ”; huyện Đại Từ tặng con em lên đường ra trận chiếc lược (l{m

từ x|c m|y bay Mĩ bị bắn rơi ở H{ Thượng) mang dòng chữ

“Con em Đại Từ ra đi l{ chiến thắng” Với sự l~nh đạo v{ chỉ

đạo quyết liệt của c|c cấp bộ Đảng, chính quyền, 4 đợt tuyển qu}n trong năm 1968 của tỉnh Th|i Nguyên đều ho{n th{nh tốt chỉ tiêu, riêng đợt 4 của năm vượt 9,3% qu}n số v{ ph|t triển thêm 5.444 tự vệ, d}n qu}n Năm 1969, to{n tỉnh tuyển được 1.615 t}n binh v{ trực tiếp huấn luyện 2 tiểu đo{n bộ binh 68B, 68C lên đường v{o Nam chiến đấu Năm 1972, số lượng tuyển qu}n tăng 1,81 lần so với năm 1971 Trong hơn 2 năm (1/1973 đến th|ng 4/1975), to{n tỉnh Th|i Nguyên đ~ động viên được 8.600 thanh niên nhập ngũ, riêng đợt tổng động viên đầu năm 1975 đ~ tuyển được 4.103 t}n binh Những nỗ lực đó đ~ kịp thời chi viện cho chiến trường miền Nam góp phần v{o thắng lợi của cuộc Tổng tiến công v{ nổi dậy mùa xu}n 1975

Cùng với việc ph|t triển kinh tế, Tỉnh ủy l~nh đạo đẩy mạnh sự nghiệp văn hóa gi|o dục v{ đạt được những kết quả đ|ng khích lệ Từ năm 1958 đến1960, to{n tỉnh có 28 ng{n người được xóa mù chữ, 162 trường học c|c cấp được x}y dựng, có gần 1.000 gi|o viên v{ 35 ng{n học sinh cấp 1,2,3

Từ năm 1960 đến 1970, số lượng học sinh phổ thông tăng nhanh, đặc biệt từ 1965 đến 1970 tăng trung bình 14,7%/ năm Từ năm 1973 đến 1975, số lượng học sinh hằng năm tăng từ 4,5% đến 6,5%/năm

Công t|c chăm sóc sức khỏe cho nh}n d}n có nhiều tiến bộ Đến năm 1960, c|c cơ sở y tế tăng 2 lần so với ng{y hòa bình lập lại Năm 1973, to{n tỉnh Th|i Nguyên có 150 cơ sở y tế Số

người kh|m chữa bệnh đầu những năm 70 tăng từ 100% đến 140%/năm, đặc biệt có gần 1 vạn thanh niên được kh|m tuyển nghĩa vụ qu}n sự

4 Lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ xây dựng lực lượng

vũ trang, chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ

Thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 (3/1955) của Ban Chấp h{nh Trung ương Đảng về x}y dựng qu}n đội từng bước tiến lên chính quy, hiện đại, Tỉnh ủy Th|i Nguyên đ~ có những chỉ thị, nghị quyết v{ biện ph|p cụ thể để x}y dựng lực lượng vũ trang địa phương C|c đơn vị bộ đội địa phương v{ d}n qu}n du kích, tự vệ được củng cố về tổ chức v{ tăng cường huấn luyện Khi Th|i nguyên được chọn thí điểm thi h{nh Luật nghĩa vụ qu}n sự, Đảng bộ tỉnh Th|i Nguyên đ~ l~nh đạo việc học tập đường lối chủ trương qu}n

sự của Đảng cho mọi tầng lớp nh}n d}n Nhiều c|n bộ, đảng viên có năng lực được điều động tăng cường công t|c qu}n

sự cho c|c cấp ủy Đảng Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần

thứ VI (3/1961) đ~ khẳng định “công tác củng cố chính quyền, các đoàn thể quần chúng, củng cố quốc phòng an ninh

là nhiệm vụ quan trọng có ý nghĩa quyết định đến sự ổn định

và phát triển kinh tế xã hội ở địa phương”1

_

1 Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên, Tập 1(1936-1965), Thái Nguyên,

2003, tr 350

Trong khi Đảng bộ, chính quyền v{ nh}n d}n tỉnh Th|i Nguyên đang tích cực thực hiện những mục tiêu kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, đế quốc Mĩ do thua đau trên chiến trường miền Nam đ~ r|o riết chuẩn bị đ|nh ph| miền Bắc hòng ph| hoại công cuộc x}y dựng chủ nghĩa x~ hội v{ ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc đối với miền Nam Th|i Nguyên l{ trung t}m công nghiệp nặng h{ng đầu của cả nước trở th{nh một trong những mục tiêu đ|nh ph| đế quốc Mĩ Trước tình hình

đó, Tỉnh ủy Bắc Th|i đ~ triển khai công t|c củng cố tổ chức, kiện to{n đội ngũ c|n bộ chỉ huy, bồi dưỡng n}ng cao nhận thức chính trị v{ năng lực chiến đấu trong lượng vũ trang của tỉnh Hằng năm, c|n bộ chiến sĩ trong lực lượng vũ trang, d}n qu}n du kích v{ tự vệ địa phương đều được tập huấn n}ng cao trình độ chính trị, diễn tập, củng cố kĩ thật v{ trình độ t|c chiến Vai trò l~nh đạo của Đảng được tăng cường trong qu}n đội Số lượng đảng viên trong lực lượng vũ trang địa phương chiếm gần 19%, trong đó có 100% đảng viên trẻ

Năm 1964, Tỉnh ủy Th|i Nguyên đ~ ra Chỉ thị số 18-CT/TU, ng{y 30/7/1964 “Về việc nhận rõ tình hình mới, n}ng cao tinh thần cảnh gi|c, sẵn s{ng chiến đấu, chống mọi }m mưu của địch khiêu khích v{ ph| hoại miền Bắc” Chỉ thị nhấn mạnh: “C|c cấp ủy Đảng phải nắm vững lực lượng qu}n sự ở địa phương, phải củng cố tăng cường c|c tổ chức công an, d}n qu}n tự vệ” Thực hiện Chỉ thị đó, c|c cấp ủy Đảng, chính quyền c|c cấp, c|c cơ quan, đơn vị, xí nghiệp trên địa b{n tỉnh

đ~ nhanh chóng chuyển đổi hoạt động sang điều kiện thời chiến C|c kho t{ng, t{i liệu quan trọng, người gi{, trẻ em được tổ chức sơ t|n C|c đội tự vệ, chữa ch|y, cứu thương, c|c đ{i quan s|t được th{nh lập; hệ thống hầm, h{o phòng không được x}y dựng; c|c hoạt động tập huấn phối hợp chỉ huy, sẵn s{ng chiến đấu, phục vụ chiến đấu được triển khai ở khắp nơi Ng{y 22/5/1965, theo Quyết định của Qu}n khu Việt Bắc, Ban chỉ huy Tỉnh đội đ~ th{nh lập Đại đội 73 l{ đơn vị bộ đội địa phương có nhiệm vụ sẵn s{ng chiến đấu trên địa b{n tỉnh khi

có chiến sự xảy ra

Th|ng 10/1965, đế quốc Mĩ mở rộng địa b{n đ|nh ph| |c liệt miền Bắc, trọng điểm l{ c|c mục tiêu kinh tế, quốc phòng Cầu Gia Bẩy th{nh phố Th|i Nguyên trở th{nh một trong những mục tiêu

đó S|ng 17/10/1965, đế quốc Mĩ huy động 29 chiếc m|y m|y bay trút 116 quả bom ph| xuống khu vực cầu Gia Bẩy, khiến cầu bị hỏng nặng, 147 người bị thương vong, 45 ngôi nh{ v{ một số cơ sở sản xuất bị ph| hỏng Trực tiếp đối đầu với bom đạn Mĩ trong tình thế bất ngờ, qu}n d}n th{nh phố Th|i Nguyên đ~ kiên cường, dũng cảm chiến đấu v{ phục vụ chiến đấu Bất chấp những loạt tên lửa bắn ph| |c liệt trận địa, Trung đo{n ph|o cao xạ 210 ở Gia S{ng đ~ ngoan cường chiến đấu, bắn rơi 1 m|y bay địch Những tấm gương chiến đấu quên mình của c|n bộ, chiến sĩ, tự vệ, d}n qu}n v{ nh}n d}n, đặc biệt l{ tinh thần quả cảm của 32 chiến sĩ Đại đội tự vệ khu phố Ho{ng Văn Thụ (15 đồng chí hy sinh, 17 đồng chí bị thương) đ~ khẳng định ý chí của qu}n d}n “th{nh phố thép”