Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình stse chuyên đề “vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN DIỆU LINH
BåI D¦ìNG N¡NG LùC GI¶I QUYÕT VÊN §Ò TRONG GI¸O DôC PH¸T TRIÓN BÒN V÷NG TH¤NG QUA D¹Y HäC TR¶I NGHIÖM THEO M¤ H×NH STSE CHUY£N §Ò “VËT LÝ VíI GI¸O DôC VÒ B¶O VÖ M¤I TR¦êNG””
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Bộ môn Vật lí
Mã số: 9.14.01.11
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2023
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
Người hướng dẫn khoa học:
1 GS.TS Đỗ Hương Trà
2 TS Tưởng Duy Hải
Phản biện 1: PGS.TS Phạm Kim Chung
Trường Đại học giáo dục – ĐHQG Hà Nội
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
Thư viện Quốc Gia Hà Nội Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Trang 3[1] Đỗ Hương Trà, Nguyễn Diệu Linh (2021) Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn
đề thực tiễn qua tổ chức các hoạt động trải nghiệm gắn với giáo dục phát triển bền vững trong dạy học vật lí, Tạp chí Khoa học Trường Đại học sư phạm Hà
Nội, tập 66, số 2, trang 174-185 DOI: 10.18173/2354-1075.2021-0032
[2] Nguyễn Diệu Linh, Đỗ Hương Trà, Tưởng Duy Hải (2021) Tổ chức dạy học
Vật lí dựa trên vấn đề thực tiễn của địa phương ở trường THPT góp phần giáo dục phát triển bền vững, kỉ yếu Hội thảo khoa học giảng dạy vật lí toàn quốc lần
thứ 5, trang 174-183
[3] Nguyễn Diệu Linh, Đỗ Hương Trà, Tưởng Duy Hải (2023) Tổ chức dạy học
theo mô hình STSE nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của phát triển bền vững ở học sinh, Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt 5, tập 23, trang 79-85 ISSN:
2354-0753
[4] Nguyen Dieu Linh (2023) Planning and organizing experiential teaching with
the topic of climate change to contribute to environmental protection education for high school students, IOSR Journal of Research & Method in Education
(IOSR-JRME), Volume 13, Issue 3, Ser I, pp 01-06 DOI:
10.9790/7388-1303020106
[5] Nguyen Dieu Linh, Do Huong Tra, Tuong Duy Hai (2023) Building
problem-solving competency framework in sustainable development education for high school students, HNUE JOURNAL OF SCIENCE, Volume 68, Issue 4, pp 122-
133 DOI: 10.18173/2354-1075.2023-0089
Trang 4MỞ ĐẦU
1 Lí do lựa chọn đề tài
Hiện nay sự phát triển của công nghệ 4.0, công nghệ AI, … đang và sẽ trở thành một khía cạnh quan trọng của cuộc sống nhưng kèm theo đó là các thách thức toàn cầu mà nhân loại phải đối mặt như ô nhiễm môi trường, khủng hoảng năng lượng, biến đổi khí hậu Nước ta đang trong tiến trình đổi mới, phát triển và hội nhập, không những cần đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội mà còn phải quan tâm đến bảo vệ môi trường, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững Giáo dục đào tạo là chìa khoá để thay đổi xã hội hướng tới sự phát triển bền vững mỗi HS với tư cách là một công dân có trách nhiệm với xã hội sử dụng hiệu quả các quá trình nhận thức, hành động và thái độ, động cơ, xúc cảm để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn Để đạt được mục tiêu đó, người học cần một nền giáo dục phát triển và khác biệt hơn, trong đó tập trung vào sáng tạo và đổi mới Không còn quá cần thiết phải học thuộc lòng và ghi nhớ thông tin theo một thứ tự chính xác khi có nhiều công cụ hỗ trợ điều này nhanh chóng Điều quan trọng trong dạy học là đem đến cho người học những môi trường thúc đẩy sự sáng tạo, cho họ cơ hội khám phá và tìm tòi theo tốc
độ của riêng mình Học tập trải nghiệm cho phép người học tham gia vào các lĩnh vực yêu thích và giải quyết các vấn đề như họ sẽ phải đối mặt trong các tình huống thực tiễn các vấn đề của PTBV gắn liền với thực tiễn cuộc sống nhằm giúp người học có nhiều cơ hội tham gia các hoạt động thực tiễn, tự học tập qua quá trình trải nghiệm của bản thân Đặc biệt, trong thế kỉ XXI, khi mà khoa học và công nghệ tiến
bộ vượt bậc, tri thức khoa học đã mang lại lợi ích to lớn cho nhân loại, nhưng nó cũng dẫn đến những tác động tiêu cực đối với xã hội và môi trường Nhiều quốc gia chuẩn bị cho công dân của họ bằng cách đưa kiến thức khoa học, công nghệ vào chương trình giảng dạy ở nhà trường, giúp mọi người thích nghi với thế giới tương lai (OECD, 2016a) và giải quyết các vấn đề về môi trường, xã hội [69] Đây cũng chính
là mô hình dạy học mà nhiều nghiên cứu quan tâm, mô hình dạy học STSE (Science, Technology, Society, and Environment)
Chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường” đề cập đến một trong các vấn đề thời sự của thực tiễn: “sự tàn phá môi trường đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của từng quốc gia, đặc biệt là ở nước ta Các nhiệm
vụ trong chuyên đề giúp HS có nhận thức đúng đắn và hành động phù hợp để bảo vệ môi trường đáp ứng mục tiêu PTBV” [7] Với những nội dung mang tính thực tiễn như vấn đề về bảo vệ môi trường, năng lượng tái tạo, … nếu GV tổ chức dạy học trải nghiệm một cách khéo léo, có thể tạo ra những cam kết có trách nhiệm của cá nhân
và tập thể để tạo ra những hành động có hiệu quả cho cộng đồng HS có thể đưa các kiến thức về khoa học, công nghệ để giải quyết vấn đề về môi trường, xã hội trong thực tiễn, ứng xử với thiên nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững xã hội
Chính vì những lí do trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài“Bồi dưỡng năng lực
giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững thông qua dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường ”
2 Mục tiêu nghiên cứu
Xác định cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững, xác định cơ sở lí luận và thực tiễn về tổ chức dạy học trải nghiệm theo
Trang 5mô hình STSE, để đề xuất tiến trình dạy học chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo
vệ môi trường”, vật lí 10 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững của học sinh
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Hoạt động của GV và HS trong dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường”;
- Năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV của học sinh
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung kiến thức của chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường”;
- Không gian giới hạn: Đối tượng HS lớp 10 thuộc địa bàn tỉnh Hải Dương
4 Giả thuyết khoa học
Nếu dựa trên mục tiêu của GDPTBV, dựa trên cấu trúc của năng lực GQVĐ và cơ sở
lí luận của dạy học trải nghiệm, dạy học theo mô hình STSE cùng với việc phân tích nội dung kiến thức cần học chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường” thì có thể đề xuất được quy trình tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường” nhằm bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu mục tiêu của GDPTBV;
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của dạy học trải nghiệm, dạy học theo mô hình STSE;
- Nghiên cứu và đề xuất cấu trúc của năng lực GQVĐ trong GDPTBV; trong đó làm rõ các biểu hiện hành vi và tiêu chí chất lượng của hành vi;
- Phân tích nội dung kiến thức cần học chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường”;
- Điều tra thực tiễn về dạy học trải nghiệm, về dạy học chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường”;
- Thiết kế tiến trình dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường” và xây dựng công cụ đánh giá năng lực GQVĐ trong GDPTBV
- Thực nghiệm sư phạm theo tiến trình dạy học đã soạn thảo để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của nó đối với việc bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV của người học
5 Phương pháp nghiên cứu
6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Nghiên cứu các tài liệu về GDPTBV, về mô hình dạy học STSE và năng lực GQVĐ trong GDPTBV để làm cơ sở đề xuất qui trình tổ chức dạy học trải nghiệm theo
mô hình STSE đáp ứng mục tiêu bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV;
Trang 6- Phân tích nội dung kiến thức cần học chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường” và các tài liệu khoa học liên quan đến kiến thức thuộc chuyên đề này để làm căn cứ xác định việc thiết kế và tổ chức các hoạt động dạy học
6.2 Phương pháp nghiên cứu điều tra thực tiễn
- Nghiên cứu điều tra thực tiễn được thực hiện trên đối tượng GV và HS thuộc địa bàn tỉnh Hải Dương nhằm xác định những thuận lợi và khó khăn khi tổ chức dạy học trải nghiệm và tổ chức dạy học chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường” Dựa trên cơ sở lí luân và kết quả điều tra thực tiễn để từ đó đề xuất các giải pháp về tổ chức dạy học bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV
- Phương pháp chuyên gia được thực hiện với các giảng viên thuộc chuyên ngành
Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí, các GV cốt cán để hỏi về cấu trúc năng lực GQVĐ trong GDPTBV nhằm xác định độ tin cậy và độ giá trị của các công cụ đánh giá để bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV Từ đó, có những điều chỉnh công cụ đánh giá cho phù hợp
6.3 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm 2 vòng trên đối tượng học sinh lớp 10 THPT tỉnh Hải Dương Các dữ liệu thực nghiệm thu được được phân tích cả về mặt định tính lẫn định lượng nhằm kiểm định giả thuyết khoa học của đề tài
- Sử dụng nghiên cứu trường hợp với 8 HS được lựa chọn ngẫu nhiên để đánh giá các biểu hiện hành vi của năng lực GQVĐ trong GDPTBV qua các bài học
Dùng thống kê toán học để phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm và kiểm định giả thuyết thống kê Từ đó khẳng định hiệu quả của tiến trình dạy học đã soạn thảo đối với việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV ở người học
6 Đóng góp mới của luận án
Về mặt lí luận:
- Đề xuất được cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV;
- Đề xuất được qui trình tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE nhằm bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV
Về mặt thực tiễn:
- Thiết kế được các tiến trình dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE chuyên
đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường” vật lí lớp 10 THPT nhằm bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV;
- Các tiến trình dạy học thực nghiệm đã được phân tích và điều chỉnh có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các GV trong quá trình tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE chuyên đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường”
7 Cấu trúc luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận chung và kiến nghị, danh mục các công trình khoa học liên quan đến luận án đã được công bố, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận án gồm 04 chương:
Trang 7Chương 1 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
Chương 2 Cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE nhằm bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV
Chương 3 Thiết kế tiến trình dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE chuyên
đề “Vật lí với giáo dục về bảo vệ môi trường”
Chương 4 Thực nghiệm sư phạm
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trong chương này, chúng tôi tìm hiểu những công trình nghiên cứu được tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau, đã công bố trên các tạp chí khoa học uy tín trong và ngoài nước, các luận án tiến sĩ đã được bảo vệ có liên quan đến chuyên đề nghiên cứu và một số trường đại học có uy tín trong và ngoài nước Các nội dung đã tìm hiểu bao gồm:
1.1 Các nghiên cứu về giáo dục phát triển bền vững
Thuật ngữ “phát triển bền vững” được nhiều tổ chức và các tác giả nghiên cứu
và dùng với nhiều từ khác nhau, nhưng có điểm chung là sự phát triển đáp ứng được những nhu cầu của hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau Từ nội hàm khái niệm PTBV do Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về PTBV
đưa ra tại Johannesburg (Nam Phi- 2002) cho thấy PTBV gồm có 3 trụ cột chính là phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Để đạt được các mục tiêu của PTBV, GD có vai trò quan trọng bởi lẽ thông qua giáo dục, người học sẽ được trang
bị kiến thức, năng lực cần thiết để giúp họ không chỉ hiểu mà còn suy nghĩ, hành động bền vững nhằm giải quyết những thách thức trong nước và thế giới phải đối mặt Như vậy, với các nghiên cứu khác nhau, các khái niệm về GDPTBV có khác nhau nhưng đều thống nhất ở điểm chung, đó là: giáo dục phát triển bền vững là một hướng tiếp cận trong lĩnh vực giáo dục dựa trên ba trụ cột kinh tế, giáo dục, môi trường nhằm tạo
ra sự phát triển toàn diện cho cá nhân và xã hội trong một tương lai bền vững
Như vậy, giáo dục vì sự phát triển bền vững, giáo dục phát triển bền vững (Education for Sustainable Development) hay giáo dục bền vững (Sustainability Education) được định nghĩa là quá trình học dẫn đến kết quả là hình thành ở người học khả năng giải quyết vấn đề, trình độ hiểu biết về khoa học, xã hội và những hành động hợp tác cần thiết để đảm bảo cho một xã hội công bằng, thịnh vượng và bảo vệ môi trường Luận án sẽ sử dụng thuật ngữ Giáo dục phát triển bền vững với nghĩa là một cách tiếp cận trong giáo dục không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức về phát triển bền vững mà còn hướng đến sự phát triển các kĩ năng tư duy phản biện, sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề; phát triển nhận thức, giá trị, ý thức và hành động liên quan đến phát triển bền vững dựa trên ba trụ cột kinh tế- xã hội- môi trường
Trong GDPTBV, năng lực chủ chốt là những kĩ năng, kiến thức và thái độ cần
Trang 8thiết để xây dựng một tương lai bền vững cho con người và hành tinh Như vậy, dù các nghiên cứu có đưa ra các năng lực chủ chốt của GDPTBV có thể khác nhau, song đều nhấn mạnh ở 3 điểm: tư duy hệ thống, phản biện và đánh giá, giao tiếp hiệu quả, giải quyết vấn đề và hành động bền vững
Luận án quan tâm đến năng lực giải quyết vấn đề của HS trong việc đưa ra các giải pháp hiệu quả để giải quyết các vấn đề phát triển bền vững và gọi đó là năng lực GQVĐ trong GDPTBV
1.2 Các nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực trong giáo dục phát triển bền vững
Mặc dù có những mô tả không giống nhau về thuật ngữ năng lực GQVĐ nhưng tổng thể đều dẫn đến cùng một quan niệm rằng GQVĐ là một năng lực chung thể hiện khả năng của mỗi người trong việc nhận thức, khám phá được những tình huống
có vấn đề trong học tập và cuộc sống mà không có định hướng trước về kết quả và tìm các giải pháp để giải quyết những vấn đề đặt ra trong tình huống đó, qua đó thể hiện khả năng tư duy, hợp tác trong việc lựa chọn và quyết định giải pháp tối ưu
Năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV được hiểu là khả năng huy động kiến thức, kĩ năng, thái độ, xúc cảm để đề xuất và thực hiện các giải pháp giải quyết vấn đề thực tiễn trong các tình huống học tập hoặc bối cảnh cụ thể góp phần thực hiện mục tiêu PTBV
Qua phân tích tổng quan cho thấy, chưa có sự thống nhất về cấu trúc của năng lực GQVĐ Cấu trúc này phụ thuộc vào cách tiếp cận định nghĩa của năng lực GQVĐ và việc xác định các thành tố, mức độ hành vi của năng lực GQVĐ phụ thuộc vào các lĩnh vực cụ thể như trong giáo dục PTBV, trong giáo dục STEM, trong việc GQVĐ gắn với chuyên ngành cụ thể, …
Với sự kế thừa từ các nghiên cứu trước đó về năng lực GQVĐ nói chung và các vấn đề của PTBV trong GD, luận án cần phải đề xuất cấu trúc năng lực GQVĐ trong GDPTBV với một số điểm khác biệt về chỉ số hành vi và tiêu chí chất lượng phù hợp với đối tượng HS THPT
Các nghiên cứu đã phân tích tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực trong GDPTBV, kể đến một số phương pháp dạy học để nhằm mục đích cuối cùng là hướng tới việc bồi dưỡng các năng lực GQVĐ trong GDPTBV Tuy nhiên, việc đưa ra qui trình
tổ chức dạy học bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV chưa thấy có công trình nào nghiên cứu một cách chi tiết
1.3 Các nghiên cứu về dạy học trải nghiệm đáp ứng mục tiêu PTBV
Khái niệm dạy học trải nghiệm, được hiểu là cách thức tổ chức dạy học thông qua trải nghiệm thực tiễn và tương tác trực tiếp với môi trường học tập Đây là hoạt động do cá nhân tham gia trực tiếp vào quá trình học để hình thành và phát triển kinh nghiệm Luận án quan tâm đến tổ chức DHTN đáp ứng mục tiêu bồi dưỡng năng lực cho HS
Trang 9Ngoài nghiên cứu về khái niệm, qui trình tổ chức dạy học trải nghiệm được nhiều nghiên cứu quan tâm qui trình học qua trải nghiệm các nghiên cứu đã đề xuất đều có điểm chung là từ kinh nghiệm cụ thể/quan sát/tạo động cơ phản ảnh hình thành kiến thức ứng dụng vào tình huống mới để phát triển kinh nghiệm đã
có chuyển thành kinh nghiệm mới của bản thân cho chu trình học tập tiếp theo
Dạy học trải nghiệm có một bước tiến quan trọng hơn khi vào năm 2002, chương trình “Dạy học vì một tương lai bền vững” đã được UNESCO thông qua Một số nghiên cứu đề cập đến các phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm có thể được sử dụng trong giáo dục phát triển bền vững như: học ngoại khóa, dự án cộng đồng và khảo sát sinh thái Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng đưa ra các bước để thiết kế một khóa học về dạy học trải nghiệm cho giáo dục phát triển bền vững cùng với các ví dụ về hoạt động trải nghiệm được sử dụng trong giáo dục phát triển bền vững và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa học sinh và sinh viên ra khỏi lớp học để trải nghiệm các vấn đề thực tế liên quan đến bền vững
1.4 Các nghiên cứu về dạy học theo mô hình STSE
Giáo dục theo mô hình STSE: Khoa học- Công nghệ- Xã hội- Môi trường (Science- Technology- Society- Environment) đã nổi lên như một phong trào lớn trong giáo dục khoa học từ những năm 1970 và vẫn là một trong những ưu tiên hàng đầu cho cải cách giáo dục khoa học trên toàn thế giới hiện nay Giáo dục theo mô hình STSE có mục tiêu chính là phát triển trách nhiệm xã hội trong việc ra quyết định tập thể về các vấn đề xã hội liên quan đến khoa học và công nghệ, phù hợp với mục tiêu GDPTBV Các vấn đề được đặt trong bối cảnh của xã hội, khoa học, công nghệ, môi trường và được đưa vào trung tâm của mô hình Sau khi thu thập các dữ liệu và hoàn thành việc phân tích vấn đề, HS có thể tiếp tục sang quá trình “ra quyết định” và
“hành động”
Điểm chung của các nghiên cứu là đưa ra quan điểm rằng giáo dục theo mô hình STSE trang bị cho HS có kiến thức, kĩ năng để đưa ra những lựa chọn và quyết định sáng suốt, có trách nhiệm về chủ đề khoa học, xã hội để hành động, giúp cho HS vận dụng kiến thức từ trải nghiệm hàng ngày nhận ra và giải quyết các vấn đề thể hiện giá trị và trách nhiệm xã hội của cá nhân Từ các nghiên cứu cho thấy dạy học theo mô hình STSE có nhiều cơ hội đáp ứng các yêu cầu của mục tiêu GDPTBV và bồi dưỡng NL GQVĐ cho người học
Từ nghiên cứu tổng quan cho thấy, qui trình dạy học trải nghiệm mà các nhà nghiên cứu đề xuất tuy có khác nhau về hình thức nhưng không khác nhau
Trang 10nhiều ở nội dung và điểm chung đó là học từ kinh nghiệm, hành động của bản thân, học trong nhà trường gắn với giải quyết các vấn đề thực tiễn của cộng đồng Nếu trong quá trình dạy học trải nghiệm kết hợp được các yếu tố của mô hình STSE thì sẽ liên kết được sự tích cực trải nghiệm của người học với việc giải quyết các vấn đề của xã hội, môi trường Đó cũng chính là mục tiêu của GDPTBV
Vậy, các vấn đề đặt ra để nghiên cứu trong luận án là:
- Cấu trúc của năng lực GQVĐ trong GDPTBV được xác định như thế nào
và nội dung cấu trúc năng lực này như thế nào?
- Tiến trình tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE nhằm bồi
dưỡng năng lực GQVĐ trong GDPTBV gồm các giai đoạn nào? Vai trò của GV và
HS trong tiến trình đó ra sao?
- Làm thế nào để đánh giá được năng lực GQVĐ trong GDPTBV trong dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE?
CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THÔNG
QUA DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO MÔ HÌNH STSE
Để có cơ sở đề xuất các biện pháp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV, luận án nghiên cứu, phân tích năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV,
từ đó xác định khung năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV, đề xuất qui trình xây dựng chủ đề, tiến trình tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV Cụ thể:
2.1 Năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững
Năng lực: Luận án đồng ý với quan điểm xác định năng lực dựa trên hành động của tác giả Tardif Jacques, “Năng lực là khả năng hành động dựa trên sự huy động và phối hợp hiệu quả các tài nguyên bên trong (kiến thức, kĩ năng, thái độ, chiến lược, …) và tài nguyên bên ngoài: (cộng sự, tài liệu, vật tư, …) để giải quyết tình huống phức hợp xuất phát từ thực tiễn cuộc sống
Vấn đề trong GDPTBV: Nghiên cứu xác định: Vấn đề cần giải quyết trong
giáo dục phát triển bền vững đặt ra nhiệm vụ học tập gắn với lĩnh vực của cuộc
sống như môi trường, kinh tế, xã hội tồn tại trong một bối cảnh cụ thể mà người học không thể giải quyết chỉ bằng kinh nghiệm sẵn có mà phải vận dụng các kiến thức, kinh nghiệm có sẵn để tìm ra các giải pháp và khi giải quyết được người học sẽ thu được kiến thức, kĩ năng mới và năng lực hành động
Năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phát triển bền vững là khả năng huy động kiến thức, kĩ năng, thái độ, xúc cảm để phát hiện, đề xuất, thực hiện các giải pháp giải quyết vấn đề thực tiễn và được đánh giá thông qua các hoạt động giải quyết vấn đề trong các tình huống học tập hoặc bối cảnh cụ thể đáp ứng mục tiêu PTBV
Trang 11Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV
Dựa trên các nguyên tắc xây dựng khung năng lực giải quyết vấn đề gắn với chuyên ngành, luận án đã xây dựng khung năng lực giải quyết vấn đề gắn với chuyên ngành theo quy trình gồm 6 bước như hình 2.1
Hình 2.1 Qui trình xây dựng khung năng lực GQVĐ trong GDPTBV
Kết quả, khung năng lực giải quyết vấn đề trong GDPTBV có cấu trúc gồm 4 thành tố, 11 chỉ số hành vi với 03 mức độ tiêu chí chất lượng của từng hành vi, được
về môi trường, xã hội, kinh tế từ thực tiễn ở địa
phương
1.1.2 Mô tả được các vấn đề về môi trường, xã hội, kinh tế từ thực tiễn ở địa
phương
1.1.3 Mô tả được các vấn đề về môi trường,
xã hội, kinh tế từ thực tiễn ở địa phương và có
giải quyết
1.2.2 Mô tả được vấn đề PTBV cần giải quyết phù hợp với bối cảnh
địa phương
1.2.3 Mô tả được vấn
đề PTBV cần giải quyết phù hợp với bối cảnh của địa phương mang
phát hiện
2.1.2 Mô tả được thông tin về khoa học, công nghệ,
xã hội, môi trường liên quan đến vấn đề đã
phát hiện
2.1.3 Lựa chọn được thông tin về khoa học, công nghệ, xã hội, môi trường liên quan đến
PTBV
2.2.2 Nêu được giải pháp và giải thích được cơ sở
đề xuất
2.2.3 Trình bày được giải pháp và giải thích được cơ sở đề xuất hợp
lí
2.3 Lựa chọn giải 2.3.1 Lựa chọn 2.3.2 Lựa chọn 2.3.3 Phân tích được
Tổng quan nghiên cứu tài liệu và CSLL của năng lực,
năng lực GQVĐ, vấn đề của PTBV, cấu trúc năng lực, …
Dự thảo khung cấu trúc năng lực GQVĐ trong GDPTBV
Xin ý kiến chuyên gia về khung cấu trúc năng lực GQVĐ
trong GDPTBV đã dự thảo Điều chỉnh khung cấu trúc năng lực GQVĐ trong GDPTBV
Thử nghiệm khung cấu trúc năng lực GQVĐ trong GDPTBV Chỉnh sửa, hoàn thiện khung cấu trúc năng lực GQVĐ trong GDPTBV
Trang 12đồng
giải pháp phù hợp với nguồn lực của nhà trường, địa phương, cộng đồng và có tính
rạc
3.1.2 Trình bày được các bước cần thực hiện giải pháp theo thứ tự
phù hợp
3.1.3 Trình bày được các bước cần thực hiện giải pháp theo thứ tự phù hợp có cơ sở khoa
các bước rời rạc
3.2.2 Thực hiện giải pháp theo thứ
tự các bước phù
hợp
3.2.3 Thực hiện giải pháp trên cơ sở vận dụng các kiến thức về
pháp
3.3.2 Trình bày được kết quả thực hiện giải pháp;
phát hiện sai sót, khó khăn trong quá trình thực
hiện
3.3.3 Trình bày kết quả thực hiện giải pháp, phát hiện sai sót, khó khăn trong quá trình thực hiện và đề xuất
tế, xã hội, môi trường địa
phương riêng lẻ
4.1.2 Phân tích tác động của giải pháp thực hiện trong mối liên hệ giữa phát triển kinh tế, xã hội,
môi trường
4.1.3 Phân tích tác động của giải pháp thực hiện trong mối liên hệ giữa phát triển kinh tế,
xã hội, môi trường và đưa ra phương án điều chỉnh phù hợp với mục
phương/lớp học
4.2.2 Thực hiện được 01 hành động cụ thể góp phần PTBV về môi trường, xã hội, kinh tế ở địa
phương/ lớp học
4.2.3 Thực hiện được
01 hành động cụ thể góp phần PTBV về môi trường, xã hội, kinh tế
4.3.2 Đề xuất được khả năng ứng dụng của giải pháp trong tình huống mới và phát hiện những khó khăn, vướng mắc
4.3.3 Đề xuất được khả năng ứng dụng của giải pháp trong tình huống mới; phát hiện những khó khăn, vướng mắc
và nêu được vấn đề mới cần giải quyết
Trang 132.2 Đề xuất qui trình xây dựng chủ đề để tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE nhằm bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GD PTBV
Từ phân tích tổng quan tài liệu, kế thừa các nghiên cứu trước, luận án đề xuất qui xây dựng chủ đề để tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE nhằm bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GD PTBV gồm ba giai đoạn: lựa chọn chủ đề, thực hiện và đánh giá Cụ thể các giai đoạn và các bước thực hiện được mô tả như hình 2.2
2.3 Đề xuất tiến trình tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình STSE bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GD PTBV
Trên cơ sở các nghiên cứu tổng quan, chúng tôi đề xuất tiến trình dạy trải nghiệm theo mô hình STSE bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GD PTBV qua hình 2.3
Vấn đề thực tiễn của
xã hội, cộng đồng
Phân tích STSE
Bối cảnh địa phương
[S]: phân tích vấn đề bằng kiến thức khoa học
[E]: xem xét vấn đề trong môi trường tự nhiên, XH, địa phương
[T]: Các giải pháp, qui trình, công nghệ, kĩ thuật
[S]: Ý thức, thái độ, hành vi, ảnh hưởng của vấn đề đối với XH
Kế hoạch giáo dục vật chất Cơ sở
Dựa trên cấu trúc năng lực GQVĐ trong GDPTBV Thời lượng Tiến trình dạy học Các biểu hiện hành vi Công cụ đánh giá
Hình 2.2 Qui trình xây dựng chủ đề để tổ chức dạy học trải nghiệm theo mô hình
STSE nhằm bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong GD PTBV
Sự quan tâm, nhu cầu của người học
