Tư tưởng hồ chí minh tại sao hồ chí minh chủ trương thực hiện cơ cấu kinh tế hàng hóa nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở việt nam

Đề cương1 Cơ sở hình thành lý luận 1.1 Tính tất yếu: Quan điểm của Mac-Ăngghen và Lênin => chủ nghĩa duy vật lịch sử => hình thái kinh tế xã hội => mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất v

Trường đại học kinh tế quốc dân Khoa Kế hoạch và phát triển

BÀI TẬP MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Đề bài: Tại sao Hồ Chí Minh chủ trương thực hiện cơ cấu kinh tế hàng hóa

nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam?

Tiểu luận Tư tưởng HCM

Đề cương

1 Cơ sở hình thành lý luận

1.1 Tính tất yếu: Quan điểm của Mac-Ăngghen và Lênin => chủ nghĩa duy vật lịch sử => hình thái kinh tế xã hội => mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất => quá độ lên chủ nghĩa xã hội

là một yếu tố khách quan và nền kinh tế nhiều thành phần là tất yếu 1.2 Những ưu điểm của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần => kích thích sự phát triển của lực lượng sản xuất xã hội => nền kinh tế nhiều thành phần là yếu tố quan trọng trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

1.3 Sự tồn tại khách quan của nền kinh tế nhiều thành phần =>mối quan

hệ giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất => sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần là đặc trưng tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

2 Kinh nghiệm

2.1 Nước Nga Xô Viết: Một quốc gia đang trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội => Sau chiến tranh, khủng hoảng kinh tế => chính sách kinh tế mới => Thành tựu đạt được.

3 Thực tiễn tại Việt Nam

3.1 Các thành phần kinh tế trước năm 1953 3.2 Cách mạng tháng 8, nền kinh tế kiệt quệ, khó khăn => chính sách phát triển kinh tế đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khó khăn Năm 1954, đất nước chia cắt hai miền => miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, củng cố cho miền Nam đấu tranh giải phóng đất nước => thành tựu cơ bản=>khẳng định tính tất yếu kinh tế

về mối quan hệ LLSX và QHSX Năm 1975, đất nước thống nhất => miền Bắc đẩy mạnh sản xuất, miền Nam cải tạo xã hội=> từ nền kinh tế thực dân =>nền kinh tế thực dân kiểu mới => nền kinh tế xã hội chủ nghĩa.

1

Tiểu luận Tư tưởng HCM

4 Nội dung

4.1 Các thành phần kinh tế.

4.2 Nội dung

Từ một nước nông nghiệp lạc hậu => tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không thông qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa

Xây dựng nền tảng vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội => có công nghiệp

và nông nghiệp hiện đại => có văn hóa và khoa học tiên tiến

Nông nghiệp phải phát triển mạnh mẽ => cung cấp lương thực cho nhân dân, nguyên liệu cho nhà máy và nông sản để xuất khẩu

Công nghiệp phát triển mạnh mẽ =>cung cấp đủ hàng hóa tiêu dùng cần thiết cho nhân dân

Kinh tế phát triển bền vững => công nghiệp và nông nghiệp phải giúp đỡ lẫn nhau => công nghiệp là chính, công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa là con đường phải đi

5 Tính đúng đắn của

5.1 Thực trạng nền kinh tế trước trước đổi mới (1986)=> khó khăn, bế tắc =>phải đổi mới nền kinh tế.

5.2 Thành tựu đạt được.

2

Tiểu luận Tư tưởng HCM

Bài làm

1 Cơ sở lý luận

1.1 Tính tất yếu

 Quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen: C.Mác và Ph Ăngghen đã vận dụng triệt để quan điểm duy vật về lịch sử về nghiên cứu xã hội loài người, từ đó xây dựng lên học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, phân tích một cách khoa học sự chuyển biến hình thái kinh tế - xã hội lên hình thái kinh tế - xã hội cao hơn và coi đó là một quá trình lịch sử tự nhiên Trên

cơ sở phân tích khoa học đối với hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đưa khẳng định sự ra đời của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Nhưng ngược lại C.Mác và

Ph.Ăngghen cũng chỉ ra rằng lực lượng sản xuất của chủ nghĩa tư bản phát triển đến trình độ xã hội hóa càng cao thì làm cho mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển của lực lượng sản xuất với sự kìm hãm của quan hệ sản xuất mang tính tư nhân tư bản chủ nghĩa ngày càng sâu sắc Mâu thuẫn này chỉ có thể giải quyết bằng một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa với quan hệ sản xuất nhằm mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển Đồng thời C.Mác và Ăngghen cũng dự báo những nét đặc trưng cơ bản nhất về một xã hội mới

 Luận điểm của Lênin: Thời kỳ quá độ lên CNXH là tất yếu khách quan không chỉ có các nước có nền kinh tế lạc hậu mà kể cả các nước có nền kinh tế phát triển

- Thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kỳ cải biến sâu sắc toàn diện từ

xã hội cũ thành xã hội mới – xã hội XHCN Nó diễn ra từ khi giai cấp vô sản giành được chính quyền bắt tay vào công cuộc xây dựng đời sống xã hội mới và kết thúc khi xây dựng thành công những cơ sở của chủ nghĩa xã hội về các mặt: lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở kinh tế, kiến trúc thượng tầng

- Tính tất yếu của thời kỳ quá độ được quy định bởi đặc điểm ra đời, phát triển cách mạng vô sản và những đặc trưng kinh tế xã hội của CNXH

3

Tiểu luận Tư tưởng HCM

 Tính tất yếu: Vận dụng lý luận của Mác và Lênin vào hoàn cảnh đất nước Việt Nam, Đảng ta đã xác định: Thời kỳ quá độ lên CNXH là tất yếu khách quan đối với mọi quốc gia vì :

- Phát triển theo con đường XHCN là phù hợp với quy luật khách

quan của lịch sử: Loài người đã phát triển qua 5 hình thái kinh tế

xã hội, sự biến đổi đó là một quá trình lịch sử tự nhiên, đều tuân theo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình

độ phát triển của lực lượng sản xuất

- Phát triển theo con đường CNXH không chỉ phù hợp với xu thế

của thời đại mà còn phù hợp với đặc điểm cách mạng Việt Nam

1.2 Những ưu điểm của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần.

Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần không chỉ là tất yếu khách quan, mà còn là động lực thúc đẩy, kích thích sự phát triển LLSX xã hội Bởi vì:

- Một là: Sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế, tức là tồn tại nhiều hình thức

tổ chức kinh tế, nhiều phương thức quản lý phù hợp với trình độ khác nhau của LLSX Vì vậy nó có tác dụng thúc đẩy, tăng năng suất lao động, tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu quả kinh tế trong các thành phần kinh tế và trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân

- Hai là: Nền kinh tế nhiều thành phần làm phong phú và đa dạng các chủ thể kinh tế, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế hàng hoá, tạo tiền đề để đẩy mạnh cạnh tranh, khắc phục tình trạnh độc quyền Nó góp phần vào việc nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế nước ta trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân…

- Ba là: Tạo điều kiện thực hiện và mở rộng các hình thức kinh tế quá độ, trong đó có hình thức kinh tế tư bản nhà nước Đó là những "cầu nối",

"trạm trung gian" cần thiết để đưa nước ta từ sản xuất nhỏ lên CNXH bỏ qua chế dộ TBCN

- Bốn là: Phát triển mạnh các thành phần kinh tế cùng với nó là các hình thức sản xuất kinh doanh là một nội dung cơ bản của việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN nước ta

- Năm là: Sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế đáp ứng được nhiều lợi ích kinh tế cảu các giai cấp tầng lớp xã hội, có tác dụng khai thác, sử dụng

có hiệu quả các nguồn lực, các tiềm năng của đất nước: như sức lao

4

Tiểu luận Tư tưởng HCM

động, vốn, tài nguyên thiên nhiên, kinh nghiệm quản lý… Đồng thời cho phép khai thác kinh nghiệm tổ chức quản lý và khoa học, công nghệ mới trên thế giới

1.3 Sự tồn tại độc lập của nền kinh tế nhiều thành phần

Các thành phần kinh tế không tồn tại biệt lập mà liên quan chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau tạo thành cơ cấu kinh tế thống nhất bao gồm nhiều thành phần kinh

tế Chúng cùng tồn tại và phát triển như một tổng thể, giữa chúng có quan hệ vừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhau Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần là đặc trưng trong thời kỳ quá độ lên CNXH là tất yếu khách quan Bởi vì:

- Một số thành phần kinh tế của phương thức sản xuất cũ như: kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân để lại chúng đang còn có tác dụng đối với

sự phát triển LLSX

- Một số thành phần kinh tế mới hình thành trong quá trình cải tạo và xây dựng quan hệ sản xuất mới như: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư bản Nhà nước Các thành phần kinh tế cũ và các thành phần kinh tế mới tồn tại khách quan, có quan hệ với nhau cấu thành cơ cấu kinh tế, trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta

 Sự tồn tại nền nhiều thành phần kinh tế là một hiện tượng khách quan cho nên chúng đều có tác dụng tích cực đối với sự phát triển của LLSX Những thành phần kinh tế đặc trưng cho PTSX cũ chỉ mất đi khi không còn tác dụng đối với sự phát triển LLSX

 Nguyên nhân cơ bản của sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong thời

kỳ quá lên CNXH, suy cho dến cùng là do quy luật QHSX phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của LLSX quy định Thời kỳ quá độ ở nước

ta do trình độ LLSX còn thấp, lại phân bố không đều giữa các ngành, vùng, nên tất yếu còn tồn tại nhiều loại hình, hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế

2 Kinh nghiệm

2.1 Nước Nga Xô Viết và quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

a) Sự tồn tại của nền kinh tế nhiều thành phần:

Vận dụng tư tưởng về tính tất yếu của sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần vào quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga Xô viết, V.I.Lenin đã phân tích kết cấu nền kinh tế nước Nga lúc đó với 5 thành phần, được sắp xếp theo trình độ phát triển của chúng từ thấp đến cao trong

5

Tiểu luận Tư tưởng HCM

lịch sử: đó là kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, kinh tế hàng hóa nhỏ, kinh tế

tư bản, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế xã hội chủ nghĩa Các thành phần kinh tế này tồn tại trong mối quan hệ vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn và đấu tranh với nhau Mâu thuẫn giữa các thành phần kinh tế đó chỉ có thể được giải quyết trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được xác lập trên cơ sở khách quan của sự tồn tại nhiều loại hình sở hữu về

tư liệu sản xuất với những hình thức tổ chức kinh tế đa dạng, đan xen hỗn hợp và tương ứng với nó là những hình thức phân phối khác nhau, trong đó hình thức phân phối theo lao động tất yếu ngày càng giữ vai trò là hình thức phân phối chủ đạo

b) Chính sách kinh tế mới (NEP)

 Bối cảnh : Cuối 1920, khi cuộc nội chiến kết thúc, Liên Xô chuyển

sang thời kỳ kiến thiết hòa bình, chính sách “Kinh tế cộng sản thời chiến” không còn phù hợp, nền kinh tế bị khủng hoảng và suy sụp Trước tình hình đó, đại hội Đảng X của Liên Xô họp vào tháng 3 năm 1921 đã đề ra chính sách “Kinh tế mới” (NEP) thay cho chính sách “kinh tế cộng sản thời chiến”

 Nội dung : Lênin không chỉ coi trọng các chính sách phát triển của

một nền kinh tế nhiều thành phần mà còn coi trọng các quan hệ kinh

tế hàng hóa – tiền tệ, chủ trương coi trọng thương nghiệp, coi đó là

“mắt xích” cực kỳ quan trọng trong điều khiển hoạt động của nền kinh tế mà chính quyền nhà nước vô sản và đảng cộng sản đang nắm quyền lãnh đạo, “phải đem toàn lực ra nắm lấy”,nếu không như vậy chúng ta sẽ không đặt được nền móng của những mới quan hệ kinh tế

xã hội trong xã hội chủ nghĩa Nội dung cụ thể như sau:

- Nông nghiệp: Xóa bỏ trưng thu lương thực thừa của nông

dân, thay đó là thuế lương thực đã có tác động tích cực với nông dân, khuyến khích nông dân sản xuất, mở rộng đất đai,

mở rộng quy mô sản xuất

- Công nghiệp: Nhiều sự nghiệp vừa và nhỏ trước đây bị

quốc hữu hóa nay cho tư nhân thuê để kinh doanh tự do, chính sách này đã khuyến khích tư nhân trong lĩnh vực đầu

6

Tiểu luận Tư tưởng HCM

tư kinh tế, phát huy mọi khả năng của mọi tầng lớp nhân dân

- Thương nghiệp : Cho phép trao đổi mua bán hàng hóa trên

thị trường công nghiệp và nông nghiệp giữa thành thị và nông thôn, cho thương nhân tự do hoạt động Chính sách này thúc đẩy sản xuất, củng cố lưu thông tền tệ, thúc đẩy giao lưu kinh tế giữa các vùng đặc biệt là thành thị và nông thôn

- Thu hút FDI: kêu gọi đầu tư nước ngoài

- Thực hiện Thực hiện chế độ hạch toán trong các xí nghiệp

quốc doanh,chính sách này tạo quyền tự chủ cho doanh nghiệp và giảm sự can thiệp của nhà nước

 Thực chất là chuyển nền kinh tế độc quyền sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần do nhà nước kiểm soát

 Thành tựu đạt được :

- Nông nghiệp: Sản lượng nông nghiệp không chỉ phục hồi

mà còn tăng trưởng mạnh Kết quả của NEP giúp Liên bang

Xô viết trở thành nhà sản xuất lúa gạo lớn nhất thế giới

- Công thương nghiệp: Dần được phục hồi nhưng không

nhanh chóng bằng nông nghiệp

- Thúc đẩy nền kinh tế chuyển biến rõ rệt, giúp nhân dân Xô

Viết nhanh chóng vượt qua khó khăn, hoàn thành khôi phục kinh tế

3 Thực tiễn tại Việt Nam

3.1 Trước thời điểm Hồ Chí Minh đưa ra chính sách

Nước ta còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế ở các vùng tự do Đó là:

- Kinh tế địa chủ phong kiến, bóc lột địa tô

- Kinh tế quốc doanh có tính chất XHCN

- Kinh tế HTX tiêu thụ, HTX cung cấp, các tổ đổi công ở nông thôn có tính chất nửa XHCN

- Kinh tế cá nhân của nhân dân và thợ thủ công mĩ nghệ

- Kinh tế tư bản tư nhân

- Kinh tế tư bản quốc gia

7

Tiểu luận Tư tưởng HCM

Do vậy mục tiêu cả 6 thành phần kinh tế là làm sao dân có ăn, có mặc, có chỗ

ở, dân được học hành đầy đủ

3.2 Tại và sau thời điểm Hồ Chí Minh đưa ra chính sách

Cách mạng tháng Tám vừa thành công, nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa vừa ra đời Để lại cho đất nước những thuận lợi và khó khăn:

- Thuận lợi: Sau chiến tranh thế giới thứ hai, với thắng lợi của nhà

nước Xô Viết, Chủ nghĩa xã hội trở thành hệ thống chủ nghĩa lan rộng trên toàn thế giới từ châu Á, châu Âu, châu Phi

Thắng lợi của cuộc cách mạng tháng 8-1945 đã mở ra một kỷ nguyên mới cho đất nước ta Nhân dân ta từ than phận nô lệ nay đã được giải phóng được hưởng quyền tự do, bình đẳng có quyền tự quyết sứ mệnh của mình

- Khó khăn:

- Nước ta vẫn trong vòng vây của chủ nghĩa đế quốc

- Sau chiến tranh nhiều cơ sở vật chất kỹ thuật bị tàn phá

nặng nề, nền kinh tế lạc hậu Năm 1945, xảy ra nạn đói làm cho hơn hai triệu người chết Rồi lũ lụt xảy ra làm cho 80% ruộng đất canh tác bị bỏ hoang Tình trạng dân trí thấp, hơn 95% người dân không biết chữ

- Ở miền Bắc: Quân Tưởng cùng bọn VIệt Quốc Việt Cách điên cuồng chống phá nhà nước cách mạng

- Ở miền Nam: 20 triệu quân Anh nhảy vào với cớ giải pháp quân phát xít Nhật với âm mưu tiếp tay cho quân Pháp trở lại xâm lược nước ta lần thứ hai

- Trước những diễn biến hết sức bất lợi Đảng đã ra bản chỉ thị toàn quốc kháng chiến kiến quốc: “Tổ quốc lâm nguy! Tình thế nước ta như ngàn cân treo sợi tóc”

Trước tình hình cả nước cùng đứng lên thực hiện cuộc kháng chiến vệ quốc thần thánh Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm Thường thức chính trị (1953) Trong tác phẩm này Người đã chỉ ra những thành phần kinh tế cơ bản ở nước ta và đưa ra chính sách phát triển kinh tế của Đảng và nhà nước

8

Tiểu luận Tư tưởng HCM

Sau năm 1954, Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược và can thiệp của Mỹ do Đảng lãnh đạo và giành thắng lợi Song sự nghiệp sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ trên cả nước vẫn chưa hoàn thành Sau hiệp định Giơ-ne-vơ, nước ta tạm thời chia cắt thành hai miền với hai chế độ chính trị khác nhau Miền Bắc hoàn toàn giải phóng, song miền Nam vẫn còn dưới ách thống trị của thực dân Pháp và tay sai

Miền Bắc bước vào xây dựng chủ nghĩa xã hội Bước đầu đạt được những thành tựu:

- Hoàn thành cải cách ruộng đất và bước đầu cải tạo công nghiệp, thương nghiệp tư bản tư doanh

- Khôi phục sản xuất đạt và vượt mức trước chiến tranh

- Chấn chỉnh thương nghiệp, tài chính, tiền tệ Những thành tựu trong công cuộc khôi phục kinh tế đã góp phần củng cố miền Bắc vững mạnh, tạo điều kiện cho công cuộc cải tạo và phát triển kinh tế ở giai đoạn sau Những thành tựu này đã chứng minh và khẳng định một tất yếu kinh tế: khi sức sản xuất được giải phóng, quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất thì kinh tế sẽ khôi phục và phát triển nhanh Tuy nhiên, trước mắt vẫn còn những nhiệm vụ to lớn cần phải thực hiện như đẩy mạnh phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo hướng đa dạng hơn, chuyên môn hơn

Sau năm 1975, ngày 30/4/1975, Việt Nam dân chủ cộng hòa sụp đổ, nước Việt Nam thống nhất Đất nước hoàn toàn thống nhất, miền Bắc đẩy mạnh tập trung sản xuất, miền Nam cải tạo xã hội chủ nghĩa

- Nông nghiệp: Hợp tác hóa ở miền Nam được tiến hành khẩn trương

Ruộng đất được tập hợp lại để tổ chức canh tác tập thể, sản phẩm được phân chia căn cứ theo mức đóng góp Nhà nước cung cấp vật tư hàng hóa tiêu dùng cho các tập đoàn Tuy nhiên, tình hình kinh tế Miền Nam không thích hợp với mô hình hợp tác hóa Hơn nữa chính quyền cũng nhận thấy lịch sử hợp tác hóa ở miền Bắc gặp nhiều thất bại, nên hợp tác hóa ở Miền Nam cũng bị bỏ dở Các tổ chức hợp tác ngày càng tan rã, không hoạt động như kế hoạch Hậu quả là sản xuất nông nghiệp khựng lại, dân số tăng gây ra cảnh thiếu lương thực

9

Tiểu luận Tư tưởng HCM