Đặc điểm và giá trị kiến trúc nhà thờ sở kiện (tóm tắt)

* Mục tiêu nghiên cứu - Xác định đặc điểm kiến trúc Nhà thờ, không gian kiến trúc, cảnh quan quần thể kiến trúc và các công trình lân cận.. * Đối tượng nghiên cứu - Hình thức, chi tiế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NGUYỄN VĂN VŨ KHÓA 2021-2023

ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC

Trước tiên tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học kiến trúc

Hà Nội và Khoa Sau đại học

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến thầy TS KTS Nguyễn Trí Thành đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này Tôi cũng xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy PGS TS Khuất Tân Hưng và thầy TS Nguyễn Tiến Thuận đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm quý báu trong quá trình phản biện luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn các tác giả những sách, bài viết, luận văn và tài liệu có liên quan đến đề tài mà tôi đã được tham khảo để tiếp thu kiến thức Và tôi xin trân trọng cảm ơn Gia đình, các Cha, các Chức sắc, các Ông ở nhà thờ Sở kiện, các đồng nghiệp đã giúp tôi trong quá trình học tập và trong quá trình thực hiện luận văn này

Xin trân trọng và tri ân

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Văn Vũ

ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan uận văn thạc s này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của uận văn là trung thực và có nguồn gốc r ràng

T C GIẢ UẬN VĂN

Nguyễn Văn Vũ

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

ỜI C M ĐO N

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

MỞ ĐẦU 1

* Lý do chọn đề tài 1

* Mục tiêu nghiên cứu 2

* Đối tượng nghiên cứu 2

* Phạm vi nghiên cứu 3

* Phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận và kỹ thuật sử dụng 3

* Ý ngh a khoa học: 3

* Ý ngh a thực tiễn của đề tài: 3

* Cấu trúc của luận văn 3

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN, THỰC TRẠNG VỀ KIẾN TRÚC NHÀ THỜ SỞ KIỆN 4

1.1.Quá trình phát triển Nhà thờ Công giáo ở Việt Nam 4

1.1.1.Thời kỳ sơ khai (1533-1659) [2] 4

1.1.2.Thời kỳ hình thành (1659-1802) [2] 4

1.1.3.Thời kỳ phát triển (1802-1960) [2] 5

1.1.4 Từ năm 1960 đến nay [2] 6

1.2.Vị trí, Bối cảnh tự nhiên và văn hóa xã hội của huyện Thanh Liêm – Hà nam với công trình 7

1.2.1.Vị trí [51] 7

1.2.2.Điều kiện tự nhiên - giao thông [51] 8

1.2.3.Điều kiện lịch sử - văn hóa-xã hội [51] 9

1.3 Khái quát về quá trình hình thành và phát triển Quần thể nhà thờ Sở kiện 10

1.4 Vị trí, lịch sử hình thành và phát triển của Nhà thờ Sở kiện 11

1.4.1 Vị trí và mối liên hệ của Nhà thờ 11

1.4.2 Lịch sử hình thành và phát triển của Nhà thờ 13

1.5 Chức năng và sự biến đổi của nhà thờ Sở kiện 16

1.6 Các công trình kiến trúc trong quần thể Nhà thờ Sở kiện 18

1.7 Các nghiên cứu liên quan và tình hình nghiên cứu về kiến trúc nhà thờ Sở Kiện 27

1.7.1.Các nghiên cứu liên quan đến kiến trúc nhà thờ 27

1.7.2 Tình hình nghiên cứu về kiến trúc nhà thờ Sở Kiện 27

CHƯƠNG 2 NHỮNG ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC VÀ CÁC CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ NHẬN DIỆN GIÁ TRỊ NHÀ THỜ SỞ KIỆN 28

2.1 Khái niệm, lịch sử và đặc điểm kiến trúc - nghệ thuật Gothic 28

2.1.1.Kiến trúc Gothicque (Gothic): 28

2.1.2.Tổng quan về nghệ thuật Gothic 28

2.1.3.Đặc điểm của kiến trúc Gothic 30

2.2 Đặc điểm tổng thể nhà thờ Sở kiện 38

2.3 Đặc điểm kiến trúc nhà thờ 45

2.3.1 Đặc điểm mặt bằng 45

2.3.2 Đặc điểm mặt đứng 49

2.3.3 Đặc điểm không gian 53

2.3.4 Đặc điểm cấu trúc, vật liệu 55

2.5 Đặc điểm của các thành phần kiến trúc khác trong công trình 56

2.5.1 Phần cửa – tranh kính – Cầu thang 56

2.5.2 Phần tượng, phù điêu - hoa văn trang trí 57

2.5.3 Phần Nội thất 61

2.5.4 Phần Cổng – Sân- Cây xanh- Hồ nước 65

2.6 Các cơ sở khoa học để nhận đánh giá giá trị kiến trúc Nhà thờ Sở Kiện 66

Các khung giá trị : 66

2.6.1 Quan điểm xây dựng hệ thống tiêu chí 66

2.6.2 Tiêu chí đánh giá giá trị di sản kiến trúc 66

CHƯƠNG 3 NHỮNG GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC CỦA NHÀ THỜ SỞ KIỆN 68

3.1 So sánh kiến trúc Nhà thờ sở kiện với một số kiến trúc nhà thờ khác thời

Pháp tại Việt nam 68

3.1.1 So sánh kiến trúc nhà thờ Sở kiện và kiến trúc Gothic 68

3.1.2 So sánh kiến trúc nhà thờ Sở kiện và nhà thờ lớn Hà nội 70

3.1.3 So sánh kiến trúc nhà thờ Sở kiện và nhà thờ Đức Bà Sài Gòn 76

3.1.4 So sánh kiến trúc nhà thờ Sở kiện và nhà thờ Bùi chu – Nam định 81

3.2 Đánh giá giá trị kiến trúc Nhà thờ Sở kiện 87

3.2.1 Giá trị lịch sử - văn hóa 87

3.2.2 Giá trị nghệ thuật kiến trúc 88

3.2.3 Giá trị nghệ thuật điêu khắc, trang trí 93

3.2.4 Giá trị biểu tƣợng (biểu trƣng) 94

3.2.5 Giá trị sử dụng và phát huy hiệu quả 97

3.2.6.Giá trị di sản kiến trúc 97

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

* Kết luận 100

* Khuyến nghị 102

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

Số hiệu hình ảnh Tên hình

Hình 1.1 Nhà thờ Phát diệm -Nhà thờ Nam định [42]

Hình 1.2 Nhà thờ Bùi chu [30]

Hình 1.3 Nhà thờ Phú Nhai[52] -Nhà thờ Sơn Tây

Hình 1.4 Vị trí nhà thờ Sở kiện và huyện Thanh Liêm – tỉnh Hà nam Hình 1.5 Bản vẽ hiện trạng tổng thể

Hình 1.6 Ảnh chụp tấm biển chỉ dẫn- Nhà thờ Sở kiện ở nhiều thời

Hình 1.13 Nhà Nguyện bị Bom đạn của Pháp bắn phá [13;31]

Hình 1.14 Ảnh từ trái qua phải:Nhà phòng bộ, nhà Đức Cha chính, nhà

Đa năng [13]

Hình 1.15 Nhà học Giáo lý 1- Nhà lưu giữ Thánh tích 1 [13]

Hình 1.16 Nhà học Giáo lý 2 và nhà lưu giữ thánh tích 2[13]

Hình 1.17 Nhà đồng hồ - chủng viện - Đền thánh tử đạo [31] [14] Hình 1.18 Cảnh quan, vườn hoa, tiểu cảnh Nhà thờ [14]

Hình 2.1 Nghệ thuật điêu khắc Gothic-Thời trang Gothic[44]

Hình 2.2 Nhà thờ Đức Bà Paris [48][49]

Hình 2.3 Không gian nội thất - Mặt bằng nhà thờ Đức bà Paris [53] Hình 2.4 Nhà thờ Salisbury- Nhà thờ Salisbury- Cầu Brooklyn- Đại

học Wellesley[44]

Hình 2.5 Một kiến trúc Gothic sử dụng mái chóp nhọn [45]

Hình 2.6 Cuốn bay liên kết cấu trúc Gothic với nhau một cách kiên

cố[45]

Hình 2.10 Cửa sổ kính màu trong phong cách Gothic [45]

Hình 2.11 Những cột tượng đẹp đẽ bên ngoài kiến trúc Gothic [45] Hình 2.12 Mặt bằng vị trí và các mối liên hệ với tổng thể toàn khu vực của

công trình Hình 2.13 Mặt bằng theo thiết kế ban đầu – mặt bằng hiện trạng

Hình 2.14 Mặt bằng và mặt cắt phối cảnh Basilicia điển hình [17] Hình 2.15 Mặt đứng chính- Mặt đứng bên- Góc nhìn từ nhà nguyện

Hình 3.6 Không gian nội thất nhà thờ Đức Bà Sài Gòn[46]

“Tứ đại vương cung thánh đường” ở Việt Nam đó là : Vương cung thánh đường Sở Kiện-2010; Vương cung thánh đường Phú Nhai-2008; Vương cung thánh đường La Vang-1961 và Vương cung thánh đường Đức Bà Sài Gòn -1962 Vương cung thánh đường là danh hiệu tôn vinh đặc biệt mà Tòa Thánh Vatican phong tặng dành cho một số nhà thờ hoặc thánh địa tại Roma hay khắp nơi trên thế giới, xét theo tính cách cổ kính, tầm quan trọng trong lịch sử, nhà thờ có kỷ niệm đẹp, biến cố tôn giáo và ý nghĩa tâm linh…)

Vương cung thánh đường Sở Kiện được Giám mục Tông tòa Tây Đàng

Ngoài Puginier Phước (Về phẩm trật: Giáo hội Công giáo phân các chức vụ theo chức thánh gồm: Giáo hoàng, Giám mục, Linh mục, Phó tế [52]) khởi công xây

dựng năm 1877 và hoàn thành vào năm 1882 Từ khi được xây dựng hoàn chỉnh,

nhà thờ Sở Kiện đóng vai trò như một nhà thờ chính tòa giáo phận (là nhà thờ chính của một giáo phận - nơi đặt ngai tòa của giám mục giáo phận ấy, giáo phận là cấp hành chính chính thức của giáo hội trực thuộc Tòa thánh Vatican về mọi phương diện[52]) Tuy nhiên, đến năm 1936, khi tòa Giám mục và Chủng viện chuyển về

Hà Nội và Nhà thờ ớn được chọn làm nơi đặt ngai đại diện Tông tòa thì nhà thờ

Sở Kiện trở thành nhà thờ Giáo xứ, sau đó ít người chăm sóc thường xuyên nên xuống cấp nghiêm trọng Mãi đến năm 1990, nhà thờ Sở Kiện mới được trùng tu lần đầu tiên và đến ngày 24/6/2010, tòa thánh với sắc lệnh của Thánh Bộ Phụng Tự đã nâng nhà thờ Sở Kiện thành tiểu Vương cung thánh đường, tước hiệu Đức Mẹ vô nhiễm nguyên tội[12]

2

Trong một thời gian dài, những cơ sở bề thế nơi đây đã được nhà nước trưng dụng làm trường phổ thông, đến năm 2002 mới được trao lại cho Tổng Giáo phận Hà Nội Ngoại trừ nhà Nguyện, nhà Ăn, nơi ở của các thầy kẻ giảng chỉ còn lại phần móng, ngôi trường ý Đoán bị hư hại và ngôi trường Thần Học bị xuống cấp, tất cả hầu như còn nguyên vẹn Ngay từ năm 2008, Tổng Giám mục Hà Nội đã

có kế hoạch tôn tạo quần thể cũ thành Trung tâm hành hương các Thánh tử đạo và làm nơi t nh tâm cho mọi thành phần dân Đạo

Một điểm đặc biệt khác, Vương cung thánh đường Sở Kiện có kiến trúc giao thoa giữa văn hóa Đông - Tây một cách hài hòa, khéo léo, thể hiện qua từng chi tiết nhỏ trong công trình Nếu kiểu cửa mái vòm, ô cửa kính màu, tường đỏ,… là nét đẹp đặc trưng của kiến trúc Gothic thì khu vực cung thánh và bàn thờ được làm bằng gỗ chạm trổ tinh xảo, sơn son thếp vàng toát lên vẻ đẹp lộng lẫy, trang hoàng, nền gác đàn nhà thờ được lát bằng gỗ lim đúng phong cách truyền thống của người Việt Nam[12]

Dù là không gian bên trong hay kiến trúc bên ngoài, Nhà thờ Sở Kiện đều được xây dựng vô cùng công phu, tinh xảo Mỗi chi tiết nhỏ đều là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc ấn tượng, thể hiện đẳng cấp của một công trình văn hóa tâm linh

có ý ngh a đối với người theo đạo Công Giáo[12]

Chính vì vậy qua đề tài khẳng định những đặc điểm và giá trị của Nhà thờ

để làm tài liệu góp phần định hướng bảo tồn thích ứng Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Đặc điểm và giá trị kiến trúc nhà thờ Sở kiện” là rất cần thiết và cấp bách

* Mục tiêu nghiên cứu

- Xác định đặc điểm kiến trúc Nhà thờ, không gian kiến trúc, cảnh quan quần thể kiến trúc và các công trình lân cận

- Đánh giá giá trị lịch sử, văn hóa, xã hội, thẩm mỹ của Nhà thờ Sở kiện để định hướng bảo tồn, khai thác giá trị công trình

* Đối tượng nghiên cứu

- Hình thức, chi tiết kiến trúc, nội thất và khuôn viên cảnh quan xung quanh quần thể công trình Nhà thờ

3

* Phạm vi nghiên cứu

- Công trình Nhà thờ trong mối liên hệ với các công trình khác trong quần thể

* Phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận và kỹ thuật sử dụng

- Phương pháp nghiên cứu :

+ Phương pháp sưu tầm và khảo cứu dữ liệu

+ Phương pháp điều tra khảo sát và đánh giá hiện trạng

+ Phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu

+ Phương pháp so sánh

+ Phương pháp chuyên gia

- Cách tiếp cận : Tiếp cận hệ thống, tiếp cận lịch sử, tiếp cận liên nghành

- Kỹ thuật sử dụng : Ghi chép bằng văn bản, bản vẽ, chụp ảnh công trình Nhà thờ và không gian kiến trúc cảnh quan các công trình trong quần thể quy hoạch và các công trình lân cận

* Ý nghĩa khoa học:

- àm r đặc điểm kiến trúc của công trình

- Làm rõ vai trò của Nhà thờ trong mối quan hệ với tổng thể

* Ý nghĩa thực tiễn của đề tài:

- à tài liệu, tư liệu tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu về di sản, di tích, văn hóa, với chuyên nghành kiến trúc, xây dựng và công tác bảo tồn phát huy giá trị di sản, di tích

* Cấu trúc của luận văn

Nội dung chính của luận văn gồm 3 chương

+ Chương 1 Tổng quan, thực trạng về kiến trúc nhà thờ Sở kiện

+ Chương 2 Những đặc điểm kiến trúc và các cơ sở khoa học để nhận diện giá trị nhà thờ Sở kiện

+ Chương 3 Những giá trị kiến trúc và định hướng bảo tồn phát huy giá trị của nhà thờ

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện

-Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.1 - Nhà F - Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Đ/c: Km 10 - Nguyễn Trãi - Thanh Xuân Hà Nội

Email: huongdtl@hau.edu.vn ĐT: 0243.8545.649

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

Edited with the trial version of Foxit Advanced PDF Editor

To remove this notice, visit:

www.foxitsoftware.com/shopping

như sau:

1.Xác định các đặc điểm kiến trúc Nhà thờ Sở kiện

- Trên tổng thể chúng ta sẽ thấy ít sự thay đổi về cảnh quan và không gian xung quanh Thay vào đó là các hạng mục xây mới nhỏ làm giảm đi giá trị tổng thể

từ mật độ xây dựng, tỉ lệ sân vườn, cây xanh trong công trình

- Các không gian trên mặt bằng đã được thay đổi nhỏ theo từng thời kỳ và chức năng sử dụng của công trình, còn do công trình bị xuống cấp, vật liệu thay thế

không có hoặc không phù hợp, kinh phí còn khó khăn, hạn chế

- Đối với mặt đứng công trình vẫn giữ được nguyên hình thức kiến trúc gốc ban đầu, đây là yếu tố quan trọng về đặc điểm hình thức kiến trúc và chỉ tiết nghệ

thuật trang trí để lưu trữ làm tư liệu phục dựng các chi tiết sau này

2 Đánh giá được giá trị kiến trúc của Nhà thờ Sở Kiện

- Giá trị lịch sử, văn hóa: Kể lại được quá trình lịch sử xây dựng công trình, lịch sử qua các thời kỳ quan trọng đánh dấu những mốc son chói lọi trong công

cuộc phát triển của Công giáo ở Đàng ngoài

- Giá trị nghệ thuật kiến trúc : Mang đậm tinh thần Gothic kết hợp với kiến

trúc truyền thống (Dân gian) Việt Nam

101

- Giá trị nghệ thuật điêu khắc , trang trí : Ngoài các chi tiết trang trí mang đậm phong cách Gothic Châu Âu còn có các chi tiết lấy cảm hứng từ những họa

tiết, hoa văn trong các công trình truyền thống của Việt Nam

- Giá trị sử dụng: Có thể nói Nhà thờ Sở Kiện là công trình tiêu biểu, vừa là địa điểm mà người dân và khách tham quan đều mong muốn được trải nghiệm và tìm hiểu lịch sử văn hóa, nghệ thuật kiến trúc vừa là nơi sinh hoạt và tổ chức các

nghi thức tôn giáo

- Đề xuất một số định hướng phát huy giá trị của Nhà thờ Sở Kiện:

Thống nhất với các cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia trong

việc giữ lại các hạng mục nhỏ đã xây dựng để thích ứng sử dụng hoặc nâng cấp xây mới các hạng mục trong quy hoạch để đảm bảo tính bền vững và phù hợp

với cảnh quan chung

Xác định ranh giới hoặc khuôn viên khu vực có giá trị để bảo tồn

hương tìm hiểu về công trình, lịch sử các sự kiện quan trọng diễn ra ở đây

- Về chi tiết cấu tạo và nghệ thuật kiến trúc

Công trình cần được lên kế hoạch định kỳ tu bổ, ghi lại các chi tiết cần sửa

chữa và chọn cách bảo trì bảo dưỡng cho hợp lý

102

Nghiên cứu kỹ và có các giải pháp thay thế vật liệu phù hợp và đảm bảo tối

đa giống yếu tố nguyên gốc

- Về phát huy giá trị sử dụng : Khuyến khích giáo dân và người dân được tìm

hiểu, tiếp cận công trình để nâng cao ý thức về việc giữ gìn và bảo tồn công trình

* Khuyến nghị

Thực tế hiện nay cho thấy những đặc điểm và giá trị trên của công trình vẫn

có nguy cơ ảnh hưởng bởi quá trình phát triển, tác động của đô thị hóa và sự thiếu quan tâm, vào cuộc của các chức sắc, chính quyền, dẫn đến công trình chưa kịp thời bảo tồn Từ đó luận văn đề xuất một vài kiến nghị :

- Để cùng giữ gìn phát huy Nhà thờ Sở Kiện, điều quan trọng là nên phải lập các phương pháp nghiên cứu và cách bảo tồn, bảo dưỡng, nhằm cụ thể vào từng vị trí hoặc từng công trình Tạo điều kiện và đầu tư vào công tác nghiên cứu và thu thập các tài liệu liên quan

- Đưa ra các chính sách quản lý chặt chẽ, nhưng phải hài hòa giữa con người, thiên nhiên và công trình di tích lịch sử đó ập chương trình quảng bá để người dân

có thêm hiểu biết về công trình và cùng chung tay giữ gìn, bảo vệ yêu quý các giá trị, hướng đến bảo tồn thích ứng của công trình Ngoài ra cùng phát triển việc nâng cao chất lượng nội dung của các tiêu chí đánh giá, bổ sung các nguyên tắc nghiên cứu tiêu chuẩn quốc gia cũng như tiêu chuẩn quốc tế trong tương lai

- Đề xuất các nguyên tắc, đưa vào kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc công trình