Phần 10 của cuốn sách viết bởi tác giả Peter Huber đãcung cấp những phân tích sâu sắc về chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng qua cáckhía cạnh: vi phạm hợp đồng, bảo hộ pháp luật quốc gi
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA LUẬT THƯƠNG MẠI
-LÊ THỊ THANH
CHẾ TÀI BUỘC THỰC HIỆN ĐÚNG HỢP ĐỒNG THEO CÔNG ƯỚC VIÊN 1980 VỀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA QUỐC TẾ (CISG)
CHUYÊN NGÀNH LUẬT THƯƠNG MẠI
1
Trang 2TP HỒ CHÍ MINH – NĂM 2017
2
Trang 3TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH
KHOA LUẬT THƯƠNG MẠI
-KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
CHẾ TÀI BUỘC THỰC HIỆN ĐÚNG HỢP ĐỒNG THEO CÔNG ƯỚC VIÊN VỀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA
Trang 4TP HỒ CHÍ MINH – NĂM 2017
4
Trang 5LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan: Khóa luận tốt nghiệp này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, được thựchiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Thạc sỹ, Giảng viên Nguyễn Thị Thanh Huyền,đảm bảo tính trung thực và tuân thủ các quy định về trích dẫn, chú thích tài liệu thamkhảo Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan này
5
Trang 6Công ước Viên
6
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong xu thế phát triển chung của toàn thế giới, giao thương hàng hóa quốc tếngày càng phát triển Pháp luật điều chỉnh các hành vi trong lĩnh vực này vì thế cũngđược hoàn thiện theo thời gian Một trong những văn bản quốc tế có tầm ảnh hưởngsâu rộng đến giao thương toàn cầu là Công ước Viên năm 1980 của Liên Hợp Quốc vềhợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, tên tiếng Anh là the United Nations Convention
on Contracts for the International Sale of Goods (hay còn gọi tắt là Công ước CISG),được soạn thảo bởi Ủy ban của Liên Hợp Quốc về Luật thương mại quốc tế(UNCITRAL) Được thông qua tại Viên (Áo) ngày 11 tháng 4 năm 1980 tại Hội nghịcủa UNCITRAL với sự có mặt của đại diện 60 quốc gia và 8 tổ chức quốc tế, Côngước bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 1988 Mục đích của Công ước lànhằm hướng tới việc thống nhất nguồn luật áp dụng cho hợp đồng mua bán hàng hoáquốc tế1 Tính đến 30 tháng 5 năm 2016, CISG là sự cam kết của 85 thành viên trêntoàn thế giới2 Không những được lựa chọn là luật điều chỉnh và giải quyết tranh chấpgiữa các thành viên, CISG còn được lựa chọn là nguồn luật áp dụng trong nhiều thỏathuận quốc tế giữa các thương nhân đến từ các quốc gia không là thành viên trên toànthế giới CISG với những quy định pháp luật mềm dẻo và linh hoạt, dung hòa đượcmâu thuẫn trong thói quen áp dụng pháp luật của các quốc gia, đang ngày càng trởthành nguồn luật có tầm ảnh hưởng hàng đầu trong thương mại quốc tế Ngày18/12/2015, Việt Nam chính thức gia nhập Công ước Viên về Hợp đồng mua bán hànghóa quốc tế của Liên hợp quốc (“CISG”) để trở thành viên thứ 84 của Công ước này.Công ước Viên bắt đầu có hiệu lực ràng buộc tại Việt Nam từ ngày 01/01/2017 Trướckhi trở thành thành viên của Công ước, pháp luật Việt Nam với nhiều đặc điểm của hệthống pháp luật Dân luật đã có nhiều điểm tương đồng với quy định của CISG chẳnghạn quy định về chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng Thực tế, trong quá trình hợptác hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, nhiều thương nhân Việt Nam đã lưu ý thamchiếu và thỏa thuận CISG là nguồn luật áp dụng giải quyết tranh chấp
1 Tờ trình “về việc gia nhập Công ước Viên năm 1980 của Liên hợp quốc về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế” của Chính phủ gửi Ban Thường vụ Quốc hội ngày 22 tháng 4 năm 2015.
2 Note by the Secretariat (2016), Introduction to the Digest of Case Law on the United Nations Convention on
Contracts for the International Sale of Goods, http://www.uncitral.org/pdf/english/clout/CISG_Digest_2016.pdf, truy cập lần cuối ngày 14/07/2017
7
Trang 8Buộc thực hiện đúng hợp đồng (specific performance) là một chế tài nổi bậttrong hệ thống chế tài của CISG quy định tại Điều 46 và 62, tương ứng lần lượt choquyền của bên mua và bên bán Khi một bên trong hợp đồng có hành vi vi phạm, bêncòn lại có quyền buộc bên này thực hiện đúng nghĩa vụ đã cam kết Chế tài này dựatrên nền tảng là nguyên tắc thiện chí Sự hợp tác giữa hai thương nhân nói chung vàhai thương nhân đến từ hai quốc gia khác nhau nói riêng là quá trình tạo dựng lòng tin
từ những sự xa lạ Sự thiện chí và khoan dung, hỗ trợ lẫn nhau là những gì cần đượccân nhắc hàng đầu khi xảy ra bất kỳ sự cố trong quá trình thực hiện hợp đồng như viphạm nghĩa vụ của một bên Từ đó, chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng cho thấy sựphù hợp với xu thế thúc đẩy mối quan hệ thương mại “trên cơ sở hợp tác cùng có lợi”của thương mại quốc tế
Việc chuẩn bị kiến thức nhất định về điều kiện áp dụng chế tài, các quy định liênquan cũng như sự đánh giá để quyết định có nên áp dụng nó vào một vụ việc cụ thểnào đó hay không là yếu tố quyết định để vận dụng thành công chế tài này vào các vụviệc cụ thể Tuy nhiên, cũng giống như nhiều quy định pháp luật khác, chế tài buộcthực hiện đúng hợp đồng trong CISG có nhiều quy định mang tính linh hoạt, việc vậndụng chế tài này trong thực tiễn xét xử cũng có nhiều vấn đề đáng lưu tâm Do đó, tìmhiểu thực tế chế tài này đã được áp dụng như thế nào trong các vụ việc đã được xét xửcủa các cơ quan tài phán là vấn đề quan trọng Tác giả lựa chọn đề tài này vì nhu cầucấp thiết tìm hiểu thông tin liên quan đến chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng trongCông ước Viên 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế phục vụ cho công tác học tập,nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn vào hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Trải qua một thời gian dài soạn thảo và từ khi Công ước Viên chính thức có hiệulực (1988) đến nay, chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng là đối tượng nghiên cứu củanhiều đề tài, sách báo, tạp chí trong và ngoài nước Các công trình nghiên cứu liênquan đến chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng trong Công ước Viên về mua bán hànghóa quốc tế có thể kể đến luận văn thạc sỹ:
Đặng Hoa Trang (2015), Chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theo công ước
Viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế và pháp luật thương mại Việt Nam,
Luận văn thạc sỹ Luật học, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh: luận văn đã làm rõ
8
Trang 9những vấn đề lý luận chung về chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theo pháp luậtthương mại Việt Nam và công ước Viên 1980 đồng thời đề xuất hướng hoàn thiệnpháp luật chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng của pháp luật thương mại Việt Namdưới góc độ giải thích và áp dụng pháp luật.
Về sách chuyên khảo, có thể kể đến sách chuyên khảo của các tác giả:
Peter Huber và Alastair Mullis (2007), The CISG – a new textbook for students
and practioners, Sellier European publisher: Cuốn sách phân tích chi tiết các quy định
tương ứng theo cấu trúc của CISG đồng thời tổng hợp, phân tích ý kiến, quan điểm củanhiều học giả về các vấn đề liên quan từ đó rút ra quan điểm của tác giả về từng vấn
đề Các tác giả đã giải thích cách mà CISG được vận dụng trên thực tế, lưu ý đến cácvấn đề phát sinh liên quan Phần 10 của cuốn sách (viết bởi tác giả Peter Huber) đãcung cấp những phân tích sâu sắc về chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng qua cáckhía cạnh: vi phạm hợp đồng, bảo hộ pháp luật quốc gia Điều 28, miễn trừ, các yêucầu chung và yêu cầu thay thế, sửa chữa hàng hóa không phù hợp, vi phạm cơ bản,nghĩa vụ chứng minh Các nghiên cứu, phân tích được đặt trong tương quan các quyđịnh khác (cũng được trình bày cụ thể trong cuốn sách) để mang lại kiến thức nền tảng
cơ bản chính xác nhất
United Nations Commission on International Trade Law3 (2016), Digest of Case
Law on the United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods, United Nation publisher: cuốn sách là sản phẩm nghiên cứu, tổng hợp của
nhiều học giả, chuyên gia về CISG và thư ký Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thươngmại quốc tế - tập hợp thông tin và bình luận của người biên soạn về các vụ việc đãđược các cơ quan tài phán giải quyết áp dụng tương ứng theo cấu trúc các điều củaCISG Các vụ án được cung cấp để minh họa chi tiết cho từng yếu tố, quy định củamỗi điều luật Cuốn sách mang lại cái nhìn rõ nét cụ thể đến từng tình tiết về cách màCISG được áp dụng trên thực tế
Chengwei Liu & Marie Stefanini Newman (2007), Remedies in International
Sales: Perspectives from CISG, UNIDROIT Principles & PECL, Juris Net publisher:
cuốn sách nghiên cứu về các chế tài áp dụng cho việc không thực hiện hợp đồng trongmua bán hàng hóa quốc tế, cụ thể trong các văn bản CISG, Bộ quy tắc Unidroit và
3 Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại Quốc tế, viết tắt: UNCITRAL
9
Trang 10PECL4 Cuốn sách phân tích cụ thể về từng chế tài, nghiên cứu so sánh điều kiện, cáchthức áp dụng chúng trong ba công ước quốc tế có tầm ảnh hưởng quan trọng đối vớihoạt động thương mại quốc tế: CISG, Unidroit và PECL Chương III về buộc thựchiện đúng hợp đồng (specific performance, tác giả Chengwei Liu) đã phân tích, đốichiếu các quy định chi tiết về chế tài này trong ba công ước trên, đồng thời đưa ranhận xét đánh giá về sự hợp lý, hạn chế trong quy định của mỗi công ước.
Một số bài viết trong các tạp chí chuyên khảo liên quan đến việc phân tích, đánhgiá chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng:
Theodore Eisenberg & Geoffrey P Miller (2013), "Damages versus Specific
Performance: Lessons from Commercial Contracts", New York University Law and
Economics Working Papers, vol 12 (334): Bài viết phân tích các hợp đồng trên thực tế
để rút ra kết luận về tương quan tỷ lệ áp dụng trên thực tế chế tài buộc thực hiện đúnghợp đồng và bồi thường thiệt hại, từ đó nhận xét, đánh giá và lý giải chúng Bài viết lànguồn tham khảo để đánh giá vai trò và một số vấn đề pháp lý liên quan của chế tàibuộc thực hiện đúng hợp đồng trong tương quan với các chế tài khác
Ulrich Magnus (2010), “The Vienna Sales Convention (CISG) between Civil
And Common Law - Best of All Worlds?”, Journey for Civil Law Students, vol 03
(67): Bài viết bàn về mục đích, tầm quan trọng và sự ảnh hưởng của CISG trong bốicảnh thương mại quốc tế hiện đại đồng thời đưa ra và phân tích nguồn gốc một số quyđịnh trong CISG (trong đó có chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng) xuất phát từ phápluật quốc gia hay hệ thống pháp luật nào Bài viết cũng lý giải và có sự so sánh nhấtđịnh với các điều ước quốc tế khác như Unidroit, PECL Tác giả bài viết nhận địnhrằng dù không hoàn hảo nhưng CISG là luật mẫu khả thi tốt nhất trên thế giới ở thờiđiểm hiện tại5
Bradford Stone & Santiago Gonzcilez Luna M., “Aggrieved Buyer's Right toPerformance or Money Damages under the CISG, U.C.C., and Mexican Commercial
Code”, Journal of Law and Commerce, vol 30 (23): Bài viết cho thấy mối quan hệ
giữa chế tài bồi thường thiệt hại và buộc thực hiện đúng hợp đồng theo quy định của
4 PECL - Các nguyên tắc của pháp luật hợp đồng châu Âu, tên tiếng Anh: Principles of European Contract Law.
5 Ulrich Magnus (2010), “The Vienna Sales Convention (CISG) between Civil And Common Law - Best of All
Worlds?”, Journey for Civil Law Students vol 03, tr.95
10
Trang 11CISG, U.C.C và bộ luật Thương mại Mexico, là cơ sở cho thấy tương quan và lý giảiđược nguyên nhân ưu thế, hạn chế khi so sánh hai chế tài này.
Ngoài ra, còn một số luận văn, luận án, các công trình nghiên cứu khoa học, sáchchuyên khảo và các bài viết đăng trên tạp chí trong và ngoài nước có liên quan đến cácvấn đề cụ thể trong chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng cũng như quy định chế tàibuộc thực hiện đúng hợp đồng trong các văn bản pháp luật khác nhau Nhưng nhìnchung, các tài liệu nói trên chưa mang tính tổng hợp và riêng biệt về chế tài buộc thựchiện đúng hợp đồng theo CISG, cũng như chưa có sự chọn lọc án lệ để minh họa thựctiễn cụ thể cho sự đánh giá, lựa chọn và áp dụng chế tài này Vì vậy, tác giả cho rằngviệc nghiên cứu chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theo CISG một cách riêng biệt,đầy đủ, có sự liên hệ thực tế đồng thời đưa ra đánh giá khách quan về vai trò, ưu thế vàkhó khăn trong áp dụng chế tài này là cần thiết, mang lại ý nghĩa quan trọng cũng như
có giá trị tham khảo trong thực tiễn
3 Mục đích nghiên cứu của đề tài
Chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng trong đề tài này được làm rõ qua sự phântích, liên kết các quy định liên quan của CISG đồng thời có liên hệ thực tiễn để minhhọa cho mỗi quy định Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm cung cấp cho độc giảnhững kiến thức nền tảng về chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng, dựa vào nhữngphân tích, đánh giá vai trò, ưu thế và một số vấn đề pháp lý trong việc áp dụng của chếtài này để có sự lựa chọn thích hợp cho việc xử lý vi phạm hoặc tự đưa ra chế tài tựmình thực hiện đúng hợp đồng khi có vi phạm để đạt được lợi ích kinh tế hợp pháp caonhất Tác giả hi vọng đề tài sẽ là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cho áp dụng thựctiễn cũng như các nghiên cứu sau này
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Để làm rõ thông tin về chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theo Công ướcViên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, tác giả sẽ đi sâu vào phân tích cácquy định liên quan trực tiếp đến chế tài và từ đó đưa ra những đánh giá về chế tài này
Cụ thể, đề tài “chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theo Công ước Viên 1980 về hợpđồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG)” sẽ nghiên cứu các vấn đề sau:
- Áp dụng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng trong Công ước Viên 1980 vềhợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, bao gồm: điều kiện áp dụng chế tài, các trường
11
Trang 12hợp miễn trừ áp dụng chế tài, các quy định liên quan đến chế tài buộc thực hiện đúnghợp đồng trong CISG như gia hạn thời gian thực hiện nghĩa vụ hoặc tự khắc phục thiệthại.
- Vai trò hài hòa hóa pháp luật của chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theoCông ước Viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
- Một số ưu thế của chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng so với các chế tài kháctrong Công ước Viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
- Một số vấn đề pháp lý trong việc áp dụng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng
so với các chế tài khác trong Công ước Viên 1980 hợp đồng về mua bán hàng hóaquốc tế
Những nội dung này sẽ được tác giả nghiên cứu, phân tích chủ yếu và tập trungtrong phạm vi các quy định của Công ước Viên Thói quen áp dụng pháp luật của hệthống pháp luật thông luật và dân luật, Bộ luật Thương mại Thống nhất Hoa Kỳ(UCC) cũng là nguồn luật để tác giả tham khảo, đối chiếu trong đánh giá chế tài buộcthực hiện đúng hợp đồng theo CISG
5 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng xuyên suốt đề tài là phương phápduy vật biện chứng và duy vật lịch sử Ngoài ra, đối với các nội dung trong đề tài, tácgiả sử dụng phối hợp và riêng lẻ các phương pháp nghiên cứu sau:
Phương pháp phân tích và bình luận: nhằm giải thích, làm rõ vấn đề Phươngpháp phân tích được áp dụng chủ yếu cho chương 1 để làm sáng tỏ, dễ hiểu các quyđịnh về việc áp dụng buộc thực hiện đúng hợp đồng Bên cạnh đó, phương pháp bìnhluận được áp dụng chủ yếu tại chương 2, song song với những vấn đề đã được phântích ở chương 1 để rút ra được những đánh giá về vai trò, ưu thế và khó khăn của chếtài này
Phương pháp thống kê: được sử đụng để tìm hiểu về thực tiễn xét xử, các vụ ánliên quan đến mỗi yếu tố của việc áp dụng chế tài được phân tích Từ đó, phương phápchọn lọc được vận dụng để xác định vụ việc nào mang tính liên quan, điển hình và gầnvới thời gian nghiên cứu nhất để tăng tính thuyết phục cho mỗi ví dụ minh họa thựctiễn đồng thời góp phần làm sáng tỏ vấn đề được phân tích
12
Trang 13Phương pháp so sánh: được tác giả vận dụng trong lựa chọn bản án và xác định
ưu thế, khó khăn trong tương quan giữa chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng và chếtài khác trong Công ước Phương pháp so sánh đồng thời góp phần tìm ra sự thậtkhách quan, tính chính xác cho lý luận, thực tiễn và đánh giá chế tài buộc thực hiệnđúng hợp đồng
Phương pháp quy nạp, tổng hợp: từ những phân tích, đánh giá chế tài buộc thựchiện đúng hợp đồng, kết luận về việc áp dụng và đánh giá đó sẽ được rút ra Kết luậncuối mỗi chương và cuối đề tài sẽ được cung cấp qua phương pháp tổng hợp để có cáinhìn bao quát, rút gọn về đối tượng nghiên cứu của đề tài
6 Bố cục tổng quát của khóa luận
Đề tài được kết cấu với bố cục như sau:
Trang 14CHƯƠNG 1: ÁP DỤNG CHẾ TÀI BUỘC THỰC HIỆN ĐÚNG HỢP ĐỒNG
Để áp dụng chính xác và có hiệu quả chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theoCông ước Viên 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế, hiểu biết về các điều kiện áp dụng,các lưu ý cụ thể và các vấn đề liên quan là cực kỳ quan trọng Chương 1 vì thế sẽ cụthể hóa việc áp dụng chế tài theo các nhóm: điều kiện chung, các điều kiện cụ thể chocác biến thể của chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng và các quy định đáng lưu ý vềgia hạn thực hiện nghĩa vụ, tự khắc phục vi phạm
1.1 Điều kiện chung cho việc áp dụng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng
CISG nổi tiếng với số lượng lớn các thành viên đến từ nhiều hệ thống pháp luậtkhác nhau Các quy định của CISG đã được áp dụng phổ biến ngay cả giữa các thươngnhân đến từ các quốc gia không là thành viên Công ước Viên, thể hiện bởi lượng án lệ
đồ sộ6 áp dụng Công ước này Khi một bên vi phạm các thỏa thuận trong hợp đồng, cónhiều chế tài mà bên còn lại có thể lựa chọn áp dụng để bù đắp tổn thất của mình Bên
có quyền có thể hủy bỏ hợp đồng, tìm một đối tác khác, tính toán thiệt hại để yêu cầubồi thường, cũng có thể yêu cầu giảm giá hay lãi chậm trả Tuy vậy, trong nhiềutrường hợp, bồi thường thiệt hại, hủy bỏ hợp đồng hay các chế tài khác không thể bùđắp hết những tổn thất gây ra cho bên có quyền cũng như không thể đáp ứng nhữngmong muốn ban đầu mà họ mong đợi từ việc giao kết Buộc thực hiện đúng hợp đồngtrong CISG cho thấy ưu thế trong nhiều trường hợp mà bên có quyền muốn duy trì mốiquan hệ hợp đồng và quyền mà bên này đáng được hưởng không thể thay thế bởi bất
cứ biện pháp khắc phục hay chế tài nào khác
CISG không quy định theo cách liệt kê danh sách các chế tài được phép áp dụngtrong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế cũng như không quy định tập trung các điềukiện áp dụng, các ràng buộc của mỗi chế tài, mà thay vào đó CISG được cấu trúc vớicác điều luật nằm khá rời rạc nhưng lại liên kết chặt chẽ với nhau Điều 46(1) và Điều
62 cho phép lần lượt bên mua và bên bán yêu cầu bên kia thực hiện đúng các nghĩa vụtương ứng như đã cam kết trong hợp đồng Ngoài quyền buộc thực hiện đúng hợpđồng nói chung, bên mua trong các trường hợp cụ thể, còn có thể yêu cầu sửa chữa
6 Tính đến tháng 12 năm 2016, có hơn 4500 vụ việc liên quan đến CISG đã được giải quyết, xem: Digest of Case Law on the United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods, http://www.uncitral.org/pdf/english/clout/CISG_Digest_2016.pdf, truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
14
Trang 15hàng hóa khiếm khuyết hoặc yêu cầu giao hàng thay thế nếu vi phạm của bên bán cấuthành vi phạm cơ bản Việc áp dụng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng ràng buộccác điều kiện nhất định như được trình bày dưới đây, bao gồm:
- Chứng minh tồn tại vi phạm nghĩa vụ hợp đồng và tính hợp lý của yêu cầu;
- Thông báo cho bên kia theo đúng quy định tại Điều 39;
- Nghĩa vụ không được miễn trừ do bất khả kháng (Điều 79) hoặc do hoàn cảnhthay đổi cơ bản (hard ship);
- Bên có quyền không áp dụng các chế tài mâu thuẫn;
- Không bị từ chối áp dụng theo Điều 28;
- Thời hạn bổ sung hợp lý cho việc thực hiện nghĩa vụ của bên vi phạm;
- Nghĩa vụ hạn chế tổn thất theo Điều 77; và
- Vi phạm cơ bản trong trường hợp cụ thể theo Điều 25 và Điều 46(2)
1.1.1 Vi phạm của một bên
Trong quan hệ hợp đồng, vi phạm của một bên là điều kiện quan trọng và cơ bảnnhất, là cơ sở cho bên bị vi phạm quyết định loại chế tài cần phải thực hiện Để yêucầu bên vi phạm thực hiện chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng, trước hết bên bánhoặc bên mua phải chứng minh được bên kia có một nghĩa vụ cần phải thực hiện theocam kết trong hợp đồng và bên đó đã vi phạm việc thực hiện nghĩa vụ này
Tiền thân của CISG - Công ước về luật hợp đồng mua bán quốc tế thống nhất(“ULIS”) quy định điều kiện khá chặt chẽ cho quyền buộc thực hiện đúng hợp đồngcủa bên mua Theo Điều 25 ULIS, bên mua nếu có thể mua hàng hóa thay thế trongkhả năng hợp lý và phù hợp với tập quán thì không có quyền buộc bên bán thực hiệnđúng hợp đồng7 Tuy nhiên, đến khi CISG chính thức ra đời, Công ước đã không còngiới hạn quyền này chỉ dành cho bên mua hay quy định áp đặt điều kiện thực hiện nhưtrước đó nữa Vi phạm hợp đồng của một bên, bất kể bên bán hay bên mua, là điềukiện để bên còn lại thực thi quyền yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng
CISG không đưa ra định nghĩa thế nào là vi phạm hợp đồng Tuy vậy, tiếp cận từcác điều luật quy định về các chế tài: buộc thực hiện đúng hợp đồng, hủy bỏ hợp đồng,bồi thường thiệt hại thì vi phạm hợp đồng được hiểu bao gồm tất cả các hành vi khôngtuân thủ cam kết hợp đồng mà không phân biệt đó là nghĩa vụ chính hay phụ, kể cả
7 UNCITRAL (1977), "Report of the Committee of the Whole I Relating to the draft Convention on the
International Sale of Goods", UNCITRAL Yearbook, VIII, tr 42.
15
Trang 16những trường hợp được miễn trách nhiệm Tìm hiểu về các dạng vi phạm hợp đồng làtiền đề cho việc tìm hiểu điều kiện và cơ chế áp dụng của chế tài buộc thực hiện đúnghợp đồng trong CISG.
Theo CISG, hợp đồng mua bán hàng hóa quy định cho bên mua nghĩa vụ thanhtoán tiền và nhận hàng8, còn bên bán có nghĩa vụ giao hàng, giao chứng từ và chuyểngiao quyền sở hữu cho bên mua9 Bất kỳ hành vi nào không thực hiện hoặc thực hiệnkhông đúng các nghĩa vụ trên, chẳng hạn bên mua không thanh toán tiền, thanh toánchậm, thanh toán thiếu, không nhận hàng hoặc bên bán không giao hàng, giao hàngtrễ, giao hàng thiếu, giao hàng không phù hợp (tương tự trong trường hợp giao chứng
từ và việc chuyển giao quyền sở hữu cho bên mua) là vi phạm hợp đồng Trên cơ sởcác vi phạm đó, Điều 46 và Điều 62 CISG cho phép bên còn lại buộc bên kia thực hiệnđúng hợp đồng
Như vậy, vi phạm hợp đồng với tính chất là cơ sở để yêu cầu buộc thực hiệnđúng hợp đồng, có thể được chia làm 4 nhóm chính:
(1) Không thực hiện nghĩa vụ;
(2) Chậm thực hiện nghĩa vụ;
(3) Thực hiện nghĩa vụ không đầy đủ; và
(4) Thực hiện nghĩa vụ không phù hợp
Việc không thực hiện nghĩa vụ (1) trong hợp đồng biểu hiện qua thực tế là cáctrường hợp bên bán không giao hàng, không giao chứng từ, không chuyển giao quyền
sở hữu cho bên mua Về phía bên mua, đó là việc không thanh toán hoặc không nhậnhàng Trong vụ án “đồng hồ đeo tay”, hợp đồng của các bên được ký vào ngày 30tháng 3 năm 1994 (Bên mua 1) và ngày 15 tháng 5 năm 1994 (Bên mua 2) về phânphối độc quyền đồng hồ đeo tay (hàng hóa hợp đồng nói trên) trên toàn Mexico.Nhưng cho đến tháng 12 năm 2000, bên mua vẫn chưa thực hiện thanh toán cho bênbán Bên bán sau đó đã viện dẫn Điều 62 và Điều 78 yêu cầu bên mua thực hiện đúnghợp đồng là thanh toán cho bên bán đồng thời yêu cầu lãi chậm trả10
8 Điều 53 CISG: “Bên mua có nghĩa vụ thanh toán tiền hàng và nhận hàng theo quy định của hợp đồng và của Công ước này”.
9 Điều 30 CISG: “Bên bán có nghĩa vụ giao hàng, giao chứng từ liên quan đến hàng hoá và chuyển giao quyền sở hữu về hàng hoá theo đúng quy định của hợp đồng và của Công ước này”.
10 Quyết định của Tòa Thương mại Bern (Thụy Sỹ) ngày 22 tháng 12 năm 2004, số HG 02 8934/STH/STC, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/041222s1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
16
Trang 17Khác với các vi phạm khác cùng nhóm, đối với vi phạm không nhận hàng củabên mua, bên bán thường không buộc thực hiện đúng hợp đồng cũng như cơ quan tàiphán hiếm khi đưa ra phán quyết buộc bên mua nhận hàng Chế tài được áp dụngthường là hủy bỏ hợp đồng và đòi bồi thường thiệt hại Thực tế, bên bán đã không lựachọn chế tài buộc bên mua nhận hàng hóa là “ô tô” khi bên mua thông báo rằng bênnày không thể nhận hàng vì sự dao động cực đoan của tỉ giá hối đoái Thay vào đó,bên bán yêu cầu thanh toán tiền bảo lãnh và bồi thường thiệt hại, mặc dù cuối cùng,phán quyết của Tòa là không chấp nhận yêu cầu của bên bán11 Vụ án “áo khoácLambskin” là minh chứng cho việc Tòa án đã không đưa ra phán quyết buộc bên muanhận hàng khi bên mua từ chối nhận hàng hóa không phù hợp và đưa ra thông báo chobên bán không đúng thời điểm12.
Nhóm thứ (2) - chậm thực hiện nghĩa vụ - điển hình bởi các vi phạm của bên bánnhư chậm giao hàng, chậm giao chứng từ, chậm chuyển giao quyền sở hữu Còn vớibên mua, các vi phạm cụ thể sẽ là chậm thanh toán tiền hay chậm thực hiện nghĩa vụnhận hàng Thông thường, bằng thiện chí của các bên, bên bị vi phạm sẽ gia hạn thêmthời gian thực hiện nghĩa vụ cho bên kia13 Tuy nhiên, với việc mất đi các lợi ích trongkinh doanh và thiệt hại trong nhiều trường hợp, bên vi phạm sẽ áp dụng các chế tàikhác cùng với chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng
Nhóm thứ (3) - thực hiện nghĩa vụ không đầy đủ - có thể được nhận diện qua cáctrường hợp: giao thiếu hàng (chẳng hạn số lượng là 100 cái nhưng chỉ giao 80 cáitrong thời gian đã thỏa thuận), giao thiếu chứng từ liên quan hay chuyển giao quyền sởhữu không đầy đủ (ví dụ, bán 100 cái xe ô tô nhưng chỉ chuyển giao quyền sở hữu cho
80 cái) hoặc nghĩa vụ nhận hàng, thanh toán không đầy đủ của bên mua
Đối với nhóm vi phạm hợp đồng số (4), thực hiện nghĩa vụ không phù hợp,thường liên quan đến nghĩa vụ giao hàng hóa phù hợp với hợp đồng của bên bán, sẽđược phân tích rõ hơn ở phần dưới đây
Một vấn đề cần lưu ý liên quan đến việc bên bán giao thiếu chứng từ hoặc giaochứng từ14 không phù hợp Điều 30 CISG cho thấy ngoài nghĩa vụ giao hàng, bên bán
11 Quyết định của Tòa Phúc thẩm München (Đức) ngày 08 tháng 02 năm 1995, số 7 U 1720/94, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/950208g1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
12 Quyết định của Tòa Thương mại Zürich (Thụy Sỹ) ngày 30 tháng 10 năm 1998, số HG 930634/O, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/981130s1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017
13 Chi tiết được trình bày ở mục 1.3.1 Gia hạn thời gian thực hiện nghĩa vụ, tr 24 của đề tài này.
14 Theo Điều 34 CISG: chứng từ được nhắc đến trong đề tài hiểu chung là chứng từ liên quan đến hàng hóa.
17
Trang 18còn có nghĩa vụ giao chứng từ Vậy thì, nếu bên bán vi phạm một trong các nhóm viphạm vừa nêu thì sao? Bên mua có quyền yêu cầu bên bán sửa chữa hay thay thế cácchứng từ này hay không? Theo tác giả, bên mua không thể viện dẫn quy định tại Điều
46 (2) và 46 (3) để yêu cầu bên bán thay thế hay sửa chữa chứng từ không phù hợp,đơn giản vì các quy định này chỉ áp dụng cho đối tượng là hàng hóa Theo quan điểmcủa tác giả, bên mua trong trường hợp này không mất đi quyền buộc thực hiện đúnghợp đồng mà vẫn có thể viện dẫn Điều 46 (1) - áp dụng cho các trường hợp chung đểyêu cầu bên bán thực hiện đúng hợp đồng
Lưu ý rằng hợp đồng được xem xét trong trường hợp này phải thuộc phạm vi ápdụng của CISG và các bên không thỏa thuận từ chối áp dụng CISG hoặc quy định vàohợp đồng loại trừ việc áp dụng một số điều khoản tương ứng liên quan đến chế tàibuộc thực hiện đúng hợp đồng trong CISG
1.1.2 Thông báo của bên bị vi phạm cho bên vi phạm
Trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, nếu có vi phạm xảy ra, việc khắcphục phải được xem xét trong hoàn cảnh cụ thể, có tính đến các yếu tố liên quan nhưkhoảng cách địa lý, tính thuận tiện, hợp lý và thiện chí giữa các bên nhằm quyết địnhbiện pháp khắc phục, đặc biệt là buộc thực hiện đúng hợp đồng Thông báo của bên cóquyền cho bên vi phạm là một trong những điều kiện cơ bản để áp dụng biện phápbuộc thực hiện đúng hợp đồng Nếu bên bị vi phạm phát hiện ra việc vi phạm hợpđồng nhưng lại không thông tin cho bên kia thì bên vi phạm khó lòng biết và thực hiệnyêu cầu buộc thực hiện của bên đó Đồng thời, thông báo được đưa ra vào thời điểmnào, trong thời hạn bao lâu, nội dung và hình thức như thế nào cần được cân nhắc quacác yếu tố được đề cập trong những hoàn cảnh cụ thể
Vấn đề đặt ra là liệu bên có quyền yêu cầu buộc thực hiện có thể không đưa rathông báo cho bên kia được hay không Câu trả lời là không, bởi lẽ việc “buộc thựchiện” đã cho thấy sự bắt buộc đưa ra “yêu cầu” cho bên kia biết và thực hiện
Từ ngữ trong Điều 46 (1) và Điều 62 không nhắc đến nghĩa vụ thông báo Tuynhiên, như đã phân tích ở trên, chế tài này không thể được áp dụng nếu bên bị vi phạmkhông được thông báo về vi phạm của mình cũng như yêu cầu của bên kia để thựchiện đúng nghĩa vụ Điều 46 (2), Điều 46 (3) quy định nghĩa vụ thông báo hợp lệ củabên mua đối với bên vi phạm khi hàng hóa được bên bán giao cho bên mua không phù
18
Trang 19hợp với hợp đồng khi đưa ra yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng Điều 39 CISGcho thấy bên mua bị mất quyền khiếu nại về việc hàng hóa không phù hợp hợp đồngnếu bên mua không thông báo cho bên bán Trường hợp ngoại lệ duy nhất cho trườnghợp bên mua gửi thông báo cho bên bán yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng khôngđáp ứng các điều kiện tương ứng (được trình bày dưới đây) nhưng bên bán không cóquyền viện dẫn quy định về thông báo này để từ chối yêu cầu là khi sự không phù hợpcủa hàng hóa liên quan đến các yếu tố mà bên bán đã biết hoặc không thể không biết
và họ đã không thông báo cho bên mua15
Thực tế cho thấy Tòa án đã từng bác bỏ lập luận của bên mua về việc bên bángiao hàng không phù hợp và chấp nhận yêu cầu thanh toán của bên bán vì thông báo
mà bên mua đưa ra không đáp ứng điều kiện về thời gian như quy định tại Điều 39.Trong vụ việc “dưa hấu”, Tòa án đã xác định rằng bên mua không có căn cứ để khẳngđịnh rằng bên bán biết hoặc phải biết về khiếm khuyết của hàng hóa để loại bỏ quyềnviện dẫn Điều 39 của bên bán, đồng thời cũng không có lý do hợp lý khác để giải thíchcho việc không đưa ra thông báo hợp lý Cùng với những căn cứ khác, Tòa đã chấpnhận yêu cầu thanh toán theo Điều 62 của bên bán và bác bỏ việc dựa vào sự thiếu sóthàng hóa của bên mua16
1.1.2.1 Nội dung của thông báo
Công ước Viên không quy định minh thị những nội dung nào cần được đề cậptrong thông báo Điều 39 chỉ ngụ ý rằng, nội dung của thông báo phải bao gồm “tin tức
về sự không phù hợp” Nên hiểu “tin tức về sự không phù hợp” này bao gồm cái gì,nhiều quan điểm đã được đặt ra trong nghiên cứu
Trong vụ án “chăn Acrylic”, Tòa án đã xác định rằng thông báo của bên mua chobên bán không đủ chi tiết để từ chối yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng của bênmua Bên mua đã thông báo về 5 cuộn chăn bị thiếu nhưng lại không đề cập đến nộidung muốn bên bán khắc phục như thế nào theo Điều 3917 Như vậy, yêu cầu cụ thểcủa bên bán khắc phục hàng hóa khiếm khuyết như thế nào được xem là một trongnhững nội dung quan trọng của thông báo
15 Điều 40 CISG: “Bên bán không có quyền viện dẫn các quy định của các điều 38 và 39 nếu như sự không phù hợp của hàng hóa liên quan đến các yếu tố mà bên bán đã biết hoặc không thể không biết và họ đã không thông báo cho bên mua”.
16 Quyết định của Tòa án Quận Breda (Hà Lan) ngày 16 tháng 01 năm 2009, số 197586 / KG ZA 08-659, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/090116n1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
17 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Koblenz (Đức) ngày 31 tháng 01 năm 1997, số 2 U 31/96, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/970131g1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
19
Trang 20Nêu ra tính chất hay chính là việc mô tả hàng hóa khiếm khuyết như thế nàocũng được xem là một trong những nội dung quyết định tính hợp lệ của thông báo.Theo Tòa án, bên mua đã thất bại trong việc thông báo cho bên bán khi thông báokhông có nội dung mô tả đầy đủ tính chất của sự không phù hợp Tòa án không tìmthấy bức thư mà bên mua gửi cho bên bán mang nội dung là sự khiếu nại về điều kiệnthực tế của hàng hóa, nhưng chúng được hiểu là lời nhắc nhở cài đặt thiết bị Dựa vàoĐiều 8(2) CISG để diễn giải hành vi của bên mua, lời nhắc nhở đó được xem là thôngbáo cho bên bán Tuy nhiên, thông báo này lại không chứa đựng bất cứ sự mô tả hànghóa không phù hợp nào Thông báo của bên mua trong trường hợp này được xem làkhông đáp ứng điều kiện về mặt nội dung, do đó, hạn chế quyền của bên mua buộc bênbán thực hiện đúng hợp đồng18
Một vài trường hợp khác, Tòa án còn buộc bên mua không những mô tả tính chấtcủa sự không phù hợp mà còn phải xác định chính xác hoặc chính xác đến mức caonhất có thể (tùy theo đánh giá tình huống) bản chất của khiếm khuyết đó19 Thực tiễncho thấy, nội dung thông báo còn phải chỉ ra được không chỉ là bản chất mà còn cácyếu tố khác của sự không phù hợp đi kèm kết quả kiểm tra của bên mua về hàng hóa.Nội dung thông báo cũng nên chi tiết ở mức độ đủ để bên bán có thể hiểu được yêucầu của bên mua đối với việc thực hiện các bước tiếp theo cho thích hợp (ví dụ: tiếnhành kiểm tra hàng hóa, bảo vệ bằng chứng cần thiết cho nguy cơ tranh chấp, lên kếhoạch giao hàng thay thế hoặc phương án khắc phục khác…) Có thể nói, nội dungthông báo nên là “một bức tranh hoàn thiện về việc khiếu nại” của bên mua, cái màbên này muốn truyền tải cho bên bán Thông báo phản hồi cho việc giao hàng khôngđầy đủ có thể bao gồm cả chất lượng không phù hợp hoặc hàng hóa được giao thuộctrường hợp “aliud20”21
Tựu chung lại là những điều kiện cơ bản của hàng hóa như: số lượng, phẩm chất
và những gì mô tả trong hợp đồng như quy định tại Điều 35 sẽ là cơ sở cho việc xácđịnh nội dung thông báo cần có cho yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng Không
18 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Hamburg (Đức) ngày 25 tháng 01 năm 2008, số 12 U 39/00, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/080125g1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
19 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Karlsruhe (Đức) ngày 08 tháng 02 năm 2006, số 7 U 10/04, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/060208g1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
20 Khái niệm “aliud ” sẽ phân tích rõ hơn trong phần 1.2.1 Giao hàng hóa không phù hợp với hợp đồng, tr.20 dưới đây.
21 UNCITRAL Digest of case law on the United Nations Convention on the International Sale of Goods (2012), Digest of Article 39 case law, https://www.cisg.law.pace.edu/cisg/text/digest-2012-39.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
20
Trang 21những thế, thông báo còn phải chỉ rõ hàng hóa đó là gì Trong một phán quyết của Tòa
án, do máy móc nông nghiệp bị khiếm khuyết mà bên mua yêu cầu sửa chữa chỉ là mộtloại trong số nhiều loại mua từ bên bán, yêu cầu chi tiết về số sê-ri hoặc ngày giaohàng đã được xem là nội dung của thông báo Bởi vì, xem xét từ tính hợp lý, bên bánbắt buộc phải tìm kiếm tài liệu cho hàng hóa đó để đáp ứng nhanh chóng yêu cầu củabên mua
Ngoài ra, mỗi khiếm khuyết hay sự không phù hợp phải được mô tả riêng lẻ vớicác khiếm khuyết khác, trường hợp giao thiếu hàng thì phải xác định chính xác sốlượng bị giao thiếu22
Mặc dù một số lượng lớn án lệ được viện dẫn cho các lập luận về nội dung thôngbáo trên đây, quan điểm của tác giả là không nên quá đặt nặng về vấn đề nội dungthông báo Hiểu rằng nội dung thông báo của một bên là cơ sở thuận lợi để bên kiathực hiện đúng hợp đồng, khắc phục những vi phạm mà họ đã phạm phải Tuy nhiên,vào thời đại công nghệ số như hiện nay, việc liên lạc giữa các bên trong hợp đồng muabán hàng hóa trở nên cực kỳ đơn giản chỉ với sự hỗ trợ của thiết bị điện tử có kết nốiin-tơ- net Nếu không rõ về nội dung, bên bán có thể liên lạc lại với bên mua Một sốphán quyết liên quan của Tòa án đã không ủng hộ việc đòi hỏi điều kiện chặt chẽ quámức như đã phân tích ở trên Điều kiện về nội dung của thông báo đưa ra trong quátrình buộc thực hiện đúng hợp đồng nên được tính toán với các yếu tố khách quan lẫnchủ quan, mối quan hệ giao thương, văn hóa và thói quen thương mại giữa các bên23.Như vậy, thông báo mà bên bị vi phạm đưa ra cho bên vi phạm yêu cầu bên nàythực hiện đúng hợp đồng nên mang nội dung bày tỏ yêu cầu, mô tả về vi phạm mà bên
vi phạm đã phạm phải và nêu các thông tin, tài liệu cần thiết liên quan đến hàng hóamang vi phạm cần khắc phục Yêu cầu về nội dung thông báo - cơ sở cho việc từ chốiyêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng của bên bị vi phạm - nên được cân nhắc theonhiều yếu tố như đã đề cập, trên cơ sở thiện chí và hợp lý cho cả hai bên
1.1.2.2 Thời hạn đưa ra thông báo
Thời hạn đưa ra thông báo có ý nghĩa quan trọng đối với hai bên, thể hiện nguyêntắc trung thực thiện chí, nhằm duy trì mối quan hệ giữa các bên CISG không giới hạn
22 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Marburg (Đức) ngày 12 tháng 12 năm 1995, số 2 O 246/95, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/951212g1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
23 UNCITRAL Digest of case law on the United Nations Convention on the International Sale of Goods (2012), Digest of Article 39 case law, https://www.cisg.law.pace.edu/cisg/text/digest-2012-39.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
21
Trang 22thời hạn này trong bao lâu ngoài tính “hợp lý” cho thời hạn quy định tại Điều 39 (1) vàthời hạn tối đa 2 năm trong mọi trường hợp theo Điều 39 (2) Thời hạn tốt nhất để xácđịnh thông báo hợp lý là 9 ngày sau khi giao (hàng hóa bền và không mang tính mùavụ), 14 ngày cho việc kiểm tra và thông báo, từ 2 tuần cho đến 1 tháng sau khi giao, 1tháng sau khi giao và 6 tuần sau khi giao… đã từng được đề xuất24 nhưng không thờihạn cụ thể nào được chấp nhận
Dựa trên thực tiễn các án lệ đã được giải quyết cho các tranh chấp về vấn đề đưa
ra thông báo buộc thực hiện đúng hợp đồng cũng như tham khảo quan điểm của nhiềuluật gia, nhà nghiên cứu về CISG, tác giả cho rằng để xác định thời hạn thông báo nêndựa vào các yếu tố sau đây:
Thứ nhất, tính “hợp lý” của thời hạn thông báo
Tính hợp lý của thời hạn thông báo chính là thước đo cho việc tính toán thời hạnnày Dựa vào hoàn cảnh của vi phạm trong từng vụ việc, tính hợp lý này cũng đượcxác định theo nhiều góc độ Sự cân bằng về lợi ích kinh tế, tính chất của hàng hóa, sốlượng hàng hóa cần kiểm tra, khả năng thực hiện nghĩa vụ của các bên được cân nhắc
để đánh giá tính hợp lý
Tòa án đã cho rằng việc bên mua không đưa ra thông báo trong một thời gianhợp lý là không đáng kể vì người này giải thích được lý do không đưa ra thông báotrên cơ sở cân nhắc lợi ích kinh tế của các bên Yêu cầu giảm giá của bên mua trongtrường hợp này đã được chấp nhận25 Tuy nhiên, xét từ yếu tố lợi ích kinh tế, việc buộcthực hiện đúng hợp đồng đã không cho thấy ưu thế của mình
Thực tiễn cũng cho thấy rằng tính chất của hàng hóa, cụ thể là hàng hóa có dễ hưhỏng hay không, có yêu cầu sự phức tạp trong kiểm tra hay không… là yếu tố quantrọng trong đánh giá thời hạn đưa ra thông báo Tòa án trong vụ án giao “dưa hấu” đã
đề cập ở trên cho rằng thời hạn là ngay lập tức hay vài ngày sau đó (do tính chất hànghóa “dưa hấu” là dễ hư hỏng)26 Do đó, việc bên mua thông báo cho bên bán vào ngàylàm việc kế tiếp mặc dù đã sau 3 ngày trên thực tế (thứ 6 đến thứ 2) được xem là hợp
lý Trong một vụ án khác (vụ án áo khoác Lamskin đã dẫn) minh chứng cho yếu tố
24 UNCITRAL Digest of case law on the United Nations Convention on the International Sale of Goods (2012), Digest of Article 39 case law, https://www.cisg.law.pace.edu/cisg/text/digest-2012-39.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
25 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Saarbrücken (Đức) ngày 17 tháng 01 năm 2007, số 5 U 426/96-54, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/070117g1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
26 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Breda (Hà Lan, vụ án “dưa hấu”), sđd, truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
22
Trang 23đơn giản hay phức tạp trong kiểm tra và đánh giá hàng hóa khiếm khuyết, Tòa án nêuquan điểm rằng thời gian 02 tuần cho thông báo là khá “hào phóng” Áo khoác là đốitượng dễ kiểm tra cũng như bên mua hoàn toàn có khả năng kiểm tra nhanh chóng quamột vài mẫu áo khoác để xác định vi phạm Tòa cũng chỉ ra rằng khoảng thời gian màCISG quy định nhằm mục đích cho bên mua cơ hội thông báo cho bên bán về bất kìkhiếm khuyết nào trước khi mang nó đi bán lại, đồng thời, không có lý do gì để mởrộng khoảng thời gian cho việc kiểm tra hàng hóa và thông báo này (Điều 38 và Điều39(1) CISG)27
Ngoài ra, khả năng thực hiện nghĩa vụ của các bên, tức là thời gian cho quá trìnhđánh giá việc bên vi phạm có thể thực hiện yêu cầu của bên bị vi phạm hay không (quy
mô, tiềm lực, khả năng của bên bán tiếp tục thực hiện hợp đồng, thay thế hay sửa chữahàng hóa; tiềm lực kinh tế của bên mua cho việc thanh toán đúng hạn, lãi chậm trả,nghĩa vụ nhận hàng…) cũng góp phần vào việc xác định tính hợp lý của thời hạnthông báo
Thứ hai, thời điểm bắt đầu đưa ra thông báo
Thời điểm bắt đầu đưa ra thông báo buộc thực hiện được thống nhất ngay khiphát hiện có hành vi vi phạm hợp đồng hoặc buộc phải phát hiện ra vi phạm đó (tươngứng nghĩa vụ của bên bán và bên mua tại Điều 30 và Điều 53) Tòa án trong vụ án
“dưa hấu” đã xác định rằng, thời điểm bắt đầu nghĩa vụ thông báo là khi bên mua kiểmtra hàng hóa (ngay sau khi nhận hàng) và phát hiện khiếm khuyết Kiểm tra hay buộcphải phát hiện được xem xét là nghĩa vụ Thời điểm bắt đầu thực hiện nghĩa vụ nàycũng phải “hợp lý” theo như phân tích trong phần thời hạn hợp lý ở trên, nghĩa là căn
cứ vào hoàn cảnh Do đó, tính chất, số lượng hàng hóa, kiến thức kiểm tra cần có củabên mua cũng như mức độ đơn giản, phức tạp để đánh giá hàng hóa khiếm khuyết, có
vi phạm hợp đồng xuất hiện là các yếu tố để cơ quan tài phán quyết định thời điểm bắtđầu đưa ra thông báo buộc thực hiện đúng hợp đồng
Trong một vụ việc, Toà án đã bác bỏ yêu cầu bồi thường của bên mua và chorằng đối với hàng hóa là “tấm phim bảo vệ bề mặt” thì thời hạn kiểm tra hợp lý là 3hoặc 4 ngày (Điều 38 (1) CISG), mức độ kiểm tra phụ thuộc vào loại hàng hoá, bao bì
và khả năng thử nghiệm Thử nghiệm cho thấy khi bên mua đã kiểm tra trong vòng 3
27 Quyết định của Tòa Thương mại Zürich (Thụy Sỹ, vụ án “áo khoác Lamskin”), sdd, truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
23
Trang 24hoặc 4 ngày sau khi giao hàng, khiếm khuyết sẽ được phát hiện trong vòng 7 ngày.Với hàng hoá thuộc loại bền như trên (phân biệt với hàng hóa mùa vụ, dễ hư hỏng),cần thông báo cho bên bán trong vòng 8 ngày sau khi sự không phù hợp phải đượcphát hiện Do đó, thông báo trên được đưa ra sau khi đã hết thời hạn hợp lý Hơn nữa,bên mua không giải thích được lý do không thông báo để áp dụng điều 44 CISG28 Án
lệ khác cho thấy thời gian hợp lý bắt đầu tính từ thời điểm bên mua phát hiện ra sựkhông phù hợp của hàng hóa Tòa án đã xác định thời hạn kiểm tra hợp lý để khẳngđịnh thời điểm bên mua biết hoặc phải biết về sự không phù hợp đó, đồng thời lập luậncủa Tòa cũng là một minh chứng cho việc dựa vào tính chất hàng hóa, bao bì, khảnăng thử nghiệm, kiểm tra phát hiện vi phạm để quyết định xem thời hạn thông báo cóhợp lý hay không
1.1.2.3 Hình thức thông báo
Điều 39 không quy định một hình thức thông báo cụ thể bắt buộc Thực tế chothấy, các bên có thể thỏa thuận vấn đề này trong hợp đồng Trong một vụ việc, bên bán(Italia) đã dựa vào điều khoản hợp đồng quy định các trao đổi qua lại của các bên phảibằng văn bản để cho rằng bên mua (Mỹ) đã đưa ra thông báo không đúng về hình thức.Lập luận này đã được Tòa án chấp nhận29
Án lệ giải quyết tranh chấp của các bên chấp nhận nhiều hình thức thông báo nếucác bên không có thỏa thuận khác: có thể bằng lời nói (trực tiếp hoặc qua điện thoại);bằng văn bản (thư tay, fax, email…) hoặc có thể bằng cử chỉ Cũng trong vụ án “dưahấu”, việc bên mua trao đổi qua điện thoại với nhân viên của bên bán về khiếm khuyếtcủa hàng hóa và dự định chế tài áp dụng được xem là hình thức thông báo hợp lệ
1.1.3 Các trường hợp không áp dụng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng
Một bên không thể buộc bên kia thực hiện đúng hợp đồng nếu căn cứ vào CISG,nghĩa vụ này có đầy đủ các điều kiện để được miễn trừ Các nghĩa vụ có thể được miễntrừ, tức là bên vi phạm sẽ không phải chịu bất kỳ trách nhiệm nào do hành vi vi phạmnghĩa vụ trong các trường hợp: bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi cơ bản (hardship)hoặc sơ suất của bên bị vi phạm, bị tòa án từ chối áp dụng vì thỏa mãn điều kiện tạiĐiều 28
28 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Karlsruhe (Đức) ngày 25 tháng 01 năm 1997, số 1 U 280/96, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/970625g1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
29 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Liên bang (Mỹ) ngày 29 tháng 01 năm 1998, số 97-4250, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/980629u1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
24
Trang 251.1.3.1 Trường hợp bất khả kháng
Mặc dù còn nhiều tranh cãi30, sự miễn trừ do trường hợp bất khả kháng đã được
áp dụng để từ chối nhiều yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng trên thực tế Căn cứ
để áp dụng trường hợp bất khả kháng quy định tại Điều 79 (1) CISG, miễn trừ nghĩa
vụ thực hiện đúng hợp đồng chính là trở ngại khách quan Trở ngại đó phải đáp ứng
các điều kiện: Thứ nhất, trở ngại vượt quá tầm kiểm soát của bên vi phạm; Thứ hai, bên vi phạm không bắt buộc phải tính tới trở ngại đó vào lúc ký kết hợp đồng; Thứ ba,
bên vi phạm không thể tránh được trở ngại hay khắc phục được các hậu quả của nó.Trong một vụ việc, bên mua đã không gửi tiền vào tài khoản tại ngân hàng Nga Tuynhiên, bên mua đã cung cấp được bằng chứng cho thấy trở ngại vượt quá tầm kiểmsoát và bên mua không thể tính toán đến trở ngại này, đồng thời không thể tránh haykhắc phục được trở ngại đó để biện minh cho vi phạm hợp đồng của mình Tòa án đãchấp nhận miễn trừ nghĩa vụ thực hiện cho bên mua31
Người thứ ba thực hiện một phần hay toàn bộ nghĩa vụ của bên vi phạm nếutrong một trường hợp bất khả kháng đáp ứng các điều kiện như trên thì người này cùngvới bên vi phạm cũng sẽ được miễn trách theo Điều 79 (2)
Cũng cần chú ý đến nghĩa vụ thông báo trong một thời hạn hợp lý về việc gặptrường hợp trở ngại và ảnh hưởng của nó đến khả năng thực hiện nghĩa vụ, cân nhắcrằng bên vi phạm – bên gặp phải trường hợp bất khả kháng này đã biết hoặc đáng lẽphải biết về trở ngại đó Nếu không thông báo trong thời gian hợp lý, bên vi phạm sẽkhông được miễn trừ đồng thời phải chịu trách nhiệm về những thiệt hại do bên kiakhông nhận được thông báo
Miễn trừ chỉ được áp dụng trong thời kì tồn tại trở ngại nêu trên Sau khi trở ngạibiến mất, bên vi phạm sẽ không được miễn trừ việc thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng.Trong vụ án “sợi Acrylic”, do chiến tranh bùng nổ nên bên bán sau khi giao hàng đợt 1không thể hoàn tất thủ tục để việc giao hàng các đợt tiếp theo đúng thời hạn Tuynhiên, sau khi trở ngại kết thúc, Tòa án chỉ ra rằng bên bán vẫn không cho thấy một dự
30 Có nhiều quan điểm trái chiều liên quan đến vấn đề có nên áp dụng trường hợp bất khả kháng để miễn trừ nghĩa vụ buộc thực hiện đúng hợp đồng Nhiều học giả cho rằng Điều 79 cũng miễn trừ cho bên không thực hiện khỏi nghĩa vụ từ yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng Mục đích của Điều 79 là giải phóng các bên khỏi mọi nghĩa vụ, do đó yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng là không thích hợp Một số học giả khác thì lại cho rằng Điều 79, trên cơ sở từ ngữ tại Điều 79 (5) không nên áp dụng trường hợp bất khả kháng vào yêu cầu buộc thực
hiện đúng hợp đồng một cách trực tiếp Xem: Peter Huber (2007), The CISG – a new textbook for students and
practioners, Sellier European Publisher, tr 192-193
31 Quyết định của Tòa phúc thẩm khu vực Moscow (Nga) ngày 04 tháng 02 năm 2002, số KG-A40/308-02, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/020204r1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
25
Trang 26định giao hàng theo Điều 46 Như vậy, sau khi trở ngại không còn, quyền miễn trừtheo đó cũng không còn phù hợp.
1.1.3.2 Hoàn cảnh thay đổi cơ bản (hardship)
Hardship (change of circumstance), trong bối cảnh hợp đồng tạm dịch là thay đổihoàn cảnh hợp đồng, hay đã được các nhà làm luật Việt Nam nội luật hóa thành quyđịnh về “hoàn cảnh thay đổi cơ bản”32 với nội hàm tương tự Đây được hiểu là quyđịnh cho phép một bên trong hợp đồng có quyền yêu cầu bên còn lại đàm phán lại đểđiều chỉnh hợp đồng khi có những thay đổi về hoàn cảnh và môi trường kinh doanh tớimức gây ảnh hưởng đặc biệt xấu đến quyền lợi của một bên, làm mất sự cân bằng kinh
tế của hợp đồng, làm cho việc thực hiện hợp đồng trở nên cực kỳ khó khăn và tốnkém33
Tồn tại nhiều quan điểm trái chiều về vấn đề hoàn cảnh thay đổi cơ bản có phải
là một trường hợp bất khả kháng hay không Hoàn cảnh thay đổi cơ bản mang đặcđiểm là một trở ngại khách quan và các bên không lường trước được tại thời điểm giaokết hợp đồng Tuy nhiên, đặc điểm không thể khắc phục thì không hẳn Theo tác giả,đối với trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản, chẳng hạn giá cả biến động đột ngột,bên vi phạm vẫn có thể khắc phục được trở ngại Chỉ là bên vi phạm sẽ gặp bất lợiđáng kể, cũng như thiệt hại nặng nề về mặt kinh tế Do thiếu đặc điểm “không thể khắcphục”, hoàn cảnh thay đổi cơ bản và bất khả kháng là hai trường hợp độc lập, khôngđồng nhất
Chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng hình thành trên nền tảng nguyên tắc thiệnchí34, việc thực hiện và buộc thực hiện khiến cho một bên thiệt hại nặng nề về mặt kinh
tế sẽ làm mất đi tính “hợp lý” và “thiện chí” của yêu cầu Vì vậy, hoàn cảnh thay đổi
cơ bản dù độc lập với trường hợp bất khả kháng và hầu như không được ghi nhậntrong cơ sở pháp lý theo CISG thì vẫn nên được xem là một trong những trường hợpđược miễn trừ
Ở một mức độ nào đó, vấn đề trên đã được giải quyết Ý kiến số 7 của Hội đồng
tư vấn CISG năm 2007 đã đưa ra nhận định sau: Một sự thay đổi hoàn cảnh mà các
32 Điều 418 Bộ luật dân sự 2015.
33 Nguyễn Chí Thắng (2017), “Phân tích sự thay đổi hoàn cảnh hợp đồng (hardship) theo quy định của CISG”,
Tài liệu Hội thảo Nghiên cứu Công ước Viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế – Trách nhiệm pháp
lý do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, do Trường Đại học Luật Tp Hồ Chí Minh tổ chức, tháng 05/2017, tr 177
34 John O.Honnold (1999), Uniform Law for International Sales under the 1980 United Nations Convention, 3rd
ed, Kluwer Law International Publisher, tr.304-312.
26
Trang 27bên không lường trước được xảy ra khiến cho việc thực hiện hợp đồng trở nên khó khăn hơn (hardship), có thể được xem là một “trở ngại” tại điều 79(1) CISG Ngôn ngữ của điều 79(1) không thể hiện rõ rằng “sự trở ngại” tức là những sự kiện làm cho việc thực hiện hợp đồng trở nên không thể Chính vì thế, nếu một bên rơi vào hoàn cảnh thay đổi cơ bản có thể được miễn trách nhiệm35.
Mặc dù ý kiến của Hội đồng tư vấn CISG không mang tính bắt buộc áp dụng đốivới các thẩm phán, nhưng kể từ khi có sự xuất hiện của nhận định trên, các thẩm pháncũng đã mạnh dạn trong việc đưa ra phán quyết xem hoàn cảnh thay đổi cơ bản là mộttrường hợp được miễn trách nhiệm36 Trong một vụ án liên quan đến hợp đồng muabán thép giữa các bên, việc giá cả leo thang khiến bên bán gặp nhiều khó khăn trongviệc giao hàng nếu không điều chỉnh giá (hợp đồng các bên không quy định) Tòa đã
áp dụng Điều 79 (1) CISG để miễn trách cho bên bán nhưng không đồng nhất trườnghợp này với trường hợp bất khả kháng37
1.1.3.3 Sơ suất của bên có quyền
Mặc dù các vi phạm nêu trên của một bên, bên bị vi phạm có thể không có quyềnyêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng nếu bên vi phạm viện dẫn Điều 80 để từ chốiyêu cầu này Cụ thể, theo Điều 80 CISG bên mua không thể yêu cầu bên bán thực hiệnđúng các nghĩa vụ nếu sự không thực hiện đúng đó là kết quả từ hành vi hay sơ suấtcủa bên mua và ngược lại Điều 80 thường được sử dụng như một công cụ phân loạiquyền khi mà các bên đều thất bại trong thực hiện nghĩa vụ Có thể coi đây là mộttrường hợp miễn trừ nghĩa vụ của bên vi phạm khi bị buộc thực hiện đúng hợp đồngnếu bên này chứng minh được sơ suất hay lỗi của bên có quyền tác động lớn đến mứcbên này không thể tiếp tục thực hiện nghĩa vụ
Các quyết định áp dụng điều 80 để xác định bên nào bị coi là vi phạm hợp đồng
có thể có những sự kiện bất thường hoặc phức tạp Xem xét trường hợp bên bán cónghĩa vụ giao hàng hóa là máy móc cho bên mua, bên mua có nghĩa vụ thanh toántrước Trước khi máy được giao, nhà sản xuất mà bên bán ký hợp đồng phân phối đãchấm dứt thỏa thuận phân phối với bên bán và từ chối bán hàng cho bên bán Thay vào
đó, nhà sản xuất đã vận chuyển hàng hoá trực tiếp đến bên mua Bên mua cũng không
35 Trích dẫn 1, CISG Advisory Council Opinion No 7, Exemption of Liability for Damages under Article 79 of the CISG, http://www.cisg.law.pace.edu/cisg/CISG-AC-op7.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
36 Nguyễn Chí Thắng (2017), sdd, tr 183
37 Quyết định của Tòa Tối cao Cassation ngày 19 tháng 01 năm 2009, số C.07.0289.N, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/090619b1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
27
Trang 28thanh toán cho bên bán mà dựa vào Điều 80 với lý do bên bán không đáp ứng nghĩa vụghi nhãn hàng hóa lên máy để được miễn trừ thanh toán Tòa án đã bác bỏ yêu cầu dựatrên điều 80 của bên mua và quyết định rằng hành động chấp nhận hàng hoá của bênmua trong khi vẫn bị ràng buộc với hợp đồng với bên bán khiến bên bán tin rằng họ đãhoàn thành các nghĩa vụ của mình Do đó, tòa án cho rằng, bất kỳ việc không thực hiệnsau đó của bên bán là do hành động của bên mua gây ra Bên bán mới là bên đượcmiễn trừ trên cơ sở Điều 80.
Như vậy, hiểu rằng hành vi sơ suất của bên có quyền ở đây phải là hành vi, sơsuất có tác động đến nghĩa vụ trong hợp đồng của bên vi phạm và khiến bên nàykhông thực hiện nghĩa vụ Tác động đó được xem xét đối với cả nghĩa vụ ban đầu quyđịnh trong hợp đồng lẫn các nghĩa vụ về sau như: nghĩa vụ sửa chữa hoặc thay thếhàng hóa không phù hợp của bên bán, nghĩa vụ thanh toán đúng và đủ, nghĩa vụ nhậnhàng của bên mua khi có yêu cầu từ bên bị vi phạm
1.1.4 Bị từ chối áp dụng theo Điều 28
Điều 28 CISG quy định rằng ngoại trừ trường hợp đưa ra phán quyết buộc thựchiện trên cơ sở luật nước mình đối với các hợp đồng mua bán tương tự mà Công ướckhông điều chỉnh, tòa án không bị bắt buộc đưa ra phán quyết buộc thực hiện đúnghợp đồng Nghĩa là, nếu một bên muốn không muốn bị buộc thực hiện đúng hợp đồng
dù bên bị vi phạm đáp ứng đầy đủ các điều kiện cho yêu cầu này, họ có thể trông chờvào sự miễn trừ tại Điều 28 Tòa án có thể từ chối yêu cầu của bên có quyền nếu phápluật quốc gia của bên viện dẫn Điều 28 này không bắt buộc phải áp dụng chế tài buộcthực hiện đúng hợp đồng trong trường hợp tương tự Còn ngược lại, nếu pháp luậtquốc gia quy định về buộc thực hiện đúng hợp đồng như trong Công ước, quy địnhnày sẽ không được áp dụng
Chúng ta biết rằng, CISG là sự cam kết của nhiều quốc gia từ nhiều hệ thốngpháp luật trên thế giới, điển hình nhất là hệ thống thông luật (Common Law) và dânluật (Civil Law) Trong hệ thống dân luật, chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng là hệquả tự nhiên và trước hết của nghĩa vụ hợp đồng, nói cách khác khi có vi phạm hợpđồng người ta thường ưu tiên chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng thay vì các chế tàikhác Ngược lại, trong hệ thống thông luật, khi có vi phạm hợp đồng người ta thườnghướng đến chế tài bồi thường thiệt hại thay vì buộc thực hiện nghĩa vụ
28
Trang 29Một vụ việc hiếm hoi mà Tòa đã từ chối đưa ra phán quyết buộc thực hiện đúnghợp đồng là trường hợp mua bán “Nhôm” giữa bên mua (Argentina và Hungary) vàbên bán (Nga) Trọng tài thấy rằng pháp luật Nga (luật bên bán) và pháp luật Thụy Sỹ(luật tố tụng xác định theo quy tắc Công ước) đều không quy định áp dụng chế tàibuộc thực hiện đúng hợp đồng trong trường hợp này Ngoài ra trọng tài không thấyrằng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng là một chế tài thích hợp cho vụ việc Do
đó, Trọng tài đã cho phép áp dụng chế tài bồi thường thiệt hại như một hình thức thaythế38
Thêm nữa, số lượng vụ án liên quan cũng cho thấy sự hạn chế chế tài buộc thựchiện đúng hợp đồng tại Điều 28 này không được áp dụng phổ biến trên thực tế Vụ ánbên mua Đức ký hợp đồng mua bán “thanh thép” với nhà phân phối Mỹ từ nhà sảnxuất Ukraina cho thấy: vì luật nội địa không hạn chế buộc thực hiện đúng hợp đồngnên bên bán không thể hi vọng viện dẫn quy định này để ngăn cản yêu cầu buộc thựchiện từ bên mua Cụ thể, theo Điều 2-716 (1) UCC, buộc thực hiện đúng hợp đồng vẫn
sẽ được áp dụng nếu bên mua chứng minh được hàng hóa trong hợp đồng khó có thểđược tìm thấy tương tự trên thị trường39
1.1.5 Áp dụng các chế tài không thích hợp với chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng
Việc áp dụng đồng thời các chế tài mâu thuẫn sẽ gây ra tình trạng áp đặt nghĩa vụnặng nề bất hợp lý lên bên vi phạm40 Nếu bên bị vi phạm sử dụng một biện pháp bảo
hộ không thích hợp với chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng, yêu cầu buộc thực hiệnđúng hợp đồng của họ sẽ không được chấp nhận Các biện pháp bảo hộ được xem làkhông thích hợp với yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồng: hủy bỏ hợp đồng theoĐiều 49 hoặc Điều 64; bất kỳ biện pháp nào khác trong thời gian gia hạn thực hiệnnghĩa vụ cho bên kia (trừ chế tài bồi thường thiệt hại) theo Điều 47 hoặc Điều 63; bênbán bán lại hàng hóa mà bên này cầm giữ cùng với việc buộc bên mua thực hiện nghĩa
vụ nhận hàng theo Điều 8841, hoặc bên mua giảm giá theo Điều 50 Ngoài các biệnpháp bảo hộ không thích hợp trên, bên bị vi phạm có thể kết hợp chế tài buộc thực
38 Quyết định của Trọng tài Zürich (Thụy Sỹ), ngày 31 tháng 05 năm 1996, số ZHK 273/95 http://cisgw3.law.pace.edu/cases/960531s1.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
39 Quyết định của Tòa án bang Illinois (Mỹ), ngày 07 tháng 12 năm 1999, số 99 C 5153, http://www.unilex.info/ case.cfm?pid=1&do=case&id=423&step=FullText , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
40 Đặng Hoa Trang (2017), Chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theo công ước Viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế và pháp luật thương mại Việt Nam, Luận văn thạc sỹ Luật học, Đại học Luật Thành phố
Hồ Chí Minh, tr 54.
29
Trang 30hiện đúng hợp đồng với các biện pháp khác như yêu cầu bồi thường thiệt hại; yêu cầuthanh toán lãi chậm trả và tạm ngừng thực hiện hợp đồng.
1.1.5.1 Các chế tài không áp dụng đồng thời với buộc thực hiện đúng hợp đồng
Được quy định tại Điều 49 và Điều 64 CISG, hủy bỏ hợp đồng là một biện phápkhông được áp dụng đồng thời với buộc thực hiện đúng hợp đồng Một khi hợp đồng
bị hủy bỏ, tính từ thời điểm đó, các bên không còn bị ràng buộc bởi những nghĩa vụtrong hợp đồng Do đó, việc buộc thực hiện đúng hợp đồng sau khi hủy bỏ là bất khảthi Không những thế, trong khi buộc thực hiện đúng hợp đồng được xem là chế tài
“thiện chí” được ưu tiên hàng đầu khi có vi phạm thì hủy bỏ hợp đồng lại là biện phápsau cùng, khi mà hợp đồng không thể cứu vãn (ultima ratio)
Tương tự đối với giảm giá, một khi lựa chọn phương án này bên mua đã khôngcòn lựa chọn buộc thực hiện đúng hợp đồng Thay vào đó, bên bán đã phải chấp nhận
bù đắp bằng tiền cho phần khiếm khuyết của hàng hóa Do vậy không hợp lý nếu nhưsau đó bên bán vẫn bị buộc thực hiện đúng hợp đồng, sửa chữa hoặc thay thế hàng hóakhiếm khuyết
Chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng cũng sẽ không được áp dụng nếu bên mua
vi phạm nghĩa vụ nhận hàng và bên bán lựa chọn bán lại hàng hóa đó hoặc ngược lạibên mua không thể trả lại hàng hóa để yêu cầu nghĩa vụ sửa chữa hoặc thay thế trừtrường hợp quy định tại Điều 82 (2) (a) (b)42 Trong trường hợp này, đối tượng để buộcbên kia thực hiện nghĩa của mình không còn nữa Trong một vụ việc, sau khi thôngbáo về việc “quần Jean” được bên bán giao không đáp ứng số lượng, chất lượng như
đã thỏa thuận (nhãn hàng và kích cỡ không chính xác) nhưng không nhận được hồiđáp, bên mua đã bán lại hàng hóa với giá thấp hơn Ngay sau đó, bên mua không cònquyền yêu cầu buộc bên bán giao hàng Sau đó, bên bán yêu cầu thanh toán Tuynhiên, theo Tòa án, mặc dù theo Điều 88 (3) bên bán có quyền hưởng số tiền bán lạisau khi trừ đi chi phí hợp lý trong việc bán lại hàng hóa nhưng bên mua có quyền yêucầu bồi thường thiệt hại từ những vi phạm của bên bán với tổng số tiền còn cao hơn
41 UNCITRAL Digest of case law on the United Nations Convention on the International Sale of Goods (2012), Digest of Article 62 case law, https://www.cisg.law.pace.edu/cisg/text/digest-2012-62.html , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017
42 Xem mục 1.2.2 Nghĩa vụ bảo quản và giữ hàng hóa đã giao của bên mua cho yêu cầu thay thế hàng hóa của đề tài này, tr 22-23 dưới đây.
30
Trang 31Tòa quyết định rằng bên mua có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệthại43
Theo Điều 47 và Điều 63 CISG, trong thời gian gia hạn cho việc thực hiện nghĩa
vụ, bất kì chế tài nào trừ yêu cầu bồi thường thiệt hại đều được xem là không thích hợpvới chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng, kể cả các yêu cầu sửa chữa, thay thế hànghóa Trong thời gian được gia hạn này, bên vi phạm tự mình khắc phục vi phạm bằngcách thức thuận tiện và hợp lý nhất cho hai bên Bên bị vi phạm đã đồng ý gia hạnthêm thời hạn này thì không còn có quyền lựa chọn yêu cầu nào khác Ngoại trừ quyềnyêu cầu bồi thường thiệt hại khi bên vi phạm thực hiện nghĩa vụ chậm trễ
1.1.5.2 Các chế tài có thể áp dụng đồng thời với buộc thực hiện đúng hợp đồng
Bồi thường thiệt hại (Điều 74), tạm ngừng thực hiện hợp đồng (Điều 71) và yêucầu thanh toán lãi chậm trả (Điều 78) được xem là các chế tài không mâu thuẫn vớichế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng khi áp dụng Bên bị vi phạm có thể áp dụng bất
kỳ chế tài nào, bao gồm cả chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng (miễn là chúng đápứng các điều kiện) mà không mất đi quyền yêu cầu bồi thường theo Điều 74 CISGnhững thiệt hại mà bên vi phạm gây ra cho mình Tạm ngừng thực hiện hợp đồng theoĐiều 71 không giống như hậu quả của việc hủy bỏ hợp đồng là làm mất đi hiệu lựchợp đồng và giải phóng các bên khỏi nghĩa vụ của họ Chế tài này cho phép bên cóquyền được tạm ngừng thực hiện hợp đồng hơn là tiếp tục thực hiện và tự đưa mìnhvào tình thế không nhận được những gì kỳ vọng từ hợp đồng được giao kết Do đó,một bên khi sử dụng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng vẫn có thể tạm ngừng thựchiện nghĩa vụ của mình trong khi yêu cầu và chờ đợi bên kia tiếp tục thực hiện đúngnghĩa vụ hợp đồng mà mình trông đợi44 Đối với yêu cầu thanh toán lãi chậm trả theoĐiều 78 CISG, đây là chế tài không những không mâu thuẫn với chế tài buộc thực hiện
mà còn hỗ trợ hiệu quả cho yêu cầu thanh toán của bên bán đối với bên mua khi ngườinày không thanh toán hoặc thanh toán tiền hàng chậm trễ
43 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Hamburg (Đức), ngày 26 tháng 11 năm 1999, số 1 U 31/99 http://www.unilex.info/case.cfm?pid=1&do=case&id=450&step=FullText , truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
44 Nguyễn Thị Lan Hương & Ngô Nguyễn Thảo Vy (2017), “Xác định thời hạn thực hiện nghĩa vụ kiểm tra và
thông báo về sự không phù hợp của hàng hóa theo CISG”, Tài liệu Hội thảo Nghiên cứu Công ước Viên 1980 về
hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế – Trách nhiệm pháp lý do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, do Trường Đại học Luật Tp Hồ Chí Minh tổ chức, tháng 05/2017, tr80-81.
31
Trang 321.2 Một số vấn đề liên quan đến biến thể của chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng
Yêu cầu giao hàng hóa thay thế và sửa chữa hàng hóa khi hàng hóa không phùhợp với hợp đồng được xem là hai biến thể từ yêu cầu buộc thực hiện đúng hợp đồngcủa bên mua đối với bên bán Gọi là “biến thể” bởi vì bên mua chỉ được quyền yêu cầusửa chữa hoặc thay thế khi hàng hóa được giao không phù hợp với hợp đồng đồng thời
đi kèm thêm một số điều kiện khác ngoài các điều kiện áp dụng khi yêu cầu buộc thựchiện đúng hợp đồng trong các trường hợp chung quy định tại Điều 46 (1) Hai trườnghợp này được quy định riêng tại hai khoản tại Điều 46 (1), Điều 46 (2) đi kèm các quyđịnh liên quan tại Điều 35, Điều 39, Điều 50, Điều 51 CISG
1.2.1 Giao hàng hóa không phù hợp với hợp đồng
Vấn đề đầu tiên cần xử lý trước khi xem xét yêu cầu sửa chữa hoặc thay thế hànghóa đó là: Thế nào là hàng hóa không phù hợp với hợp đồng? Điều 35 (1) quy địnhrằng hàng hóa phù hợp với hợp đồng theo các tiêu chí: số lượng, chất lượng, bao bìhay đóng gói và những mô tả trong hợp đồng Việc giao hàng hóa không đáp ứng cáctiêu chí trên được xem là hàng hóa không phù hợp với hợp đồng Tuy nhiên nhìn từthực tiễn, một số phán quyết của Tòa án cho thấy các tiêu chí trên chỉ được cân nhắc
để xác định tính không phù hợp khi nó ở mức độ nghiêm trọng45 Điển hình như vụ án
“áo khoác Lamskin” đã đề cập, bằng chứng cho thấy rằng thực tế có một vài áo khoácđược xác nhận là khiếm khuyết chứ không phải là toàn bộ số lượng thỏa thuận ban đầunhư cáo buộc của bên mua Số áo khoác khiếm khuyết này đã được sắp xếp bởi thỏathuận bổ sung của các bên Do vậy, kể cả khi khiếm khuyết được tìm thấy và bên bánphải giao hàng thay thế cho phù hợp với hợp đồng thì sự không phù hợp đó vẫn có thểkhông cấu thành vi phạm hợp đồng nếu hàng hóa đã giao có giá trị ngang bằng vàcông dụng của nó không suy giảm so với hàng hóa đã thỏa thuận
Thứ nhất, về tiêu chí số lượng hàng hóa.
Có nhiều quan điểm xoay quanh việc thực hiện không đầy đủ có là trường hợpthực hiện nghĩa vụ không phù hợp hay không Tuy nhiên, suy luận logic và tham chiếucác trường hợp thực tế thì thấy rằng việc giao thiếu hàng hóa về mặt số lượng không là
cơ sở để yêu cầu giao hàng thay thế theo Điều 46 (2) hay yêu cầu sửa chữa hàng hóa
45 UNCITRAL Digest of case law on the United Nations Convention on the International Sale of Goods (2012), Digest of Article 35 case law, https://www.cisg.law.pace.edu/cisg/text/digest-2012-35.html, truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
32
Trang 33khiếm khuyết theo Điều 46 (3) Giao thiếu hàng hóa sẽ được căn cứ theo Điều 46 (1)
để buộc thực hiện đúng hợp đồng qua yêu cầu giao đầy đủ số lượng hàng hóa đã camkết
Thứ hai, về tiêu chí chất lượng hàng hóa
Chất lượng hàng hóa được xem là yếu tố quan trọng nhất trong việc quyết địnhtính phù hợp của hàng hóa Tham gia vào việc đánh giá chất lượng hàng hóa, hàmlượng một số chất trong hàng hóa theo quy định của hợp đồng là một yếu tố điển hình.Hàng hóa là một chiếc ô tô cũ khoảng 2 năm, lâu hơn so với những gì đề cập trongchứng từ liên quan, cũng như toàn bộ đồng hồ đo trên ô tô đều không phù hợp như mô
tả theo Điều 35 (1)46 hay như hàng hóa của một hợp đồng khác yêu cầu bầu đất phảichứa 40 kg đất sét trên mỗi mét vuông nhưng thực tế hàng hóa được giao không đápứng điều này47 nên đã được Tòa tuyên là hàng hóa không phù hợp với hợp đồng Trongmột trường hợp khác nữa, Tòa kết luận không vi phạm theo Điều 35 (1) khi bên bángiao hàng hóa là con trai chứa tỷ lệ cao Cadmium (Cd – một chất có độc) bởi vì cácbên không chi tiết vào hợp đồng tỷ lệ tối đa chất này trong hàng hóa48 (cũng chính vụ
án này được xét xử năm 1994, Tòa phúc thẩm kết luận rằng tỷ lệ Cadium cao khôngcấu thành sự không phù hợp theo Điều 35 (2) vì nó chưa vượt ngưỡng tối đa và vẫn ởmức an toàn về thực phẩm49) Như vậy, chất lượng hàng hóa có thể được xác định theo
tỷ lệ một chất nào đó trong hàng hóa và phải được các bên thỏa thuận trước trong hợpđồng Ngoài ra, hàng hóa đảm bảo chất lượng còn phải đúng loại đã giao trong hợpđồng, không bị hư hỏng và đảm bảo mục đích sử dụng
Thứ ba, bao bì hay đóng gói, các mô tả khác trong hợp đồng
Cách thức đóng gói hay hình thức bao bì có thể được các bên thỏa thuận tronghợp đồng Bên bán nếu giao hàng hóa không đảm bảo về bao bì, đóng gói có thể bị yêucầu thay thế hoặc sửa chữa hàng hóa
46 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Köln (Đức) ngày 21 tháng 05 năm 1996, số 22 U 4/96, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/960521g1.html, truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
47 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Arnhem (Hà Lan) ngày 18 tháng 07 năm 2006, số Rolnummer 2005/1005, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/060718n1.html, truy cập lần cuối ngày 14/07/2017.
48 Quyết định của Tòa án tối cao Đức ngày 08 tháng 3 năm 2005, số VIII ZR 159/94, http://cisgw3.law.pace.edu/ cases/950308g3.html, truy cập lần cuối ngày 15/07/2017.
49 Quyết định của Tòa Phúc thẩm Frankfurt (Đức) ngày 20 tháng 4 năm 1994, số 13 U 51/93, http://cisgw3.law.pace.edu/cases/940420g1.html, , truy cập lần cuối ngày 15/07/2017.
33