Tiểu luận tốt nghiệp bản chất chính trị và vai trò của chính trị học trong đời sống xã hội liên hệ thực tiễn ở việt nam

Nghiên cứu bản chất chính trị và vai trò của Chính trị học có ý nghĩa quan trọng trong đời sống xã hội bởi nó là tổng hợp những vấn đề của thực tiễn chính trị, của đời sống chính trị. Bởi vì, Chính trị học nghiên cứu những tính quy luật, quy luật chung nhất trong lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội; nghiên cứu những cơ chế tác động, thủ thuật vận dụng những quy luật đó trong đời sống chính trị; nghiên cứu mọi hoạt động xã hội đặc biệt có liên quan đến vấn đề nhà nước như: Hoạt động xác định mục tiêu chính trị trước mắt, mục tiêu triển vọng dưới dạng khả năng và hiện thực, con đường giải quyết; Hoạt động tìm kiếm, thực thi các phương pháp, phương tiện… đạt mục tiêu đã đề ra; Việc lựa chọn, tổ chức, sắp xếp những cán bộ thích hợp nhằm hiện thực hóa có hiệu quả mục tiêu. Những vấn đề đó liên quan đến vai trò của các đảng chính trị, vấn đề quyền lực nhà nước và các mối quan hệ xã hội. Với vai trò là một môn khoa học, Chính trị học có chức năng tổng quát đó là phát hiện, dự báo những quy luật, tính quy luật cơ bản nhất của đời sống chính trị trong phạm vi mỗi quốc gia cũng như quốc tế; Hình thành hệ thống tri thức có tính lý luận, có căn cứ khoa học và thực tiễn: lý luận về tổ chức chính trị và cơ chế vận dụng những quy luật, tính quy luật của đời sống chính trị, lý luận về công nghệ chính trị, nghệ thuật tổ chức và thực thi quyền lực chính trị, phục vụ sự nghiệp xây dựng chế độ chính trị tiến bộ. Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, các thế lực thù địch đang ra sức chống phá những vấn đề liên quan đến chính trị và Chính trị học, trong đó tập trung chống phá về quan điểm chính trị, vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của nhà nước. Vì thế, đòi hỏi chúng ta phải nắm chắc về chính trị và vai trò của Chính trị học nhằm nâng cao nhận thức chính trị, đập tan những quan điểm sai trái thực hiện tốt mục tiêu dân giàu, nước mạng, dân chủ công bằng, văn minh. Vì vậy, nghiên cứu vấn đề “Bản chất chính trị và vai trò của Chính trị học trong đời sống xã hội. Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn mang tính cấp thiết.

TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP Bản chất chính trị và vai trò của Chính trị học trong đời sống xã hội Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam

VAI TRÒ CỦA CHÍNH TRỊ HỌC TRONG

ĐỜI SỐNG XÃ HỘI VÀ THỰC TIỄN HOẠT

ĐỘNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM

09

2 Giải pháp cơ bản bảo đảm quyền lực chính trị

thuộc về nhân dân ở Việt Nam hiện nay

17

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

MỞ ĐẦU

Nghiên cứu bản chất chính trị và vai trò của Chính trị học có ý nghĩaquan trọng trong đời sống xã hội bởi nó là tổng hợp những vấn đề của thực tiễnchính trị, của đời sống chính trị Bởi vì, Chính trị học nghiên cứu những tính quyluật, quy luật chung nhất trong lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội; nghiêncứu những cơ chế tác động, thủ thuật vận dụng những quy luật đó trong đời sốngchính trị; nghiên cứu mọi hoạt động xã hội đặc biệt có liên quan đến vấn đề nhànước như: Hoạt động xác định mục tiêu chính trị trước mắt, mục tiêu triển vọngdưới dạng khả năng và hiện thực, con đường giải quyết; Hoạt động tìm kiếm,thực thi các phương pháp, phương tiện… đạt mục tiêu đã đề ra; Việc lựa chọn,

tổ chức, sắp xếp những cán bộ thích hợp nhằm hiện thực hóa có hiệu quả mụctiêu Những vấn đề đó liên quan đến vai trò của các đảng chính trị, vấn đề quyềnlực nhà nước và các mối quan hệ xã hội

Với vai trò là một môn khoa học, Chính trị học có chức năng tổng quát

đó là phát hiện, dự báo những quy luật, tính quy luật cơ bản nhất của đời sốngchính trị trong phạm vi mỗi quốc gia cũng như quốc tế; Hình thành hệ thống trithức có tính lý luận, có căn cứ khoa học và thực tiễn: lý luận về tổ chức chính trị

và cơ chế vận dụng những quy luật, tính quy luật của đời sống chính trị, lý luận

về công nghệ chính trị, nghệ thuật tổ chức và thực thi quyền lực chính trị, phục

vụ sự nghiệp xây dựng chế độ chính trị tiến bộ

Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, các thế lực thù địch đang ra sứcchống phá những vấn đề liên quan đến chính trị và Chính trị học, trong đó tậptrung chống phá về quan điểm chính trị, vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý củanhà nước Vì thế, đòi hỏi chúng ta phải nắm chắc về chính trị và vai trò củaChính trị học nhằm nâng cao nhận thức chính trị, đập tan những quan điểm saitrái thực hiện tốt mục tiêu dân giàu, nước mạng, dân chủ công bằng, văn minh

Vì vậy, nghiên cứu vấn đề “Bản chất chính trị và vai trò của Chính trị học trong đời sống xã hội Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam” có ý nghĩa lý luận và

thực tiễn mang tính cấp thiết

NỘI DUNG

I KHÁI NIỆM CHÍNH TRỊ VÀ BẢN CHẤT CHÍNH TRỊ

1 Các quan điểm ngoài Mác xít về chính trị và bản chất chính trị

Chính trị là một hiện tượng xã hội ra đời, tồn tại cùng với giai cấp và nhànước Từ khi xuất hiện, chính trị đã có ảnh hưởng to lớn tới quá trình tồn tại vàphát triển của mỗi cộng đồng, quốc gia, dân tộc và toàn nhân loại Trước khiChính trị học ra đời với tư cách là một khoa học chính trị đã có nhiều quanniệm, quan điểm, thậm chí là tư tưởng, học thuyết của các học giả khác nhaubàn về các khía cạnh của chính trị

Ở phương Tây, thời kỳ cổ đại, Hê-rô-đốt được mệnh danh là người “chacủa chính trị học” Từ nghiên cứu và phân tích sự khác biệt giữa các hình thứcchính thể: quân chủ, quý tộc và dân chủ, ông khẳng định chính trị tốt nhất là thểchế hỗn hợp của các chính thể này Ông nghiên cứu và phân tích sự khác biệtgiữa các hình thức chính thể quân chủ, quý tộc và dân chủ; ông chưa tổng hợpđược thế nào là chính trị gắn với thể chế nhà nước; ông gộp lại các kiểu nhànước trong lịch sử và ông gọi đó là chính trị Quan điểm tiến bộ của Hê-rô-đốt làgắn chính trị với nhà nước; tuy nhiên, ông chưa phân tích được nguồn gốc, bảnchất của chính trị

Platon quan niệm, chính trị là nghệ thuật cai trị Cai trị bằng sức mạnh làđộc tài, cai trị bằng nghệ thuật mới là đích thực Platon mới nói đến nghệ thuậttrị nước, chưa phân biệt được chính trị với quyền lực, đánh đồng chính trị vớinhà nước phong kiến

Aristotle thì cho rằng, chính trị là sản phẩm của sự phát triển tự nhiên, làhình thức giao tiếp cao nhất của con người chính trị Tư tưởng Aristotle mangtính biện chứng - song, biện chứng tính duy tâm: Chính trị là sự phát triển tựnhiên, nhưng lại là hình thức giao tiếp của con người, dẫn đến, chính trị là mốiquan hệ của con người, nhấn mạnh đến yếu tố ý thức con người

Ở phương Đông thời cổ đại, tư tưởng về chính trị, bản chất chính trịcũng có nhiều nhà tư tưởng quan niệm khác nhau, nổi bật nhất là các quan niệmcủa Khổng tử, Hàn Phi Tử, Lão Tử

Khổng Tử quan niệm, chính trị là công việc của người quân tử, là làmcho chính đạo, chính danh Ông mới đề cập đến góc độ công việc nhà nước,nhưng lại duy tâm cho rằng chính trị là công việc của những người quân tử Ôngquan niệm: Khi sinh ra con người ngang bằng nhau, nhưng do am hiểu các giátrị xã hội sinh ra người quân tử, kẻ tiểu nhân; chính trị là công việc của ngườiquân tử, của những nhà thông thái

Hàn Phi quan niệm, để thực hiện hoạt động chính trị cần thiết phải xâydựng và ban hành pháp luật Với luận thuyết nổi tiếng về thế, thuật và pháp, HànPhi là đại diện tiêu biểu của phái Pháp gia

Lão Tử với quan điểm “vô vi nhi trị” - không làm gì mà mọi người tựthuần phục, tự tìm đến với con đường chính đạo thì đó chính là cái gốc của nghệthuật trị nước

Khác với các nhà tư tưởng thời kỳ cổ đại, các nhà tư tưởng tư sản vềchính trị quan niệm: chính trị là công việc của những “công dân” có tài sản.Thực chất phủ nhận mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp, che đậy cho bảnchất bóc lột của chế độ tư hữu

Một số nhà tư tưởng tư sản khác quan niệm chính trị là những vấn đềliên quan đến công việc nhà nước

Từ "chính trị" (politics) có nguồn gốc từ "polis" trong tiếng Hy Lạp cổđại, có nghĩa là "Nhà nước thành bang" Hy Lạp cổ đại chia ra làm nhiều thànhbang khác nhau và mỗi thành bang có một hệ thống chính quyền riêng Chính trịvới nghĩa được hiểu là các vấn đề liên quan đến thành bang, liên quan đến nhànước Đây cũng là cách hiểu truyền thống của chính trị học, phản ánh khuynhhướng nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các cá nhân và bộ máy nhà nước

Từ đó lập luận nghiên cứu chính trị, về bản chất, là nghiên cứu nhà nước,nghiên cứu việc thực thi quyền lực của nhà nước Tất cả mọi hoạt động của

người dân liên quan đến công việc của nhà nước đều được coi là hoạt độngchính trị như: Bầu cử; Tham gia vào quá trình hoạch định chính sách, thực thicác chính sách do nhà nước ban hành; Tham gia vào vấn đề an ninh, quốcphòng, đối ngoại Do vậy, chính trị bao gồm các quá trình khác nhau, thông qua

đó, nhà nước đáp ứng các áp lực từ xã hội bằng việc phân bổ các lợi ích, đưa racác quyết định thưởng và phạt theo thẩm quyền

Các giá trị theo thẩm quyền là những giá trị đã được xã hội thừa nhận.Quan niệm này đúng nhưng chưa đủ, vì nhà nước là vấn đề trung tâm, cốt lõicủa chính trị chứ không phải là duy nhất Chính trị là hoạt động diễn ra trongmột chính thể, một hệ thống tổ chức xã hội mà trung tâm của nó là bộ máy nhànước Tất cả mọi hoạt động của người dân liên quan đến công việc của nhà nướcđều được coi là hoạt động chính trị: từ bầu cử, tham gia vào quá trình hoạchđịnh chính sách, thực thi các chính sách do nhà nước ban hành; nó cũng baogồm hoạt động của bản thân các nhà chính trị, các công chức trong đời sốngchính trị…

Mặt khác, cũng có quan điểm cho rằng: Chính trị là cách thức con ngườigiải quyết mâu thuẫn khi sống thành cộng đồng Đây là cách định nghĩa về chínhtrị dựa trên cách thức đưa ra các quyết định tập thể của một cộng đồng Bất kỳquốc gia nào cũng sẽ gồm các công dân, các tổ chức với các lợi ích khau nhaucùng tồn tại Mâu thuẫn xung đột lợi ích là tất yếu khách quan Đôi khi, mục tiêuhoạt động của các cá nhân, của các thể chế này trái ngược nhau và tạo ra sựxung đột Cách giải quyết mâu thuẫn ẩu đã dẫn đến luật rừng, tự thỏa thuận bằngluật cá nhân; thông qua nhà nước bằng khuôn khổ pháp lý để giải quyết mâuthuẫn Ở mỗi nhà nước, sẽ có các thể chế, tổ chức có chức năng giải quyết cácxung đột này - đó là chính trị

Chính trị được xem như một phương tiện để giải quyết xung đột Nhànước đóng vai trò như người trọng tài dàn xếp các xung đột xã hội Các xungđột được giải quyết thông qua quá trình thỏa hiệp, hòa giải và đàm phán; chứkhông thông qua sử dụng vũ lực, cưỡng ép Do vậy, người ta gọi "chính trị là

nghệ thuật của các khả năng" Theo nghĩa này, chính trị là hoạt động nhờ đó cáclợi ích khác nhau trong một cộng đồng được dung hòa bằng cách chia cho cácthành viên một phần quyền lực tương ứng với tầm quan trọng của họ đối với sựtồn vong và lợi ích của cộng đồng Vì mục đích này, trách nhiệm của nhà nướcphải đưa ra các khuôn khổ pháp lý để giải quyết xung đột giữa các cá nhân, tổchức và tạo ra một không khí hợp tác giữa họ.

Cũng có quan điểm cho rằng, chính trị là cách thức các nhóm đưa ra cácquyết định tập thể Bất kỳ tập thể, nhóm nào trong xã hội cũng cần đưa ra cácquyết định của nhóm mình Vậy các quyết định của nhóm đưa ra dựa trênnguyên tắc nào? Dân chủ trực tiếp - tức tất cả các thành viên trong nhóm thamgia vào quyết định Dân chủ đại diện - các thành viên nhóm ủy nhiệm quyền lựccủa mình cho các đại diện và các đại diện sẽ thay mặt nhóm đưa ra quyết định

Các nguyên tắc quyết định Thường có hai nguyên tắc được áp dụng:Nguyên tắc đa số và nguyên tắc đồng thuận Theo nguyên tắc đa số, khi đứngtrước các lựa chọn, phương án được đa số thành viên của tập thể tán thành thìphương án đó sẽ trở thành phương án chính thức của nhóm Trong khi đó, theonguyên tắc đồng thuận, một quyết định của nhóm được đưa ra khi nó được tất cảcác thành viên của tập thể đồng ý

Bên cạnh đó, có quan niệm đánh đồng chính trị với quyền lực, chính trịchính là quyền lực Đây là cách hiểu chính trị theo nghĩa rộng nhất Vì theonghĩa này, chính trị diễn ra ở mọi cấp độ xã hội, nó tồn tại trong từng gia đình,từng nhóm nhỏ Quyền lực luôn là vấn đề trung tâm của bất kỳ nhà nước nào.Phần phân tích trên đã cho thấy tầm quan trọng của việc đảm bảo sự hợp tácgiữa các cá nhân, thể chế Nó cũng giải quyết các bất đồng và cố gắng đạt được

sự đồng thuận Nhưng cần lưu ý rằng, quyền lực vẫn là trung tâm của tất cả cáchoạt động này Cách hiểu chính trị là quyền lực không gắn chính trị với mộtchủ thể, một phạm vi cụ thể nào (các cơ quan quyền lực nhà nước, lĩnh vựccông), mà xem chính trị tồn tại trong tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Theo nghĩa rộng, chính trị liên quan đến việc sản xuất, phân bổ, sử dụngcác nguồn lực xã hội Về bản chất, quyền lực là khả năng giành được kết quảmong muốn thông qua bất kỳ phương tiện nào Ý tưởng này được HaroldLasswell (1902 - 1978) nói một cách ngắn gọn và súc tích: “Chính trị là ai đượccái gì, khi nào và như thế nào? (Politics is who gets what, when, and how?).

Với cách tiếp cận này, các nguồn lực trong xã hội luôn khan hiếm và hữuhạn, trong khi đó khát vọng và nhu cầu của con người là vô hạn Chính trị chính

là cuộc đấu tranh để giành quyền tiếp cận các nguồn lực hữu hạn; và quyền lực

là phương tiện để đạt được mục tiêu này

Tóm lại: Các tư tưởng và học thuyết nêu trên ít nhiều đã đề cập được

những vấn đề cơ bản của chính trị như vấn đề tổ chức nhà nước, các hình thứcnhà nước và các chính thể, vấn đề quyền lực nhà nước, thủ lĩnh chính trị Tuynhiên, do những

hạn chế về lập trường, quan điểm, điều kiện lịch sử - xã hội mà các học thuyết

đó ít nhiều còn bộc lộ những quan điểm thô sơ, chất phác, thậm chí là sai lầm vềchính trị

2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về chính trị và bản chất chính trị

Vận dụng một cách khoa học các phương pháp luận của chủ nghĩa duyvật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, các nhà kinh điển của chủ nghĩaMác - Lênin đã có những quan niệm đúng đắn về chính trị

Một là, chính trị là lợi ích, quan hệ lợi ích, sản phẩm của đấu tranh giai

cấp, trước hết vì lợi ích giai cấp Chính trị xuất hiện cùng với giai cấp và nhànước Sự xuất hiện đó, một mặt là công cụ để giai cấp cầm quyền giữ vị tríthống trị nền sản xuất xã hội; mặt khác, nhằm điều hòa và giải quyết mối quan

hệ lợi ích giữa giai cấp đó với các giai cấp, tầng lớp khác Hoạt động chính trịchính là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, vì lợi ích giai cấp

Hai là, cái căn bản nhất của chính trị là việc tổ chức quyền lực nhà nước,

sự tham gia vào công việc nhà nước, định hướng cho nhà nước từ xác định hình

thức, nội dung đến nhiệm vụ của nhà nước Quyền lực là vấn đề trung tâm củachính trị Từ chỗ nắm quyền lực chính trị, giai cấp thống trị tổ chức ra bộ máy

thực thi quyền lực đó là nhà nước Nhà nước cần phải tổ chức theo hình thứcnào, vận động theo những mục tiêu, nội dung hoạt động của nhà nước; công dântham gia vào công việc của nhà nước ra sao Tất cả những điều đó là nội dungcốt lõi của chính trị.

Ba là, chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế Đồng thời, chính trị

không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế Chính trị do kinh tế quyếtđịnh, kinh tế mà cối lõi là vấn đề lợi ích, hình thành giai cấp, quyết định chínhtrị Song chính trị có sự tác động trở lại, bảo vệ lợi ích kinh tế

Bốn là, chính trị là lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm nhất, liên quan tới vận

mệnh của hàng triệu người Giải quyết những vấn đề chính trị vừa là khoa học,vừa là nghệ thuật Theo V.I.Lênin: “Chính trị vừa là một khoa học vừa là mộtnghệ thuật Xét đến cùng, chính trị là cuộc sống, lợi ích, là số phận của hàngtriệu triệu người” Chính trị không chỉ dừng lại ở việc làm thế nào để điều tiếtmột nhà nước hoạt động, quản lý tất cả các mặt của đời sống xã hội, ban hànhpháp luật , tức là hoạt động đối nội, mà còn liên quan đến quan hệ mang tính đaquốc gia, mang tầm vóc quốc tế, có ảnh hưởng lớn đến sự tồn vong của mộtquốc gia, tức là hoạt động đối ngoại Do vậy, vấn đề chính trị là hết sức phức tạp

và nhạy cảm Để giải quyết vấn đề chính trị đòi hỏi có cả kiến thức khoa họccùng sự uyển chuyển, khéo léo của nghệ thuật chính trị

Từ những vấn đề trên, có thể quan niệm: Chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc của nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước.

Thực chất chính trị là hoạt động của các chủ thể quyền lực (các giai cấp,các nhóm, các cá nhân v.v.) nhằm giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị,quyền lực nhà nước; là sự tham gia của nhân dân vào công việc của nhà nước,của xã hội

Dưới góc độ tiếp cận của lý thuyết hệ thống, chính trị là một tổng thểđược hợp thành bởi các yếu tố khác nhau có quan hệ chặt chẽ với nhau Từ đóhình thành kết cấu chính trị.

Kết cấu chính trị là khái niệm chỉ các yếu tố cấu thành một nền chính trị

và mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành đó Các yếu tố cấu thành một nềnchính trị bao gồm: hệ tư tưởng chính trị, thể chế chính trị và hệ thống chính trị

Hệ tư tưởng chính trị là toàn bộ những học thuyết, tư tưởng, quan điểm,của một giai cấp về giành và giữ quyền lực nhà nước, xác định chế độ chính trị,hình thức tổ chức nhà nước và quan hệ với các giai cấp, tầng lớp khác trong xãhội Bất cứ một giai cấp, một tầng lớp nào cũng cần và phải xây dựng cho mìnhmột tư tưởng, một học thuyết làm nền tảng để xây dựng chế độ chính trị và cơchế thực thi quyền lực chính trị

Hệ tư tưởng chính trị quyết định lập trường tư tưởng và bản lĩnh chính trịcủa một giai cấp; giải thích các phương thức giành và giữ quyền lực chính trị,xác lập và điều chỉnh các vấn đề xã hội, khẳng định mục tiêu và định hướng xâydựng xã hội theo ý chí của giai cấp cầm quyền

Hệ tư tưởng chính trị là kim chỉ nam soi đường cho quá trình đấu tranhcủa một giai cấp Hệ tư tưởng chính trị chứa đựng những mục tiêu và phươngpháp để một giai cấp tiến lên giành chính quyền; xác định mối quan hệ giữa cácgiai cấp; quy định chế độ chính trị, hình thức và bản chất nhà nước, cơ chế phânchia quyền lực chính trị; xác định mục tiêu, nội dung và phương thức lãnh đạocủa giai cấp thông qua chính đảng của giai cấp đó

Thể chế chính trị là những quy định, quy chế, chuẩn mực, quy phạm,nguyên tắc, luật lệ nhằm điều chỉnh và xác lập các quan hệ chính trị; mặt khác

là những dạng thức cấu trúc tổ chức, các bộ phận chức năng cấu thành của mộtchủ thể chính trị hay hệ thống chính trị

Thể chế chính trị là hình thức biểu hiện của hệ tư tưởng chính trị, còn hệthống chính trị là một bộ phận cấu thành của thể chế chính trị Trên nền tảngmột chế độ chính trị, hệ thống chính trị được thành lập

II VAI TRÒ CỦA CHÍNH TRỊ HỌC TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

VÀ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM

1 Vai trò của Chính trị học trong đời sống xã hội

Chính trị học là một trong những vấn đề được con người nghiên cứu từrất sớm Đánh giá về tầm quan trọng của khoa học chính trị, Platon cho rằng:

“Khoa học của nhà chiến lược, của quan toà, của nhà diễn thuyết, của nhà truyền giáo là khoa học của kẻ nô bộc Khoa học thật sự và duy nhất của Vương quyền là khoa học chính trị” Do vậy, chính trị học là khoa học về sự cai trị hay

còn gọi là khoa học về chính phủ mà nội dung của nó xoay quanh vấn đề tìm

kiếm một hình thức nhà nước, một hình thức cai trị hợp lý nhất.

Ngày nay, theo nghĩa chung nhất, chính trị học hay khoa học chính trị Political Science) là một ngành khoa học nghiên cứu về chính trị Thực chất đó

-là khoa học về việc "giành, giữ, và thực thi quyền lực nhà nước".

Là môn khoa học về pháp lý, Chính trị học nghiên cứu về lĩnh vực chínhtrị của đời sống xã hội, làm sáng tỏ những quy luật và tính quy luật chung nhấttrong các mối quan hệ giữa các giai cấp, dân tộc, quốc gia cũng như trong mốiquan hệ giữa các tổ chức liên quan tới việc hình thành, phát triển của quyền lựcchính trị, quyền lực nhà nước Trong đó, chú trọng nghiên cứu các vấn đề về đờisống chính trị nhằm làm sáng tỏ những quy luật chung nhất của đời sống chínhtrị, cơ chế tác động, cơ chế sử dụng cùng những phương thức, những thủ thuậtchính trị để hiện thực hóa những quy luật chung đó Nghĩa là nghiên cứu nhữngquy luật và vấn đề có tính quy luật chung nhất về quyền lực chính trị, phươngthức giành quyền lực chính trị, các thiết chế và các hình thức tổ chức thực hiệnquyền lực chính trị, các kiểu hệ thống chính trị đã có trong lịch sử và đang tồntại hiện nay

Chính trị học cũng nghiên cứu quá trình hoạt động chính trị nhằm giànhchính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực chính trị Trong đó, tập trung đi sâunghiên cứu làm rõ các vấn đề: mục tiêu chính trị trước mắt và mục tiêu chính trịlâu dài mang tính hiện thực; những biện pháp, phương tiện, thủ thuật, hình thứctổ

chức có hiệu quả để đạt các mục tiêu đề ra; sự lựa chọn và sắp xếp cán bộ của hệthống chính trị.

Nói một cách cụ thể hơn, có thể chia đối tượng nghiên cứu của chính trịhọc thành ba lớp nghiên cứu thể chế chính trị (hệ thống tổ chức và thực thiquyền lực); Hành vi chính trị (bao gồm hành vi của chính phủ, nhà chính trị vàhành vi của người dân); Môi trường chính trị (môi trường trong đó hoạt độngchính trị diễn ra)

Ở Việt Nam, nội dung của Chính trị học được thu hẹp phạm vi, vì bêncạnh Chính trị học còn có các ngành khoa học chính trị khác như: Triết học,Kinh tế chính trị, Xây dựng Đảng, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Luật học, Hànhchính học… cũng nghiên cứu về chính trị trên những bình diện khác nhau

Vai trò của Chính trị học trong đời sống xã hội

Thứ nhất, trang bị các tri thức chính trị cho người dân khi tham gia vào

đời sống xã hội

Chính trị học trang bị các kiến thức về các lĩnh vực của đời sống chínhtrị Chính trị là vấn đề liên quan đến lợi ích của nhiều người, do vậy sống trongmột xã hội chính trị (tức là các xã hội có giai cấp và nhà nước), mỗi cá nhânkhông thể không có tri thức về lĩnh vực này để có ý thức chủ động và tráchnhiệm, tự giác khi tham gia vào đời sống chính trị Quá trình này sẽ giúp các cánhân hiểu được các quyền hạn và nghĩa vụ của bản thân,cũng như các tráchnhiệm và thẩm quyền của nhà nước

Thứ hai, tìm kiếm những mô hình thể chế chính trị tốt nhất.

Chính trị là lĩnh vực liên quan đến tổ chức và sử dụng quyền lực công,

do vậy nghiên cứu về chính trị sẽ giúp tìm kiếm các mô hình Chính phủ tốt nhất,cách thức tổ chức và thực thi quyền lực đúng đắn và hiệu quả nhất; giúp hìnhthành và hoàn thiện các thể chế, nhằm quản lí xã hội tốt nhất, đem lại lợi íchcho giai cấp và dân tộc Đồng thời, đó cũng là quá trình tổng kết thực tiễn chínhtrị, khám phá những quy luật của đời sống chính trị, đúc rút những kinh nghiệmchính trị, cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho quá trình xác định các mục

tiêu chính trị, ra quyết định chính trị, giải quyết các xung đột chính trị, dự báo

xu hướng vận động của nền chính trị trong tương lai,

Thứ ba, tìm kiếm những giải pháp và xử lý các mối quan hệ chính trị

quốc tế

Việc nghiên cứu chính trị, đặc biệt là các vấn đề quan hệ chính trị quốc

tế, còn cần thiết để giải quyết những vấn đề quan hệ quốc tế, như quá trình hợptác - cạnh tranh - xung đột giữa các quốc gia, dân tộc; hiểu được cơ chế vậnhành của các tổ chức quốc tế, hiểu được bản chất của các công ty, tập đoànxuyên quốc gia, các phong trào mang tính toàn cầu,… để từ đó các chủ thể, nhất

là các quốc gia - dân tộc, có những đối sách phù hợp trong bối cảnh toàn cầu hóa

và khu vực hóa đang diễn ra mạnh mẽ

Xuất phát từ thực tiễn cách mạng Việt Nam hiện nay, Chính trị học ởViệt Nam tập trung nghiên cứu các vấn đề như: Quyền lực chính trị; quá trìnhhình thành và phát triển của quyền lực chính trị; việc tổ chức và cơ chế thực thiquyền lực chính trị; việc giành, giữ và sử dụng quyền lực chính trị; nghiên cứukết cấu và chức năng của hệ thống chính trị; văn hóa chính trị; vấn đề về đảngchính trị và đảng cầm quyền; công tác tư tưởng, tổ chức và xây dựng một đảngchính trị và nghiên cứu vai trò của con người với tư cách là con người chính trị,cùng các phẩm chất cần thiết của một chính khách, thủ lĩnh chính trị…

Trong đó, làm sâu sắc thêm các vấn đề dân chủ hóa hệ thống chính trịnói riêng, dân chủ hóa đời sống chính trị nói chung trong điều kiện chuyển sangnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nghiên cứu phương diệnchính trị của quá trình đa dạng hóa cơ cấu xã hội - giai cấp, đấu tranh giai cấp;nghiên cứu lý luận chung về đảng cầm quyền, những đặc trưng và yêu cầu quản

lý nhà nước trong điều kiện dân chủ hóa đời sống xã hội; nghiên cứu các quan

hệ và tác động giữa chủ thể lãnh đạo, chủ thể quản lý với đối tượng quản lý;nghiên cứu các phương pháp quản lý và phương thức kiểm soát quyền lực nhànước có hiệu quả; nghiên cứu các quá trình hình thành và ảnh hưởng của vănhóa chính trị đối với hoạt động chính trị; tích cực hóa hoạt động chính trị của

mọi thành viên trong xã hội đối với việc hoàn thiện kỹ năng hoạt động của cán

bộ lãnh đạo và quản lý các quá trình chính trị xã hội; nghiên cứu những động lựchoạt động chính trị và sự thể hiện của chúng trong quá trình đổi mới ở Việt Namhiện nay

Đặc điểm chính trị ở Việt Nam hiện nay:

Thứ nhất, chính trị ở Việt Nam là chính trị nhất nguyên.

Chế độ chính trị Việt Nam là thể chế chính trị một đảng duy nhất cầmquyền - Đảng Cộng sản Việt Nam Trước năm 1945, ở Việt Nam còn trên 10đảng chính trị hoạt động Các đảng tham gia hoạt động chính trường trước năm

1945, gồm: Đảng Cộng sản Đông Dương; Việt Nam Cách mạng đồng minh(Việt Cách

- Nguyễn Hải Thần thành lập), Đại Việt Quốc dân đảng (Việt Quốc - Trương TửAnh thành lập) - Hai đảng này thân Tưởng Giới Thạch Các đảng này có nhiềukhuynh hướng chính trị khác nhau, có đảng yêu nước chống thực dân Pháp Sau

đó, đa số các đảng đều bị tan rã, chỉ còn Đảng Cộng sản Việt Nam phát huyđược vai trò lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và vai trò đó còn đượcgiữ đến ngày nay

Năm 1946, ở Việt Nam còn 3 đảng chính trị hoạt động Ngoài ĐảngCộng sản Việt Nam còn có Đảng Dân chủ và Đảng Xã hội Tuy nhiên, hai đảngnày được tổ chức và hoạt động như những đồng minh chiến lược của ĐảngCộng sản Việt Nam, thừa nhận vai trò lãnh đạo và vị trí cầm quyền duy nhất củaĐảng Cộng sản Việt Nam Từ năm 1947 đến giữa những năm 80 thế kỷ XX, ởmiền Bắc có 3 đảng chính trị, nhưng chỉ duy nhất có Đảng Cộng sản Việt Nam

là đảng đóng vai trò lãnh đạo và cầm quyền Từ giữa những năm 80 của thế kỷ

XX Đảng Dân chủ và Đảng Xã hội tuyên bố tự giải tán, hệ thống chính trị xã hộichủ nghĩa ở nước ta duy nhất còn Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước

và xã hội ở Việt Nam cho đến ngày nay

Như vậy, từ khi ra đời đến nay, chính trị Việt Nam là thể chế nhấtnguyên, Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng duy nhất cầm quyền Chính trị gắn

liền với vai trò tổ chức và lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt nam Mỗi tổchức thành viên