(Luận văn thạc sĩ) quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện xuân trường, tỉnh nam định

Vậy, ngân sách của một địa phương là toàn bộ các khoản thu - chi được quy định đưa vào dự toán một năm, do Hội đồng nhân dân quyết định và giao cho UBND tổ chức chấp hành, nhằm đảm bảo t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

…………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

…………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

TRẦN THỊ THU THỦY

QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN XUÂN TRƯỜNG TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: Quản lý công

Mã số: 60 34 04 03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Nguyễn Ngọc Thao

HÀ NỘI - NĂM 2018

h

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính quan trọng để nhà nước thực

hiện chức năng, nhiệm vụ của mình và điều tiết vĩ mô nền kinh tế xã hội Vì vậy,

việc sử dụng ngân sách một cách hợp lý và có hiệu quả sẽ mang lại lợi ích rất

lớn đất nước

Trong những năm qua, cùng với sự đổi mới chung của đất nước và thực

hiện chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước, quản lý ngân sách nói

chung và quản lý chi ngân sách nhà nước nói riêng đã có những bước cải cách,

đổi mới và đạt được một số thành tựu đáng kể Đặc biệt là từ khi Luật Ngân sách

nhà nước số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015 được Quốc hội thông qua, việc quản

lý và điều hành ngân sách nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội giúp tăng cường

tiềm lực tài chính kinh tế đất nước, quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia-

xây dựng ngân sách nhà nước lành mạnh, thúc đẩy vốn và tài sản nhà nước tiết

kiệm và hiệu quả Từ đó tăng tích lũy để thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại

hóa đất nước và đảm bảo các nhiệm vụ quốc phòng an ninh và đối ngoại

Ngân sách nhà nước cấp huyện là một bộ phận cấu thành ngân sách nhà

nước, là công cụ để chính quyền cấp huyện thực hiện các chức năng, nhiệm vụ,

quyền hạn trong quá trình quản lý kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng Trong

thời gian qua, công tác công tác quản lý chi ngân sách đã đạt được các thành tựu

đáng kể tuy nhiên vẫn còn những hạn chế nhất định như lập dự toán, ý thức tiết

kiệm ngân sách, kỷ luật tài chính cũng như các các cơ chế chính sách để nâng

cao hiệu quả sử dụng ngân sách

Do đó việc nghiên cứu một cách có hệ thống toàn diện, cụ thể cả lý luận

và thực tiễn đối với hoạt động quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện để qua

đó tìm giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả QLNN về chi ngân sách nhà

nước trong thực tế vừa là nhiệm vụ vừa là nhu cầu cấp thiết hiện nay

Với lý do trên, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý chi ngân sách nhà

nước tại huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định” với mục đích vận dụng những

kiến thức được học vào thực tiễn của địa phương qua đó có những đóng góp

h

khoa học thiết thực với hoạt động quản lý nhà nước tại huyện Xuân Trường - tỉnh Nam Định

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản lý chi ngân sách nhà nước nói riêng là vấn đề nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhiều nhà quản lý Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu có liên quan nhất định đến nội dung của đề tài:

- Đào Hoàng Liêm (2010) Hoàn thiện công tác kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước Quảng Bình, luận văn Thạc sỹ quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng

[25] Đề tài này đã nghiên cứu thực trạng công tác kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Quảng Bình, theo yêu cầu đổi mới công tác quản lý ngân sách nhà nước để đưa ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước đáp ứng được yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý, điều hành ngân sách nhà nước, phù hợp với quá trình cải cách hành chính công, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế

- Phạm Trung Kiên (2014), Quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, Luận văn Thạc sỹ Tài chính Ngân hàng, Học viện

Hành chính Quốc gia [23] Luận văn đã hệ thống hóa có bổ sung và hoàn thiên

cơ sở khoa học về quản lý chi ngân sách nhà nước, trên cơ sở phân tích thực trạng ở huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định đã chỉ ra những hạn chế, nguyên nhân được coi là bức xúc cần xử lý hiện nay trong việc quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Đồng thời đưa ra các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện, những giải pháp sát với tình hình thực tế tại huyện và có giá trị trong việc triển khai thực hiện

- Đoàn Trung Kiên (2015), Quản lý ngân sách nhà nước tại Quận Hoàng Mai - Thành phố Hà Nội Luận văn Thạc sỹ Quản lý công, Học viện Hành chính

Quốc gia [22] Luận văn đã khái quát một cách tương đối đầy đủ về cơ sở lý luận để làm nền tảng cho việc thực hiện quản lý ngân sách của quận Hoàng Mai,

đề tài đã luận giải những vấn đề có tính cơ bản về vấn đề quản lý ngân sách tại

h

còn hạn chế để làm cơ sở để ra các giải pháp có tính thực thi là cơ sở để quận có những quyết sách và biện pháp có hiệu quả

- Lê Hải Ngọc Châu (2016), Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, Luận Văn Thạc sỹ Quản lý công, Học viện Hành chính Quốc

gia [7] Luận văn đã làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước và quản lý nhà nước của cơ quan có thẩm quyền hiện nay Luận văn đã nêu lên một số vấn đề chung về quan điểm, mục tiêu nhằm tăng cường quản lý ngân sách cấp huyện trên địa bàn huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh trong thời gian tới

Những công trình trên đã có những đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn đối của NSNN, phù hợp với từng địa phương cụ thể Tuy nhiên, tôi thấy rằng đến nay chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về quản lý chi NSNN một cách toàn diện tại huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định Vì lý do với đề tài nhưng những công trình này chỉ nghiên cứu về từng mảng chuyên môn nội hàm đó, tôi

chọn đề tài “Quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định” là đề tài luận văn thạc sỹ của Học viện Hành chính Quốc gia

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

- Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu đề tài là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định Trên cơ sở đó đề xuất những phương hướng giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động chi ngân sách nhà nước đáp ứng yêu cầu đòi hỏi thực tiễn quản

lý nhà nước của địa phương trong giai đoạn hiện nay

- Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích nêu trên, luận văn có những nhiệm vụ cụ thể sau đây:

- Phân tích cơ sở lý luận về quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định;

- Phân tích thực trạng hoạt động quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Xuân Trường- tỉnh Nam Định, đánh giá những mặt đạt được và những vấn đề tồn tại cần khắc phục; tìm ra nguyên nhân của các hạn chế, tồn tại đó;

h

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Xuân Trường - tỉnh Nam Định nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới, xây dựng, phát triển của huyện

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động quản lý về chi NSNN

- Phạm vi nghiên cứu đề tài

+ Phạm vi về nội dung: Quản lý nhà nước về chi ngân sách nhà nước ở cấp huyện;

+ Phạm vi về thời gian: Giai đoạn 2014 - 2016;

+ Phạm vi về không gian: Tại huyện Xuân Trường - tỉnh Nam Định

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Phương pháp luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm đường lối, nghị quyết của Đảng về nhà nước và pháp luật, đồng thời luận văn kế thừa, vận dụng có chọn lọc những kết quả của các tác giả đã nghiên cứu vấn đề này

- Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như: phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp thống kê, so sánh… để phân tích và làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu Cụ thể:

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp: tác giả tổng hợp để có những đánh giá, kết luận, đề xuất mang tính khoa học, phù hợp với lý luận và thực tiễn trong công tác quản lý thu, chi NSNN

+ Phương pháp so sánh: để làm rõ sự giống nhau và khác nhau của vấn đề nghiên cứu qua các giai đoạn để từ đó có những nhận xét đánh giá và các đề xuất về quản lý chi NSNN

+ Phương pháp dự báo: dùng để phân tích và dự báo các xu thế về thu, chi NSNN ở địa phương

h

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Là phương pháp thu thập thông tin khoa học trên cơ sở nghiên cứu các văn bản của nhà nước, các tri thức trên báo, tạp chí quản lý nhà nước về kinh tế, lý thuyết về kinh tế ngành về thu, chi NSNN, kinh nghiệm rút ra từ một số luận văn tương tự của các tác giả để làm cho các lập luận có tính chất thuyết phục

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn đối với hoạt động quản

lý nhà nước về chi ngân sách nhà nước ở cấp huyện Đặc biệt nêu bật vai trò của công tác quản lý chi ngân sách nhà nước đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới;

- Làm rõ thực trạng về chất lượng chi ngân sách nhà nước huyện Xuân Trường - tỉnh Nam Định để rút ra những mặt mạnh, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế, từ đó làm tiền đề để xây dựng và nâng cao hơn nữa hiệu quả trong công tác này;

- Đề xuất và đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Xuân Trường - tỉnh Nam Định

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học của quản lý chi ngân sách nhà nước

Chương 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Xuân Trường - tỉnh Nam Định

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Xuân Trường - tỉnh Nam Định

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ

h

CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1 Lý luận về quản lý chi ngân sách nhà nước

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan

Ngân sách Nhà nước (NSNN) là một phạm trù kinh tế, lịch sử gắn liền với

sự hình thành và phát triển của nhà nước và hàng hóa tiền tệ Nhà nước với tư cách là cơ quan quyền lực thực hiện duy trì và phát triển xã hội, quy định các khoản thu chi của nhà nước nhằm mục đích đảm bảo yêu cầu thực hiện chức

năng của nhà nước Do đó, có thể hiểu NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước [29]

Theo Điều 6 Luật NSNN năm 2015 (số 83/2015/QH13 do Quốc hội thông qua ngày 25/6/2015), ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách trung ương là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ương Ngân sách địa phương là bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân Vậy, ngân sách của một địa phương là toàn

bộ các khoản thu - chi được quy định đưa vào dự toán một năm, do Hội đồng nhân dân quyết định và giao cho UBND tổ chức chấp hành, nhằm đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền trên địa bàn, địa phương đó

Bản chất của NSNN chính là việc phân phối các nguồn tài nguyên của quốc gia giữa nhà nước và các tổ chức KTXH, các tầng lớp dân cư trong nền kinh tế, được thực hiện trên cơ sở quyền lực chính trị của nhà nước và thông qua hai hoạt động thu và chi ngân sách

Chi NSNN theo Khoản 2 Điều 5 Luật NSNN 2015 quy định rõ: “Chi NSNN bao gồm các khoản chi đầu tư phát triển, chi dự trữ quốc gia, chi thường xuyên, chi trả nợ lãi, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật”

h

Như vậy, có thể định nghĩa chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và

sử dụng quỹ NSNN theo dự toán ngân sách đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định nhằm duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước và đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc luật định

Quản lý chi ngân sách nhà nước

Quản lý nói chung được quan niệm như một quy trình mà chủ thể quản lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thích hợp nhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp với quy luật khách quan và đạt tới các mục tiêu đã định Trong hoạt động quản lý, các vấn đề về: chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công cụ và phương pháp quản lý, mục tiêu quản lý là những yếu tố trung tâm đòi hỏi phải xác định đúng đắn

Quản lý NSNN là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động thu chi bằng tiền từ NSNN nhằm thực hiện các chức năng nhiệm

vụ của nhà nước

Như vậy, quản lý chi ngân sách có thể hiểu là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách nhà nước thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động đến hoạt động chi ngân sách nhà nước nhằm đạt các mục tiêu đã định

Đối tượng tác động của quản lý chi ngân sách nhà nước là các hoạt động của chi ngân sách Mục tiêu của quản lý chi NSNN là quản lý chặt chẽ các khoản chi, đảm bảo mọi khoản chi NSNN đều đúng pháp luật, được kiểm soát trước, trong và sau khi xuất quỹ Các khoản chi phải đúng mục đích, đúng định mức chi tiêu và được thủ trưởng đơn vị chuẩn chi

Quản lý chi NSNN là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nước

Thực chất quản lý chi NSNN quá trình sử dụng nguồn vốn của nhà nước

để lập kế hoạch chi, quản lý và sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nước, phục vụ các mục tiêu KT-XH Vấn đề quan

h

trọng trong quản lý chi NSNN là việc tổ chức quản lý giám sát các khoản chi sao cho tiết kiệm và có hiệu quả cao, muốn vậy cần phải đảm bảo các điều kiện sau:

Thứ nhất, khoản chi đã được xác định trong dự toán ngân sách được

duyệt Điều kiện này không áp dụng trong trường hợp vào đầu năm ngân sách

dự toán ngân sách và phân bổ ngân sách chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định cơ quan tài chính các cấp được phép cấp kinh phí cho các nhu cầu chi không thể trì hoãn được cho tới khi dự toán ngân sách và phân bổ ngân sách được quyết định Điều kiện này cũng không được áp dụng trong trường hợp

có sự thay đổi về thu, chi mà sự thay đổi đó được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp nhận và quyết định;

Thứ hai, khoản chi đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định;

Thứ ba, khoản chi đã được cơ quan tài chính hoặc thủ trưởng đơn vị sử

dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền chuẩn chi;

Thứ tư, khoản chi được thực hiện trên cơ sở có đầy đủ các chứng từ có

liên quan

Tùy theo tính chất từng khoản chi, pháp luật quy định cụ thể những loại

hồ sơ, chứng từ thanh toán bắt buộc phải có là điều kiện thực hiện các khoản chi NSNN Ngoài các điều kiện trên đây đối với những khoản chi cho công việc cần phải phấn đấu thì việc chi ngân sách chỉ được thực hiện trên cơ sở kết quả đấu thầu theo quy định của Chính phủ

Tóm lại, quản lý chi ngân sách nhà nước là sự kết hợp chặt chẽ, tổng hòa các biện pháp hành chính, tổ chức, kinh tế và luật pháp Việc kết hợp này là cách làm phổ biến trong mọi lĩnh vực quản lý Bởi vì mỗi biện pháp đều có những ưu, nhược điểm nhất định Biện pháp hành chính, tổ chức đảm bảo được tính thống nhất, tính chỉ huy, quyền lực song lại hạn chế tính kích thích, tính năng động Ngược lại, biện pháp kinh tế phát huy được tính chủ động, sáng tạo nhưng lại hạn chế tính thống nhất, tính tập trung tính chỉ huy và quyền lực Tùy vào điều kiện thực tế mà người ta nhấn mạnh biện pháp này hay biện pháp khác

h

Ở mỗi quốc gia khác nhau, mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử, chi NSNN có quy mô và nội dung khác nhau, nhìn chung chi NSNN ở các nước đều

có những đặc trưng cơ bản sau:

Một là, chi NSNN luôn gắn liền với bộ máy nhà nước và những nhiệm vụ

kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước đó đảm đương trong từng thời kỳ Nhiệm

vụ cơ bản của chi NSNN là đáp ứng nhu cầu về tài chính cho hoạt động bộ máy Nhà nước cho phép Nhà nước thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao Vì thế quy mô, cơ cấu, phân cấp chi NSNN phụ thuộc vào quy mô, chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu và phân cấp bộ máy quản lý nhà nước;

Hai là, chi NSNN theo luật định Theo pháp luật Việt Nam, Quốc hội là

cơ quan quyền lực cao nhất có quyền quyết định quy mô, nội dung, cơ cấu và phân bổ chi NSNN cho các mục tiêu quan trọng nhất Chính phủ là cơ quan hành pháp có nhiệm vụ quản lý và quyết định các khoản chi NSNN cụ thể cũng như phê chuẩn hạn mức của ngân sách địa phương;

Ba là, chi NSNN hướng đến lợi ích chung của quốc gia và địa phương

Các cơ quan sử dụng NSNN không được vì lợi ích cục bộ của địa phương mình

mà sử dụng NSNN đi ngược lợi ích của quốc gia và địa phương Hơn nữa, do chi NSNN có mục tiêu duy trì ổn định và phát triển đất nước lâu dài, vì lợi ích của nhân dân và của toàn xã hội nên chi NSNN phải được kiểm soát nghiêm ngặt để tránh sự lạm dụng, tham ô, tham nhũng của những người quản lý và sử dụng NSNN;

Bốn là, các khoản chi NSNN phần lớn đều không mang tính hoàn trả hoặc

không hoàn trả trực tiếp được thể hiện ở mọi khoản chi NSNN đều tương xứng với quy mô thu NSNN từ các địa phương và chủ thể xác định;

Năm là, hiệu quả của chi NSNN được đo lường ở tầm vĩ mô và mang tính

toàn diện cả về mặt KTXH, lẫn chính trị và ngoại giao Thường người ta đánh giá hiệu quả sử dụng các khoản chi của NSNN trên các mặt điều tiết nền kinh tế thị trường như kiểm soát lạm phát, hỗ trợ phát triển sản xuất, hỗ trợ các tầng lớp dân cư có thu nhập thấp, xây dựng cơ sở hạ tầng KTXH, thiết lập các quan hệ

h

ngoại giao Chi NSNN không được đánh giá dựa vào lợi ích cục bộ của các cơ quan sử dụng NSNN;

Sáu là, các khoản chi NSNN gắn liền với sự vận động của các phạm trù

giá trị khác như tiền lương, giá cả, lãi suất, tỷ giá hối đoái, tín dụng… Nhận thức mối quan hệ này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kết hợp chặt chẽ giữa chính sách ngân sách với chính sách tiền tệ, thu nhập trong quá trình thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô

1.1.3 Vai trò của quản lý chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước chính là sự phối hợp giữa hai quá trình phân phối

và sự dụng quỹ NSNN Chi NSNN là một trong những công cụ để nhà nước điều chỉnh vĩ mô trên các lĩnh vực KTXH và thị trường:

- Về mặt kinh tế: Để khắc phục những khuyết tật vốn có của nền kinh tế thị trường như: Phát triển mất cân đối, sử dụng lãng phí nguồn tài nguyên, phân hóa giầu nghèo… Thông qua chi NSNN, nhà nước định hướng hình thành cơ cấu kinh tế phát triển cân đối bền vững, chống độc quyền, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và các nguồn lực khác, cân bằng môi trường sinh thái; ưu tiên chi NSNN đầu tư cho phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi… tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế ra đời và phát triển Nhà nước sử dụng chi NSNN như công dụng hữu hiệu để thiết lập một cơ cấu kinh tế ổn định, cân bằng hợp lý;

- Về mặt xã hội: Thông qua chi NSNN, Nhà nước thực hiện tái phân phối thu nhập nhằm đảm bảo công bằng xã hội Trong đó bằng các chính sách cho NSNN, Nhà nước thực hiện chính sách việc làm, chính sách thu nhập, chính sách bảo trợ xã hội, chính sách dân số và môi trường;

- Đối với thị trường: Nhà nước sử dụng chính sách chi NSNN như một công cụ để thực hiện mục tiêu bình ổn giá cả, chống lạm phát, thiểu phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Quỹ NSNN là một quỹ tiền tệ lớn nên các tài khoản chi của NSNN có tác động rất lớn và trực tiếp đến cung cầu trên thị trường hàng hóa

và thị trường tài chính Chi NSNN và sự chuyển dịch luồng tiền quỹ NSNN sang

h

tư của xã hội dẫn đến tổng cung hàng hóa, dịch vụ tăng lên Chi NSNN làm tăng thu nhập của những người hưởng lương từ NSNN, do đó tác động đến sức mua

có khả năng thanh toán, làm tăng khối lượng tiêu dùng của nền kinh tế Nhà nước với vai trò là người trực tiếp tiêu thụ các hàng hóa, dịch vụ cho các hoạt động của bộ máy Nhà nước, cho an ninh, quốc phòng, hệ thống an sinh xã hội cũng làm cho tổng cầu về hàng hóa và dịch vụ tăng lên

Chính vì chi NSNN có vai trò to lớn như vậy đối với nền kinh tế, với xã hội và thị trường nên đòi hỏi việc quản lý chi NSNN cần phải hết sức chặt chẽ, khoa học, hợp lý đảm bảo cho NSNN được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả

Chi ngân sách mới thể hiện ở khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý Rõ ràng quản lý chi ngân sách sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn ngân sách Như vậy, xem xét vai trò của quản lý chi ngân sách nhà nước thể hiện ở một số khía cạnh sau đây:

Một là, quản lý chi ngân sách nhà nước góp phần thúc đẩy nâng cao hiệu

quả sử dụng các khoản chi NSNN từ đó nhằm tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, đảm bảo tiết kiệm, có hiệu quả Thông qua quản lý các khoản cấp phát của chi NSNN sẽ tác động khác nhau đến đời sống KTXH, giữ vững ổn định, đặc biệt là giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội như: Xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, các hoạt động mang tính cộng đồng Quản lý chi tiêu của NSNN

có hiệu quả sẽ tác động vào kích cầu khi nền kinh tế bị giảm sút hoặc cắt giảm chi tiêu Chính phủ để bình ổn giá cả thúc đẩy sản xuất phát triển, hình thành quỹ

dự phòng NSNN để ứng phó với những biến động của thị trường

Hai là, quản lý chi ngân sách góp phần điều tiết thu nhập dân cư thực hiện

công bằng xã hội Trước tình hình phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng, chi NSNN và quản lý chi NSNN sẽ giảm bớt khoảng cách phân hóa giàu nghèo giữa các vùng, các khu vực, các tầng lớp dân cư, góp phần khắc phục những khiếm khuyết của nền kinh tế thị trường Quản lý chi ngân sách nhà nước thông qua

h

quản lý các dự án đầu tư phát triển nhằm phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế có hiệu quả

Ba là, quản lý chi NSNN có vai trò điều tiết giá cả, chống suy thoái và

chống lạm phát Chống lạm phát là nội dung quan trọng trong việc điều chỉnh thị trường Có nhiều nguyên nhân gây ra lạm phát trong đó có nguyên nhân xuất phát từ lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước Nếu đồng vốn ngân sách được sử dụng hợp lý, hiệu quả thì sẽ có tác động tích cực, ngược lại sẽ gây ra bất ổn trên thị trường, thúc đẩy lạm phát tăng Việc phát hành thêm tiền để bù đắp thâm hụt ngân sách là nguyên nhân trực tiếp khiến lạm phát tăng Quản lý chi ngân sách

có vai trò rất to lớn đến việc chống lạm phát và suy thoái, kích cầu nền kinh tế Khi nền kinh tế lạm phát Nhà nước cắt giảm chi tiêu, thắt chặt chính sách tiền tệ

để hạn chế tổng cung, tổng cầu, hạn chế đầu tư làm cho giá cả dần ổn định, chống lạm phát Khi nền kinh tế suy thoái, sức mua giảm sút nhà nước tăng chi đầu tư để tăng cung, tăng cầu, tạo việc làm, kích cầu chống suy thoái nền kinh

tế

Bốn là, để duy trì ổn môi trường kinh tế, nhà nước sử dụng công cụ chi

ngân sách Thông qua quản lý các khoản chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, Nhà nước sẽ điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng cụ thể, tạo ra

sự kích thích tăng trưởng nền kinh tế thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng, đầu tư vào các ngành kinh tế mũi nhọn, các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế mở nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển Nhà nước sử dụng các công cụ về chính sách chi ngân sách, thuế, lệ phí, vay để có thể chủ dộng điều chỉnh giá cả và thị trường Nhà nước sử dụng một nguồn vốn không nhỏ để hình thành các doanh nghiệp nhà nước là biện pháp để chống độc quyền và giữ cho thị trường tránh rơi vào tình trạng cạnh tranh không hoàn hảo Trong những trường hợp cần thiết,

sử dụng một số vốn trong ngân sách để hỗ trợ cho các doanh nghiệp ổn định về

cơ cấu, vượt qua thời kỳ khó khăn hoặc chuẩn bị chuyển sang một cơ cấu mới cao hơn

Mục đích của quản lý chi ngân sách nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt cho

h

bổ, sử dụng các nguồn lực công, thông qua việc đưa cung cầu hàng hóa/dịch vụ công xích lại gần nhau; Tăng cường kỷ luật tài chính, thị trường nâng cao hiệu quả giảm chi phí cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước Sự phát triển đó đòi hỏi Nhà nước cần phải đổi mới chính sách tài chính trong đó có chính sách quản lý chi NSNN để phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính xã hội có hiệu quả Chi NSNN gắn liền với chức năng quản lý của nhà nước và có liên quan đến nhiều lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội Quản lý có hiệu quả chi NSNN được đặt ra trong bối cảnh nguồn lực tài chính của quốc gia có giới hạn nhất định nhưng phải làm như thế nào để thõa mãn tốt nhất những nhu cầu cần thiết

để đạt được các mục tiêu quản lý kinh tế, chính trị, xã hội của nhà nước

1.2 Nội dung quản lý chi ngân sách nhà nước

1.2.1 Nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện

Vì ngân sách huyện là một cấp ngân sách địa phương và mang bản chất của NSNN nên quản lý chi ngân sách huyện cũng cần phải tuân thủ theo các nguyên tắc chung của quản lý NSNN Luật ngân sách nhà nước quy định: NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, có phân công trách nhiệm gắn với quyền hạn, phân cấp quản lý giữa các ngành và các cấp Trên cơ sở nguyên tắc chung đó các quy phạm pháp luật trong các văn bản pháp luật quy định về chi ngân sách nhà nước còn thể hiện những tư tưởng mang tính chất chỉ đạo của nhà nước đặt ra phương châm và mục đích hoạt động chi ngân sách nhà nước, các nguyên tắc đó bao gồm:

- Nguyên tắc cân bằng thu chi

Mối tương quan giữa hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước tác động trực tiếp tới tình trạng ngân sách nhà nước và toàn xã hội Bởi vậy, trong quản lý ngân sách nhà nước, cân bằng giữa thu và chi ngân sách nhà nước là một trong những nguyên tắc quan trọng trong chi ngân sách nhà nước Nguyên tắc này cần phải được quán triệt trong toàn bộ quá trình ngân sách, đặc biệt là khâu chấp hành ngân sách Theo nguyên tắc này, các khoản thu, chi thể hiện trong dự toán ngân sách nhà nước phải đảm bảo tính cân đối Các khoản chi chỉ được xây dựng trên cơ sở nguồn thu đã được xác định Ngược lại, các nguồn thu cho ngân

h

sách nhà nước sẽ nhằm đáp ứng cho nhu cầu chi tiêu đã được hoạch định Ngân sách nhà nước sẽ được cân bằng theo cách xác định tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên của ngân sách và góp phần tích lũy ngày càng cao để phục vụ cho nhu cầu chi đầu tư phát triển Trường hợp ngân sách nhà nước bội chi, số bội chi phải nhỏ hơn số chi đầu tư phát triển, tạo điều kiện tiến đến cân bằng ngân sách nhà nước Trên thực tế, đôi khi khả năng nguồn thu bị hạn chế và tăng chậm trong khi các khoản chi lại tăng nhanh hơn nên tình trạng bội chi ngân sách luôn có thể xảy ra Để xử lý bội chi ngân sách nhà nước, một trong những giải pháp là đi vay trong hoặc ngoài nước Trong trường hợp này, việc sử dụng nguồn vay để bù đắp bội chi chỉ nhằm mục đích đầu tư phát triển nhằm đảm bảo khả năng chi trả nợ của nhà nước, mà tuyệt đối không được sử dụng các khoản vay để thực hiện những khoản chi mang tính chất tiêu dùng

- Nguyên tắc chi theo kế hoạch và đúng mục đích:

Tính kế hoạch của ngân sách nhà nước đòi hỏi hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước đều phải dựa trên cơ sở kế hoạch Sự thiếu ăn khớp giữa thu, chi ngân sách nhà nước đều tạo ra những khó khăn cho hoạt động quản lý ngân sách nhà nước và hạn chế hiệu quả trong thực tế Do đó, để bảo đảm sự ăn khớp giữa thu và chi ngân sách nhà nước đòi hỏi chúng phải được thực hiện theo kế hoạch

Nguyên tắc này đòi hỏi các khoản chi ngân sách nhà nước chỉ được thực hiện với điều kiện khoản chi đó đã được ghi trong dự toán ngân sách được duyệt, trừ các trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định Mặt khác việc cấp phát

và sử dụng vốn ngân sách nhà nước phải đúng với đối tượng thụ hưởng, và đúng nội dung, mục đích của khoản chi được xác định trong dự toán ngân sách được duyệt

- Nguyên tắc tiết kiệm chi và tăng cường thu:

Trong cơ chế thị trường, việc nhà nước cắt bỏ một vài khoản chi tiêu không đồng nghĩa với việc gánh nặng chi tiêu của ngân sách nhà nước sẽ được giảm bớt Trong điều kiện nền kinh tế của nước ta nguồn thu ngân sách nhà

h

nguồn tài chính trang trải được các nhu cầu cấp bách Quá trình hoạch định chính sách, hình thành và thực hiện ngân sách nhà nước cũng không thể dự liệu trước được từ đầu năm Thêm vào đó, các thông tin để xây dựng kế hoạch ngân sách không đủ mức chính xác cần thiết, nên mặc dù trong các dự toán ngân sách nhà nước hàng năm, người ta đã luôn bố trí một khoản dự phòng khoảng 2 - 5% tổng số dự toán chi ngân sách nhà nước, nhưng số dự phòng trên cũng không thể bảo đảm cho quá trình điều hành ngân sách nhà nước Vì vậy, tiết kiệm chi và đẩy mạnh thu là một trong 3 nguyên tắc phải được quán triệt ngay từ đầu khi bắt đầu một chu trình ngân sách

Tiết kiệm chi không phải là đơn thuần cắt bỏ các khoản chi ngân sách nhà nước một cách tùy tiện, mà là chi tiêu đúng theo các định mức, đúng tiêu chuẩn

và đúng chế độ mà nhà nước đã quy định cho từ đơn vị sử dụng ngân sách, cơ quan có lập dự toán thu chi

Tăng cường thu không chỉ đơn thuần tìm các giải pháp để thu ngay vào quỹ ngân sách càng nhiều càng tốt, chống thất thu, mà ngay cả trong bố trí chi ngân sách nhà nước cũng phải thể hiện được việc nuôi dưỡng chăm sóc nguồn thu

1.2.2 Chu trình quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện

Quản lý nói chung được quan niệm như một quy trình mà chủ thể quản lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thích hợp nhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp với quy luật khách quan và đạt tới mục tiêu đã định Trong hoạt động quản lý, các vấn đề về: chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công cụ và phương pháp quản lý, mục tiêu quản lý là những yếu tố trung tâm đòi hỏi phải xác định đúng đắn

Quản lý NSNN là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động thu chi bằng tiền từ NSNN nhằm thực hiện các chức năng nhiệm

vụ của nhà nước

Quản lý chi ngân sách cấp huyện là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và giám sát các hoạt động chi ngân sách cấp huyện nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện trong phát triển KT-XH trên toàn huyện

h

Chu trình ngân sách là trình tự các bước thực hiện các hoạt động (theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền) của các cơ quan hữu quan trong quá trình chuẩn bị, lập, thẩm tra, quyết định dự toán ngân sách đến phân bổ, thực hiện (chấp hành) và quyết toán ngân sách, trong đó, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn hoàn thành từng công việc cụ thể của từng khâu trong toàn bộ chu trình Chu trình ngân sách càng được quy định cụ thể, rõ ràng thì phạm vi, trách nhiệm

và thẩm quyền của các cơ quan chức năng trong quản lý và điều hành ngân sách càng đầy đủ, cụ thể Từ đó giúp cho việc nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan trong quản lý ngân sách Quá trình quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện thực hiện qua 3 giai đoạn của chu trình ngân sách: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách cấp huyện

1.2.2.1 Lập dự toán chi ngân sách nhà nước

Lập dự toán chi ngân sách là khâu mở đầu của một chu trình ngân sách đó

là dự trù, dự báo, tính toán trước để đưa ra được các số liệu dự kiến về thực hiện chi NSNN trong năm ngân sách tới Các khoản chi ngân sách trong dự toán phải được xác định trên cơ sở mục tiêu phát triển KT-XH, bảo đảm quốc phòng, an ninh

Hệ thống quản lý lập dự toán có sự tham gia của các chủ thể quản lý, tác động lên các đối tượng quản lý nhằm thực hiện nhiệm vụ của chủ thể quản lý Quá trình đó được tiến hành trên tất cả các khâu

Trước ngày 31 tháng 5 hàng năm, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị

về xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm sau

Trước ngày 10 tháng 6, Bộ Tài chính ban hành thông tư hướng dẫn lập dự toán ngân sách nhà nước và thông báo số kiểm tra về dự toán ngân sách nhà nước cho các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, thông tư hướng dẫn, số kiểm tra về dự toán ngân sách của Bộ Tài chính, căn cứ

h

phương, căn cứ khả năng cân đối ngân sách địa phương, hướng dẫn và thông báo số kiểm tra về dự toán ngân sách cho các đơn vị trực thuộc và Ủy ban nhân dân cấp huyện

Trên cơ sở dự toán do Ủy ban nhân dân cấp dưới và dự toán của các đơn

vị dự toán cùng cấp lập, các chủ thể quản lý phân tích, đánh giá, kiểm tra một cách toàn diện về trình tự lập dự toán chi NSNN Việc áp dụng các định mức phân bổ, việc tính toán từ nhiệm vụ chính trị được giao để xây dựng các đầu việc phục vụ cho nhiệm vụ đã được cấp có thẩm quyền giao, tính toán hợp lý các khoản dự phòng chi, các khoản phân bổ cho các đơn vị trực thuộc

Việc xem xét thẩm định dự toán của các đơn vị là kiểm soát tuân thủ và cắt giảm những nội dung chưa thực sự cần thiết, tập trung vào trọng tâm, trọng điểm nhiệm vụ của đơn vị, nhiệm vụ của cấp trên giao, trên nguyên tắc vừa đảm bảo hiệu quả phục vụ nhiệm vụ chính trị của các đơn vị, vừa tiết kiệm thiết thực

Các cơ quan tham gia trong công tác quản lý lập dự toán tại địa phương là Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và cơ quan Tài chính các cấp, cơ quan dự toán

Căn cứ xây dựng dự toán: Theo quy định của Luật NSNN, các Thông tư hướng dẫn lập dự toán hàng năm, định mức phân bổ ngân sách do Trung ương

và địa phương ban hành, các chỉ tiêu như biên chế, số giường bệnh, số học sinh, dân số, các chế độ chính sách, tiêu chuẩn định mức của chế độ tài chính hiện hành như: chế độ công tác phí, chế độ chi tiêu hội nghị, tập huấn, tiêu chuẩn định mức trang thiết bị phương tiện làm việc các tiêu chuẩn định mức chuyên ngành, định mức duy tu bảo dưỡng các công trình giao thông, thủy lợi, các nội dung chương trình mục tiêu kế hoạch đồ án được phê duyệt

Quy trình lập dự toán gồm các bước sau:

Bước 1: Ban hành hướng dẫn và thông báo số kiểm tra dự toán NSNN:

Hàng năm, để lập và phân bổ dự toán ngân sách cho năm sau, căn cứ vào Thông tư hướng dẫn xây dựng dự toán và thông báo số kiểm tra của Sở Tài chính, căn cứ Chỉ thị của chủ tịch UBND tỉnh về xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và dự toán ngân sách của địa phương, Phòng Tài chính - Kế hoạch xây dựng hướng dẫn lập dự toán thu NSNN, chi NSĐP và thông báo số kiểm tra

h

cho các phòng, ban, đoàn thể cấp huyện và UBND các xã, phường; Lấy ý kiến tham gia của các phòng chuyên quản đối với dự thảo văn bản hướng dẫn và số kiểm tra; Hoàn chỉnh văn bản báo cáo chủ tịch UBND huyện xem xét, ký ban hành trước ngày 01/7 hàng năm

Bước 2: Lập dự toán và tổng hợp dự toán NSĐP:

- Các ban ngành, đoàn thể, các đơn vị, UBND xã, phường lập dự toán ngân sách của đơn vị gửi về Phòng Tài chính - Kế hoạch (chậm nhất ngày 10/7 hàng năm)

- Phòng Tài chính - Kế hoạch tổng hợp dự toán ngân sách địa phương theo mẫu biểu hướng dẫn của Sở Tài chính

- Phòng Tài chính Kế hoạch thống nhất với Chi cục thuế báo cáo chủ tịch huyện, thường trực HĐND dự toán ngân sách địa phương năm dự toán (trước ngày 20/7)

Bước 3: Thảo luận dự toán với Sở Tài chính, Sở Kế hoạch đầu tư:

Theo thời gian thông báo của Sở Tài chính, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục thuế và UBND huyện thảo luận dự toán ngân sách với Sở Tài chính, Sở

Kế hoạch và đầu tư vào năm đầu của thời kỳ ổn định ngân sách, những năm tiếp theo, nếu thảo luận thì UBND huyện phải có đăng ký với các Sở

Bước 4: Phân bổ dự toán ngân sách địa phương (hoàn thành trước 25/10):

Căn cứ dự toán các ban ngành, các đơn vị (đơn vị dự toán cấp I), UBND

xã, phường; kết quả thảo luận dự toán với Sở Tài chính; căn cứ chế độ chi tiêu hiện hành, định mức chi do UBND tỉnh quyết định, Phòng Tài chính - Kế hoạch

tổ chức thảo luận dự toán thu, chi ngân sách với các ban ngành, các đơn vị, UBND xã phường

Bước 5: Tổng hợp dự toán NSĐP (hoàn thành trước ngày 31/10): Phòng Tài

chính Kế hoạch phối hợp với Chi cục thuế, các phòng chuyên quản tổng hợp kết quả thảo luận dự toán, cân đối ngân sách, huyện, xã báo cáo chủ tịch UBND huyện theo mẫu biểu quy định của Bộ Tài chính, các loại báo cáo theo yêu cầu

của HĐND, UBND huyện

h

- Chủ tịch UBND huyện xem xét chuẩn bị báo cáo Ban Kinh tế ngân sách

cứ lập và phân bổ dự toán

Bước 7: Điều chỉnh phương án phân bổ dự toán ngân sách (trước 25/11):

Căn cứ quyết định giao dự toán ngân sách của Sở Tài chính, phòng Tài chính - Kế hoạch trao đổi với các phòng chuyên quản, tiếp nhận phương án thu ngân sách của Chi cục thuế, tổng hợp, điều chỉnh phương án phân bổ dự toán (Nếu số liệu giao dự toán thu, chi ngân sách do Sở Tài chính giao chưa thống nhất với phương án phân bổ của địa phương) và báo cáo UBND huyện

UBND huyện xem xét và trình HĐND huyện thông qua dự toán ngân sách cho năm sau tại kỳ họp HĐND cuối năm

Bước 8: Chuẩn bị các biểu mẫu giao dự toán:

Căn cứ vào Nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND, phòng Tài chính Kế hoạch chuẩn bị các biểu mẫu giao dự toán theo quy định gửi UBND huyện

Bước 9: Công khai dự toán (chậm nhất sau 60 ngày HĐND huyện ban hành Nghị quyết về dự toán ngân sách):

Sau khi UBND huyện quyết định giao dự toán thu, chi NSNN của huyện, Phòng Tài chính Kế hoạch xây dựng biểu mẫu công khai dự toán theo hướng dẫn của Bộ Tài chính UBND huyện quyết định công khai dự toán ngân sách huyện

1.2.2.2 Chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước

Giai đoạn chấp hành dự toán ngân sách là giai đoạn thự hiện dự toán ngân sách nhà nước đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định hay nói cách khác là giai đoạn thực hiện các chỉ tiêu thu, chi tài chính trong dự toán ngân sách địa

h

phương Giai đoạn này được quy định thời gian là 12 tháng Cần xem xét việc chấp hành ngân sách của các cấp chính quyền, đơn vị có bảo đảm các yêu cầu về: thẩm quyền quyết định ngân sách, các quy định về quản lý, điều hành ngân sách các cấp; quy định về huy động các khoản thu, đóng góp Chấp hành dự toán chi NSNN là khâu tiếp theo khâu lập dự toán ngân sách Đó là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế, tài chính và hành chính nhằm biến các chi tiêu chi ghi trong kế hoạch NSNN năm trở thành hiện thực

Chấp hành chi NSNN chính là thực hiện dự toán NSNN trên cơ sở dự toán được phê chuẩn

- Tham gia vào quá trình quản lý đối với khâu chấp hành chi ngân sách có các cơ quan:

+ Cơ quan Tài chính: Tham gia với chức năng tham mưu cho chính quyền nhà nước các cấp trong quản lý và điều hành NSNN Cơ quan Tài chính có trách nhiệm cân đối nguồn đáp ứng nhu cầu chi, kiểm tra và giám sát việc thực hiện chi tiêu và sử dụng ngân sách ở các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách

+ Kho bạc Nhà nước: Thực hiện kiểm soát các khoản chi theo các chế độ, tiêu chuẩn điều kiện, thủ tục quy định Trường hợp không đủ điều kiện, có quyền từ chối cấp phát thanh toán các khoản chi đó

+ Đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước: Thủ trưởng các đơn vị sử dụng NSNN là người có quyền quyết định, chuẩn chi các khoản chi ngân sách nhà nước theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức và trong phạm vi dự toán được cấp

có thẩm quyền giao Có trách nhiệm quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản tiết kiệm, có hiệu quả

- Nguyên tắc và nội dung của chấp hành chi ngân sách như sau:

+ Nguyên tắc: Đáp ứng kịp thời các nhu cầu chi của các đơn vị sử dụng NSNN theo tiến độ và dự toán được duyệt, các khoản chi NSNN phải được thanh toán trực tiếp cho người được hưởng; Mọi khoản chi NSNN phải được kiểm soát trước, trong và sau khi thanh toán chi trả

+ Nội dung chấp hành chi NSNN: Nội dung chính của quy trình chấp

h

sử dụng ngân sách theo dự toán đã được duyệt sao cho tiết kiệm và đạt hiệu quả cao Các cơ quan được pháp luật quy định có trách nhiệm kiểm soát các khoản chi NSNN theo đúng dự toán và đúng chế độ

- Các đơn vị sử dụng ngân sách chỉ được cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước khi có đủ điều kiện:

+ Đã có trong dự toán NSNN được giao, trừ các trường hợp chi từ nguồn tăng thu so với dự toán và dự phòng ngân sách Đối với những khoản chi không

có trong dự toán thì đơn vị sử dụng ngân sách báo cáo với cơ quan có thẩm quyền xin bổ sung hoặc điều chỉnh dự toán

+ Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định: Dựa vào định mức là căn cứ có tính chất quan trọng chấp hành dự toán chi NSNN Hầu hết nhu cầu chi NSNN đã có định mức, tiêu chuẩn đã được cơ quan quyền lực Nhà nước xem xét và thông qua Đó là căn cứ mang tính pháp lý cho

tổ chức chấp hành dự toán chi Tính hợp pháp, hợp lệ, hợp lý của các khoản chi NSNN được duyệt dựa trên cơ sở các chính sách, chế độ chi NSNN có hiệu lực

và khả thi Để đảm bảo điều này, nhà nước cần phải có chính sách, chế độ phù hợp và thường xuyên rà soát để điều chỉnh đáp ứng yêu cầu của thực tiễn

+ Đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định Có chứng từ hợp pháp, hợp lệ Nhiệm vụ kinh tế thực tế phát sinh Trong tài khoản tại Kho bạc còn số dư

Trường hợp đầu tư xây dựng, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc và các việc khác phải qua đấu thầu hoặc thẩm định giá thì phải tổ chức đấu thầu hoặc thẩm định giá theo đúng quy định của pháp luật

Các khoản chi có tính chất thường xuyên, khoản chi có tính thời vụ hoặc chi phát sinh vào một số thời điểm như đầu tư xây dựng, mua sắm, sửa chữa lớn

và các khoản chi không thường xuyên khác phải thực hiện theo dự toán giao

- Các hình thức cấp phát thanh toán như sau:

Theo Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản dưới luật hướng dẫn thực hiện Luật Ngân sách nhà nước thì từ năm 2004 phương thức cấp phát ngân sách nhà nước được cơ quan tài chính thực hiện theo phương thức đó là:

h

+ Phương thức cấp phát theo dự toán: phương thức này được áp dụng cho các khoản chi thường xuyên và được áp dụng cho các cơ quan hành chính nhà nước các cấp, các đơn vị sự nghiệp công, các tổ chức chính trị-xã hội

Điều kiện để thực hiện phương thức cấp phát theo dự toán từ kho bạc nhà nước là các đơn vị dự toán phải có dự toán năm được cơ quan có thẩm quyền giao và phân bổ dự toán

Theo phương thức này, cơ quan KBNN chủ động hơn trong công tác chi trả, thanh toán các khoản chi NSNN cho các đơn vị dự toán KBNN chỉ căn cứ nội dung đã có trong dự toán và các điều kiện khác theo luật định để thanh toán chi trả cho các đơn vị sử dụng NSNN hoặc chi trả trực tiếp cho đơn vị cung cấp hàng hoá và dịch vụ, giảm được phiền hà, thủ tục hành chính cho các cơ quan, đơn vị trong quá trình chấp hành NSNN là khâu đột phát trong quá trình thực hiện cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý tài chính công

+ Phương thức cấp phát bằng lệnh chi tiền: được áp dụng khi cấp ngân sách nhà nước cho các tổ chức, doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế-xã hội có quan

hệ với ngân sách không thường xuyên; chi trả nợ, viện trợ và một số khoản chi đặc biệt khác

Theo phương thức này, Kho bạc Nhà nước chỉ thực hiện xuất quỹ ngân sách nhà nước theo lệnh của cơ quan tài chính, cơ quan tài chính chịu trách nhiệm về sự quyết định của mình trước cơ quan pháp luật nhà nước

+ Ghi thu - ghi chi: là việc cơ quan tài chính thực hiện ra lệnh thu một khoản thu phát sinh tại một đơn vị hoặc một dự án công trình vào ngân sách, đồng thời ra lệnh chi một số tiền đúng bằng số tiền vừa thu cho đơn vị hoặc dự

án, công trình đó

Tuỳ theo tính chất công việc hoặc đơn vị thụ hưởng mà cơ quan tài chính quy định trình tự cấp phát, trách nhiệm và quyền hạn của các cơ quan tham gia vào việc chấp hành chi NSNN, nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc thực hiện, đồng thời tổ chức cấp phát thanh toán theo hình thức phù hợp

- Kiểm soát chi ngân sách nhà nước:

h

+ Kiểm soát là một chức năng của quản lý Kiểm soát chi NSNN là một nội dung quan trọng trong chấp hành chi NSNN Việc kiểm soát chi NSNN chặt chẽ đảm bảo nâng cao tính tiết kiệm và hiệu quả trong quản lý chi NSNN Tất cả các khoản chi NSNN đều phải được kiểm tra, kiểm soát trong quá trình cấp phát, thanh toán qua KBNN Cơ quan có nhiệm vụ thực hiện kiểm soát chi NSNN là KBNN KBNN có trách nhiệm kiểm soát các hồ sơ, chứng từ chi, thực hiện chi trả, thanh toán kịp thời các khoản chi NSNN đủ điều kiện thanh toán KBNN chỉ thực hiện chi trả và thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước khi có đầy đủ các điều kiện cần thiết

+ Kiểm tra và kiểm soát tính hợp pháp, hợp lệ của các hồ sơ, chứng từ theo quy định đối với từng khoản chi Kiểm tra, kiểm soát các khoản chi, đảm bảo đúng chế độ, tiêu chuẩn định mức chi NSNN do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành Đối với các khoản chi chưa có trong chế độ, tiêu chuẩn định mức chi ngân sách nhà nước, KBNN căn cứ vào dự toán NSNN đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phân bổ để kiểm soát và thanh toán cho đơn vị

+ Trên cơ sở kiểm soát hồ sơ thanh toán, KBNN làm thủ tục chi trả, thanh toán những khoản chi đầy đủ điều kiện chi theo quy định Trường hợp không đủ điều kiện chi, KBNN được phép từ chối chi trả, thanh toán

+ Việc chi trả và thanh toán được thực hiện dưới hai hình thức cấp tạm ứng và thanh toán Các khoản chi chưa đủ điều kiện thanh toán trực tiếp sẽ được tạm ứng, mức tạm ứng tùy thuộc vào tính chất khoản chi và tiến độ thực hiện Khi có đầy đủ hồ sơ thì tiến hành thanh toán thu hồi tạm ứng Đối với các khoản chi đủ điều kiện cấp thanh toán trực tiếp, KBNN căn cứ hồ sơ chứng từ đã kiểm soát để chi trả và thanh toán cho đơn vị sử dụng NSNN

Như vậy để đảm bảo kinh phí cho hoạt động phục vụ cho công cụ thực thi nhiệm vụ của chính quyền nhà nước, cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc quản lý chi NSNN KBNN với tư cách là cơ quan quản lý quỹ của Nhà nước, kiểm soát các khoản chi đúng dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đúng mục đích và đúng tiêu chuẩn, định mức của chế độ tài chính hiện hành

h

Kết thúc quá trình chấp hành chi NSNN là việc các khoản chi đã được bố trí trong dự toán được thực hiện chi trả theo các mục tiêu và nhiệm vụ đã đặt ra Các khoản chi này đảm bảo đúng tiêu chuẩn, định mức và theo chế độ quy định hiện hành của nhà nước

Quản lý chi ngân sách trong khâu chấp hành dự toán chính là quản lý việc chấp hành chi theo đúng quy định, tiêu chuẩn định mức và sao cho đạt hiệu quả

và tiết kiệm nhất

1.2.2.3 Quyết toán chi ngân sách nhà nước

Quyết toán chi ngân sách nhà nước là khâu cuối cùng trong chu trình quản

lý chi ngân sách, bao gồm việc tổng hợp, phân tích, đánh giá các khoản chi NSNN Nội dung của công tác quyết toán chi NSNN bao gồm: kiểm tra, đối chiếu, tổng hợp, phân tích số liệu kế toán và lập, gửi các báo cáo quyết toán Để thực hiện tốt công tác này, các đơn vị phải thực hiện đánh giá lại tình hình thực hiện dự toán, các nhiệm vụ được giao, xác định số thực chi, số kinh phí còn lại phải thu hồi để nộp NSNN, số kinh phí được chuyển sang năm sau chi tiếp (đối với các trường hợp có quy định) Trên cơ sở phân tích đánh giá việc lập, chấp hành dự toán có thể rút ra những kinh nghiệm và bài học cần thiết cho chu trình quản lý của niên độ ngân sách năm sau, nội dung cụ thể gồm: lập, xét duyệt, thẩm định báo cáo quyết toán và thanh tra, kiểm toán tình hình sử dụng ngân sách của các đơn vị

Nội dung quản lý trong khâu này là thực hiện công tác khóa sổ, đối chiếu, tổng hợp, lập báo cáo quyết toán Tổng hợp, kiểm tra việc khóa sổ và lập báo cáo quyết toán chi ngân sách, xem xét cơ sở hình thành, tính đúng đắn, hợp pháp của báo cáo quyết toán, đối chiếu số liệu với KBNN Sự phù hợp giữa số liệu chi tiết với số liệu tổng hợp và với nguồn kinh phí Sự phù hợp giữa số liệu theo tiểu mục, mục, khoản, loại, chương và ngành với số liệu tổng hợp, các biểu mẫu và phụ lục thuyết minh theo quy định, so sánh giữa số liệu dự toán với số liệu thực hiện, nguyên nhân tăng, giảm, loại trừ những khoản chi bất hợp lý, không đúng tiêu chuẩn, định mức và chế độ tài chính hiện hành

h

Trong quá trình quyết toán các khoản chi NSNN phải chủ ý đảm bảo các nguyên tắc sau:

Lập đầy đủ các loại báo cáo tài chính và gửi kịp thời các loại báo cáo cho các cơ quan có thẩm quyền xét duyệt theo đúng chế độ tài chính quy định

Số liệu trong báo cáo đảm bảo tính chính xác, trung thực, có chứng từ đầy đủ hợp lệ chứng minh nội dung các báo cáo tài chính phải theo đúng nội dung ghi trong dự toán được giao (hoặc được cơ quan có thẩm quyền cho phép)

và chi tiết theo đúng mục lục NSNN Các khoản chi không nằm trong dự toán đã được phê duyệt thì không được quyết toán

Thủ trưởng các đơn vị sử dụng ngân sách phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ; chịu trách nhiệm về những khoản chi, không đúng tiêu chuẩn, định mức của chế độ tài chính hiện hành và việc hạch toán, quyết toán ngân sách sai chế độ

Báo cáo quyết toán năm của các đơn vị dự toán các cấp và của ngân sách các cấp chính quyền trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt phải có xác nhận của KBNN đồng cấp về tổng số và chi tiết phải được kiểm toán Nhà nước tiến hành kiểm toán

Báo cáo quyết toán của các đơn vị dự toán không được để xảy ra tình trạng quyết toán chi lớn hơn thu

Cấp dưới không tổng hợp quyết toán các khoản kinh phí ủy quyền của ngân sách cấp trên vào báo cáo quyết toán ngân sách cấp mình

Để công tác quyết toán được tiến hành thuận lợi thì các nguyên tắc trên cần phải được tuân thủ và đây là cơ sở cho việc phân tích, đánh giá quá trình chấp hành dự toán một cách chính xác và khách quan

Việc xét duyệt và thẩm định quyết toán chi NSNN được thực hiện từ dưới lên (từ các đơn vị sử dụng trực tiếp thực hiện thu chi NSNN) Trình tự xét duyệt và thẩm định được thực hiện như sau:

Đối với các đơn vị dự toán: Đơn vị cấp trên xét duyệt đơn vị cấp dưới Các đơn vị dự toán cấp trên (các đơn vị dự toán cấp I của các cấp ngân sách) tổng hợp, báo cáo cơ quan Tài chính cùng cấp thẩm định quyết toán năm của

h

đơn vị dự toán cấp I để tổng hợp vào quyết toán NSĐP Đối với đơn vị dự toán cấp đồng thời là đơn vị sử dụng NSNN thì cơ quan Tài chính thẩm định và phê duyệt quyết toán cho đơn vị đó

Đối với quyết toán chi của các cấp ngân sách: Ban Tài chính xã, phường, thị trấn lập quyết toán trình HĐND xã, phường, thị trấn phê chuẩn, đồng thời gửi Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện thẩm định quyết toán ngân sách xã, lập quyết toán NSNN cấp huyện, tổng hợp lập báo báo quyết toán trên địa bàn huyện, báo cáo UBND huyện trình HĐND huyện và

Sở Tài chính

Sở Tài chính thẩm định quyết toán ngân sách huyện, lập quyết toán NSNN cấp tỉnh, tổng hợp lập báo cáo quyết toán trên địa bàn tỉnh, để báo cáo UBND cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh phê chuẩn, đồng thời báo cáo

Bộ Tài chính

Bộ Tài chính thẩm định quyết toán NSĐP, lập quyết toán NSNN trung ương, tổng hợp lập báo cáo quyết toán NSNN báo cáo Chính phủ trình Quốc Hội phê chuẩn

1.2.3 Thanh tra, kiểm tra chi ngân sách nhà nước

Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, cơ quan quản lý nhà nước

và đơn vị dự toán ngân sách có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các chế độ chi và quản lý chi ngân sách, quản lý tài sản của Nhà nước

Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về chi và quản lý ngân sách, quản lý tài sản nhà nước của tổ chức, cá nhân

Khi thực hiện thanh tra, kiểm tra tài chính có quyền yêu cầu các tổ chức,

cá nhân xuất trình các hồ sơ, tài liệu liên quan; nếu phát hiện vi phạm, có quyền kiến nghị cơ quan có thẩm quyền thu hồi vào NSNN những khoản chi sai chế

độ Tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm để xử lý hoặc kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật đối với tổ chức, cá nhân

vi phạm

1.2.4 Phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện

h

Ngân sách nhà nước cấp huyện được phân cấp quản lý giữa quận và các

xã, thị trấn là một tất yếu khách quan khi tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước bao gồm hai cấp Mỗi cấp chính quyền đều có nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng nên cần phải có nguồn tài chính nhất định

Phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện là xác định phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền nhà nước các cấp trong việc quản lý điều hành thực hiện nhiệm vụ chi của ngân sách Phân cấp quản lý chi ngân sách

là cách tốt nhất để gắn các hoạt động của NSNN với các hoạt động kinh tế - xã hội một cách cụ thể và thực sự nhằm tập trung đầy đủ, kịp thời, đúng chính sách chế độ các nguồn tài chính và phân hối, sử dụng công bằng, hợp lý tiết kiệm và

có hiệu quả cao phục vụ các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội

Theo Điều 38 Nghị định 163/2015/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách Nhà nước, nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương gồm:

- Chi đầu tư phát triển: Đầu tư xây dựng cơ bản cho các chương trình, dự

án do địa phương quản lý theo các lĩnh vực được quy định tại khoản 2 Điều này; Đầu tư và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích do nhà nước đặt hàng, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của địa phương theo quy định của pháp luật; đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp do địa phương quản lý theo quy định của pháp luật; Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật

- Chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị ở địa phương được phân cấp trong các lĩnh vực: Sự nghiệp giáo dục - đào tạo và dạy nghề; Sự nghiệp khoa học và công nghệ; Quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phần giao cho địa phương quản lý; Sự nghiệp y tế, dân số và gia đình; Sự nghiệp văn hóa thông tin;Sự nghiệp phát thanh, truyền hình; Sự nghiệp thể dục thể thao; Sự nghiệp bảo vệ môi trường; Các hoạt động kinh tế: Lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy lợi, thủy sản; giao thông; tài nguyên; quy hoạch; thương mại, du lịch; hoạt động kiến thiết thị chính; các hoạt động kinh tế khác; Hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam; Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt

h

Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam ở địa phương; Hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp ở địa phương theo quy định của pháp luật; Chi bảo đảm xã hội, bao gồm cả chi thực hiện các chính sách xã hội theo quy định của pháp luật; Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật

- Chi trả lãi, phí và chi phí phát sinh khác từ các khoản tiền do chính quyền cấp tỉnh vay;

- Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính địa phương;

- Chi chuyển nguồn sang năm sau của ngân sách địa phương;

- Chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp dưới

Phân cấp quản lý chi NSNN thể hiện chính quyền các cấp được giao những nhiệm vụ chi cụ thể, có quyền tự chủ về ngân sách và quyền thực thi các chức năng hành chính trong phạm vi địa phương mình Thông qua phân cấp quản lý chi NSNN, quyền hạn và trách nhiệm của chính quyền các cấp được xác định cụ thể Đồng thời, việc phân cấp còn phản ánh mối quan hệ về lợi ích kinh

tế giữa chính quyền địa phương với chính quyền cấp trên Phân cấp quản lý ngân sách địa phương đúng đắn và hợp lý sẽ tăng được tính chủ động, tự chủ của địa phương đảm bảo phương tiện tài chính cho việc duy trì, phát triển hoạt động của các cấp chính quyền địa phương và tạo điều kiện phát huy được các lợi thế nhiều mặt của từng vùng, từng địa phương trong cả nước; cho phép quản lý

và kế hoạch hóa tốt hơn, điều chỉnh mối quan hệ giữa các cấp chính quyền cũng như mối quan hệ giữa các cấp ngân sách được tốt hơn Đồng thời, phân cấp quản

lý ngân sách còn có tác động thúc đẩy phân cấp quản lý KT-XH ngày càng hoàn thiện hơn

Như vậy, có thể nói phân cấp chi NSNN cấp huyện là một tất yếu khách quan, nó bắt nguồn từ sự phân cấp kinh tế và hệ thống tổ chức hành chính cấp huyện Phân cấp chi NSNN cấp huyện trước hết là xác định quyền lực của các

h

cấp chính quyền cấp huyện trong việc ban hành các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn định mức liên quan đến chính sách Phân cấp chi ngân sách cấp huyện còn là việc giải quyết các mối quan hệ vật chất giữa các cấp chính quyền, đồng thời xác định quyền lợi và nghĩa vụ của các cấp chính quyền trong việc thực hiện chu trình ngân sách

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà nước

Quản lý chi ngân sách là hoạt động quản lý nhà nước trên lĩnh vực tài chính ngân sách Quá trình quản lý chi NSNN ở huyện thường bị chi phối bởi các nhân tố sau:

1.3.1 Nhân tố khách quan

Thứ nhất, hệ thống pháp luật, chính sách vĩ mô của nhà nước

Đó là sự ảnh hưởng của những hệ thống các văn bản của Nhà nước có tính quy phạm pháp luật chi phối hoạt động của các cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý chi ngân sách Cụ thể là các văn bản quy định phạm vi, đối tượng chi ngân sách của các cấp chính quyền; quy định, chế định việc phân công, phân cấp nhiệm vụ chi, quản lý chi của các cấp chính quyền; quy định quy trình, nội dung lập, chấp hành và quyết toán ngân sách; quy định chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý chi ngân sách và sử dụng quỹ ngân sách; quy định, chế định những nguyên tắc, chế độ, định mức chi tiêu Các văn này có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả quản lý chi ngân sách trên một địa bàn nhất định, do vậy đòi hỏi Nhà nước phải ban hành những văn bản đúng đắn, phù hợp với điều thực tế thì công tác quản lý chi NSNN mới đạt được hiệu quả

Nền kinh tế của một quốc gia phụ thuộc lớn vào các chính sách vĩ mô mà quốc gia đó đang thực hiện, gồm chính sách kinh tế, chính sách xã hội,… khi các chính sách vĩ mô phù hợp, phát huy hiệu quả sẽ tác động tới sự cân bằng thu, chi ngân sách, sự ổn định xã hội Các công cụ của chính sách kinh tế vĩ mô

h

gồm: chính sách tài chính, chính sách tiền tệ, chính sách thu nhập, chính sách kinh tế đối ngoại,…

Thứ hai, trình độ phát triển kinh tế - xã hội

NSNN là tổng hòa các mối kinh tế - xã hội, do vậy luôn chịu sự tác động của các yếu tố đó cũng như các chính sách kinh tế - xã hội và cơ chế quản lý tương ứng Cụ thể:

Về kinh tế: như chúng ta đã biết, kinh tế quyết định các nguồn lực tài chính và ngược lại nguồn lực tài chính cũng tác động mạnh mẽ đối với quá trình đầu tư phát triển và hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý trong quá trình hiện đại hóa nền kinh tế Kinh tế ổn định, tăng trưởng và phát triển bền vững là cơ sở đảm bảo vững chắc của nền tài chính mà trong đó NSNN là khâu trung tâm, giữ vai trò trọng yếu trong phân phối các nguồn lực tài chính quốc gia Kinh tế càng phát triển, nền tài chính càng ổn định và phát triển thì vai trò của NSNN ngày càng được nâng cao thông qua các chính sách tài khóa, thực hiện việc phân bổ các nguồn lực cho phát triển kinh tế và ổn định xã hội

Về xã hội: xã hội ổn định bởi chế độ chính trị ổn định Sự ổn định về chính trị - xã hội là cơ sở để động viên mọi nguồn lực tài nguyên quốc gia cho

sự phát triển Mặt khác, chính trị - xã hội cũng hình thành nên môi trường và điều kiện để thu hút các nguồn vốn đầu tư trong nước và quốc tế; thúc đẩy quá trình tăng trưởng kinh tế cũng như tăng các nguồn lực tài chính Sự ổn định chính trị - xã hội ở Việt Nam hiện nay là nhân tố tích cực để Việt Nam vượt qua khủng hoảng kinh tế, mở ra cơ hội và điều kiên thuận lợi cho quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu

Thứ ba, đổi mới cơ chế quản lý NSNN mà trọng tâm là hoàn thiện phân

cấp quản lý NSNN: Phân cấp quản lý NSNN là xác định phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền nhà nước các cấp trong việc quản lý, điều hành thực

h

để gắn các hoạt động của NSNN với các hoạt động KT-XH ở từng địa phương một cách cụ thể nhằm tạo sự chủ động và nâng cao tính tự chủ của từng địa phương với mục tiêu tập trung đầy đủ, kịp thời, đúng chính sách, đúng chế độ các nguồn tài chính quốc gia và phân phối, sử dụng công bằng hợp lý, tiết kiệm

có hiệu quả cao phục vụ các mục tiêu đã được hoạch định

Trong quy định của Luật thì dù phân cấp ngân sách nhưng ngân sách của các cấp chính quyền địa phương không bao giờ được phép bội chi Do đó để đảm bảo công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng, địa phương, ngân sách cấp trên sẽ thực hiện chi bổ sung ngân sách cho cấp dưới Mức bổ sung được tính toán trên cơ sở nguồn thu, nhiệm vụ chi và tiêu chuẩn định mức do Chính phủ quy định

Phân cấp quản lý NSĐP đúng đắn và hợp lý sẽ tăng được tính chủ động tự chủ của địa phương, đảm bảo phương tiện tài chính cho việc duy trì, phát triển hoạt động của các cấp chính quyền địa phương và tạo điều kiện phát huy các lợi thế nhiều mặt của từng vùng, từng địa phương trong cả nước, cho phép quản lý

và kế hoạch hóa tốt hơn, điều chỉnh mối quan hệ giữa các cấp chính quyền cũng như mối quan hệ giữa các cấp ngân sách được tốt hơn Đồng thời, phân cấp ngân sách còn có tác động thúc đẩy phân cấp quản lý KT-XH ngày càng hoàn thiện hơn

1.3.2 Nhân tố chủ quan

Một là, nhận thức của Lãnh đạo chính quyền cấp huyện về tầm quan trọng

và trách nhiệm trong quản lý chi NSNN tại địa phương

Để tham gia chỉ đạo điều hành và quản lý chi ngân sách, lãnh đạo chính quyền cấp huyện phải nắm vững các yêu cầu và nguyên tắc quản lý chi NSNN,

đó là chi NSNN phải được quản lý đầy đủ, toàn vẹn ở tất cả các khâu của chu trình ngân sách (từ lập dự toán NS – chấp hành NS – quyết toán NS) Phải nắm vững yêu cầu của nhà nước về thực hiện đảm bảo chi NSNN; các đối tượng

h

được thụ hưởng từ NSNN địa phương đang quản lý Đặc biệt là ảnh hưởng của các nhân tố như chính sách vĩ mô về tài chính tiền tệ; ảnh hưởng của hội nhập; ảnh hưởng của kinh tế thị trường… Lãnh đạo chính quyền cấp huyện ở mỗi địa phương cần phải tìm ra những giải pháp phù hợp, phải sử dụng những công cụ, chính sách tác động một cách linh hoạt, sắc bén, có trọng điểm, có mục tiêu và phương hướng rõ ràng để động viên mọi nguồn lực xã hội, kích thích sự sáng tạo, trọng dụng tài năng nhằm kích thích mọi động lực phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương nói riêng và cả nước nói chung

Hai là, tổ chức bộ máy và cán bộ Khi nói đến cơ cấu tổ chức một bộ máy

quản lý chi ngân sách người ta thường đề cập đến quy mô nhân sự của nó và trong sự thiết lập ấy chính là cơ cấu tổ chức bộ máy, cán bộ quản lý chi ngân sách và các mối quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới, giữa các bộ phận trong quá trình thực hiện chức năng này Hay nói cách khác, điều quan trọng hơn cả là phải thiết lập cụ thể rõ ràng, thông suốt các “mối quan hệ ngang” và “mối quan

hệ dọc” Sự thiết lập ấy được biểu hiện thông qua quy định chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn giữa các cấp, giữa các bộ phận trong tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý NSNN Quy định chức năng nhiệm vụ của bộ máy và cán bộ quản lý chi theo chức năng, trách nhiệm, quyền hạn giữa các bộ phận này với bộ phận khác, giữa cấp trên và cấp dưới trong quá trình phân cấp quản lý đó Nếu việc quy định chức năng nhiệm vụ quyền hạn của CQĐP các cấp không rõ ràng, cụ thể thì

dễ xảy ra tình trạng thiếu trách nhiệm, hoặc lạm quyền trong việc thực hiện nhiệm vụ quản lý chi ngân sách Nếu bộ máy và cán bộ năng lực trình độ thấp thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý chi ngân sách Do đó tổ chức bộ máy và cán bộ là nhân tố rất quan trọng trong quá trình quản lý chi ngân sách

Ba là, hệ thống thông tin, phương tiện quản lý

Theo yêu cầu của hội nhập và phát triển, các phương thức thu thập thông tin thủ công thực sự không còn phù hợp cả về chất lượng và thời gian, không

h

công nghệ của thời đại mới, việc sử dụng các thành tựu của công nghệ thông tin

đã đem lại nhiều lợi ích thiết thực Để nâng cao hiệu quả hoạt động, cần đẩy mạnh tiến độ ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý chi NSNN; triển khai ứng dụng các phần mềm, các tiến bộ của công nghệ thông tin trong quản lý chi NSNN, phối hợp quản lý thu, thực hiện kiểm soát chi, quản lý dự toán chi NSNN, thực hiện thanh toán điện tử,…

Bốn là, hệ thống kiểm soát, thanh tra

Mục đích của việc thực hiện thanh tra, kiểm tra, kiểm soát là nhằm phòng ngừa phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; phát hiện tham nhũng lãng phí; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tốt tích cực; bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhà nước; của các đơn vị, tổ chức kinh tế và các cá nhân Đây là nhân tố có tác động lớn đến tính hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý NSNN nói chung và của công tác quản lý chi NSNN nói riêng Nội dung, phạm vi và đối tượng của công tác kiểm tra, thanh tra đối với các hoạt động của chi NSNN rất đa dạng Việc kiểm tra, thanh tra có thể được tiến hành với tất cả các khâu hoặc các lĩnh vực hoạt động của chi NSNN từ khâu lập, chấp hành và quyết toán chi NSNN đến các đơn vị có liên quan tới thực hiện chi NSNN Cấp độ kiểm tra, thanh tra cũng đa dạng: kiểm tra, thanh tra của chính phủ; kiểm tra, thanh tra chuyên ngành; kiểm tra, thanh tra nội bộ

Ngoài những nhân tố kể trên, nội dung của cơ cấu chi NSNN của mỗi quốc gia trong từng giai đoạn chịu ảnh hưởng của rất nhiều nhân tố khác như: biến động kinh tế, chính trị, xã hội trong đó có sự biến động của giá cả, tỷ giá hối đoái

1.4 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách nhà nước ở một số địa

phương và bài học cho huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định

h

1.4.1 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Chương

Mỹ - Hà Nội

Trong điều hành chi ngân sách, cấp uỷ, chính quyền các cấp ở Chương

Mỹ đã chỉ đạo sát sao, chặt chẽ và các cơ quan chuyên môn tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát ngay từ đầu năm nên việc chi tiêu được bám sát dự toán, bảo đảm cân đối tích cực Chi đầu tư phát triển kinh tế- xã hội được bảo đảm tiến độ thực hiện dự án, chi tiêu dùng tiết kiệm, phục vụ hiệu quả các nhiệm vụ chính trị của huyện và cơ sở Ngoài ra Chương Mỹ còn đáp ứng kinh phí phục

vụ các khoản chi đột xuất của huyện, xã, thị trấn, đã tạo điều kiện cho các cấp, ngành hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao Công tác quản lý tài chính ngân sách

xã luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm Kho bạc huyện đã tích cực kết hợp với các ngành thuộc khối Tài chính quản lý chặt chẽ thu, chi, thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ quản lý, điều hành ngân sách trên địa bàn huyện Đồng thời phòng tài chính đã triển khai chương trình tin học kế toán ngân sách xã, nhằm đưa ứng dụng công nghệ vào việc hạch toán kế toán quản lý thu, chi, đáp ứng nhu cầu quản lý ngân sách xã trong giai đoạn hiện nay Năm 2014, tổng thu NSNN dự kiến là 188.456 triệu đồng, tăng 13% so với dự toán đầu năm; ngân sách huyện, xã dự kiến thu 182.424 triệu đồng, tăng 15% so với dự toán đầu năm Đối với chi ngân sách Chương Mỹ giữ ổn định theo dự toán mà HĐND huyện đã phê duyệt; Trên cơ sở một số nguồn thu tăng, huyện sẽ bổ sung thêm nhiệm vụ chi là 24.421 triệu đồng, như bổ sung tăng vốn đầu tư XDCB 9.385 triệu đồng, chi sự nghiệp kinh tế 1.649 triệu đồng, chi thường xuyên 13.387 triệu đồng Để chủ động quản lý về điều hành ngân sách những tháng cuối năm, Chương Mỹ tập trung khắc phục những yếu kém, đề ra các biện pháp thực hiện, phấn đấu hoàn thành vượt dự toán thu, bảo đảm nhiệm vụ chi Tập trung huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực, phấn đấu thực hiện đạt, vượt mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2014 Các cấp chính quyền, ngành thuế và một số ngành chức năng làm rõ nguyên nhân thất thu đối với từng chỉ tiêu thu ở từng lĩnh vực, từng địa bàn Tổ chức thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất, tạo vốn từ

h

quỹ đất để xây dựng cơ sở hạ tầng Tiếp tục củng cố công tác quản lý tài chính, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý điều hành của bộ máy chính quyền cấp xã

1.4.2 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách tại Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

Giai đoạn 2014 - 2016, thị xã Từ Sơn quản lý điều hành ngân sách hiệu quả qua các chỉ tiêu thu, chi NSNN đều vượt dự toán giao mà cụ thể thành tựu quản lý chi ngân sách:

Đối với quản lý chi NSNN, các khoản chi đầu tư XDCB đã được quan tâm; trong công tác quản lý chi thường xuyên, dự toán chi ngân sách được giao

và phân bổ trực tiếp tới các đơn vị sử dụng ngân sách; trong việc sử dụng kinh phí được ngân sách cấp, chủ động trong sắp xếp bộ máy, bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ và tăng thu nhập cho cán bộ, công chức

Để đạt được những kết quả nêu trên là do thị xã có những biện pháp hiệu quả trong quản lý ngân sách như sau:

Một là, sự quan tâm, chỉ đạo sâu sắc của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh

Bắc Ninh và sự quyết tâm nỗ lực phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của UBND thị xã Từ Sơn và các phòng ban chuyên môn

Hai là, Thị ủy, HĐND, UBND thị xã xác định rõ NSNN là công cụ hết

sức quan trọng trong quản lý, điều hành kinh tế - xã hội nên trong công tác thu ngân sách đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt ngay từ đầu năm, các ngành, các cấp, nhất là Chi cục thuế đã tham mưu tích cực và tổ chức triển khai thực hiện tốt các chỉ tiêu nhiệm vụ thu ngân sách Trong công tác chi ngân sách thị xã

có nhiều tiến bộ trong việc quản lý, điều hành, kiểm soát chi ngân sách và tranh thủ mọi nguồn kinh phí để cân đối ngân sách

Hai là, trách nhiệm thủ trưởng các sở ban ngành và lãnh đạo địa phương

trong quản lý NSNN được nâng cao Thủ trưởng các đơn vị dự toán từng bước chủ động sử dụng kinh phí hiệu quả, nâng cao vai trò trách nhiệm trong lập và

sử dụng NSNN

Ba là, NSNN từng bước đã gắn với mục tiêu phát triển KT-XH Trong

phân bổ dự toán NS đã quan tâm đến những lĩnh vực có tính chiến lược như cơ

h

sở hạ tầng giao thông, các công trình phục vụ sản xuất nông nghiệp, các chương trình mục tiêu nhằm thúc đẩy kinh tế, nâng cao đời sống của nhân dân

1.4.3 Kinh nghiệm quản lý ngân sách tại Thành phố Cà Mau

Thành phố Cà Mau là đơn vị hành chính cấp huyện Cà Mau là một tỉnh thuộc duyên hải vùng bằng sông Cửu Long, nằm trên bán đảo Cà Mau, miền đất cực Nam của Việt Nam Trong những năm 2014 - 2016 bên cạnh những thành tích đạt được, địa phương đã để xảy ra tình trạng mất cân đối ngân sách Việc mất cân đối ở đây thực chất là mất cân đối ngân sách địa phương Cụ thể là do

nợ xây dựng cơ bản và sâu xa là cách thức điều hành ngân sách địa phương Khả năng có hai nguyên nhân dẫn đến điều này: Ngân sách chưa dự toán mà vẫn cho phép nhà thầu triển khai dự án; Trong quá trình dự toán, có khoản dự tính, nhưng thực tế không phát sinh hoặc thu thấp hơn dự kiến (như thu bán đất, bất động sản,…) Khi xây dựng dự toán, các địa phương chưa xác định nguồn lực (thu địa phương, bổ sung cân đối, bổ sung có mục tiêu) để xác định nhiệm vụ chi Như vậy, về nguyên tắc, địa phương chưa cân đối được nguồn thu và nhiệm

vụ chi

Theo thừa nhận của lãnh đạo thành phố Cà Mau, tình trạng mất cân đối giữa thu và chi đã diễn ra nhiều năm, do thu ngân sách không đạt Cụ thể như năm 2014, tổng chi của thành phố trên 555 tỉ đồng, trong khi thu ngân sách chỉ hơn 500 tỉ Để đủ điều kiện quyết toán ngân sách, thành phố Cà Mau điều chỉnh

số tiền mất cân đối trên sang năm sau Năm 2015, nguồn ngân sách của thành phố Cà Mau trên 536 tỉ nhưng thành phố chi đến trên 627 tỉ, tiếp tục mất cân đối trên 90 tỉ đồng Và khi năm 2015 ngân sách mất cân đối thì ứng trước ngân sách của năm 2016 để bù vào Vì vậy ngân sách bị mất cân đối lại tiếp tục diễn ra Trong đó, theo cơ chế phân cấp hiện nay, trong thời kỳ ổn định ngân sách, các địa phương sẽ phải tự lo do vậy thành ủy Cà Mau là đơn vị dự toán cấp huyện nên thành phố Cà Mau sẽ phải có giải pháp riêng

Qua đó có thể thấy nguyên nhân chính gây ra tình trạng mất cân đối ngân sách tại địa phương là do:

h

Thứ nhất, không tuân thủ kỷ cương tài chính nhất là trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản;

Thứ hai: cơ quan quản lý không kiểm soát được tình hình;

Thứ ba: chi đầu tư quá tay và không lên kế hoạch trả nợ

Qua đó có thể thấy, một trong những nguyên tắc quan trọng trong quản lý ngân sách là cần phải tuân thủ kỷ cương tài chính, nâng cao công tác lập dự toán

và đảm bảo phương án thu và nhiệm vụ chi hợp lý nhằm tránh tình trạng mất cân đối kéo dài

1.4.2 Bài học kinh nghiệm cho huyện Xuân Trường

Từ kinh nghiệm thực tiễn quản lý ngân sách nhà nước của các huyện trong nước, căn cứ vào mục tiêu của tỉnh nói chung và của huyện nói riêng kết hợp với đặc điểm vị trí địa lý, tình hình kinh tế - xã hội của huyện Xuân Trường

có thể rút ra một số bài học cho huyện Xuân Trường như sau:

Một là, luôn phải tuân thủ và siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân

sách, cần tuân thủ các quy định của pháp luật nhất là trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, cần tuân thủ các luật như: đầu tư công, luật đấu thầu, luật xây dựng

và một số luật liên quan

Hai là, quan tâm, kiểm soát chặt chẽ chu trình lập, phân bổ, chấp hành và

quyết toán NSNN và trong kiểm tra quyết toán chi cần chú trọng đến hiệu quả của công tác quản lý chi NSNN

Ba là, trách nhiệm thủ trưởng các sở ban ngành và lãnh đạo địa phương

trong quản lý NSNN cần được quan tâm, chỉ đạo sâu sắc hơn Thủ trưởng các đơn vị dự toán từng bước chủ động sử dụng kinh phí hiệu quả, nâng cao vai trò trách nhiệm trong lập và sử dụng NSNN cũng như nâng cao trình độ của cán bộ làm công tác tài chính để đạt hiệu quả cao trong quá trình thực hiện công tác quản lý chi NSNN

Bốn là, luôn gắn NSNN với mục tiêu phát triển KT-XH của huyện cũng

như của tỉnh Trong phân bổ dự toán ngân sách cần quan tâm đến những lĩnh vực có tính chiến lược như cơ sở hạ tầng giao thông, các công trình phục vụ sản

h

xuất nông nghiệp, các chương trình mục tiêu nhằm thúc đẩy kinh tế, nâng cao đời sống của nhân dân

h