Môn học pháp luật đại cương tiểu luận hình phạt tử hình trong luật hình sự việt nam

Trong luật hình sự Việt Nam, cùngvới tội phạm thì hình phạt cũng là một trong hai nội dung chính của luật hình sự.. Trong lịch sử pháp luật Việt Nam, hình phạt tử hình cùng với các hình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM

BẢNG PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ

ĐỀ TÀI: HÌNH PHẠT TỬ HÌNH TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

1 Trần Ngọc Lam Hoàn thành tốt

2 Nguyễn Thị Minh Châu Hoàn thành tốt

3 Đoàn Văn Tịnh Hoàn thành tốt

4 Phạm Quốc Vương Hoàn thành tốt

5 Võ Nguyên Trang Hoàn thành tốt

6 Vũ Lê Thanh Huyền Hoàn thành tốt

NHẬN XÉT

Ký tên

Nguyễn Thị Tuyết Nga

LỜI CẢM ƠN

Tiểu luận có thể được coi là một công trình khoa học nho nhỏ Do vậy để hoàn thànhmột đề tài tiểu luận là một công việc không hề dễ dàng đối với sinh viên Chúng em phải

tổ chức học nhóm và tìm tài liệu trên nhiều phương tiện như giáo trình, sách báo, tài liệu

ở thư viện, internet… để nghiên cứu Vì vậy sau khi hoàn thành tiểu luận môn Pháp luậtđại cương này, nhóm chúng em xin chân thành:

Cảm ơn Nhà trường đã tạo điều kiện tốt cho chúng em nghiên cứu và học tập Chúng

em xin cảm ơn khoa lý luận chính trị đã giúp chung em được ở mang trị thức, biết và hiểuđược vai trò của Nhà nước và pháp luật trong đời sống để luôn có thái độ tuân thủ nghiêmchỉnh pháp luật nhà nước, có ý thức đầy đủ về bổn phận và nghĩa vụ của một công dânđối với đất nước

Cảm ơn Cô Nguyễn Thị Tuyết Nga, chủ nhiệm bộ môn Pháp luật đại cương, ngườitrực tiếp hướng dẫn và giúp đở chúng em nghiên cứu đề tài này

Do thời gian và kiên thức có hạn nên trong quá trình làm bài tiểu luận này đang cònnhiều thiếu sót rất mong nhận được sự góp ý của cô để bài tiểu luận được hoàn chỉnh hơn,nhóm em xin chân thành cảm ơn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1

3 Mục đích và phương pháp nghiên cứu 2

4 Kết cấu của tiểu luận 2

CHƯƠNG 1: LÍ LUẬN CHUNG VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH 3

1.1 Khái niệm hình phạt 3

1.2 Khái niệm hình phạt tử hình 3

1.3 Bản chất hình phạt tử hình 3

1.4 Mục đích áp dụng hình phạt tử hình 4

1.5 Hình thức áp dụng tử hình 4

1.6 Các tội phạm áp dụng hình phạt tử hình 5

1.7 Các trường hợp miễn án tử hình 7

1.7.1 Trường hợp không áp dụng hình phạt tử hình 7

1.7.2 Trường hợp không thi hành án tử hình 7

2.1 Số liệu vụ án có áp dụng hình phạt tử hình trên cả nước tính đến nay 9

2.2 Ba vụ án hình sự trên thực tế có áp dụng hình phạt tử hình hoặc miễn tử hình ở Việt Nam 10

2.2.1 Vụ án “Dì ghẻ” Nguyễn Võ Quỳnh Trang và đồng phạm Nguyễn Kim Trung Thái 11 2.2.2 Cựu thiếu tá Võ Văn Quý cùng 4 đồng phạm lĩnh án tử hình vì tham gia vào đường dây buôn bán hơn 22kg ma túy 12

2.2.3 Vụ án Nguyễn Hải Dương 13

2.3 Nêu nhận xét, bình luận và đề xuất giải pháp 15

2.3.1 Quan điểm cá nhân về hình phạt tử hình 15

2.3.2 Bàn luận về thực tiễn 16

2.3.3 Đề xuất giải pháp 16

KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hình phạt là một phần gắn liền cùng với sự ra đời của nhà nước và pháp luật Vớitính khách quan và sự phức tạp trong phạm trù pháp lý và xã hội của nó, hình phạt đượcnghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau như triết học, giáo dục, đạo đức, tâm

lý học, thần học, khoa học Luật hình sự, tội phạm học Trong luật hình sự Việt Nam, cùngvới tội phạm thì hình phạt cũng là một trong hai nội dung chính của luật hình sự Tùy theotính chất, mức độ nguy hiểm khác nhau của tội phạm mà áp dụng những hình phạt tươngxứng với tội phạm mà bản thân người phạm tội gây ra Có nhiều loại hình phạt khác nhau,trong đó hình phạt có tính nghiêm khắc nhất là hình phạt tử hình

Hình phạt tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất trong hệ thống hình phạt của phápluật hình sự Việt Nam, được áp dụng đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng Trong lịch

sử pháp luật Việt Nam, hình phạt tử hình cùng với các hình phạt khác đã góp phần vàoviệc ngừa tội phạm trong tương lai, bảo vệ chế độ và trật tự xã hội cũng như bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của công dân

Tuy nhiên, hình phạt tử hình cũng là hình phạt tước đi quyền sống của con người,loại trừ vĩnh viễn người phạm tội ra khỏi xã hội Tính mạng con người là vốn quý và đượcpháp luật bảo vệ, nếu sai lầm trong việc thi hành hình phạt tử hình thì không thể khắcphục được Nhận thức được tầm quan trong cũng như xuất phát từ mong muốn tìm hiểu,làm rõ về lý luận và thực tiễn của hình phạt tử hình trong luật hình sự Việt Nam Do đó,

đề tài “Hình phạt tử hình trong luật hình sự Việt Nam” sẽ giúp ta hiểu rõ hơn về lý luận,thực trạng áp dụng hình phạt tử hình ở nước ta hiện nay

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu nội dung những nội dung cơ bản về hình phạt và hình phạt

tử hình trong luật hình sự Việt Nam, tiểu luận đi sâu nghiên cứu về thực trạng áp dụnghình phạt tử hình ở Việt Nam hiện nay

Phạm vi nghiên cứu

Tiểu luận tập trung nghiên cứu về lý luận hình phạt tử hình trong luật hình sự ViệtNam và thực trạng áp dụng hình phạt tử hình ở Việt Nam hiện nay.

3 Mục đích và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả sử dụng phương pháp tra cứu tài liệu, tổnghợp, phân tích và so sánh, nghiên cứu và đưa ra những nhận xét, đánh giá Vận dụng quanđiểm toàn diện và hệ thống, kết hợp khái quát và mô tả, các phương pháp liên ngành xãhội và nhân văn

4 Kết cấu của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, tiểu luận được chia làm 2 chương:Chương 1: Lý luận chung về hình phạt tử hình

Chương 2: Thực trạng áp dụng hình phạt tử hình ở Việt Nam

CHƯƠNG 1

LÍ LUẬN CHUNG VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH 1.1 Khái niệm hình phạt

Điều 30 Bộ Luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 quy định:

“Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy địnhtrong Bộ luật này, do Toà án quyết định áp dụng đoi với người hoặc pháp nhân thươngmại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thương mạiđó.”1

1.2 Khái niệm hình phạt tử hình

Trong Luật hình sự Việt Nam “Tử hình là hình phạt đặc biệt chỉ áp dụng đối vớingười phạm tội đặc biệt nghiêm trọng thuộc một trong nhóm các tội xâm phạm an ninhquốc gia, xâm phạm tính mạng con người, các tội phạm về ma túy, tham nhũng và một sốtội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác do Bộ luật này quy định” (Điều 40 Bộ Luật Hình Sự2015)

1.3 Bản chất hình phạt tử hình

Trong hệ thống hình phạt, tử hình được coi là loại hình phạt đặc biệt Tính chất đặcbiệt ở đây trước hết được so sánh với các hình phạt khác trong cùng hệ thống, thể hiện ởchỗ:

Một là, đây là loại hình phạt nghiêm khắc nhất mà nội dung của nó là tước bỏquyền sống của con người với ý nghĩa là loại trừ vĩnh viễn người phạm tội ra khỏi xã hội

Hai là, nếu mọi hình phạt khác đều hàm chứa cả nội dung trừng trị với cải tạo giáodục, và do đó mục đích của chúng được thể hiện ở việc lập lại công lý, công bằng xã hội,phòng ngừa tội phạm và giáo dục cải tạo người phạm tội, thì tử hình loại bỏ mọi khả nănggiáo dục, cải tạo người phạm tội, nghĩa là hình phạt này chỉ có tác dụng trừng trị, phòngngừa mà không có tác dụng cải tạo, giáo dục

Ba là, loại hình phạt này chỉ được áp dụng trong những trường hợp phạm tội đặcbiệt nghiêm trọng và việc áp dụng, thi hành loại hình phạt này phải tuân theo một thủ tục

nghiêm ngặt đến mức dường như pháp luật tìm cách ngăn cản việc áp dụng và thi hànhhình phạt mà chính pháp luật quy định [1]

1.4 Mục đích áp dụng hình phạt tử hình

Là hình phạt nghiêm khắc nhất, tử hình chỉ được thi hành theo một thủ tục tố tụngchặt chẽ Trong tình hình phạm tội cụ thể hiện nay sự tồn tại hình phạt tử hình trong hệthống hình phạt là cần thiết khách quan Một mặt, hình phạt này thể hiện sự răn đe, cótính phòng ngừa; mặt khác, là phương tiện để có thể áp dụng cho những trường hợp phạmtội cụ thể phù hợp với tính nguy hiểm của hành vi phạm tội và đáp ứng được yêu cầu của

án Vì họ không còn cơ hội để sửa chữa, khắc phục những hậu quả do hành vi phạm tộicủa mình gây ra Không có cơ hội cải tạo, giáo dục họ trở thành người tốt

Sự nghiêm khắc và triệt để của hình phạt tử hình cho thấy mục đích phòng ngừariêng, ngăn ngừa người bị kết án phạm tội mới Bởi các nhà làm luật xét thấy rằng ngườiphạm tội bị kết án tử hình là những người không thể cải tạo, giáo dục, không còn khảnăng tái hòa nhập với xã hội Việc loại bỏ hoàn toàn khả năng tái phạm với mức độ nguyhiểm cao là cần thiết hơn cả Tuy nhiên, có thể thấy tác dụng răn đe, phòng ngừa chungcủa hình phạt tử hình trong việc ngăn ngừa các thành viên khác trong xã hội không phạmtội, tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm [2]

1.5 Hình thức áp dụng tử hình

Luật Thi hành án hình sự 2019 đã được Quốc Hội thông qua ngày 14 tháng 06 năm

2019 quy định rõ về trình tự, hình thức thi hành các bản án hình sự đối với những tộiphạm Chính phủ đã ban hành Nghị định 43/2020/NĐ-CP quy định về thi hành án tử hìnhbằng hình thức tiêm thuốc độc

Theo Luật Thi hành án hình sự 2019

về tội phạm Tuy nhiên, qua 4 lần sửa đổi, đến năm 1997, số điều luật quy định hình phạt

tử hình trong BLHS năm 1985 đã tăng lên thành 44 điều trong tổng số 216 điều Sự giatăng này phản ánh đường lối phòng chống tội phạm theo hướng ngày càng nghiêm khắchơn trong giai đoạn 1985 - 1997 ở Việt Nam

BLHS năm 1999 được Quốc hội thông qua ngày 21/12/1999 để thay thế cho BLHSnăm 1985 (sửa đổi các năm 1991, 1992, 1997), gồm 24 chương, điều, trong đó có 29 điều

có khung hình phạt cao nhất là tử hình Tuy nhiên, Bộ luật này đã được sửa đổi vào năm

2009, trong đó bỏ hình phạt tử hình với tám (08) điều3

Việc sửa đổi nêu trên bắt nguồn từ chủ trương hạn chế hình phạt tử hình đã đượcĐảng Cộng sản Việt Nam đề ra ngay từ năm 2002 (ba năm sau khi ban hành BLHS năm1999) Cụ thể: Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một sốnhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới (Nghị quyết số 08/NQ-TW) đã đề

ra nhiệm vụ nghiên cứu hạn chế áp dụng hình phạt tử hình trong BLHS Tiếp đến, Nghịquyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đếnnăm 2020 (Nghị quyết số 49/NQ-TW) đã khẳng định chủ trương “Hạn chế áp dụng hìnhphạt tử hình theo hướng chỉ áp dụng đối với một số ít loại tội phạm đặc biệt nghiêmtrọng” Chủ trương này đã được thực hiện từ năm 2009 khi sửa đổi, bổ sung BLHS năm

1999 và tiếp tục được thực hiện khi xây dựng và ban hành BLHS năm 2015

tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả, ngân phiếu giả, công trái giả (Điều 180); Tội tổ chức, sử dụng trái phép chất

ma túy (Điều 197); Tội chiếm đoạt tàu bay, tàu thủy (Điều 221); Tội đưa hối lộ (Điều 289); Tội hủy hoại vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự (Điều 334).

Bảng 1 Diễn biến số lượng các tội danh bị áp dụng hình phạt tử hình qua các

Bộ luật Hình sự của Việt Nam từ năm 1985 BLHS

Tội

danh

BLHS năm 1985

BLHS năm

1985 (sửa đổi các năm

1989, 1991,

1992, 1997)

BLHS năm 1999

BLHS năm

1999 (sửa đổi năm 2009)

BLHS năm

2015 (sửa đổi năm 2017)

Hiện nay, trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), có 18 tội phạm ápdụng hình phạt tử hình ở Việt Nam bao gồm:

- Tội phản bội Tổ quốc (Điều 108)

- Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109)

- Tội gián điệp (Điều 110)

- Tội bạo loạn (Điều 112)

- Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113)

- Tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam (Điều 114)

- Tội giết người (Điều 123)

- Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142)

- Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều194)

- Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248)

- Tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249)

- Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250)

- Tội khủng bố (Điều 299)

- Tội tham ô tài sản (Điều 353)

- Tội nhận hối lộ (Điều 354)

- Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421)

- Tội chống loài người (Điều 422)

- Tội phạm chiến tranh (Điều 423)

1.7 Các trường hợp miễn án tử hình

1.7.1 Trường hợp không áp dụng hình phạt tử hình

Người phạm tội nếu thuộc các trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 40 Bộluật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) sẽ không bị áp dụng hình phạt tử hình, cụ thểnhư sau:

- Người dưới 18 tuổi khi phạm tội;

- Phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi phạm tội hoặc khixét xử;

- Người đủ 75 tuổi trở lên khi phạm tội hoặc khi xét xử

1.7.2 Trường hợp không thi hành án tử hình

Cụ thể tại khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), khôngthi hành án tử hình đối với người bị kết án nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi;

- Người đủ 75 tuổi trở lên;

- Người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án

đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và hợp tác tích cực với

cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn

Trong trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này hoặc trường hợp người bị kết án

tử hình được ân giảm, thì hình phạt tử hình được chuyển thành tù chung thân

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TỬ HÌNH Ở VIỆT NAM

2.1 Số liệu vụ án có áp dụng hình phạt tử hình trên cả nước tính đến nay

Về việc thi hành án tử hình, khác với nhiều quốc gia, trong mấy thập kỷ gần đây,Việt Nam không công khai số lượng người bị thi hành án tử hình Tại phiên Kiểm điểmđịnh kỳ phổ quát về nhân quyền ngày 22/01/2019, đại diện Việt Nam đã giải thích về vấn

đề này như sau: “Số liệu án tử hình là một nội dung liên quan đến các quy định pháp luậtbảo vệ bí mật nhà nước của Việt Nam Trên thực tế, cân nhắc với nhiều lý do và nhiềukhía cạnh xã hội nên Việt Nam không công khai số liệu án tử hình Tuy nhiên việc thihành án tử hình của Việt Nam đều tiến hành một cách công khai và đúng theo trình tự thủtục quy định của bộ luật tố tụng hình sự”4 Tuy nhiên, theo một số nguồn tin, số lượng án

tử hình được tuyên và thi hành ở Việt Nam đã giảm từ 67 vụ trong giai đoạn 1996 - 2000xuống còn 21 vụ trong giai đoạn 2009 - 2013.5 Theo Báo cáo thi hành án hình sự trong 05năm (2011-2016) mà Bộ Công an công bố công khai vào tháng 2 năm 2017, Việt Nam có1.134 tử tù, và trong ba năm (2013-2016), có 429 phạm nhân bị tử hình bằng hình thứctiêm thuốc độc, còn một nửa trong số đó chưa thi hành án.6

Bảng 2 Số lượng bị cáo bị tuyên án tử hình trong 11 năm (1992 - 2002) 7

Hội đồng nhân quyền Liên Hợp Quốc của Việt Nam, ngày 22/01/2019 tại Geneva, Thuỵ Sĩ.

‘Quyền sống trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam’, Hà Nội ngày 22 tháng Chín năm 2014, tr.18.

Hội đồng nhân quyền Liên Hợp Quốc, tlđd.

pháp luật hình sự Việt Nam: Giữ nguyên hay cần giảm và tiến tới loại bỏ”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN - Chuyên san Luật học, Tập 30, Số 3, tr.1-14, tr.13.

Bảng 2 Số lượng bị cáo bị tuyên án tử hình trong 11 năm (1992 - 2002) 8

Tỷ lệ bị cáo

bị áp dụng HPTH/tổng

số bị cáo đã

bị xét xử (%)

Số lượng các bị cáo bị tuyên tử hình tương ứng theo 04 nhóm tội phạm: Tham nhũng (I), Ma túy (II), Hiếp dâm trẻ em (III), Giết người, giết người kèm theo tội khác (IV)

1998 75280 200 0, 26

Nhóm I : 8;

Nhóm III : 7;

Nhóm II : 57;Nhóm IV : 128

1999 76663 202 0, 26

Nhóm I : 9;

Nhóm III : 5;

Nhóm II : 78;Nhóm IV : 109

2000 61272 208 0, 34 Nhóm I : 2;

Nhóm III : 9;

Nhóm II : 87;Nhóm IV : 99

2001 58454 159 0, 27 Nhóm II : 60;

pháp luật hình sự Việt Nam: Giữ nguyên hay cần giảm và tiến tới loại bỏ”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN -