SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI : Vận dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trong môn Tin học lớp 10.. 10 CHƯƠNG II: MỘT SỐ GIẢI
Trang 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI : Vận dụng một số kĩ thuật dạy học tích
cực nhằm phát triển năng lực giao tiếp và hợp
tác cho học sinh trong môn Tin học lớp 10 .
LĨNH VỰC: TIN HỌC
Trang 2
MỤC LỤC PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ Error! Bookmark not defined
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2
5 Phương pháp nghiên cứu 2
6 Tính mới và đóng góp chính của đề tài 3
PHẦN II NỘI DUNG 4
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4
1 Cơ sở lý luận của đề tài 4
1.1 Năng lực giao tiếp 4
1.2 Năng lực hợp tác 4
1.3 Kĩ thuật dạy học tích cực 5
2 Cở sở thực tiễn của đề tài 6
3 Kết luận chương I 10
CHƯƠNG II: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH TRONG MÔN TIN HỌC LỚP 10 THÔNG QUA VẬN DỤNG CÁC KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC 11
1 Giải pháp 1: Vận dụng kĩ thuật khăn trải bàn và biến thể của nó 11
1.1 Khái niệm 11
1.2 Cách tiến hành 11
1.3 Vận dụng 12
1.4 Ưu điểm và hạn chế 17
2 Giải pháp 2: Vận dụng kĩ thuật KWL 18
2.1 Khái niệm 18
2.2 Cách tiến hành 18
2.3 Vận dụng 19
2.4 Ưu điểm và hạn chế 23
3 Giải pháp 3: Vận dụng kĩ thuật đóng vai 24
3.1 Khái niệm 24
Trang 33.2 Cách tiến hành 24
3.3 Vận dụng 26
3.4 Ưu điểm và hạn chế 31
4 Giải pháp 4: Vận dụng kĩ thuật hẹn hò 32
4.1 Khái niệm 32
4.2 Cách tiến hành 32
4.3 Vận dụng 33
4.4 Ưu điểm và hạn chế 38
5 Kết luận chương II 38
CHƯƠNG III: KHẢO SÁT SỰ CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC GIẢI PHÁP 38
1 Mục đích khảo sát 38
2 Nội dung và phương pháp khảo sát 38
CHƯƠNG IV: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 41
1 Mục tiêu thực nghiệm sư phạm 41
2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 42
3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 42
4 Kết quả thực nghiệm sư phạm 42
5 Kết luận chương III 44
PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 45
I Kết luận 45
II Kiến nghị 45
TÀI LIỆU THAM KHẢO 47
PHỤ LỤC 48
Trang 4
PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Nhân loại đang đứng trước sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, con người trong tương lai phải là con người biết hành động một cách năng động và sáng tạo, thích ứng nhanh với những thay đổi và khả năng tiếp cận giải quyết vấn đề mềm dẻo và linh hoạt Vì vậy, việc tìm hiểu và xác định phương pháp dạy học thích hợp để nâng cao chất lượng giảng dạy là một đòi hỏi cấp bách đối với các giáo viên nói riêng và các trường học nói chung và xét ở góc
độ nhỏ hơn thì đó cũng là ước muốn và trách nhiệm của mỗi giáo viên tâm huyết với nghề nghiệp
Hiện nay, việc đổi mới toàn diện của Bộ GD&ĐT đã chuyển quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 của Bộ GD&ĐT đã xác định mục tiêu hình thành và phát triển cho học sinh lớp 10 năng lực cốt lõi, đó là: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, năng lực tìm hiểu tự nhiên
và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực Tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất Trong đó, năng lực giao tiếp và hợp tác là một trong 3 năng lực chung cần hướng tới ở tất cả các môn học
Để đạt được mục tiêu trên, giáo viên phải chuyển từ phương pháp dạy học truyền thống (giáo viên làm trung tâm, giảng giải kiến thức cho học sinh, học sinh chỉ cần tập trung lắng nghe, ghi chép rồi học thuộc lại toàn bộ kiến thức) sang dạy học theo định hướng phát triển năng lực với những phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác thông qua các hoạt động cặp, nhóm Và việc vận dung phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực như thế nào để thu hút học sinh vào bài dạy của mình để nâng cao chất lượng giảng dạy
ở bộ môn Tin học lớp 10; làm thế nào để học sinh tích cực chủ động chiếm lĩnh tri thức trong giờ học là vấn đề trăn trở của nhóm chúng tôi cũng như của nhiều giáo viên khác khi tiếp cận với chương trình sách giáo khoa mới
Từ những lí do và thực tiễn trên, chúng tôi cùng nghiên cứu, tìm hiểu và
đã vận dụng những kĩ thuật dạy học tích cực thích hợp để học sinh có thể nắm bắt được kiến thức dễ dàng, giáo viên cũng thuận lợi hơn khi truyền đạt kiến thức cho học sinh, đảm bảo kiến thức, kĩ năng mà Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 của Bộ GD-ĐT đề ra Để phát huy hơn nữa kết quả đã đạt được và khắc phục những hạn chế thiếu sót trong dạy học môn Tin học lớp 10 theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh, chúng tôi xin phép trình bày sáng kiến kinh nghiệm về “Vận dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trong môn Tin học lớp 10”
Trang 52 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài nhằm đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học để tìm ra biện pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và giáo dục học sinh: hình thành và phát huy tốt năng lực giao tiếp và hợp tác, tạo hứng thú học tập đối với môn Tin học lớp 10
Nâng cao hiệu quả trong giảng dạy và học tập bộ môn Tin học lớp 10
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
a Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh lớp 10 – Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng – Vinh – Nghệ An
b Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu về các kĩ thuật dạy học tích cực nhằm rèn luyện kĩ năng tự học, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng thuyết trình kĩ năng giao tiếp và hợp tác, … của học sinh và cách vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực qua một số bài học như:
- Bài 9: An toàn trên không gian mạng
- Bài 17: Biến và lệnh gán
- Bài 23:Một số lệnh làm việc với xâu kí tự
- Bài 24: Xâu kí tự
(Tin học lớp 10 – Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
Về không gian: đề tài được nghiên cứu trong phạm vi lớp 10 - Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng – Vinh – Nghệ An
Về thời gian: Năm học 2022 – 2023
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động trong dạy học môn Tin học lớp 10
Nghiên cứu thực trạng công tác giảng dạy bộ môn Tin học ở trường THPT
đề từ đó giáo viên có thể thiết kế các hoạt động nhờ sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh đạt hiệu quả cao trong học tập
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập, xử lý thông tin, tài liệu
- Phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh
- Phương pháp đúc rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy và học tập - Phương pháp xử lý số liệu
Trang 66 Tính mới và đóng góp chính của đề tài
- Đề tài phân tích, hệ thống cơ sở lí luận và thực tiễn để sử dụng các
kĩ thuật dạy học tích cực phát huy năng lực học tập của học sinh vào giảng dạy môn Tin học lớp 10 trường THPT Huỳnh Thúc Kháng
- Năm học 2022 – 2023 là năm học đầu tiên thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 ở lớp 10, có thể nhiều giáo viên còn lúng túng khi tiếp cận với những nội dung, kiến thức mới và chưa biết cách vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để đáp ứng yêu cầu, mục tiêu của bài dạy nên đề tài chia sẻ một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để giáo viên có thể tham khảo, tùy thuộc vào từng đối tượng học sinh, vào sự linh hoạt
và sáng tạo của mỗi giáo viên… mà vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó cho phù hợp
- Một số kĩ thuật dạy học tích cực mà đề tài đề cập đến có thể nhiều giáo viên đã từng nghe, từng biết đến, nhưng điểm mới mà chúng tôi nêu ra là: cách để có thể vận dụng được các kĩ thuật dạy học đó ngay cả ở những vùng kinh tế khó khăn, giáo viên không đủ điều kiện về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học
- Ngoài ra, những kĩ thuật dạy học tích cực đó dễ dàng vận dụng được cho nhiều nội dung bài học khác trong chương trình Tin học lớp 10 và các môn học khác
- Kết quả nghiên cứu đề tài trở thành tài liệu tham khảo cho giáo viên dạy môn Tin học lớp 10 nói riêng và các môn học khác nói chung
Trong khuôn khổ của đề tài, chúng tôi tập trung vào cách vận dụng các
kĩ thuật dạy học tích cực ở một số bài học (Tin học 10 - Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống) như:
Bài 9: An toàn trên không gian mạng
Trang 7PHẦN II NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lý luận của đề tài
1.1 Năng lực giao tiếp
a Khái niệm năng lực giao tiếp
Năng lực giao tiếp là khả năng trình bày, diễn đạt những suy nghĩ, quan điểm, nhu cầu, mong muốn, cảm xúc của bản thân dưới hình thức nói, viết hoặc
sử dụng ngôn ngữ cơ thể một cách phù hợp với đối tượng giao tiếp, hoàn cảnh giao tiếp và văn hóa; đồng thời đọc hiểu, biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác
Theo Chương trình GDPT năm 2018, năng lực giao tiếp của học sinh phổ thông được thể hiện qua hai thành tố chính:
- Xác định mục đích, nội dung, phương tiện và thái độ giao tiếp
- Thiết lập, phát triển các quan hệ xã hội, điều chỉnh và hóa giải các mâu thuẫn
b Các yếu tố cần phát triển để có năng lực giao tiếp tốt
Có nhiều loại hình kĩ năng giao tiếp cần lĩnh hội và thực hành để trở thành một người giao tiếp thành thạo Các kĩ năng này có thể được sử dụng kết hợp trong các hoàn cảnh giao tiếp khác nhau Để giao tiếp tốt, ứng xử khéo léo trong cuộc sống cũng như công việc và xã hội chúng ta cần lưu ý những điểm sau: - Lắng nghe tích cực
- Điều chỉnh phong cách nói chuyện với từng người nghe
a Khái niệm năng lực hợp tác
Năng lực hợp tác được xem là một trong những năng lực quan trọng của con người trong xã hội hiện nay Vì vậy, phát triển năng lực hợp từ trong trường học đã là một xu thế giáo dục trên thế giới Khi làm việc cùng nhau, học sinh học cách làm việc chung, cho và nhận sự giúp đỡ, lắng nghe người khác, hòa giải bất đồng và giải quyết vấn đề theo hướng dân chủ Đây là hình thức học
Trang 8tập giúp học sinh ở mọi cấp học phát triển cả về quan hệ xã hội lẫn thành tích học tập
Theo Chương trình GDPT năm 2018, năng lực hợp tác của học sinh phổ thông được thể hiện qua 6 thành tố chính:
- Xác định mục đích và phương thức hợp tác
- Xác định trách nhiệm và hoạt động của bản thân
- Xác định nhu cầu và khả năng của người hợp tác
- Tổ chức và thuyết phục người khác
- Đánh giá hoạt động hợp tác
- Hội nhập quốc tế
Trong môn Tin học, năng lực hợp tác thể hiện ở việc học sinh cùng chia
sẻ, phối hợp với nhau trong các hoạt động học tập qua việc thực hiện các nhiệm
vụ học tập diễn ra trong giờ học Thông qua các hoạt động nhóm, cặp, học sinh thể hiện suy nghĩ của cá nhân về những vấn đề đặt ra, đồng thời lắng nghe những ý kiến trao đổi thảo luận của nhóm để tự điều chỉnh mình Đây là yếu tố rất quan trọng góp phần hình thành nhân cách của người học sinh trong bối cảnh mới
b Biểu hiện của năng lực hợp tác
Xác định mục đích và phương thức hợp tác: Chủ động đề xuất mục đích hợp tác khi được giao các nhiệm vụ; Xác định được loại công việc nào có thể hoàn thành tốt nhất bằng hợp tác theo nhóm với quy mô phù hợp
Xác định trách nhiệm và hoạt động của bản thân: Biết trách nhiệm, vai trò của mình trong nhóm ứng với công việc cụ thể; Phân tích nhiệm vụ của cả nhóm
để nêu được các hoạt động phải thực hiện, trong đó tự đánh giá được hoạt động của mình có thế đảm nhiệm tốt nhất để tự đề xuất cho nhóm phân công
Xác định nhu cầu và khả năng của người hợp tác: Nhận biết được đặc điểm, khả năng của từng thành viên cũng như kết quả làm việc nhóm; Dự kiến phân công từng thành viên trong nhóm các công việc phù hợp
Tổ chức và thuyết phục người khác: Chủ động và gương mẫu hoàn thành phần việc được giao, góp ý điều chỉnh thúc đẩy hoạt động chung; Chia sẻ học hỏi các thành viên trong nhóm
Đánh giá hoạt động hợp tác: Biết dựa vào mục đích đặt ra để tổng kế hoạt động chung của nhóm; Nêu mặt được, mặt thiếu sót của cá nhân và của cả nhóm
1.3 Kĩ thuật dạy học tích cực
Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên
và học sinh trong các tình huống hay hoạt động nhằm thực hiện giải quyết một nhiệm vụ học tập cụ thể Kĩ thuật dạy học tích cực là những kĩ thuật có ý nghĩa
Trang 9đặc biệt trong việc phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình dạy học, kích thích sự tư duy, sáng tạo và sự cộng tác làm việc của học sinh
Để phát triển các năng lực nói chung và năng lực giao tiếp và hợp tác nói riêng cho học sinh, việc tăng cường vận dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tổ chức dạy học Bởi thông qua việc dạy học tổ chức các hoạt động của học sinh, phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, người giáo viên đã đầu tư vào việc kết hợp giữa hoạt động
cá nhân với hoạt động nhóm, phát huy nỗ lực của chính cá nhân trong hoạt động nhóm, giúp học sinh có điều kiện hình thành, phát triển cả về năng lực tự chủ
và tự học lẫn năng lực giao tiếp và hợp tác
Sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực sẽ biến lớp học trở thành môi trường giao tiếp giáo viên – học sinh và học sinh – học sinh, nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học phát triển được khả năng của bản thân cũng như tăng cường các kĩ năng giao tiếp và hợp tác
2 Cở sở thực tiễn của đề tài
Để xác định rõ việc vận dụng các kĩ thuật dạy học trong tổ chức dạy học phẩm chất và năng lực học sinh nói chung, bồi dưỡng, phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh nói riêng, chúng tôi đã tiến hành thiết kế phiếu điều tra về các vấn đề dạy học tích cực đối với 21 giáo viên đang giảng dạy môn Tin học tại 7 trường: THPT Huỳnh Thúc Kháng, THPT Hà Huy Tập, THPT Lê Viết Thuật, THPT Nguyễn Duy Trinh, THPT Yên Thành 3, Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn, Trường THPT Nguyễn Công Trứ (Hà Tĩnh) và kết quả như sau:
Bảng tổng hợp kết quả khảo sát nhận thức của giáo viên về phát triển
năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh
Số lượng Tỉ lệ %
1 Theo thầy (cô), mức độ cần thiết
của việc dạy học theo định hướng
phát triển năng lực cho học sinh hiện
nay là như thế nào?
Rất cần thiết 20 95,24
2 Thầy (cô) đã tiếp xúc với cụm từ
“Năng lực giao tiếp và năng lực hợp
tác” bao giờ chưa?
Trang 10Mới gần đây 12 57,14
3 Theo thầy (cô), cơ hội để phát triển
năng lực giao tiếp và hợp tác cho học
sinh thông qua một số kĩ thuật dạy
học tích cực trong dạy học Tin học là
như thế nào?
4 Vai trò của việc áp dụng các kĩ
5 Đánh giá về mức độ cần thiết của
việc phát triển năng lực giao tiếp và
hợp tác cho học sinh trong dạy học ở
mới ở lớp 10 nhằm phát triển năng
lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh
1 Thầy (cô) đã sử dụng kĩ thuật dạy
học KWL trong dạy học môn Tin học
Rất thường xuyên 0 0
Trang 11để phát triển năng lực giao tiếp và
hợp tác cho học sinh ở mức độ nào?
2 Thầy (cô) đã sử dụng kĩ thuật dạy
học đóng vai trong dạy học môn Tin
học để phát triển năng lực giao tiếp
3 Thầy (cô) đã sử dụng kĩ thuật dạy
học khăn trải bàn trong dạy học môn
Tin học để phát triển năng lực giao
tiếp và hợp tác cho học sinh ở mức
độ nào?
Rất thường xuyên 0 0
4 Thầy (cô) đã sử dụng kĩ thuật dạy
học hẹn trong dạy học môn Tin học
để phát triển năng lực giao tiếp và
hợp tác cho học sinh ở mức độ nào?
Rất thường xuyên 0 0
Thông qua kết quả điều tra, chúng tôi thấy 100% giáo viên đều cho rằng việc phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh là cần thiết, thậm chí
đa số là rất cần thiết trong dạy học ở trường THPT Đây là tín hiệu cho thấy hầu hết các giáo viên đã có nhận thức đúng đắn về đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất của người học Tuy nhiên, việc vận dụng một
số kĩ thuật dạy học tích cực chưa được tiến hành thường xuyên (chủ yếu chỉ tiến hành trong giờ thao giảng, dạy học chủ đề, dạy học minh họa, nghiên cứu bài học) Hầu hết các giáo viên đều thừa nhận trong quá trình thực hiện họ đều đang rất lúng túng, cách tổ chức còn mang tính hình thức, những năng lực cần hình thành cho học sinh sau mỗi bài học chưa thu được kết quả rõ ràng Và chính từ những lí do đó mà khi giáo viên tiếp cận với Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018, hầu hết cảm thấy băn khoăn, lo lắng
Với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh như trên mà giáo viên đang thực hiện như khảo sát trên thì chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới dạy học hiện nay
Đối với học sinh, chúng tôi đã tiến hành một số khảo sát đối với 340 học sinh (8 lớp gồm: 10T1, 10T2, 10T3, 10T4, 10T5, 10E, 10E1, 10E5) trường THPT Huỳnh
Thúc Kháng về mức độ yêu thích đối với các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực và mức độ giao tiếp và hợp tác của các em trong quá trình học tập, thu được kết quả như sau:
Trang 12Bảng kết quả điều tra về tình trạng học tập môn Tin học của học
2 Theo bạn, vai trò của môn Tin học trong
đời sống như thế nào?
Rất quan trọng 55 16,17 Quan trọng 161 47,35 Bình thường 101 29,71 Không quan trọng 23 6,77
3 Thông qua học tập môn Tin học, theo bạn
kiến thức bộ môn Tin học như thế nào?
Rất khó tiếp thu 52 15,29 Khó tiếp thu 118 34,71 Bình thường 115 33,82
Dễ tiếp thu 55 15,57
4 Thầy (cô) có thường xuyên tổ chức cho Chưa bao giờ 17 5
Nội dung khảo sát
các bạn tham gia các hoạt động nhằm phát
triển năng lực giao tiếp và hợp tác trong
quá trình dạy học không?
Câu trả lời Kết quả
Số lượng Tỉ lệ %
Thỉnh thoảng 279 82,06 Thường xuyên 44 12,94
5 Xây dựng kế hoạch hoạt động của
nhóm, đảm nhận các nhiệm vụ khác nhau
trong nhóm
Rất thành thạo 26 7,65 Thành thạo 54 15,88 Chưa thành thạo 260 76,47
6 Sản phẩm hoạt động nhóm của các bạn
có được treo lên lớp để chia sẻ với các
nhóm, tiếp nhận thông tin góp ý, đánh giá
từ các nhóm không?
Chưa bao giờ 0 0,00 Thỉnh thoảng 289 85 Thường xuyên 51 15 Rất cần thiết 197 57,94
