Đa số các em mới chỉ dừng lại ở việc đọc đúng, đọc to, rõ ràng mạch lạc, số các em đọc diễn cảm chưa tốt, chưa đạt được yêu cầu đề ra Làm thế nào để học sinh có khả năng đọc diễn cảm tốt
Trang 1Giáo dục ngôn ngữ cho học sinh trên bình diện ngữ âm là một mặt của việc phát triển năng lực ngôn ngữ cho các em Công việc này đựơc bắt đầu bằng cách luyện cho học sinh phát âm đúng các âm vị Tiếng Việt rồi tiến đến đọc hiểu văn bản và thể hiện bằng bước cuối cùng là đọc diễn cảm văn bản
Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ đựơc thể hiện trong
4 dạng hoạt động tương ứng với chúng là 4 kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết Tập đọc là một phân môn có vị trí quan trọng trong chương trình Tiếng Việt vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kĩ năng đọc - một kĩ năng quan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc học đầu tiên này
Đọc giúp học sinh chiếm lĩnh được một ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp
và học tập, đây là một công cụ giúp học sinh học tốt các môn học Việc dạy Tập đọc sẽ giúp các em hiểu biết hơn, bồi dưỡng ở các em lòng yêu cái thiện, cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lô gíc cũng như có hình ảnh về các
sự vật có xung quanh cuộc sống của chúng ta Như vậy, dạy Tập đọc có một ý
nghĩa to lớn vì nó bao gồm các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục tình cảm chuẩn mực đạo đức và phát triển trí tuệ, tư duy
Trong các trường Tiểu học ở huyện nói chung và trường Tiên Sơn nói riêng nhìn chung đều có đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm và chuyên môn nghiệp vụ vững vàng, bên cạnh đó là những giáo viên trẻ nhiệt tình ham học hỏi Học sinh phần lớn có tinh thần học tập, ham hiểu biết Tuy vậy, năng lực học tập
và khả năng nhận thức của các em có khác nhau, khả năng đọc diễn cảm của các
em cũng khác nhau Việc đọc diễn cảm của học sinh so với yêu cầu là chưa đáp ứng được Đa số các em mới chỉ dừng lại ở việc đọc đúng, đọc to, rõ ràng mạch lạc, số các em đọc diễn cảm chưa tốt, chưa đạt được yêu cầu đề ra
Làm thế nào để học sinh có khả năng đọc diễn cảm tốt trong giờ tập đọc
để từ đó phát triển năng lực cảm thụ văn học cho học sinh, các em thấy được cái hay cái đẹp của văn học, của cuộc sống xung quanh Xuất phát từ những lý do
trên, tôi đã mạnh dạn đề xuất “Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm góp phần nâng cao chất lượng dạy học phân môn tập đọc cho học sinh lớp 4”.
Mục đích khi thực hiện biện pháp để rèn kĩ năng đọc diễn cảm trong phân môn Tập đọc lớp 5 nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy Tôi đã áp dụng biện pháp tại lớp 4B - Trường Tiểu học Tiên Sơn Từ tháng 9 năm 2021 đến tháng 4 năm 2022
Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã sử dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết, điều tra, so sánh, thực nghiệm giáo dục, nghiên cứu tài liệu
và sản phẩm hoạt động sư phạm
PHẦN B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I THỰC TRẠNG CÔNG TÁC DẠY VÀ HỌC PHÂN MÔN TẬP ĐỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TIÊN SƠN
1 Ưu điểm
Trang 2- Nhà trường trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị thuận lợi cho việc dạy và học Ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn 4+5 có năng lực, sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ những khó khăn trong công tác chuyên môn
- Trong giảng dạy phân môn Tập đọc, giáo viên xác định được yêu cầu cần đạt khi dạy từng dạng bài, được trang bị về phương pháp giảng dạy bộ môn, vận dụng những ưu điểm của phương pháp dạy học cũ với những mặt tích cực của phương pháp dạy học mới để giảng dạy đạt hiệu quả
- Trong giờ dạy tập đọc, phần tổ chức cho học sinh luyện đọc diễn cảm giáo viên đều đã làm theo một quy trình như sau:
+Đưa đoạn văn (thơ)
+ Học sinh phát hiện cách đọc
+ Học sinh khác bổ sung
+ Giáo viên chia sẻ cách đọc đúng
+ Một học sinh đọc lại
+ Học sinh luyện đọc theo cặp
+ Thi đọc
+ Giáo viên cùng học sinh khác nhận xét đánh giá
- Bản thân là một giáo viên trẻ, có tinh thần học hỏi, khả năng tiếp cận nhanh với những đổi mới trong phương pháp dạy học Thường xuyên được tham gia các buổi tập huấn về phương pháp dạy học, chương trình GDPT mới Trong khi dạy tôi đã chú trọng tới việc rèn đọc, khả năng cảm thụ các tác phẩm văn học cho các em, chú ý đến khâu làm mẫu
- Học sinh: Có ý thức tham gia tích cực trong học tập Yêu thích môn học.
Ham đọc sách, truyện
- Phụ huynh: Đa phần phụ huynh trẻ, quan tâm, thường xuyên trao đổi với
giáo viên về tình hình học tập của con em mình
2 Hạn chế và nguyên nhân hạn chế
2.1 Giáo viên
- Giáo viên cũng đã quan tâm đến việc giáo dục thẩm mỹ, giáo dục tư tưởng tình cảm nhưng chưa sâu sắc thường rất chung chung, gò ép theo một mô tuýp nhất định Việc khai thác các từ ngữ và các yêu tố nghệ thuật đặc sắc, việc phân loại, chỉnh sửa bài đọc cho đối tượng học sinh (do trình độ đọc của các em không đồng đều) còn hạn chế
- Nguyên nhân dẫn đến từ nhiều phía, trong đó việc giáo viên chưa thực
sự chú trọng đến việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh, trong một tiết tập đọc, thời gian dành cho luyện đọc vỡ, tìm hiểu nội dung văn bản thường quá nhiều, do vậy sang phần đọc diễn cảm chỉ đọc lướt qua
2.2 Học sinh
Kĩ năng đọc đúng, đọc diễn cảm của học sinh không đồng đều (Có học sinh đọc hay, diễn cảm; có học sinh còn đọc chưa đúng tốc độ) Thực tế nhiều học sinh không có kĩ năng đọc diễn cảm nhưng cứ cố đọc nên xảy ra tình trạng các em đọc nâng cao, hạ thấp hay nhấn giọng một cách tùy tiện
Trang 3Phần lớn các em chưa có ý thức rèn đọc diễn cảm Khả năng cảm thụ văn thơ chưa được phát huy qua đó vốn từ ngữ, vốn hiểu biết của các em còn nhiều hạn chế
Số lượng học sinh chuẩn bị kĩ lưỡng cho một bài đọc không cao, nhiều em chuẩn bị qua loa, sơ sài, chỉ đọc trước một đến hai lượt, có em còn không đọc
Ngay từ đầu năm học 2021 – 2022 khi nhận lớp 4B, học sinh của lớp tôi chưa có kĩ năng đọc, đặc biệt là kĩ năng đọc hay, đọc diễn cảm Tôi đã tiến hành khảo sát kĩ năng đọc lưu loát, diễn cảm sau 3 tuần học đầu năm học ở bài đọc:
Cánh diều tuổi thơ
Tuổi thơ của tôi được nâng lên từ những cánh diều
Chiều chiều, trên bãi thả, đám trẻ mục đồng chúng tôi hò hét nhau thả diều thi Cánh diều mềm mại như cánh bướm Chúng tôi vui sướng đến phát dại nhìn lên trời Tiếng sáo diều vi vu trầm bổng Sáo đơn, rồi sáo kép, sáo bè, như gọi thấp xuống những vì sao sớm
Ban đêm, trên bãi thả diều thật không còn gì huyền ảo hơn Có cảm giác diều đang trôi trên dải Ngân Hà Bầu trời tự do đẹp như một thảm nhung
khổng lồ Có cái gì cứ cháy lên, cháy mãi trong tâm hồn chúng tôi Sau này, tôi mới hiểu đấy là khát vọng Tôi đã ngửa cổ suốt một thời mới lớn để chờ đợi một nàng tiên áo xanh bay xuống từ trời và bao giờ cũng hy vọng khi tha thiết cầu xin: "Bay đi diều ơi! Bay đi!" Cánh diều tuổi ngọc ngà bay đi, mang theo nỗi khát khao của tôi
Theo Tạ Duy Anh Sau khi khảo sát tôi tổng hợp được kết quả như sau:
Tổng số
học sinh
Đọc diễn cảm Đọc lưu loát,
chưa diễn cảm Đọc chưa lưu loát
Qua kết quả khảo sát trên cho thấy, mặc dù là học sinh cuối cấp nhưng số học sinh đạt yêu cầu ở mức độ đọc diễm cảm là quá thấp
- Tôi đã tìm hiểu và nhận thấy là do những nguyên nhân sau:
+ Một số học sinh chưa biết cách đọc với từng dạng bài Chưa nắm vững cách ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu, chưa biết nhấn giọng, lên giọng xuống giọng những từ cần thiết
+ Phát âm theo phương ngữ lẫn lộn l/n; s/x, lỗi về dấu thanh
+ Học sinh chưa hứng thú trong rèn đọc diễn cảm, đọc diễn cảm tuỳ ý Các em chưa thực sự chú ý nghe giảng nên chưa phát huy được khả năng đọc của mình
+ Một số học sinh chưa nắm được tầm quan trọng của việc đọc diễn cảm
Trang 4Chưa có thói quen chuẩn bị bài ở nhà trước khi đến lớp
II BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1 Biện pháp 1: Hình thành và rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh
- Đọc diễn cảm không phải là đọc thiếu tự nhiên, có tính chất “kịch” và tuỳ theo ý thích chủ quan của người đọc mà nó được quy định bởi cảm xúc của bài đọc, cho nên tác phẩm quy định ngữ điệu cho người đọc chứ không phải người đọc tự đặt ra ngữ điệu Vì vậy muốn học sinh đọc hay, đọc đúng, diễn cảm thì trước hết giáo viên phải đọc tốt để thâm nhập, lây truyền tới học sinh để gây hứng thú cho học sinh trong tiết học Để đọc tốt thì giáo viên luôn coi trọng việc đọc mẫu để từ đó thường xuyên rèn luyện giọng đọc, tự ý thức điều chỉnh mình và có lòng ham muốn đọc hay
- Rèn cho học sinh kĩ năng làm chủ tốc độ đọc: Vì tốc độ đọc ảnh hưởng đến quá trình đọc diễn cảm, đặc biệt là chỗ có thay tốc độ đọc gây sự chú ý, có gía trị biểu cảm tốt
Ví dụ: Khi đọc bài: Tre Việt Nam ( Sgk-TV4- Trang 42)
Mai sau
Mai sau
Mai sau
Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh
Những câu này cần đọc chậm lại, nhịp giãn ra thì câu thơ có nhiều âm lượng sẽ đọng lại trong lòng người đọc hơn là đọc với một tốc độ bình thường như những câu khác
- Rèn cho học sinh xác định ngữ điệu đọc: Học sinh phải xác định được khi nào cần cao giọng, khi nào cần hạ giọng- vì mỗi văn bản có ngữ điệu riêng dẫn dắt, gợi mở học sinh tìm ra ngữ điệu đọc và tập thể hiện giọng đọc, từ đó bước đầu ý thức về cách đọc nhằm diễn tả nội dung văn bản đọc một cách tốt nhất
Ví dụ: Khi đọc đoạn giữa bài “Tre Việt Nam” từ “Yêu nhiều nắng nỏ trời xanh” cho đến “có gì lạ đâu” Tôi hướng dẫn học sinh nhấn giọng, ngắt nhịp thơ theo cách ngân dài những từ ngữ khảng định hoặc mang rõ sắc thái cảm
xúc: không đứng khuất mình, vần nguyên cái gốc, đâu chịu mọc cong, lạ
thường, có gì đâu
- Rèn cho học sinh cách đọc có nhấn giọng hợp lí theo các cách khác nhau (Những từ nhấn giọng thường là những từ gợi tả gợi cảm, thể hiện nội dung tác phẩm) Muốn vậy học sinh phải hiểu nội dung đoạn, tìm được các từ cần nhấn giọng
Ví dụ: Khi dạy bài: Truyện cổ nước mình (sgk- Trang 19) Tôi hướng dẫn học sinh xác định giọng đọc và nhấn giọng thể hiện đúng nội dung khổ thơ
Tôi yêu truyện cổ nước tôi Vừa nhân hậu / lại tuyệt vời sâu xa Thương người / rồi mới thương ta Yêu nhau / dù mấy cách xa cũng tìm
Ở hiền / thì lại gặp hiền
Trang 5Người ngay / thì được phật tiên độ trì.
- Để hình thành kĩ năng đọc diễn cảm, tôi cho học sinh thực hiện các bài tập sau:
+ Tập lấy hơi và tập thở: Biết thở sâu ở chỗ ngừng nghỉ để lấy hơi khi
đọc
+ Luyện đọc đúng.
+ Rèn tốc độ đọc, cường độ giọng đọc.
- Luyện đọc diễn cảm:
+ Đọc mẫu của cô giáo hoặc của một học sinh có khả năng đọc tốt trong lớp Muốn thực hiện tốt bước này thì giọng đọc mẫu cần thể hiện chính xác, phù hợp với nội dung bài đọc Học sinh cần chia sẻ và đặt câu hỏi vì sao đọc như thế? Chỗ nào trong cách đọc của cô (bạn) làm mình thích? Hoặc học sinh sẽ thảo luận trong nhóm để tìm ra cách đọc phù hợp với nội dung của bài, sau đó chia sẻ trước lớp
+ Chia sẻ cho học sinh hiểu ý đồ tác giả, thảo luận vì sao đọc như vậy
+ Luyện đọc cá nhân nhiều để mỗi học sinh đều được thể hiện cảm xúc
khi đọc Giáo viên không nên cứng nhắc quá trong việc chọn đoạn đọc diễn cảm cho học sinh, nên cho học sinh chọn đoạn mà mình thích nhất để luyện đọc
2 Biện pháp 2: Phân loại học sinh, rèn đọc theo nhóm trình độ
Qua thực tế giảng dạy và khảo sát chất lượng đọc của học sinh, tôi nhận thấy rằng để đọc hay, diễn cảm trước tiên học sinh cần phải đọc đúng bài đọc
Vì vậy tôi đã phân loại học sinh vào các nhóm phù hợp để rèn kĩ năng đọc cho học sinh
Nhóm 1 Học sinh đọc chưa lưu loát.
Tôi hướng dẫn luyện đọc theo một số hình thức sau:
- Luyện đọc từng tiếng, từng từ, từng câu, từng đoạn, cả bài nhiều lần để các em quen với mặt chữ
- Từng học sinh đọc, nhóm đọc, cả lớp đọc đồng thanh
- Hướng dẫn cá nhân; luyện đọc tiếng khó, từ khó nhiều lần để học sinh đọc đúng
Tôi thường xuyên nhắc nhở, theo dõi để uốn nắn kịp thời khi các em đọc chưa đạt yêu cầu Nếu đọc sai sau khi các em đọc xong mới nhận xét và yêu cầu đọc lại tiếng từ vừa đọc sai để khỏi làm gián đoạn mạch đọc của các em Nếu 3 lần đều sai thì giáo viên đọc mẫu lại Ngoài việc đọc đúng giáo tôi xây dựng
phong trào“Đôi bạn cùng tiến” Mỗi em học sinh đọc chưa lưu loát, ấp úng, tôi
sắp xếp một bạn đọc lưu loát hơn ngồi bên cạnh hỗ trợ, giúp đỡ Chủ động gọi các em nhiều hơn trong phần rèn đọc đúng từ luyện đọc từ khó và câu dài
Tôi xác định những lỗi phát âm của các em để sửa sai như:
- Ngọng chính âm HS gọng l/n: Đây là lỗi ngọng phương ngữ chủ yếu của một số học sinh Tôi nhắc nhở thường xuyên, yêu cầu học sinh đọc đi đọc lại các tiếng còn đọc sai Rèn cách phát âm l/n, rèn các tiếng, từ có âm l/n Chẳng hạn, khi đọc âm l, tr thì đầu lưỡi phải cong lên sát chân răng hàm trên, hơi phát ra nhẹ hơn Khi đọc âm n, ch thì đầu lưỡi phải thẳng ra, hơi phát ra tự nhiên Luyện nhiều lần như vậy, các em sẽ quen dần Rèn bằng các câu có nhiều âm đầu là l/n
Trang 6để học sinh luyện đọc thêm (trong giờ học ngoại khoá): Con lươn nó lườn trong
lọ Cái lọ lục bình nó lăn lông lốc
- Sửa lỗi ngọng dấu thanh: thanh ngã – thành thanh sắc (ví dụ: tiếng đã ngọng thành tiếng đá) Tôi nhắc nhở học sinh tách và phát âm thành các tiếng có
thanh nặng kết hợp với thanh sắc, luyện đọc nhanh, luyến âm để sửa lỗi
Ví dụ: tiếng đã sẽ tách thành tiếng đạ + á Học sinh luyện thanh dần sẽ
sửa được ngọng
Tôi yêu cầu học sinh chuẩn bị bài ở nhà bằng cách đọc bài nhiều lần trước khi đến lớp dưới sự kiểm tra của phụ huynh Sau khi thấy con đọc lưu loát thì
phụ huynh viết xác nhận của mình là: “Đã kiểm tra” (bằng bút chì vào cuối bài
tập đọc)
Nhóm 2 Học sinh đọc lưu loát, chưa diễn cảm.
Với nhóm này, tôi yêu cầu học sinh chuẩn bị đầy đủ đồ dùng phương tiện cho từng bài học cụ thể, học sinh phải thực hiện tốt khâu chuẩn bị bài ở nhà bằng cách tự ghi ký hiệu gạch chéo (/) những chỗ cần ngắt hơi, gạch chân khi nhấn giọng, khi đọc một số câu văn hội thoại của các nhân vật trong một bài Trong khi dạy hướng dẫn các em tìm, ngắt nghỉ câu dài, câu thơ và nhấn giọng ở những từ ngữ thể hiện rõ nội dung câu, đoạn, những từ gởi tả, gợi cảm,
Yêu cầu đọc trước bài ở nhà 4 lần:
+ Lần 1: Đọc nắm bắt thể thức dấu câu
+ Lần 2: Đọc chậm thể hiện nội dung bài
+ Lần 3: Tiến hành đọc diễn cảm (Học sinh tự xác định cách đọc dựa vào kiến thức vốn có của bản thân)
+ Lần 4: Tiếp tục luyện đọc diễn cảm (củng cố cho lần 3)
Xây dựng nhóm học tập, sao cho mỗi nhóm sẽ đảm bảo có ít nhất một bạn
có khả năng đọc diễn cảm, để giúp đỡ, hỗ trợ các thành viên trong nhóm rèn đọc diễn cảm Có thể thi đọc cá nhân, thi đọc theo nhóm phân vai, thi đọc nối tiếp, (Giáo viên cần linh hoạt, tổ chức phù hợp)
Ví dụ: Trong bài “Chú đất nung” (sgk- Trang 134), tôi hướng dẫn học
sinh đọc đúng những câu dẫn lời nói trực tiếp của nhân vật:
- Sao chú mày nhát thế? Đất có thể nung trong lửa kia mà! (Lời ông Hòn Rấm
giảng giải, chỉ bảo)
- Nung ấy ạ? ( Lời chú đất nung thể hiện sự ngạc nhiên)
Cứ như vậy, qua từng tiết dạy, ở tất cả các phân môn và môn học, giáo viên đều chú ý sửa cho học sinh để học sinh tạo được thói quen khi đọc
Nhóm 3 Học sinh đọc diễn cảm.
Việc đọc diễn cảm thể hiện ở kĩ năng làm chủ ngữ điệu, chỗ ngừng giọng, cường độ giọng, để biểu đạt đúng ý nghĩa và tình cảm mà tác giả đã gửi gắm trong bài tập đọc, đồng thời thể hiện sự thông hiểu, cảm thụ của người đọc đối với tác phẩm Đọc diễn cảm thể hiện ở năng lực đọc, ở trình độ cao và chỉ thực hiện được trên cơ sở đọc đúng, đọc lưu loát
Với nhóm này, các em đã đọc tốt nên thường xuyên gọi các em đọc mẫu, giúp các em hứng thú học Giao nhiệm vụ cho các em hỗ trợ, giúp đỡ các bạn
Trang 7khác rèn đọc từ đó phát triển phẩm chất tự tin, năng lực cộng tác, hợp tác Đưa những yêu cầu cao hơn về đọc diễn cảm cho các em thử sức và rèn luyện
Ví dụ:
+ Khi dạy bài “Đôi giày ba ta màu xanh” (Sgk- Trang 81), tôi yêu cầu
học sinh cho biết các đoạn cần đọc với giọng thế nào? (đoạn 1: đọc với giọng nhẹ nhàng, hào hứng ; đoạn 2: đọc với giọng xúc động, thể hiện tình cảm yêu quý của Lái khi được tặng giày
Đọc diễn cảm, nhấn giọng các từ thể hiện sự vui sướng của Lái: Hôm nhận
giày, tay Lái run run, môi cậu mấp máy , mắt hết nhìn đôi giày, lại nhìn xuống đôi
bàn chân mình đang ngọ nguậy dưới đất Lúc ra khỏi lớp, Lái cột hai chiếc giày vào nhau, đeo vào cổ nhảy tưng tưng
3 Biện pháp 3: Rèn đọc diễn cảm theo từng thể loại bài Tập đọc
Bài tập đọc lớp 4 là tổng thể kiến thức về ngữ pháp, từ ngữ, nghệ thuật, văn cảnh Bởi vậy giáo viên phải nắm chắc phương pháp và hướng dẫn đọc diễn cảm với cụ thể mỗi loại bài thích hợp như: thơ, văn xuôi, truyện,… Vì vậy, với mỗi thể loại tôi có cách hướng dẫn khác nhau:
3.1 Văn xuôi
Tôi hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm, giọng đọc phù hợp với nội dung bài, diễn biến tâm lí, tính cách nhân vật trong bài , nhấn giọng ở những từ ngữ gợi tả, gợi cảm Khi các em đã biết tự xác định, phân biệt giọng đọc, học sinh sẽ phải đọc rõ tiếng, liền mạch các từ phiên âm nước ngoài, cùng với các loại dấu câu kèm theo
Ví dụ: Bài Tập đọc “Nỗi dằn vặt của An – đrây- ca” (sgk- Trang 55) Khi
đọc đoạn 2, tôi gợi ý học sinh “Nỗi dằn vặt, ân hận của An-đrây-ca” Chúng ta nên đọc với giọng diễn cảm, trầm buồn và xúc động thể hiện nỗi dằn vặt
3.2 Thơ, ca dao, tục ngữ
Ngay từ bước chuẩn bị, Tôi hướng dẫn học sinh cần phải xác định rõ đó là bài thơ ở thể thơ tự do hay thơ lục bát hoặc thơ 4 tiếng, thơ 5 tiếng; cùng với diễn biến của nội dung, xác định phần trọng tâm khi đọc là phải căn cứ vào nhịp thơ, các loại dấu câu, cách dùng từ, nhấn mạnh các tiếng gieo vần trong thơ, ngắt nghỉ dứt khoát, rõ ràng, nhấn giọng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm thể hiện nội dung qua thể hiện đọc diễn cảm bài thơ Rèn cho học sinh thể hiện cảm xúc sao cho phù hợp như:
Đối với thơ lục bát đọc với giọng nhẹ nhàng, uyển chuyển theo đúng nhịp, thể thơ: Thơ lục bát chủ yếu ngắt theo nhịp chẵn: nhịp 2/4 (2/2/2, 4/2); nhịp 4/4 (2/2/4, 2/2/2/2, 4/2/2) Đôi khi chuyển sang nhịp thơ lẻ: nhịp 3/3, 1/5, 3/5… Đối với thơ tự do đọc nhanh, vui tươi, rộn ràng…Trong thơ tự do, điểm ngắt, điểm nghỉ hơi được phân bố linh hoạt, phóng khoáng không tuân theo khuôn khổ nào Người phân tích nhịp điệu thơ phải dựa vào ý nghĩa ngôn từ để xác định điểm ngừng, điểm ngắt mà ngắt nhịp cho đúng
Ví dụ: Trong bài thơ “ Nếu chúng mình có phép lạ” (sgk- Trang 76)
Nếu chúng mình có phép lạ Hoá trái bom/ thành trái ngon Trong ruột không còn thuốc nổ
Trang 8Chỉ toàn kẹo với bi tròn
Tôi hướng dẫn các em cách ngắt nhịp và nhấn giọng tự nhiên thể hiện được niềm mong ước không còn chiến tranh Qua đó, thấy được mong ước của các em về cuộc sống hoà bình
3.3 Truyện, kịch
Đối với những bài tập đọc là các câu chuyện kể, các vở kịch, tôi thường tổ chức cho các em đọc phân vai Trước khi cho học sinh đọc, cần hướng dẫn các
em xác định được bài đọc có mấy nhân vật? là những nhân vật nào? Giọng đọc của từng nhân vật ra sao để làm nổi bật lên tính cách của nhân vật đó?
Ví dụ: Khi dạy bài “ Ở Vương quốc tương lai”(sgk- Trang 70), phân đoạn
trong khu vườn kì diệu có lời của Tin- tin, Mi- tin, em bé cầm nho, em bé cầm táo, em bé có dưa… Giọng Tin- tin trầm trồ, thán phục, giọng các em bé tự tin
tự hào Tôi đã yêu cầu học sinh tự xác định cho mình cách đọc: đọc trôi chảy toàn bài, biết ngắt giọng đúng để phân biệt tên nhân vật và lời nhân vật, đọc đúng ngữ điệu các câu hỏi, câu kể, câu cầu khiến, câu cảm trong vở kịch Từ đó đọc diễn cảm toàn bài, phù hợp với tính cách từng nhân vật, tình huống vở kịch
3.4 Thư, bản tin, văn bản hành chính
Giáo viên cần hướng dẫn HS xác định ngữ điệu đọc sao cho phù hợp với mục đích thông báo (làm rõ những thông tin cơ bản giúp người nghe tiếp nhận được vấn đề quan trọng, nổi bật trong văn bản) Phải khắc phục cách đọc thiên về
hình thức hoặc diễn cảm “tùy tiện” của học sinh Cần căn cứ vào nội dung
phong cách văn bản để dẫn dắt gợi mở học sinh tìm ra cách đọc, tập thể hiện giọng đọc từ đó bước đầu ý thức được cách đọc để nhằm diễn tả nội dung một cách tốt nhất
VD: Khi dạy bài: Thư thăm bạn (TV4 -T1)
Hồng ơi!
Mình hiểu Hồng đau đớn/và thiệt thòi như thế nào khi ba Hồng đã ra đi mãi mãi Nhưng chắc là Hồng cũng tự hào/về tấm gương dũng cảm của ba/ xả thân cứu người giữa dòng nước lũ Mình tin rằng theo gương ba, Hồng sẽ vượt qua nỗi đau này Bên cạnh Hồng còn có má, có các cô bác và có cả những người bạn mới như mình
Tôi yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm đôi tìm giọng đọc phù hợp, nhấn giọng Sau đó gọi 1học sinh đọc trước lớp- chia sẻ Giáo viên nhận xét chốt cách đọc diễn cảm học sinh thi đọc giữa các nhóm tổ tạo điều kiện cho các em vận dụng vào Tập làm văn Viết thư tốt hơn
4 Biện pháp 4: Tạo hứng thú học tập môn Tập đọc cho học sinh thông qua trò chơi
Nắm được đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi học sinh lớp 4 tôi đã lồng ghép các bài đọc thông qua việc tổ chức các trò chơi học tâp để các em hứng thú trong việc đọc diễn cảm, không coi đọc là nhiệm vụ nữa mà vẫn có học tập
có vui
Ví dụ 1: Trò chơi “Lời thách thức”:
Giáo viên hoặc một học sinh tổ chức cho học sinh lên bảng, thách đố các bạn dưới lớp thi đọc cùng mình Sau đó các bạn sẽ cùng thi đọc câu hoặc một
Trang 9đoạn, cả lớp sẽ bình chọn người thắng cuộc Tiếp đó người được thách thức lại chuyển thành người thách thức các bạn dưới lớp
Ví dụ 2: Trò chơi “Âm thanh sôi động”:
Giáo viên mở một bản nhạc sôi động Phát cho bạn đầu tiên một thẻ màu, sau đó các bạn chuyền tay nhau đến khi nào nhạc dừng, thẻ màu ở tay bạn nào bạn đó sẽ đọc câu hoặc đoạn cô yêu cầu thật diễn cảm Cứ như vậy, trò chơi tiếp tục
Học sinh tham gia trò chơi “Âm thanh sôi động” vui vẻ, hào hứng
Qua 2 trò chơi, các em được làm chủ trò chơi tạo không khí giờ học sôi động, rèn luyện tư duy linh hoạt, tác phong nhanh nhẹn, các em học sinh thích thú, tích cực, chủ động, và hơn hết các em được rèn đọc chủ động
5 Biện pháp 5: Tích hợp liên môn để rèn luyện
Tôi thực hiện rèn đọc cho học sinh ở tất cả các môn học như: Toán; Khoa học; Lịch sử và Địa lí, Đọc thư viện Không chỉ dạy kiến thức, khi cho học sinh đọc hiểu văn bản, tôi chủ động sửa lỗi, rèn đọc diễn cảm cho các em
Ví dụ: Khi dạy Lịch sử - Bài 2: “ Khởi nghĩa hai Bà Trưng” Trước khi
cho học sinh nêu kết quả của cuộc khởi nghĩa Yêu cầu học sinh tường thuật lại trận đánh Qua ngữ điệu đọc, để các em hiểu rõ hơn tinh thần yêu nước của hai
Bà Trưng
6 Biện pháp 6: Tuyên dương, khen thưởng
Trong các giờ tập đọc giáo viên tổ chức học sinh thi đua học tập theo tuần, tháng Cuối đợt thi đua giáo viên cùng học sinh tổ chức tuyên dương, khen thưởng Từng tuần, tháng tổ chức tuyên dương, những học sinh tiến bộ đặc biệt
sẽ có phần thưởng phù hợp: Viết thư khen ngợi, tặng những phần quà nhỏ Từ
Trang 10những bức thư, món quà đã tạo thêm động lực cho học sinh trong học tập và rèn luyện
Học sinh nhận thư khen và quà Thư khen gửi tặng học sinh
PHẦN C MINH CHỨNG VỀ HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP
Trong năm học 2021 – 2022, bản thân tôi đã áp dụng các biện pháp trên
và học sinh có những tiến bộ rõ rệt, học sinh có ý thức cao trong học tập và rèn luyện hiệu quả giờ dạy Tập đọc được nâng lên rõ rệt Các em tự tin khi đọc bài,
số em đọc chưa đạt đã giảm đi, biết phân biệt thể nội dung bài hoặc đoạn văn mà
có giọng đọc phù hợp, linh hoạt Trong bài có nhiều nhân vật, các em đã biết căn
cứ vào tính cách của từng nhân vật để chuyển giọng đọc phù hợp tính cách nhân vật, diễn biến nội dung bài Các em không chỉ tiến bộ ở phân môn tập đọc mà còn phát triển cả về khả năng diễn đạt trong phân môn Kể chuyện, Tập làm văn
và phân biệt chính tả
Kết quả khảo sát tại thời điểm cuối tháng 4/2022 qua bài kiểm tra đọc môn Tiếng việt cuối HKII của lớp 4B được nâng lên rõ rệt, cụ thể như sau:
Tổng số
học
sinh
Thời điểm khảo sát
Đọc diễn cảm Đọc lưu loát,
chưa diễn cảm
Đọc chưa lưu loát Số
Qua bảng thống kê kết quả khảo sát trên, tôi thấy tỉ lệ học sinh đọc chưa lưu loát đã giảm 13,5%, đọc lưu loát chưa diễn cảm cũng giảm với tỉ lệ 10,8%
so với đầu năm Tỉ lệ học sinh đọc diễn cảm tăng lên 24,3% Chất lượng học sinh có nhiều tiến bộ đặc biệt môn Tiếng việt có 21 học sinh hoàn thành tốt, 16 học sinh hoàn thành Học sinh có thói quen đọc đúng, đọc lưu loát, chủ động
Thư Khen Giáo viên chủ nhiệm lớp 4B Khen em: Nguyễn Bích Huệ
Đã đạt thành tích : Em đã rất nỗ lực rèn đọc diễn cảm Em đọc hay,
lôi cuốn
Em hãy phát huy hơn nhé!