Lồng ghép các hoạt động trải nghiệm vào dạy học toán lớp 3 nhằm nâng cao hứng thú học tập về kiến thức thực tiễn cho học sinh (bộ sách cánh diều)

LỒNG GHÉP CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM VÀO DẠY HỌC TOÁN LỚP 3 NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP VỀ KIẾN THỨC THỰC TIỄN CHO HỌC SINH Bộ sách Cánh diều MỤC LỤC A.. Việc lồng ghép các hoạt độ

LỒNG GHÉP CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM VÀO DẠY HỌC TOÁN LỚP 3 NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP VỀ KIẾN

THỨC THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

(Bộ sách Cánh diều)

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

B NỘI DUNG 3

1 Cơ sở lý luận 3

2 Cơ sở thực tiễn 4

3 Giải pháp thực hiện 6

Biện pháp 1: Thực hành và trải nghiệm tính chu vi một số bộ phận trong lớp học giúp củng cố kiến thức về chu vi 6

Biện pháp 2 Thực hành trải nghiệm các đơn vị mi-li-lít giúp học sinh củng cố kiến thức về dung tích 9

Biện pháp 3 Tổ chức hoạt động thiết kế đồng hồ và quay kim đồng hồ giúp học sinh củng cố kiến thức về hình tròn và kiến thức thực tiễn 11

Biện pháp 4 Tổ chức hoạt động trải nghiệm giúp học sinh biết cách xem ngày, tháng trong lịch 14

4 Hiệu quả của sáng kiến 17

C KẾT LUẬN 19

1 Kết luận 19

2 Bài học kinh nghiệm 19

3 Đề xuất, kiến nghị 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Toán học là môn học quan trọng bắt buộc ở bậc tiểu học, giúp học sinh phát triển tư duy logic và hình thành các kiến thức hay năng khiếu để xây dựng cho bản thân một nền tảng tư duy vững chắc ngay từ khi còn là học sinh tiểu học Bên cạnh đó, toán học còn phát huy vai trò ứng dụng vào thực tế, tạo nên những trải nghiệm giúp các em có thể vận dụng vào đời sống, phát triển khả năng linh hoạt, nhạy bén của mình, dần dần nâng cao năng lực để kịp thời phù hợp với sự phát triển của xã hội và có khả năng đóng góp cho đất nước

Hiện nay, chương trình giáo dục ở tiểu học, đặc biệt là với học sinh lớp 3 đã được biên soạn lại Thay vì trước đây, chương trình khá chú trọng lý thuyết, ít gắn liền với những hoạt động thực tiễn thì bây giờ bộ sách mới đã giúp các em học sinh có thể vừa học vừa thực hành, gắn liền với thực tế Việc lồng ghép các hoạt động trải nghiệm khi dạy toán lớp 3 là một trong những đổi mới phương pháp dạy học, các em dưới sự hướng dẫn của giáo viên khi học lý thuyết và thực hành sẽ dễ tiếp thu bài hơn, ghi nhớ sâu hơn Và hơn hết là chính các em được trực tiếp tham gia vào quá trình tiếp thu kiến thức và trải nghiệm các hoạt động thực tế, từ đó các em có thể áp dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống

Chính vì lý do này, tôi đã tìm hiểu và lựa chọn đề tài: “Lồng ghép các hoạt động trải nghiệm vào dạy học Toán lớp 3 nhằm nâng cao hứng thú học tập

về kiến thức thực tiễn cho học sinh (Bộ sách Cánh Diều)” nhằm đưa ra những

phương pháp giảng dạy phù hợp, những đổi mới mang tính tích cực, tạo điều kiện thuận lợi để các em học sinh lớp 3 có thể tiếp thu kiến thức một cách tốt nhất

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này được nghiên cứu nhằm mục đích đưa ra những phương pháp giảng dạy mới, phù hợp với chương trình sách mới dựa trên cơ sở lý luận của việc lồng ghép các hoạt động trải nghiệm vào việc dạy học toán lớp 3 Từ đó giúp các em học sinh lớp 3 có hứng thú, hăng say học tập, cũng như chủ động tìm hiểu môn Toán học

Dựa trên tình hình thực tế về giáo dục nước ta hiện tay để đưa ra một số biện

pháp lồng ghép hoạt động trải nghiệm khi dạy học giúp học sinh tiếp thu bài hiệu quả hơn, đào sâu suy nghĩ và phát huy tối đa hiệu quả học tập Từ đó, rút ra kết luận và những bài học kinh nghiệm khi nghiên cứu sáng kiến

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp lồng ghép các hoạt động trải nghiệm

vào dạy học toán lớp 3

- Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 3A Trường Tiểu học …

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nghiên cứu đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp quan sát, phân tích

- Phương pháp khảo nghiệm, thử nghiệm

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thống kê toán học

B NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

Bất kỳ một cấp học nào cũng không thể thiếu đi toán học, bởi toán không những là môn học mà còn có thể được hiểu là một sợi dây gắn kết với những môn học khác Hơn hết, toán học gắn liền với thực tiễn cuộc sống, liên quan đến các trải nghiệm về hình học, không gian, vật thể, con số, hay các phép tính toán thường ngày Toán học còn có mối liên hệ mật thiết và có tính ứng dụng rộng rãi liên quan tới các ngành khác nhau như khoa học, công nghệ, kỹ thuật hay kể cả trong sản xuất Chính vì lý do đó mà việc học sinh học toán kết hợp với các hoạt động trải nghiệm thực tiễn giúp ích cho việc rèn luyện năng lực cá nhân, có thể vận dụng tốt kiến thức toán giúp ích cho xã hội hiện đại hơn, phát triển hơn Điều đó

là thực sự cần thiết với tất cả các em học sinh và phù hợp với mục tiêu giáo dục của toán học

giờ việc đổi mới phương pháp dạy học gặp nhiều khó khăn, giáo viên phải có sự đồng bộ về phương pháp dạy học cũng như cơ cấu tổ chức Học trò sẽ là trung tâm còn giáo viên chỉ nên là người hướng dẫn, động viên, tổ chức và làm trọng tài cho các hoạt động học tập trên lớp Học sinh tự chủ động tìm tòi kiến thức mới, hào hứng tranh luận sôi nổi trong tiết học, có như vậy thì giáo dục tri thức mới đạt hiệu quả tối đa nhất

3 Giải pháp thực hiện

Biện pháp 1: Thực hành và trải nghiệm tính chu vi một số bộ phận trong lớp học giúp củng cố kiến thức về chu vi

* Mục đích:

Thông qua việc thực hành đo chu vi một số đồ vật có trong lớp học giúp các

em hứng thú học tập, hăng say với toán học Tự các em có thể đo chu vi các đồ vật ngoài thực tế chứ không phải đó trên “sách vở” Từ đó, tiết học trở nên sinh động, lôi cuốn hơn, các em học sinh chủ động hơn trong việc học toán

* Nội dung và cách thực hiện:

Kiến thức chu vi là kiến thức nền tảng quan trọng quyết định cho những kiến thức mới ở các cấp học cao hơn Ở nội dung kiến thức này, các em được học cách

đo độ dài của một đường bao quanh vật thể Nếu các em chỉ đo các hình vẽ trên giấy sẽ rất khó hình dung cách đo vật thể trong không gian bởi chúng yêu cầu độ chính xác cao Khi được trực tiếp đo thì các em sẽ tiếp xúc với các con số và rút kinh nghiệm cho các lần đo tiếp theo

Hoạt động: Tổ chức đo chu vi một số bộ phận trong lớp học khi học bài

“Chu vi hình chữ nhật, chu vi hình vuông” (Bài 2, Toán 3 sách Cánh diều tập 1,

trang 111)

Tôi tiến hành tổ chức hoạt động trải nghiệm đo chu vi cho học sinh qua các bước sau:

Bước 1: Chia nhóm và giao nhiệm vụ cho các nhóm

Đầu tiên, tôi tiến hành chia lớp làm 5 nhóm, tương ứng mỗi nhóm 6 học sinh Các nhóm thảo luận về cách đo chu vi và thực hành đo chu vi để hoàn thành 3 trong 4 nhiệm vụ:

Tính chu vi sàn học (Nhiệm vụ chung và bắt buộc đối với tất cả các nhóm) Tính chu vi cửa lớp

Tính chu vi bàn học

Tính chu vi bảng

Để các nhóm thực hành đo chu vi, tôi chuẩn bị sẵn thước kẻ và thước dây trước cho các nhóm giúp các em có dụng cụ làm việc nhóm

Bước 2: Hướng dẫn các nhóm thảo luận

Tôi hướng dẫn các nhóm phân công nhiệm vụ và vai trò của từng thành viên Mỗi nhóm bầu ra 1 nhóm trưởng, 1 thư ký và 3 thành viên thảo luận Nhóm trưởng cần phân nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm, ai đo phần nào; thư ký ghi lại

số liệu sau khi các thành viên đo xong

Tôi hướng dẫn học sinh thảo luận và hoàn thành nhiệm vụ thông qua việc trả lời các câu hỏi:

- Sàn phòng học (cửa lớp, bàn học, ) có dạng hình gì?

- Để tính chu vi sàn phòng học (cửa lớp, bàn học, ) cần biết những số đo nào?

Bước 3: Tổ chức thực hiện trải nghiệm đo chu vi cho học sinh

Các nhóm sẽ có thời gian là 10 phút để thảo luận, tiến hành đo và ghi lại kết quả đo Sau khi đo chu vi xong, các nhóm sẽ lần lượt lên trình bày cách đo và kết quả đo của nhóm mình

Bảng kết quả đo chu vi của các nhóm

Chu vi sàn

học

Chu vi cửa

lớp

Chu vi bàn

học

Chu vi

bảng

18m 30cm 18m 30cm 18m

Hình minh học học sinh thực hành đo chiều dài bảng đen Bước 4: Nhận xét, đánh giá và khen thưởng

Cuối cùng, tôi đưa ra số liệu cho kết quả đo chính xác nhất và nhận xét quá trình thực hành của các em, tuyên dương tất cả các nhóm đã cố gắng hoàn thành tốt phần thực hành sau đó mới dành lời khen cho những nhóm có kết quả đo gần nhất với kết quả mà tôi cung cấp Đồng thời, tôi giải thích cho các nhóm lý do tại sao cùng đo một đồ vật có cùng kích thước mà kết quả của các nhóm lại khác

nhau

Qua việc áp dụng biện pháp vào quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt từ các em học sinh Các em hào hứng khi nghe tôi giới thiệu về tiết học, chủ động xung phong đo chu vi khi được phân nhóm Hầu hết tất cả các em đều

dễ dàng ghi nhớ kiến thức, biết cách vận dụng lý thuyết được học vào quá trình thực hành

* Điểm mới của biện pháp:

Điểm mới của biện pháp này là việc lồng ghép hoạt động thực hành đo chu

vi một số bộ phận trong lớp học Từ hoạt động này mà các em thích thú hơn với tiết học, thêm niềm yêu thích với toán học, giúp không khí tiết học thoải mái hơn

Hình minh họa dụng cụ giáo viên chuẩn bị

Khâu chuẩn bị và phân phát dụng cụ thực hành đã hoàn tất Tôi sẽ hướng dẫn các em rót bình nước có dung tích 1 lít ra những chiếc cốc đã phát cho các em lúc đầu Sau đó các em mới ghi lại kết quả số cốc được rót đầy (cụ thể là 4 cốc được rót đầy, vì bình 1 lít, mỗi cốc 250ml)

Lúc này, sau khi 2 nhóm rót xong nước vào cốc tôi sẽ đặt ra câu hỏi cho các em là tính lượng nước trong bình của nhóm mình dựa vào kết quả tự đánh giá khi theo dõi quá trình giáo viên làm và từ những chiếc cốc mà nhóm mình được cung cấp 2 nhóm sẽ đưa ra kết quả cuối cùng của nhóm mình sau khi thảo luận

và tôi cũng cung cấp kết quả chính xác nhất cho các em Cuối cùng biểu dương tinh thần hăng say học tập của cả lớp sau đó khen ngợi nhóm nào có kết quả gần

chính xác nhất

Biện pháp kết hợp lý thuyết với thực hành này các em sẽ có điều kiện tiếp xúc nhiều hơn với các đồ vật và biết cách thực hành đo, tính toán Cả quá trình thực hành, các em trong cùng nhóm với nhau cũng có điều kiện tương tác với bạn

học, các em cùng nhau thực hành, thảo luận, cùng thống nhất kết quả Chính điều

đó cũng là yếu tố quan trọng quyết định việc cải thiện kết quả học tập, có động

lực học tập tốt hơn đối với môn toán

* Điểm mới của biện pháp:

Điểm mới của biện pháp này là việc tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học có hiệu quả, giúp các em tập trung khi tổ chức hoạt động thực hành, dễ dàng ghi nhớ kiến thức hơn khi thực hành trên “vở ghi” Các em được tự tay đo dung tích, đo lượng nước, được trải nghiệm cách làm cụ thể, không mất quá nhiều thời gian nếu chỉ học cách tính toán qua việc giảng bài của giáo viên So với trước đây, chỉ đo dung tích bằng cách tưởng tượng và tính toán trên giấy thì phương pháp kết hợp lý thuyết với thực hành này có hiệu quả rất cao, các em không còn bỡ ngỡ nếu gặp tình huống đo dung tích nước hay tính toán lượng nước Bởi các em đã được tự mình thực hành, tự mình rút kinh nghiệm cho bản thân, “không còn việc tay chân lóng ngóng” như trước

Biện pháp 3 Tổ chức hoạt động thiết kế đồng hồ và quay kim đồng hồ giúp học sinh củng cố kiến thức về hình tròn và kiến thức thực tiễn

* Mục đích:

Việc tổ chức hoạt động thiết kế đồng hồ và quay kim đồng hồ là hoạt động trải nghiệm thiết thực giúp học sinh trải nghiệm công tác chuẩn bị dụng cụ học tập, dựa vào kiến thức đã học áp dụng vào thực hành thiết kế Hoạt động này còn giúp các em trở nên năng động hơn, phát huy tính sáng tạo, bản năng tò mò muốn khám phá Kiến thức các em học đã được tôi giảng trước đó sẽ phát huy tác dụng mạnh mẽ khi hoạt động thiết kế xen kẽ nội dung bài học được tổ chức

* Nội dung và cách thực hiện:

Ở bài thực hành quay kim đồng hồ các em sẽ được tự tay chỉnh sửa vị trí kim đồng hồ và nhận biết từng khung giờ khác nhau trong ngày Thực hành xoay kim đồng hồ giúp các em dễ dàng ghi nhớ từng khung giờ và có thể nhận biết khung giờ một cách chính xác

Tổ chức hoạt động thiết kế và quay kim đồng hồ khi học bài “Thực hành

xem đồng hồ” (Toán 3 sách Cánh diều tập 2, trang 38)

Hoạt động 1: Tổ chức hoạt động thiết kế đồng hồ

Trước tiết học diễn ra, tôi yêu cầu tự học sinh chuẩn bị các dụng cụ thực hành: compa, kéo, giấy thủ công (hoặc giấy cứng), Đồng thời nhắc nhở các em học bài và ôn bài “Hình tròn, tâm, đường kính, bán kính”, “Điểm ở giữa, trung điểm của đoạn thẳng” Đến khi tiết học diễn ra tôi sẽ phổ biến nội dung hoạt động

đó là mỗi học sinh sẽ sử dụng những dụng cụ mà mình đã chuẩn bị để thiết kế một chiếc đồng hồ Sau đó tôi mới hướng dẫn các em các bước làm cụ thể:

Đầu tiên, từ bìa giấy mà các em đã chuẩn bị, các em xác định vị trí tâm compa vào chính giữa bìa giấy Đây là hoạt động giúp củng cố kiến thức bài “Điểm ở giữa Trung điểm đoạn thẳng” (Bài 8, Toán 3 sách Cánh diều tập 2)

Tiếp theo, tùy thuộc vào kích cỡ bìa giấy mà các em chuẩn bị cũng như mong muốn độ to nhỏ của đồng hồ mà các em định thiết kế để quay compa tại tâm đã xác định với bán kính khoảng 5-10cm, tương đương với đường kính 10-20cm Sau khi vẽ xong đường tròn thì tôi chỉ các em cắt đường tròn đó dựa trên nét bút chì đã quay compa Sau đó tôi hướng dẫn các em xác định vị trí các số 12, 3, 6, 9 bằng cách lấy 1 chấm bất kỳ trên đường tròn, sau đó lần lượt xác định góc vuông

để tìm vị trí số 3, 6, 9 và các số còn lại Hoạt động này giúp các em củng cố lại kiến thức bài “Góc vuông, góc không vuông” (Toán 3 sách Cánh diều tập 1) Cuối cùng, tôi hướng dẫn học sinh làm kim giờ, kim phút, thiết kế kim đồng

hồ sao cho đẹp mắt và có thể gắn vào tâm hình tròn Ở khâu hoạt động cuối này

tôi cũng khuyến khích học sinh trang trí thêm cho đồng hồ trở nên sinh động hơn Hoạt động thiết kế và củng cố kiến thức này diễn ra trong khoảng 15 phút, yêu cầu các em nghiêm túc trong suốt quá trình diễn ra hoạt động để đạt được kết quả tốt nhất Kết thúc hoạt động thiết kế, tôi sẽ biểu dương tinh thần hăng say học tập của cả lớp và khuyến khích các em đề xuất hoạt động trải nghiệm có liên quan đến những nội dung đã được học Sau đó tôi sẽ dành lời khen cho những em có tinh thần tích cực trong tiết học, có bản thiết kế đẹp nhất

Hình minh họa đồng hồ học sinh thiết kế Hoạt động 2: Đồng hồ chỉ mấy giờ

Tôi chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm có 10 thành viên, các nhóm có nhiệm

vụ liệt kê các hoạt động thường ngày của chính thành viên trong nhóm theo 10 mốc thời gian Ví dụ 6h00 thức dậy, vệ sinh cá nhân, ăn sáng; 6h45 đến trường học hay 11h30 ăn trưa; sau đó thực hành quay kim đồng hồ tương ứng với từng mốc thời gian đã định sẵn, có thể hướng dẫn các em quay luôn tất cả các mốc thời gian trong ngày (nếu còn đủ thời gian)

Tôi dành 10 phút để các em có thời gian thảo luận, chọn ra thời gian mà các

em muốn chỉnh trên đồng hồ và hoàn thành nhiệm vụ đã giao Hết thời gian 10 phút, lần lượt 3 nhóm sẽ tự cử người đại diện lên trình bày trước cả lớp về bài làm